20. śvitrakr̥micikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕਮਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਯਤੇ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸਾਮ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana shvitrakRumicitsitAdhyAyaH shvitre shIghracikitsAyAhetuH (2-1) · Śloka 1

ਅਥਾਤਃ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕਮਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਕੁਸ੍ਠਾਦਪਿ ਬੀਭਤ੍ਸਂ ਯਚ੍ਛੀਘ੍ਰਤਰਂ ਚ ਯਾਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮ੍| ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਮਤਸ੍ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਯਤੇਤ ਦੀਪ੍ਤੇ ਯਥਾ ਭਵਨੇ||੧||

ਸ੦-ਯਤ੍-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਕੁਸ੍ਠਾਦਪਿ ਬੀਭਤ੍ਸਂ-ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਂ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਂ, ਤਥਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਰਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਯਾਤਿ| ਅਤਃ-ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ, ਤਸ੍ਯ-ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਯ, ਯਤ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾ ਜ੍ਵਲਿਤੇ ਗਹੇ| ਆਰ੍ਯਾ|

Adhikarana shvitre pUrvaM saMshodhanaM shvitre virikte pipAsite ca peyA (2-3) · Śloka 3

ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਦੇਹਸ੍ਯ| ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇ ਸ੍ਰਂਸਨਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਮਲਯੂਰਸ ਇਸ੍ਯਤੇ ਸਗੁਡਃ||੨|| ਤਂ ਪੀਤ੍ਵਾਭ੍ਯਕ੍ਤਤਨੁਰ੍ਯਥਾਬਲਂ ਸੂਰ੍ਯਪਾਦਸਨ੍ਤਾਪਮ੍| ਸੇਵੇਤ ਨਿਰਿਕ੍ਤਤਨੁਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਪਿਪਾਸੁਃ ਪਿਬੇਤ੍ਪੇਯਾਮ੍||੩||

ਸ੦-ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਦੇਵਾਹ-ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇ ਮਲਯੂਰਸੋ-ਬਾਕੁਚੀਕ੍ਵਾਥਃ, ਸਹ ਗੁਡਯਾ-ਸ੍ਨੁਹ੍ਯਾ, ਸਗੁਡੋ ਵਿਰੇਚਨਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਮੁਖ਼ਚਪਲਾ| ਤਂ-ਕ੍ਵਾਥਂ, ਪੀਤ੍ਵਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ਼ਰੀਰਃ ਸਨ੍ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਸੂਰ੍ਯਕਿਰਣਸਨ੍ਤਾਪਂ ਭਜੇਤ੍| ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ ਪਿਪਾਸਿਤਃ ਪੇਯਾਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦਿਨਾਨਿ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana shvitre kaNTakena sPoTaBedanaM shvitre nistrutasPoTe malayvAdikvAthaH shvitre nistru pAlAshakShAraH (4-5) · Śloka 5

ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇਙ੍ਗੇ ਸ੍ਫੋਟਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕਣ੍ਟਕੇਨ ਤਾਨ੍ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਫੋਟੇਸੁ ਨਿਃਸ੍ਰੁਤੇਸੁ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਤ੍ਰਿਦਿਨਮ੍||੪|| ਮਲਯੂਮਸਨਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੂਂ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਂ ਚਾਮ੍ਭਸਾ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ| ਪਾਲਾਸ਼ਂ ਵਾ ਕ੍ਸਾਰਂ ਯਥਾਬਲਂ ਫਾਣਿਤੋਪੇਤਮ੍||੫||

ਸ੦-ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇ ਸਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਯੇ ਸ੍ਫੋਟਾ ਉਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਾਨ੍-ਸ੍ਫੋਟਕਾਨ੍, ਕਣ੍ਟਕੇਨ ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਫੋਟੇਸੁ ਨਿਃਸ੍ਰੁਤੇਸੁ ਸਤ੍ਸੁ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਦਿਨਾਨਿ ਮਲਯ੍ਵਾਦੀਨਿ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਾਲਾਸ਼ਂ ਵਾ ਕ੍ਸਾਰਂ ਫਾਣਿਤਯੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਿਸ੍ਰ ਆਰ੍ਯਾਃ|

