12. pramēhacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಮೂತ್ರಾಘಾತಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದನನ್ತರಮ್ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮುಪಕ್ರಮ್ಯತೇ|

Adhikarana pramehacikitsitAdhyAyaH (2-3) · Śloka 3

ಅಥಾತಃ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| )|೩|

ಸ೦-ಸಮ್ಬನ್ಧಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪೂರ್ವವದ್ಬೋಧ್ಯಃ|

Adhikarana pramehe vamanarecane, pramehe AsthApanam, shuddhe mAMsarasaistarpaNam (1-3) · Śloka 3

ಮೋಹಿನೋ ಬಲಿನಃ ಕುರ್ಯಾದಾದೌ ವಮನರೇಚನೇ| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಸರ್ಷಪಾರಿಷ್ಟನಿಕುಮ್ಭಾಕ್ಷಕರಞ್ಜಜೈಃ||೧|| ತೈಲೈಸ್ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಾದ್ಯೇನ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಾಧಿತೇನ ವಾ| ಸ್ನೇಹೇನ ಮುಸ್ತದೇವಾಹ್ವನಾಗರಪ್ರತಿವಾಪವತ್||೨|| ಸುರಸಾದಿಕಷಾಯೇಣ ದದ್ಯಾದಾಸ್ಥಾಪನಂ ತತಃ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದೇಸ್ತು ಪಿತ್ತಾರ್ತಂ ರಸೈಃ ಶುದ್ಧಂ ಚ ತರ್ಪಯೇತ್||೩||

ಸ೦-ಬಲವತೋ ಮೇಹಿನಃ ಪುಂಸೋಽಪರೇಭ್ಯ ಉಪಕ್ರಮೇಭ್ಯಸ್ತತ್ತದ್ಯೋಗ್ಯೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಥಮಂ ವಮನವಿರೇಚನೇ ಕುರ್ಯಾನ್ಮೇಹಕ್ಲೇದಪ್ರಶಮನಾಯ| ಕಿಮ್ಭೂತಸ್ಯ ? ಸರ್ಷಪಾದಿಜೈಸ್ತೈಲೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ, ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಾದ್ಯೇನ ವಾ ಸ್ನೇಹೇನಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ, "ತ್ರಿಕಣ್ಟಕನಿಶಾರೋಧ್ರ" (ಶ್ಲೋ. ೧೭) ಇತ್ಯಾದಿಸ್ನೇಹೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಃ, ಯಥಾಸ್ವಂ ದೋಷಸಾತ್ಮ್ಯಾದಿವಶಾದ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಾಧಿತೇನ ವಾ ಸ್ನೇಹೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ| ತತೋ-ವಮನವಿರೇಚನಕರಣಾದನನ್ತರಂ ಜಾತಬಲಾಯ ಮೇಹಿನೇ, "ಸುರಸಯುಗ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೩೦) ಇತ್ಯಾದೇಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನಾ ಕಷಾಯೇಣಾಸ್ಥಾಪನಂ ದದ್ಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಮುಸ್ತಾದಿಪ್ರತಿವಾಪವತ್| ಸ ಪ್ರತಿವಾಪೋ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ಪಿತ್ತಲೇ ಪುನಃ "ನ್ಯಗ್ರೋಧಪಿಪ್ಪಲ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೪೧) ಇತ್ಯಾದೇಃ ಕಷಾಯೇಣಾಸ್ಥಾಪನಂ ದದ್ಯಾತ್| ಪ್ರತಿವಾಪಾನ್ತರಾನಿರ್ದೇಶಾದತ್ರ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಏವ ಪ್ರತಿವಾಪೋ ಯೋಜ್ಯಃ| ಅನನ್ತರಂ ಶುದ್ಧಂ ಪ್ರಮೇಹಿಣಂ ರಸೈಸ್ತರ್ಪಯೇತ್| ಯದ್ಯಪಿ ರಸೈರಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯನಿರ್ದೇಶಾತ್ತ್ರಿವಿಧದೇಶಸಞ್ಜಾತಪ್ರಾಣಿಮಾಂಸರಸೈಸ್ತರ್ಪಣಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ತಥಾಽಪಿ ಯೋಗ್ಯತಾವಶಾತ್ ಜಾಙ್ಗಲಪ್ರಾಣಿಮಾಂಸರಸೈಸ್ತರ್ಪಯೇದಿತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್, ನ ತ್ವಾನೂಪಾದಿಮಾಂಸರಸೈರಿತಿ| ತೇಷಾಂ ಮೇದೋಮೂತ್ರಕಫಾವಹತ್ವೇನ ವ್ಯಾಧಿವರ್ಧನಹೇತುತ್ವಾತ್|

Adhikarana atyapatarpaNe mUtragrahAdyAH, tato~anubandharakShArthaM shamanAni (4) · Śloka 4

ಮೂತ್ರಗ್ರಹರುಜಾಗುಲ್ಮಕ್ಷಯಾದ್ಯಾಸ್ತ್ವಪತರ್ಪಣಾತ್| ತತೋಽನುಬನ್ಧರಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಶಮನಾನಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೪||