Adhikarana shvitre sPoTodBave PalgvAdi kvAthAdi (6) · Śloka 6

ਫਲ੍ਗ੍ਵਕ੍ਸਵਕ੍ਸਵਲ੍ਕਲਨਿਰ੍ਯੂਹੇਣੇਨ੍ਦੁਰਾਜਿਕਾਕਲ੍ਕਮ੍| ਪੀਤ੍ਵੋਸ੍ਣਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਜਾਤੇ ਸ੍ਫੋਟੇ ਤਕ੍ਰੇਣ ਭੋਜਨਂ ਨਿਰ੍ਲਵਣਮ੍||੬||

ਸ੦-ਫਲ੍ਗੋਰਕ੍ਸੇਸ੍ਯ ਚ ਤ੍ਵਚੋ ਯੋ ਨਿਰ੍ਯੂਹਃ-ਕ੍ਵਾਥਃ, ਤੇਨ [ਇਨ੍ਦੁਰਾਜਿਕਾਯਾਃ-] ਬਾਕੁਚ੍ਯਾਃ, ਕਲ੍ਕਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਉਸ੍ਣੇ-ਆਤਪੇ, ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਸ੍ਫੋਟੇਸੁ ਜਾਤੇਸੁ ਸਤ੍ਸੁ ਤਕ੍ਰੇਣ ਸਹ ਭੋਜਨਂ ਨਿਰ੍ਲਵਣਂ ਹਿਤਮ੍| ਆਰ੍ਯਾ ਗੀਤਿਃ (?)|

Adhikarana shvitre gomUtrAriShTam (7) · Śloka 7

ਗਵ੍ਯਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਚਿਤ੍ਰਕਵ੍ਯੋਸਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃਕੁਮ੍ਭੇ ਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਸ਼੍ਰਮ੍| ਪਕ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਿਣਾ ਪੇਯਮੇਤਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਮੈ ਕੁਸ੍ਠਦਸ੍ਟਂ ਵਿਧਾਨਮ੍||੭||

ਸ੦-ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਂ ਘਤਕੁਮ੍ਭੇ ਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਪਕ੍ਸਂ ਯਾਵਤ੍ ਪਕ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਵਤੈਤਤ੍ਪੇਯਮ੍| ਅਸ੍ਮੈ ਚ-ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਿਣੇ, ਕੁਸ੍ਠੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਾਨਮ੍| ਅਸ੍ਮੈ ਇਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨਤ੍ਵਮ੍| [ਸ਼ਾਲਿਨੀਵਤ੍ਤਮ੍| ]

Adhikarana shvitre mArkavaM BuktvA bIjakaShRutaM dugdham (8) · Śloka 8

ਮਾਰ੍ਕਵਮਥਵਾ ਸ੍ਵਾਦੇਦ੍ਭਸ੍ਠਂ ਤੈਲੇਨ ਲੋਹਪਾਤ੍ਰਸ੍ਥਮ੍| ਬੀਜਕਸ਼ਤਂ ਚ ਦੁਗ੍ਧਂ ਤਦਨੁ ਪਿਬੋਚ੍ਛ੍ਵਿਤ੍ਰਨਾਸ਼ਾਯ||੮||

ਸ੦-ਭਙ੍ਗਰਾਜਂ ਵਾ ਤੈਲੇਨ ਭਸ੍ਟਂ ਲੋਹਪਾਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਖ਼ਾਦੇਤ੍| ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਬੀਜਕਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਪਿਬੇਤ੍| ਆਰ੍ਯਾ|

Adhikarana shvitre pUtIkapallavAdilepaH (9) · Śloka 9

ਪੂਤਿਕਾਰ੍ਕਵ੍ਯਾਧਿਘਾਤਸ੍ਨੁਹੀਨਾਂ ਮੁਤ੍ਰੇ ਪਿਸ੍ਟਾਃ ਪਲ੍ਲਵਾ ਜਾਤਿਜਾਸ਼੍ਚ| ਘ੍ਨਨ੍ਤ੍ਯਾਲੇਪਾਚ੍ਛ੍ਵਿਤ੍ਰਦੁਰ੍ਨਾਮਦਦ੍ਰੂ- ਪਾਮਾਕੋਠਾਨ੍ ਦੁਸ੍ਟਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਂਸ਼੍ਚ||੯||

ਸ੦-ਪੂਤਿਕਾਦੀਨਾਂ ਪਲ੍ਲਵਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਪਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤਥਾ ਜਾਤਿਪਲ੍ਲਵਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਪਿਸ੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪੇਨ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ|

Adhikarana shvitre dagdhadvIpicarmalepaH (10) · Śloka 10

ਦ੍ਵੈਪਂ ਦਗ੍ਧਂ ਚਰ੍ਮ ਮਾਤਙ੍ਗਜਂ ਵਾਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇ ਲੇਪਸ੍ਤੈਲਯੁਕ੍ਤੋ ਵਰਿਸ੍ਠਃ| |੧੦|

ਸ੦-ਦ੍ਵੀਪਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਚਰ੍ਮ ਦਗ੍ਧਂ ਹਸ੍ਤਿਜਂ ਚ ਚਰ੍ਮ ਦਗ੍ਧਂ ਤੈਲਾਨ੍ਵਿਤੋ ਲੇਪਃ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵਰਃ|

Adhikarana shvitre pUtiH kITalepaH (10) · Śloka 10

| ਪੂਤਿਃਕੀਟੋ ਰਾਜਵਕ੍ਸੋਦ੍ਭਵੇਨ ਕ੍ਸਾਰੇਣਾਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਮੇਕੋਪਿ ਹਨ੍ਤਿ||੧੦||

ਸ੦-ਪੂਤਿਃਕੀਟੋ ਰਾਜਵਕ੍ਸਜੇਨ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਲੇਪਤ ਏਕ ਏਵ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਪੂਤਿਃਕੀਟੋ-ਵਰ੍ਸਾਕਾਲੋਦ੍ਭਵਃ ਪਿਲਿਨ੍ਦਿਕੇਤਿ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯੌ ਵਤ੍ਤੇ|

Adhikarana shvitre BallAtakalepaH (11) · Śloka 11

ਰਾਤ੍ਰੌ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਵਾਸਿਤਾਨ੍ ਜਰ੍ਜਰਾਙ੍ਗਾ- ਨਹ੍ਨਿ ਚ੍ਛਾਯਾਯਾਂ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍ਸ੍ਫੋਟਹੇਤੂਨ੍| ਏਵਂ ਵਾਰਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤੈਸ੍ਤਤਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸ੍ਨੁਹ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਨਾਸ਼ਾਯ ਲੇਪਃ||੧੧||

ਸ੦-ਸ੍ਫੋਟਹੇਤੂਨ੍-ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨ੍, ਜਰ੍ਜਰੀਕਤਾਨ੍ ਨਿਸ਼ਿ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਦਿਵਸੇ ਛਾਯਾਯਾਂ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਸ਼ੋਸਿਤਾਂਸ਼੍ਚ| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਤੈਃ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਲੇਪਃ| ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੀ|

Adhikarana shvitre kRuShNasarpamaShIlepaH,shvitre mayUrapittalepaH shvitre dagdhahrIberalepaH (12) · Śloka 12

ਅਕ੍ਸਤੈਲਦ੍ਰੁਤਾ ਲੇਪਃ ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪੋਦ੍ਭਵਾ ਮਸੀ| ਸ਼ਿਖ਼ਿਪਿਤ੍ਤਂ ਤਥਾ, ਦਗ੍ਧਂ ਹ੍ਰੀਬੇਰਂ ਵਾ ਤਦਾਪ੍ਲੁਤਮ੍||੧੨||

ਸ੦-ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਜਾ ਮਸੀ ਅਕ੍ਸਤੈਲੇਨ ਦ੍ਰੁਤਾ ਲੇਪਃ| ਮਯੂਰਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਲੇਪਃ ਪੂਰ੍ਵਗੁਣਃ| ਅਥਵਾ, ਹ੍ਰੀਬੇਰਂ ਦਗ੍ਧਂ ਤੇਨ-ਅਕ੍ਸਤੈਲੇਨਾਲੋਡਿਤਂ, ਲੇਪਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍|

Adhikarana shvitre savarNakaro bAkucIbIjAdilepaH (13) · Śloka 13

ਕੁਡਵੋਵਲ੍ਗੁਜਬੀਜਾਦ੍ਧਰਿਤਾਲਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰਃ| ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਗਵਾਂ ਪਿਸ੍ਟਃ ਸਵਰ੍ਣਕਰਣਂ ਪਰਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇ||੧੩||