ಸ೦-ಯತೋಽಪತರ್ಪಣಾನ್ಮೂತ್ರಗ್ರಹಾದೀನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ತತೋ ಹೇತೋರನುಬನ್ಧರಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಶಮನಾನಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಅನ್ಯಥಾ ಪ್ರಮೇಹ ಉಪಶಾನ್ತೋಽಪಿ ನಿದಾನಲೇಶಮಾಸಾದ್ಯ ಪುನಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭವೇತ್| ನನು, ಮೂತ್ರಗ್ರಹಾದೀನ್ಯೇತಾವದಸ್ತು ಶೇಷಾ ಆದಿಶಬ್ದೇನೈವ ಗ್ರಹೀಷ್ಯನ್ತೇ| ಕಿಂ ಮೂತ್ರಗ್ರಹರುಜಾಗುಲ್ಮಕ್ಷಯಾದ್ಯಾ ಇತಿ ? ಸತ್ಯಮ್| ಮೂತ್ರಗ್ರಹರುಜಾಗುಲ್ಮಕ್ಷಯಾ ಯಥಾಽವಶ್ಯಮಪತರ್ಪಣಾತ್ ಪ್ರಮೇಹಿಣೋ ಜಾಯನ್ತೇ ತಥಾ ನಾಪರೇ ತಜ್ಜಾತೀಯಾ ಇತಿ|

Adhikarana ashodhye pramehe ca shamanAni (5) · Śloka 5

ಅಸಂಶೋಧ್ಯಸ್ಯ ತಾನ್ಯೇವ ಸರ್ವಮೇಹೇಷು ಪಾಯಯೇತ್| |೫|

ಸ೦-ಅಸಂಶೋಧ್ಯೋ-ವಮನೇ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾದಿಃ, ವಿರೇಕೇ ನವಜ್ವರಾದಿಃ, ಏತಸ್ಯಾಸಂಶೋಧ್ಯಸ್ಯ ತಾನ್ಯೇವ-ಶಮನಾನಿ, ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರಮೇಹೇಷು ಪಾಯಯೇತ್| ಏವೇತ್ಯವಧಾರಣೇ, ನ ತು ಶೋಧನಾದಿರೂಪಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana sarvaprameheShu haridrAyogaH, dArvpAdikvAthaH, citrakAdikvAthaH guDUcIsvarasaH, AmalakasvarasaH (5-7) · Śloka 7

| ಧಾತ್ರೀರಸಪ್ಲುತಾಂ ಪ್ರಾಹ್ಣೇ ಹರಿದ್ರಾಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಾಮ್||೫|| ದಾರ್ವೀಸುರಾಹ್ವತ್ರಿಫಲಾಮುಸ್ತಾ ವಾ ಕ್ವಥಿತಾ ಜಲೇ| ಚಿತ್ರಕತ್ರಿಫಲಾದಾರ್ವೀಕಲಿಙ್ಗಾನ್ ವಾ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್||೬|| ಮಧುಯುಕ್ತಂ ಗುಡೂಚ್ಯಾ ವಾ ರಸಮಾಮಲಕಸ್ಯ ವಾ| |೭|

ಸ೦- ಆಮಲಕೀರಸಾಲೋಡಿತಾಂ ಹರಿದ್ರಾಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾಂ ಪ್ರಭಾತೇ ಪಾಯಯೇತ್| ದಾರ್ವೀದೇವದಾರುವರಾಮುಸ್ತಾ ಜಲೇ ಕ್ವಥಿತಾ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್| ಚಿತ್ರಕಾದೀನ್ ವಾ ಕ್ವಥಿತಾನ್ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ ಪಾಯಯೇತ್| ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಗುಡೂಚೀರಸಂ ಧಾತ್ರೀರಸಂ ವಾ|

Adhikarana kaPapramehe rodhrAdikaShAyaH, pAThAdikaShAyaH, gAyatryAdikaShAyaH, pittapramehe ushIrAdikAShAyaH, paTolAdikaShAyaH, rodhrAmbvAdikaShAyaH (7-8) · Śloka 8

ರೋಧ್ರಾಭಯಾತೋಯದಕಟ್ಫಲಾನಾಂ ಪಾಠಾವಿಡಙ್ಗಾರ್ಜುನಧನ್ವನಾನಾಮ್| ಗಾಯತ್ರಿದಾರ್ವೀಕೃಮಿಹೃದ್ಧವಾನಾಂ ಕಫೇ ತ್ರಯಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾಃ ಕಷಾಯಾಃ||೭|| ಉಶೀರರೋಧ್ರಾರ್ಜುನಚನ್ದನಾನಾಂ ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಾಮಲಕಾಮೃತಾನಾಮ್| ರೋಧ್ರಾಮ್ಬುಕಾಲೀಯಕಧಾತಕೀನಾಂ ಪಿತ್ತೇ ತ್ರಯಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾಃ ಕಷಾಯಾಃ||೮||

ಸ೦-ರೋಧ್ರಾದೀನಾಂ ಶ್ಲೋಕಪಾದೋಕ್ತಾನಾಂ ಕಷಾಯಾಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾಸ್ತ್ರಯಃ ಕಫೇ ಹಿತಾಃ| ಏವಮುಶೀರಾದೀನಾಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಾಃ ಕಷಾಯಾಸ್ತ್ರಯಃ ಪಿತ್ತೇ ಹಿತಾಃ| ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತೇ|

Adhikarana pramehe eBiH saMskRutaM pAnAnnam (9) · Śloka 9

| ಯಥಾಸ್ವಮೇಭಿಃ ಪಾನಾನ್ನಂ ಯವಗೋಧೂಮಭಾವನಾಃ||೯||

ಸ೦-ಏಭೀ ರೋಧ್ರಾದಿಭಿರ್ಯಥಾಯೋಗಂ ಪಾನಮನ್ನಂ ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಯವಗೋಧೂಮಭಾವನಾಶ್ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್|