ਸ੦-ਬਾਕੁਚੀਬੀਜਂ ਪਲਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਹਰਿਤਾਲਪਲਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇ ਸਵਰ੍ਣਕਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਆਰ੍ਯਾ|

Adhikarana shvitre gajapurIShakShArAdilepaH (14-15) · Śloka 15

ਕ੍ਸਾਰੇ ਸੁਦਗ੍ਧੇ ਗਜਲਿਣ੍ਡਜੇ ਚ ਗਜਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਰਿਸ੍ਰੁਤੇ ਚ| ਦ੍ਰੋਣਪ੍ਰਮਾਣੇ ਦਸ਼ਭਾਗਯੁਕ੍ਤਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਚੇਦ੍ਬੀਜਮਵਲ੍ਗੁਜਾਨਾਮ੍||੧੪|| ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਜਯੇਚ੍ਚਿਕ੍ਕਣਤਾਂ ਗਤੇਨ ਤੇਨ ਪ੍ਰਲਿਮ੍ਪਨ੍ ਬਹੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰਘਸ੍ਟਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਂ ਮਸਂ ਵਾ ਤਿਲਕਾਲਕਂ ਵਾ ਯਦ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣੇ ਸ੍ਯਾਦਧਿਮਾਂਸਜਾਤਮ੍||੧੫||

ਸ੦-ਗਜਪੁਰੀਸਜੇ ਕ੍ਸਾਰੇ ਸੁਦਗ੍ਧੇ ਦ੍ਰੋਣਪ੍ਰਮਾਣੇ ਯਥਾਪ੍ਰਮਾਣਂ ਗਜਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸਾਰਵਿਧਿਨਾ ਪਰੀਸ੍ਰੁਤੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਾਕੁਚੀਬੀਜਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਚੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਦਸ਼ਭਾਗਯੁਕ੍ਤਮ੍,-ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਭਾਗੈਃ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਭਿਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਤੇਨ ਚਿਕ੍ਕਣਤਾਂ-ਮਦਨਰੂਪਤਾਂ, ਗਤੇਨ ਪੁਰੁਸੋ ਬਹੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰਘਸ੍ਟਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਲਿਮ੍ਪਨ੍ ਜਯੇਤ੍, ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਂਸ਼੍ਚ| ਅਧਿਮਾਂਸਰੂਪਤੋ ਯਚ੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਚ੍ਚ ਜਯੇਤ੍| ਉਪਜਾਤੀ|

Adhikarana shvitre BallAtakAdilepaH (16-17) · Śloka 17

ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਦ੍ਵੀਪਿਸੁਧਾਰ੍ਕਮੂਲਂ ਗੁਞ੍ਜਾਫਲਂ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਤੁਤ੍ਥਂ ਸਕੁਸ੍ਠਂ ਲਵਣਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਕ੍ਸਾਰਦ੍ਵਯਂ ਲਾਙ੍ਗਲਿਕਾਂ ਚ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ||੧੬|| ਸ੍ਨੁਗਰ੍ਕਦੁਗ੍ਧੇ ਘਨਮਾਯਸਸ੍ਥਂ ਸ਼ਲਕਯਾ ਤਦ੍ਵਿਦਧੀਤ ਲੇਪਮ੍| ਕੁਸ੍ਠੇ ਕਿਲਾਸੇ ਤਿਲਕਾਲਕੇਸੁ ਮਸੇਸੁ ਦੁਰ੍ਨਾਮਸੁ ਚਰ੍ਮਕੀਲੇ||੧੭||

ਸ੦-ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਦਿਕਂ ਸ੍ਨੁਗਰ੍ਕਯੋਰ੍ਦੁਗ੍ਧੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਘਨਮਾਯਸਪਾਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਤ੍-ਏਤਤ੍, ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਲੇਪਂ ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਵਿਦਧੀਤ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰੋਪਜਾਤੀ|

Adhikarana shvitre kShINapApasya shuddhayAdiBiH shvitraprashamaH (18-1) · Śloka 1

ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ਼ੋਣਿਤਮੋਕ੍ਸੈਰ੍ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੈਰ੍ਭਕ੍ਸਣੈਸ਼੍ਚ ਸਕ੍ਤੂਨਾਮ੍| ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਕਸ੍ਯਚਿਦੇਵ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਕ੍ਸੀਣਪਾਪਸ੍ਯ||੧੮|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੧||

ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਕਸ੍ਯਚਿਦੇਵ ਨਰਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਣਕਲ੍ਮਸਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਆਰ੍ਯਾ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਕਮਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਯਤੇ, ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kRumiShu snehasvedapUrvakaH surasAdigaNakvAthabastiH, tatastrivRutkalkavirecanam, tataH kaTvAdi kaShAyaiH pariShecanam, tato viDa~ggatailenAnu vAsanam (19-23) · Śloka 23

ਅਥ ਕਮਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ ਗੁਡਕ੍ਸੀਰਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੈਃ ਕਮਿਣੋਦਰੇ| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਕਮਿਕਫੇ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਂ ਤਾਂ ਸੁਖ਼ੋਸਿਤੇ||੧੯|| ਸੁਰਸਾਦਿਗਣਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾਰ੍ਧਵਾਰਿਣਿ| ਤਂ ਕਸਾਯਂ ਕਣਾਗਾਲਕਮਿਜਿਤ੍ਕਲ੍ਕਯੋਜਿਤਮ੍||੨੦|| ਸਤੈਲਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸਾਰਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਵਸ੍ਤਿਂ ਤਤੋਹਨਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਨਿਰੂਢਂ ਤਂ ਪਾਯਯੇਤ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੨੧|| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਂ ਫਲਕਣਾਕਸਾਯਾਲੋਡਿਤਂ ਤਤਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃਸ਼ੋਧਿਤੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਕੋਲਯੁਤਂ ਕ੍ਰਮਮ੍||੨੨|| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਣਾਂ ਕਸਾਯੈਃ ਪਰਿਸੇਚਨਮ੍| ਕਾਲੇ ਵਿਡਙ੍ਗਤੈਲੇਨ ਤਤਸ੍ਤਮਨੁਵਾਸਯੇਤ੍||੨੩||

ਸ੦-ਕਮਿਣਮਦੁਰਂ ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਪਾਮਾਦਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਮਿਣੋਦਰੇ ਨਰੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ ਤਥਾ ਗੁਡਾਦਿਭਿਰੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਾਃ-ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯਾਵਿਤਾਃ , ਕਮਯਃ ਕਫਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾਭੂਤ ਉਦਰੇ ਤਥਾ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਸੁਖ਼ੋਸਿਤੇ ਸਤਿ ਸਤੈਲਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸਾਰਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸੁਰਸਾਦਿਗਣਂ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫|੩੦) ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਰ੍ਧਵਾਰਿਣਿ ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ੍ਤਂ ਕਸਾਯਂ ਕਣਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਕੇਨ ਯੋਜਿਤਂ-ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਕਤ੍ਵਾ| ਤਤੋ-ਨਿਰੂਹਾਦਨਨ੍ਤਰਂ , ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਹਨਿ ਤਂ-ਨਿਰੂਢਂ , ਵਿਰੇਚਨਂ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਂ ਫਲਾਦਿਕਸਾਯਾਲੋਡਿਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ , ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃਸ਼ੋਧਿਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਞ੍ਚਕੋਲਯੁਤਂ ਕ੍ਰਮਂ-ਪੇਯਾਵਿਲੇਪ੍ਯਾਦਿਕਂ , ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਤਃ ਕਟ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਕਸਾਯੈਃ ਪਰਿਸੇਚਿਤਂ ਸਮਨਨ੍ਤਰਂ ਯਦਾ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤੋਗ੍ਨਿਸ੍ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਵਿਡਙ੍ਗਤੈਲੇਨ ਤਮਨੁਵਾਸਯੇਤ੍|

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu shiroroganiShedhoktamanupraBUtatiktakAdiBojanam (24) · Śloka 24

ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਨਿਸੇਧੋਕ੍ਤਮਾਚਰੇਨ੍ਮੂਰ੍ਧਗੇਸ੍ਵਨੁ| ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਮਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਂ ਚ ਭੋਜਨਮ੍||੨੪||

ਸ੦-ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੇ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਮੂਰ੍ਧਗੇਸੁ ਕਮਿਸ੍ਵਾਚਰੇਤ੍| ਅਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਪ੍ਰਭੂਤਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਮਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਂ ਚ ਭੋਜਨਮਾਚਰੇਤ੍|