Adhikarana vAtapramehe snehAH saMskRutAH (10) · Śloka 10

ವಾತೋಲ್ಬಣೇಷು ಸ್ನೇಹಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಮೇಹೇಷು ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| |೧೦|

ಸ೦-ವಾತಾಧಿಕೇಷು ಪ್ರಮೇಹೇಷು ಸ್ನೇಹಾಂಶ್ಚ ತೈರೇವ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ನ ಕೇವಲಮನ್ನಭಾವನಾಃ|

Adhikarana sarvapramehe yavAnAM vikRutiH, tRuNadhAnyAni, mudgAdidhAnyAni, SrIkukkuTaH khalaH, kapitthAdiPalAni, tatkRutA rAgaShADavAH, tiktAni shAkAni, madhu triPalA ca, shuShkA BakShyAH, shUlyAni dhanvamAMsAni, ayaskRutiH, jIrNA madhvariShTAdayaH, asanAdisArAdijalam (10-14) · Śloka 14

| ಅಪೂಪಸಕ್ತುವಾಟ್ಯಾದಿರ್ಯವಾನಾಂ ವಿಕೃತಿರ್ಹಿತಾ||೧೦|| ಗಜಾಶ್ವಗುದಮುಕ್ತಾನಾಮಥವಾ ವೇಣುಜನ್ಮನಾಮ್| ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಿ ಮುದ್ಗಾದ್ಯಾಃ ಶಾಲಿರ್ಜೀರ್ಣಃ ಸಷಷ್ಟಿಕಃ||೧೧|| ಶ್ರೀಕುಕ್ಕುಟೋಽಮ್ಲಃ ಖಲಕಸ್ತಿಲಸರ್ಷಪಕಿಟ್ಟಜಃ| ಕಪಿತ್ಥಂ ತಿನ್ದುಕಂ ಜಮ್ಬೂಸ್ತತ್ಕೃತಾ ರಾಗಷಾಡವಾಃ||೧೨|| ತಿಕ್ತಂ ಶಾಕಂ ಮಧು ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಶುಷ್ಕಾಃ ಸಸಕ್ತವಃ| ಧನ್ವಮಾಂಸಾನಿ ಶೂಲ್ಯಾನಿ ಪರಿಶುಷ್ಕಾಣ್ಯಯಸ್ಕೃತಿಃ||೧೩|| ಮಧ್ವರಿಷ್ಟಾಸವಾ ಜೀರ್ಣಾಃ ಸೀಧುಃ ಪಕ್ವರಸೋದ್ಭವಃ| ತಥಾಽಸನಾದಿಸಾರಾಮ್ಬು ದರ್ಭಾಮ್ಭೋ ಮಾಕ್ಷಿಕೋದಕಮ್||೧೪||

ಸ೦-ಯವಾನಾಂ ವಿಕೃತಿರಪೂಪಾದಿಃ ಪ್ರಮೇಹೇ ಹಿತಾ| ಅಥವಾ, ಯವಾನಾಂ ಗಜಾಶ್ವಗುದಮುಕ್ತಾನಾಮಪೂಪಾದಿವಿಕೃತಿರ್ಹಿತಾ| ವೇಣುಜಾನಾಂ ವಾ ಯವಾನಾಂ ವಿಕೃತಿರ್ಹಿತಾ| ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಿ-ನೀವಾರಶ್ಯಾಮಾಕಾದೀನಿ, ತಥಾ ಮುದ್ಗಾದ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಪುರಾಣಶಾಲಿಃ ಷಷ್ಟಿಕಶ್ಚೇತಿ ಹಿತಾನಿ| ಶ್ರೀಕುಕ್ಕುಟಸಂಜ್ಞೋಽಮ್ಲಃ ಖಲಕೋ ಹಿತಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ತಿಲಸರ್ಷಪಕಿಟ್ಟಜಃ,- ತಿಲಸರ್ಷಪಪಿಣ್ಯಾಕಜನ್ಮಾ ತದುಪಾದಾನಕಾರಣೋ ನ ಮುದ್ಗಾದ್ಯುಪಾದಾನಕಾರಣಃ, ಸ ಚ ಮಾಲವಕೇಷು ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಆರ್ದ್ರಕಶಕಲನಿಸ್ತುಷಗೋಧೂಮಾದಿನಾ ಚ ಕ್ರಿಯತೇ| ತಥಾ, ಕಪಿತ್ಥಾದಯೋ ಹಿತಾಃ| ತೈಃ-ಕಪಿತ್ಥಾದಿಭಿಃ, ಕೃತಾ ರಾಗಾಃ ಷಾಡವಾಶ್ಚ ಹಿತಾಃ| ತಿಕ್ತಶಾಕಾದೀನಿ ಚ ಹಿತಾನಿ| ಶ್ರೇಷ್ಠಾ-ತ್ರಿಫಲಾ| ಶೂಲ್ಯಾನೀತಿ ಶೂಲೇ ಪಕ್ವಾನಿ| "ಶೂಲಾತ್ಪಾಕೇ" ("ಶೂಲೋಖಾದ್ಯತ್") ಇತಿ ಯತ್| ತಾನಿ ಚ ಸುಪಕ್ವತ್ವಾತ್ ಪರಿಶುಷ್ಕಾಣಿ| ತಥಾ, ಅಯಸ್ಕೃತಿಃ-ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ (ಶ್ಲೋ. ೨೯)| ತಥಾ, ಮಧ್ವಾದಯಃ ಪುರಾಣಾಃ| ಪಕ್ವರಸಜಃ ಸೀಧುಃ| ತಥಾ, ಅಸನಾದಿಸಾರವರ್ಗಸ್ಯಾಮ್ಭೋ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೧೯) ದರ್ಭಜಲಂ ಮಾಕ್ಷಿಕೋದಕಂ ಚ ಹಿತಮ್|

Adhikarana sarvaprameheShu yavasaktuvisheShaH (15) · Śloka 15

ವಾಸಿತೇಷು ವರಾಕ್ವಾಥೇ ಶರ್ವರೀಂ ಶೋಷಿತೇಷ್ವಹಃ| ಯವೇಷು ಸುಕೃತಾನ್ ಸಕ್ತೂನ್ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾನ್ ಸೀಧುನಾ ಪಿಬೇತ್||೧೫||

ಸ೦-ತಥಾ, ಯವೇಷು ಸುಕೃತಾನ್ ಸಕ್ತೂನ್ ಕೃತ್ವಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾನ್ ಸೀಧುನಾ ಆಲೋಡ್ಯ ಪಿಬೇತ್| ಪಕ್ವರಸೋದ್ಭವೇನ ತಸ್ಯ ಯೋಗತಃ ಸ ನ ಸ್ಯಾತ್(?)| ಯವೇಷ್ವಿತಿ ನಿಮಿತ್ತಸಪ್ತಮೀ| ಕಿಮ್ಭೂತೇಷು ಯವೇಷು ? ವರಾಕ್ವಾಥೇ-ತ್ರಿಫಲಾಕಷಾಯೇ, ಶರ್ವರೀಂ-ಸಕಲಾಂ ರಾತ್ರಿಂ, ವಾಸಿತೇಷು-ಅಭಿಷುತೇಷು, ಅನನ್ತರಮಹಃ ಶೋಷಿತೇಷು| ತತ್ರಾತ್ಯನ್ತಸಂಯೋಗೇ ದ್ವಿತೀಯಾ|

Adhikarana kaPapitapramehe shAlAdipuShpa cUrNam (16-17) · Śloka 17

ಶಾಲಸಪ್ತಾಹ್ವಕಮ್ಪಿಲ್ಲವೃಕ್ಷಕಾಕ್ಷಕಪಿತ್ಥಜಮ್| ರೋಹೀತಕಂ ಚ ಕುಸುಮಂ ಮಧುನಾಽದ್ಯಾತ್ಸುಚೂರ್ಣಿತಮ್||೧೬|| ಕಫಪಿತ್ತಪ್ರಮೇಹೇಷು ಪಿಬೇದ್ಧಾತ್ರೀರಸೇನ ವಾ| |೧೭|

ಸ೦-ಶಾಲಾದಿಜಂ ಪುಷ್ಪಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮರಜೀಕೃತಂ ಮಧುನಾಽದ್ಯಾತ್| ಕಫಪಿತ್ತಪ್ರಮೇಹೇಷು ಧಾತ್ರೀರಸೇನ ವಾ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana vAtakaPaje trikaNTakAdi tailam pittaje trikaNTakAdighRutam vAtapittaje kaPapittaje ca ghRutatailam (17-19) · Śloka 19

| ತ್ರಿಕಣ್ಟಕನಿಶಾರೋಧ್ರಸೋಮವಲ್ಕವಚಾರ್ಜುನೈಃ||೧೭|| ಪದ್ಮಕಾಶ್ಮನ್ತಕಾರಿಷ್ಟಚನ್ದನಾಗುರುದೀಪ್ಯಕೈಃ| ಪಟೋಲಮುಸ್ತಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮಾದ್ರೀಭಲ್ಲಾತಕೈಃ ಪಚೇತ್||೧೮|| ತೈಲಂ ವಾತಕಫೇ ಪಿತ್ತೇ ಘೃತಂ ಮಿಶ್ರೇಷು ಮಿಶ್ರಕಮ್| |೧೯|

ಸ೦-ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಾದಿಭಿಸ್ತೈಲಂ ಪಚೇದ್ವಾತಕಫಜೇ ಪ್ರಮೇಹೇ| ಪಿತ್ತಜೇ ಏಭಿರೇವ ಘೃತಂ ಪಚೇತ್| ಮಿಶ್ರೇಷು ದೋಷೇಷು ಮಿಶ್ರಕಂ-ಘೃತತೈಲಂ, ಪಚೇತ್|

Adhikarana sarvapramehe dhAnvantaraM ghRutam (19-24) · Śloka 24

| ದಶಮೂಲಶಠೀದನ್ತೀಸುರಾಹ್ವಂ ದ್ವಿಪುನರ್ನವಮ್||೧೯|| ಮೂಲಂ ಸ್ನುಗರ್ಕಯೋಃ ಪಥ್ಯಾಂ ಭೂಕದಮ್ಬಮರುಷ್ಕರಮ್| ಕರಞ್ಜೌ ವರುಣಾನ್ಮೂಲಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಃ ಪೌಷ್ಕರಂ ಚ ಯತ್||೨೦|| ಪೃಥಗ್ ದಶಪಲಂ ಪ್ರಸ್ಥಾನ್ ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥತಃ| ತ್ರೀಂಶ್ಚಾಷ್ಟಗುಣಿತೇ ತೋಯೇ ವಿಪಚೇತ್ಪಾದವರ್ತಿನಾ||೨೧|| ತೇನ ದ್ವಿಪಿಪ್ಪಲೀಚವ್ಯವಚಾನಿಚುಲರೋಹಿಷೈಃ| ತ್ರಿವೃದ್ವಿಡಙ್ಗಕಮ್ಪಿಲ್ಲಭಾರ್ಗೀವಿಶ್ವೈಶ್ಚ ಸಾಧಯೇತ್||೨೨|| ಪ್ರಸ್ಥಂ ಘೃತಾಜ್ಜಯೇತ್ಸರ್ವಾಂಸ್ತನ್ಮೇಹಾನ್ ಪಿಟಿಕಾ ವಿಷಮ್| ಪಾಣ್ಡುವಿದ್ರಧಿಗುಲ್ಮಾರ್ಶಃಶೋಷಶೋಫಗರೋದರಮ್||೨೩|| ಶ್ವಾಸಂ ಕಾಸಂ ವಮಿಂ ವೃದ್ಧಿಂ ಪ್ಲೀಹಾನಂ ವಾತಶೋಣಿತಮ್| ಕುಷ್ಠೋನ್ಮಾದಾವಪಸ್ಮಾರಂ ಧಾನ್ವನ್ತರಮಿದಂ ಘೃತಮ್||೨೪||