Adhikarana kRumiShu takrasAdhitA yavAgUH (25) · Śloka 25

ਵਿਡਙ੍ਗਕਸ੍ਣਾਮਰਿਚਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸ਼ਿਗ੍ਰੁਭਿਃ| ਪਿਬੇਤ੍ਸਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸਾਰੈਰ੍ਯਵਾਗੂਂ ਤਕ੍ਰਸਾਧਿਤਮ੍||੨੫||

ਸ੦-ਤਥਾ ਵਿਡਙ੍ਗਾਦਿਭਿਸ੍ਤਕ੍ਰਸਾਧਿਤਾਂ ਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana kRumiShu shirIShAdInAM pRuthagrasAH (26-27) · Śloka 27

ਰਸਂ ਸ਼ਿਰੀਸਕਿਣਿਹੀਪਾਰਿਭਦ੍ਰਕਕੇਮ੍ਬੁਕਾਤ੍| ਪਲਾਸ਼ਬੀਜਪਤ੍ਤਰਪੂਤਿਕਾਦ੍ਵਾ ਪਥਕ੍ ਪਿਬੇਤ੍||੨੬|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ, ਸੁਰਸਾਦੀਨ੍ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਾਨ੍ ਪਥਕ੍| |੨੭|

ਸ੦-ਸ਼ਿਰੀਸਾਦਿਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਣਿਹੀ-ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾ| ਪਲਾਸ਼ਬੀਜਾਦੀਨਾਂ ਵਾ ਰਸਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪਥਕ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ , ਸੁਰਸਾਦੀਨ੍ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫|੩੦) ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਾਨ੍ ਪਥਗ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kRumiShu ashvaviTcUrNam (27-28) · Śloka 28

| ਸ਼ਤਕਤ੍ਵੋਸ਼੍ਵਵਿਟ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਿਡਙ੍ਗਕ੍ਵਾਥਭਾਵਿਤਮ੍||੨੭|| ਕਮਿਮਾਨ੍ ਮਧੁਨਾ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਭਾਵਿਤਂ ਵਾ ਵਰਾਰਸੈਃ| |੨੮|

ਸ੦-ਅਸ਼੍ਵਪੁਰੀਸਚੂਰ੍ਣਂ ਬਹੂਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍ ਵਿਡਙ੍ਗਕ੍ਵਾਥੇਨ ਭਾਵਿਤਮਥਵਾਸ਼੍ਵਸ਼ਕਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥੇਨ ਭਾਵਿਤਂ ਮਧੁਨਾ ਕਮਿਮਾਨ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kRumiShu tasya pradhamanaM ca (28) · Śloka 28

| ਸ਼ਿਰੋਗਤੇਸੁ ਕਮਿਸੁ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਧਮਨਂ ਚ ਤਤ੍||੨੮||

ਸ਼ਿਰੋਗਤੇਸੁ ਕਮਿਸੁ ਤਤ੍-ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਨਿਸੇਧੋਕ੍ਤਂ, ਚੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਧਮਨਂ-ਨਸ੍ਯਂ , ਚਾਚਰੇਤ੍|

Adhikarana kRumiShu AkhuparNIpallavAdipUpalikA (29-30) · Śloka 30

ਆਖ਼ੁਕਰ੍ਣੀਕਿਸਲਯੈਃ ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪਿਸ੍ਟਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੂਪਲਿਕਾਂ ਖ਼ਾਦੇਦ੍ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਚ ਪਿਬੇਦਨੁ||੨੯|| ਸਪਞ੍ਚਕੋਲਲਵਣਮਸਾਨ੍ਦ੍ਰ ਤਕ੍ਰਮੇਵ ਵਾ| |੩੦|

ਸ੦-ਤਥਾ, ਮੂਸਕਕਰ੍ਣੀਪਲ੍ਲਵੈਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਿਤੈਃ ਸ਼ਾਲਿਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ ਪੂਪਲਿਕਾਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਖ਼ਾਦੇਤ੍| ਤਦਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚ, ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ , ਤਕ੍ਰਂ-ਮਥਿਤਂ , ਪਞ੍ਚਕੋਲਲਵਣਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu tadanu dhAnyAmlaM takraM vA kRumiShu mUrdhaviD~ggacUrNamishrABakShyAH (30-31) · Śloka 31

| ਨੀਪਮਾਰ੍ਕਵਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਪਲ੍ਲਵੇਸ੍ਵਪ੍ਯਯਂ ਵਿਧਿਃ||੩੦|| ਵਿਡਙ੍ਗਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| |੩੧|