ಸ೦-ಸ್ನುಗರ್ಕಮೂಲಮ್, ಕರಞ್ಜಮೂಲಮ್, ವರುಣಮೂಲಮ್, ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಮ್, ಪೌಷ್ಕರಂ ಚ ಯದಿತಿ ಪುಷ್ಕರಮೂಲಂ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ದಶಮೂಲಾದಿಕಂ ಪೃಥಕ್-ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ, ದಶಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ಪ್ರಸ್ಥಾಂಶ್ಚಾಷ್ಟಗುಣಿತೇ ಜಲೇ ಚ ವಿಪಚೇತ್| ತೇನ-ಜಲೇನ, ಪಾದವರ್ತಿನಾ-ಪಾದಶೇಷೇಣ, ದ್ವಿಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಮಿಶ್ಚ [ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈಃ ] ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷೋಕ್ತಪ್ರಮಾಣಾದ್ಧೃತಾತ್ಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ತದ್ಧೃತಂ ಸರ್ವಾನ್ ಪ್ರಮೇಹಾನ್ ಪಿಟಿಕಾದೀಂಶ್ಚ ಜಯೇತ್|

Adhikarana sarvapramehe rodhrAsavaH (25-28) · Śloka 28

ರೋಧ್ರಮೂರ್ವಾಶಠೀವೇಲ್ಲಭಾರ್ಗೀನತನಖಪ್ಲವಾನ್| ಕಲಿಙ್ಗಕುಷ್ಠಕ್ರಮುಕಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವತಿವಿಷಾಗ್ನಿಕಾನ್||೨೫|| ದ್ವೇ ವಿಶಾಲೇ ಚತುರ್ಜಾತಂ ಭೂನಿಮ್ಬಂ ಕಟುರೋಹಿಣೀಮ್| ಯವಾನೀಂ ಪೌಷ್ಕರಂ ಪಾಠಾಂ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಚವ್ಯಂ ಫಲತ್ರಯಮ್||೨೬|| ಕರ್ಷಾಂಶಮಮ್ಬುಕಲಶೇ ಪಾದಶೇಷೇ ಸ್ರುತೇ ಹಿಮೇ| ದ್ವೌ ಪ್ರಸ್ಥೌ ಮಾಕ್ಷಿಕಾತ್ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ರಕ್ಷೇತ್ಪಕ್ಷಮುಪೇಕ್ಷಯಾ||೨೭|| ರೋಧ್ರಾಸವೋಽಯಂ ಮೇಹರ್ಶಃಶ್ವಿತ್ರಕುಷ್ಠಾರುಚಿಕೃಮೀನ್| ಪಾಣ್ಡುತ್ವಂ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಂ ಸ್ಥೂಲತಾಂ ಚ ನಿಯಚ್ಛತಿ||೨೮||

ಸ೦-ರೋಧ್ರಾದಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಂ ಜಲಕಲಶೇ ಪಾದಶೇಷೇ ಸ್ರುತೇ ಶೀತೇ ಚ ಮಾಕ್ಷಿಕಾತ್ ದ್ವೌ ಪ್ರಸ್ಥೌ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಪಕ್ಷಮಾತ್ರಮಚಲಂ ಕೃತ್ವಾ ರಕ್ಷೇತ್| ಅಯಂ ರೋಧ್ರಾಸವೋ ಮೇಹಾದೀನ್ನಾಶಯೇತ್|

Adhikarana sarvapramehe ayaskRutiH (29-32) · Śloka 32

ಸಾಧಯೇದಸನಾದೀನಾಂ ಪಲಾನಾಂ ವಿಂಶತಿಂ ಪೃಥಕ್| ದ್ವಿವಹೇಽಪಾಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್ತತ್ರ ಪಾದಸ್ಥೇ ದ್ವೇ ಶತೇ ಗುಡಾತ್||೨೯|| ಕ್ಷೌದ್ರಾಢಕಾರ್ಧಂ ಪಲಿಕಂ ವತ್ಸಕಾದಿಂ ಚ ಕಲ್ಕಿತಮ್| ತತ್ಕ್ಷೌದ್ರಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಪ್ರದಿಗ್ಧೇ ಘೃತಭಾಜನೇ||೩೦|| ಸ್ಥಿತಂ ದೃಢೇ ಜತುಸೃತೇ ಯವರಾಶೌ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ಖದಿರಾಙ್ಗಾರತಪ್ತಾನಿ ಬಹುಶೋಽತ್ರ ನಿಮಜ್ಜಯೇತ್||೩೧|| ತನೂನಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಲೋಹಸ್ಯ ಪತ್ರಾಣ್ಯಾಲೋಹಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್| ಅಯಸ್ಕೃತಿಃ ಸ್ಥಿತಾ ಪೀತಾ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾದಧಿಕಾ ಗುಣೈಃ||೩೨||

ಸ೦-ಅಸನಾದೀನಾಂ-"ಅಸನತಿನಿಶ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೧೯) ಇತ್ಯಾದಿಗಣೋಕ್ತಾನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ, ಪೃಥಕ್-ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ, ಪಲಾನಾಂ ವಿಂಶತಿಂ-ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ, ಅಪಾಂ ದ್ವಿವಹೇ-ಜಲದ್ರೋಣಾಷ್ಟಕೇ, ಸಾಧಯೇತ್| ತತ್ರ-ತಸ್ಮಿನ್, ಪಾದಶೇಷೇ ಶೃತೇ ಶೀತೇ ಚ ಸತಿ ಗುಡಸ್ಯ ದ್ವೇ ಶತೇ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯಾರ್ಧಾಢಕಮ್| "ವತ್ಸಕಮೂರ್ವಾ' (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೩೩) ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಚ ಪೃಥಕ್ ಪಾಲಿಕಂ ಕಲ್ಕಿತಂ ಕೃತ್ವಾ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಅನನ್ತರಮನ್ತರ್ಮಾಕ್ಷಿಕಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಪ್ರಲಿಪ್ತೇ ಘೃತಭಾಜನೇ ದೃಢೇ ಜತುಲಿಪ್ತೇ ಸ್ಥಿತಂ ಯವರಾಶೌ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ಅನನ್ತರಂ ಖದಿರಾಙ್ಗಾರತಪ್ತಾನಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಲೋಹಪತ್ರಾಣಿ ತನೂನಿ ಪುನಃಪುನರತ್ರ ನಿಮಜ್ಜಯೇತ್| ಯಾವತ್ಸಙ್ಕ್ಷಯಂ-ವಿಲೀನವೃತ್ತಿತ್ವಮಾಯಾನ್ತಿ| ಅಯಸ್ಕೃತಿರಿಯಂ ಸ್ಥಿತಾ-ಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಪೀತಾ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾತ್-ರೋಧ್ರಾಸವಾತ್, ಗುಣೈರಧಿಕಾ| ಅತ್ರ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಾದ್ದಶಮೂಲಾರಿಷ್ಟಾದಯಸಃ ಪರಿಮಾಣಂ ಕಲ್ಪ್ಯಂ ಪ್ರಾಯೋಽತ್ರ ಪ್ರಸ್ಥಮಾತ್ರಮ್| ಏವಮನ್ಯತ್ರಾಪಿ ದ್ರವದ್ರವ್ಯಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ನಾರಸಿಂಹಘೃತಾದೌ (ಹೃ. ಉ. ಅ. ೩೯|೧೭೦) ಅನಯೈವ ದಿಶಾಽಯಸಃ ಪರಿಮಾಣಂ ಕಲ್ಪನೀಯಮ್|

Adhikarana sarvapramehe udvartanavyAyAmAdi (33) · Śloka 33

ರೂಕ್ಷಮುದ್ವರ್ತನಂ ಗಾಢಂ ವ್ಯಾಯಾಮೋ ನಿಶಿ ಜಾಗರಃ| ಯಚ್ಚಾನ್ಯಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಘ್ನಂ ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ ತದ್ಧಿತಮ್||೩೩||

ಸ೦-ತಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಮೇಹ ಉದ್ವರ್ತನಂ ರೂಕ್ಷಂ ತಥಾ ಗಾಢಂ-ನ ತು ಶಿಥಿಲಂ, ಹಿತಮ್| ತಥಾ ವ್ಯಾಯಾಮರಾತ್ರಿಜಾಗರೌ ಚ| ಅಪರಮಪಿ ಯದೇವಂಪ್ರಾಯಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಹರಂ ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ, ತಚ್ಚ ಪ್ರಮೇಹಿಣೇ ಹಿತಮ್|

Adhikarana sarvapramehe shilAjaturasAyanam (34-36) · Śloka 36

ಸುಭಾವಿತಾಂ ಸಾರಜಲೈಸ್ತುಲಾಂ ಪೀತ್ವಾ ಶಿಲೋದ್ಭವಾತ್| ಸಾರಾಮ್ಬುನೈವ ಭುಞ್ಜಾನಃ ಶಾಲೀನ್ ಜಾಙ್ಗಲಜೈ ರಸೈಃ||೩೪|| ಸರ್ವಾನಭಿಭವೇನ್ಮೇಹಾನ್ ಸುಬಹೂಪದ್ರವಾನಪಿ| ಗಣ್ಡಮಾಲಾರ್ಬುದಗ್ರನ್ಥಿಸ್ಥೌಲ್ಯಕುಷ್ಠಭಗನ್ದರಾನ್||೩೫|| ಕೃಮಿಶ್ಲೀಪದಶೋಫಾಂಶ್ಚ ಪರಂ ಚೈತದ್ರಸಾಯನಮ್| |೩೬|

ಸ೦-ಸಾರಾಃ-ಅಸನಖದಿರಾದಯಃ, ತೇಷಾಂ ಜಲೈಃ-ಕ್ವಾಥೈಃ, ಶಿಲಾಹ್ವಯಾತ್ತುಲಾಂ ಸುಭಾವಿತಾಂ ಪೀತ್ವಾ ಸಾರಾಮ್ಬುನೈವ ಜಾಙ್ಗಲಪ್ರಾಣಿಮಾಂಸಜೈ ರಸೈಃ ಶಾಲೀನದನ್ ಸರ್ವಾನ್ಮೇಹಾನ್ ಸುಬಹೂಪದ್ರವಾನಪಿ ಜಯೇತ್, ಗಣ್ಡಮಾಲಾದೀಂಶ್ಚ| ಇದಂ ಚೋತ್ಕೃಷ್ಟಮ್ ರಸಾಯನಮ್|