ਸ੦-ਨੀਪਾਦਿਸ੍ਵਯਮੇਵ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੋ ਮੂਸਕਕਰ੍ਣੀਪਲ੍ਲਵਵਿਧਿਃ , ਕਲ੍ਪ੍ਯਃ| ਅਥਵਾ , ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਿਡਙ੍ਗਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਰ੍ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu pAne bastau ca ArUShkaraM tailam (31-32) · Śloka 32

| ਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਰ੍ਧਾਂਸ਼ੈਰਾਤਪੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍||੩੧|| ਦਿਨਮਾਰੁਸ੍ਕਰਂ ਤੈਲਂ ਪਾਨੇ ਬਸ੍ਤੌ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸੁਰਾਹ੍ਵਸਰਲਸ੍ਨੇਹਂ ਪਥਗੇਵਂ ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੩੨||

ਸ੦-ਅਰੁਸ੍ਕਰਜਂ ਤੈਲਂ ਪਾਨੇ ਬਸ੍ਤੌ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਅਰ੍ਧਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣੈਰ੍ਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਤਥਾ ਦਿਨਮਾਤਪੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਦਿਨਮਿਤ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਸਂਯੋਗੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ| ਦੇਵਦਾਰ੍ਵਾਦਿਤੈਲਂ ਪਥਗੇਵਂ-ਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲਾਨ੍ਵਿਤਮਾਤਪੇ ਸ੍ਥਿਤਂ , ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu surAhvasaralayoH snehau kRumiShu purIShajeShu basti virecane (33) · Śloka 33

ਪੁਰੀਸਜੇਸੁ ਸੁਤਰਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਵਿਰੇਚਨੇ| |੩੩|

ਸ੦-ਪੁਰੀਸਜੇਸੁ ਕਮਿਸੁ ਸੁਤਰਾਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kRumiShu kaPajeShu nasyaM vamanaM shamanaM ca (33) · Śloka 33

| ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਂ ਵਮਨਂ ਸ਼ਮਨਂ ਕਫਜਨ੍ਮਸੁ||੩੩||

ਕਫਜਨ੍ਮਸੁ ਕਮਿਸੁ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਂ-ਨਸ੍ਯਂ , ਵਮਨਂ ਸ਼ਮਨਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kRumiShu raktajeShu kuShThcikitstoktAkriyA (34) · Śloka 34

ਰਕ੍ਤਜਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਤ੍| |੩੪|

ਸ੦-ਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਾਨਾਂ ਕਮੀਣਾਂ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਲ੍ਯਬ੍ਲੋਪੇ ਪਞ੍ਚਮੀ , ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਪੇਕ੍ਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana kRumiShu romaBojiShu indraluptavidhiH (34) · Śloka 34

| ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤਵਿਧਿਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਿਧੇਯੋ ਰੋਮਭੋਜਿਸੁ||੩੪||

ਸ੦-ਰੋਮਭੋਜਿਸੁ ਕਮਿਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤਵਿਧਿਃ (ਹ. ਉ. ਅ. ੨੪|੨੮) ਕਾਰ੍ਯਃ|

Adhikarana kRumiShu kShIrAdIni varjyAni (20) · Śloka 20

ਕ੍ਸੀਰਾਣਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਘਤਂ ਗੁਡਂ ਚ ਦਧੀਨਿ ਸ਼ਾਕਾਨਿ ਚ ਪਰ੍ਣਵਨ੍ਤਿ| ਸਮਾਸਤੋਮ੍ਲਾਨ੍ਮਧੁਰਾਨ੍ ਰਸਾਂਸ਼੍ਚ ਕਮੀਨ੍ ਜਿਹਾਸੁਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੩੫|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕਮਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੦||

ਸ੦-ਕਮੀਨ੍ ਜਿਹਾਸੁਃ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨ੍ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਉਪਜਾਤਿਵਤ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕਮਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੦||