Adhikarana adhane pramehiNi munivartanAdi (36-37) · Śloka 37

| ಅಧನಶ್ಛತ್ರಪಾದತ್ರರಹಿತೋ ಮುನಿವರ್ತನಃ||೩೬|| ಯೋಜನಾನಾಂ ಶತಂ ಯಾಯಾತ್ಖನೇದ್ವಾ ಸಲಿಲಾಶಯಾನ್| ಗೋಶಕೃನ್ಮೂತ್ರವೃತ್ತಿರ್ವಾ ಗೋಭಿರೇವ ಸಹ ಭ್ರಮೇತ್||೩೭||

ಸ೦-ಧನರಹಿತಃ ಪ್ರಮೇಹೀ ಛತ್ರಪಾದತ್ರರಹಿತೋ ಮುನಿವೃತ್ತಿಃ ಸನ್ ಯೋಜನಾನಾಂ ಶತಂ ಯಾಯಾತ್| ಅಥವಾ, ಸಲಿಲಾಶಯಾನ್ ಖನೇತ್| ಅಥವಾ, ಗೋಶಕೃನ್ಮೂತ್ರವರ್ತನೋ ಗೋಭಿರೇವ ಸಹ ಭ್ರಮೇತ್|

Adhikarana kRushe bRuMhaNam (38) · Śloka 38

ಬೃಂಹಯೇದೌಷಧಾಹಾರೈರಮೇದೋಮೂತ್ರಲೈಃ ಕೃಶಮ್| |೩೮|

ಸ೦-ಕೃಶಂ ನರಮೌಷಧಯುಕ್ತೈರಾಹಾರೈರ್ಬೃಂಹಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ಅಮೇದೋಮೂತ್ರಕರೈಃ|

Adhikarana piTikAnAM cikitsA (38-39) · Śloka 39

| ಶರಾವಿಕಾದ್ಯಾಃ ಪಿಟಿಕಾಃ ಶೋಫವತ್ಸಮುಪಾಚರೇತ್||೩೮|| ಅಪಕ್ವಾ ವ್ರಣವತ್ಪಕ್ವಾಃ| |೩೯|

ಸ೦-"ಶರಾವಿಕಾ ಕಚ್ಛಪಿಕಾ" (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧೦|೨೫) ಇತ್ಯಾದ್ಯಾಃ ಪಿಟಿಕಾ ಅಪಕ್ವಾಃ ಸತೀಃ ಶೋಫವದುಪಕ್ರಮೇತ್| ಪಕ್ವಾಃ ಪುನರ್ವ್ರಣವದುಪಾಚರೇತ್|

Adhikarana piTikAnAM prAgrUpe kShIrivRukShajalAdipAnam, piTikAnAM prAgrUpe tIkShNaM shodhanam (39-40) · Śloka 40

ತಾಸಾಂ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪ ಏವ ಚ| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಮ್ಬು ಪಾನಾಯಬಸ್ತಮೂತ್ರಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ||೩೯|| ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚ ಶೋಧನಂ, ಪ್ರಾಯೋ ದುರ್ವಿರೇಚ್ಯಾ ಹಿ ಮೇಹಿನಃ| |೪೦|

ಸ೦-ತಾಸಾಂ ಚ ಪೂರ್ವರೂಪಾವಸ್ಥಾಯಾಮೇವ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಮ್ಬು ಪಾನಾಯ ಶಸ್ಯತೇ ಛಾಗಮೂತ್ರಂ ಚ| ತಥಾ, ಶೋಧನಂ-ವಿರೇಚನಂ, ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಶಸ್ಯತೇ| ಕುತಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಯಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಮೇಹಿಣೋ ದುಃಖೇನ ವಿರೇಚಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಾಃ|

Adhikarana piTikAnAM vraNaropaNaM tailam, piTikAnAM udvartanakaShAyaH, piTikAnAM pariShekakaShAyaH (40-41) · Śloka 41

| ತೈಲಮೇಲಾದಿನಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಗಣೇನ ವ್ರಣರೋಪಣಮ್||೪೦|| ಉದ್ವರ್ತನೇ ಕಷಾಯಂ ತು ವರ್ಗೇಣಾರಗ್ವಧಾದಿನಾ| ಪರಿಷೇಕೋಽಸನಾದ್ಯೇನ ಪಾನಾನ್ನೇ ವತ್ಸಕಾದಿನಾ||೪೧||

ಸ೦-"ಏಲಾಯುಗ್ಮ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೪೩) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಗಣೇನ ತೈಲಂ ವ್ರಣರೋಪಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಉದ್ವರ್ತನೇ "ಆರಗ್ವಧೇನ್ದ್ರಯವ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೧೭) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಗಣೇನ ಕಷಾಯಂ ಕುರ್ಯಾತ್| "ಅಸನತಿನಿಶ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೧೯) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪರಿಷೇಕಹ್ ಸ್ಯಾತ್| ಪಾನಮನ್ನಂ ಚ "ವತ್ಸಕಮೂರ್ವಾ' (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೩೩) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಂಸ್ಕೃತಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana piTikAnAM pAThAdicUrNaM navAyasaM ca (42-43) · Śloka 43

ಪಾಠಾಚಿತ್ರಕಶಾರ್ಙ್ಗಷ್ಟಾಸಾರಿವಾಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಃ| ಸಪ್ತಾಹ್ವಂ ಕೌಟಜಂ ಮೂಲಂ ಸೋಮವಲ್ಕಂ ನೃಪದ್ರುಮಮ್||೪೨|| ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಮಧುನಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್ತದ್ವಚ್ಚೂರ್ಣಂ ನವಾಯಸಮ್| |೪೩|

ಸ೦-ಪಾಠಾದೀನ್ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಮಧುನಾಽವಲೇಹಯೇತ್| ನವಾಯಸಂ ಚೂರ್ಣಂ ತದ್ವತ್-ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

Adhikarana madhumehinaH shilAjaturasAyanAt punarnavatvam (12) · Śloka 12

ಮಧುಮೇಹಿತ್ವಮಾಪನ್ನೋ ಭಿಷಗ್ಭಿಃ ಪರಿವರ್ಜಿತಃ||೪೩|| ಶಿಲಾಜತುತುಲಾಮದ್ಯಾತ್ಪ್ರಮೇಹಾರ್ತಃ ಪುನರ್ನವಃ| ೪೩ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೨||

ಸ೦-ಮಧುಮೇಹಿತ್ವಮಪಿ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಭಿಷಗ್ಭಿಶ್ಚ ಪರಿವರ್ಜಿತೋ ಮೇಹೀ ಶಿಲಾಜತುಪಲಶತಂ [ ಅದ್ಯಾತ್- ] ಸೇವನಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕೃತಶಿಲಾಜತುತುಲಶ್ಚಾಸೌ ಪುನರ್ನವೋ ಭವತಿ| ಖಾರಣಾದೇ ಚ ವಿಶೇಷೋಪಕ್ರಮಾ ಉಕ್ತಾಃ| ಯಥಾ-"ಅಶ್ವತ್ಥಚನ್ದನಾಗರುಪಾಠಾಕ್ವಾಥೋ ಜಲಾಭಮೇಹೇ ತು| ಇಕ್ಷುರಸಾಭೇ ಪಾಠಾಕೃಮಿಹನ್ತೃಸಮ್ಬನ್ಧನಃ ಕ್ವಾಥಃ|| ಸಾನ್ದ್ರಾಕಾರೇ ಮೇಹೇ ಹಿತಾಽಽಢಕೀ ಕರ್ಣಿಕಾರೋ ವಾ| ಕ್ವಾಥಸ್ತಥಾಽರ್ಜುನಸ್ಯ ಪಾತವ್ಯೋ ವಾರುಣೀಮೇಹೇ|| ಪಿಷ್ಟೇ ಸಸಿತಾ ರಜನೀ ಪಾತವ್ಯಾ ಶಿಶಿರತೋಯೇನ| ನಿಮ್ಬಶ್ಚ ಶುಕ್ರಮೇಹೇ ತಪ್ತಜಲೇನಾಥವಾ ಸುರಯಾ|| ಸಿಕತಾಮೇಹೇ ಚಿತ್ರಕಬಾಹ್ಲೀಕಕುಷ್ಠನಿಃಕ್ವಾಥಃ| ಶೀತಲಮೇಹೇ ಕ್ವಾಥಃ ಪಿಚುಮನ್ದಕೃತಶ್ಚ ಪಾತವ್ಯಃ|| ಪಾಷಾಣಭಿತ್ತು ಸುರಯಾ ಕ್ವಥಿತಃ ಶಸ್ತಃ ಶನೈರ್ಮೇಹೇ| ಗೋಕ್ಷುರಕಸ್ಯ ಕಷಾಯೋ ಲಾಲಾಮೇಹೇ ಫಲತ್ರಿಕೇಣ ಸಹ|| ಶಲ್ಲಕ್ಯುಶೀರಸೈನ್ಧವವಚಾ ಹಿತಾಃ ಕ್ಷಾರಮೇಹಿನಃ ಪಿಷ್ಟಾಃ| ಕ್ವಥಿತಾಶ್ಚ ನೀಲಮೇಹೇ ರೋಧ್ರಸಮಙ್ಗಾಕದಮ್ಬಾಃ ಸ್ಯುಃ|| ಕ್ವಾಥೋ ಬಿಭೀತಕಸ್ಯ ತು ಕಲ್ಕೋ ವಾ ಕಾಲಮೇಹಿನಾಂ ಶಸ್ತಃ| ಧಾತಕಿಪದ್ಮಕವಿಕಸಾಕ್ವಾಥಃ ಕಲ್ಕೋಽಪಿ ವಾ ನಿಶಾಮೇಹೇ|| ಮಾಞ್ಜಿಷ್ಠೇ ಸ್ಯುಸ್ತ್ರಿಫಲಾ ಜಲದಂ ಜಲಪದ್ಮಕಂ ರೋಧ್ರಮ್| ಲೋಹಿತಮೇಹೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥೇನ ಸಂಯುತಂ ಗಿರಿಜಮ್|| ವಾಲಕಂ ತ್ರಿವೃತಾ ಧಾತ್ರೀ ಮುಸ್ತಂ ಚ ಸರಸಾಞ್ಜನಮ್| ಕಟುಕಾತಿವಿಷಾರೋಧ್ರಂ ಖಾದಿರೇಣಾಮ್ಭಸಾ ಪಿಬೇತ್|| ಪ್ರಾಯಃ ಶೋಧನಮೇತದ್ಧಿ ಪ್ರಧಾನಂ ಸಮುದಾಹೃತಮ್|" ಇತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಮೇಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೨||