15. udaracikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਮੁਦਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ| ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਗੁਲ੍ਮੋਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਕਿਲ ਯਥਾ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਕਾਰਣਂ ਪ੍ਰਾਯਃ, ਤਥਾ ਸ ਏਵੋਦਰਾਣਾਮਪਿ, ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana udaracikitsitAdhyAyaH udare nityaM virecanam (2-1) · Śloka 1

ਅਥਾਤ ਉਦਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਦੋਸਾਤਿਮਾਤ੍ਰੋਪਚਯਾਤ੍ਸ੍ਰੋਤੋਮਾਰ੍ਗਨਿਰੋਧਨਾਤ੍| ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯੁਦਰਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮੇਨਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੧||

ਸ੦-ਦੋਸਾਣਾਮਤਿਮਾਤ੍ਰਮੁਪਚਯੋ-ਵਦ੍ਧਿਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਮਾਰ੍ਗਾਃ-ਮੁਖ਼ਰੂਪਾਣਿ ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ, ਤੇਸਾਂ ਨਿਰੋਧਾਚ੍ਚ ਭਵਤ੍ਯੁਦਰਂ ਯਤਃ, ਤਸ੍ਮਾਦੇਨਂ-ਉਦਰਿਣਂ, ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵਾਤਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਾਦਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-

Adhikarana udare eraNDatailam udare gavyaM mAhiShaM vA udare gokaraBIkShIravRuttiH (2-3) · Śloka 3

ਪਾਯਯੇਤ੍ਤੈਲਮੈਰਣ੍ਡਂ ਸਮੂਤ੍ਰਂ ਸਪਯੋਪਿ ਵਾ| ਮਾਸਂ ਦ੍ਵੌ ਵਾਥਵਾ ਗਵ੍ਯਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਮਾਹਿਸਮੇਵ ਵਾ||੨|| ਪਿਬੇਦ੍ਗੋਕ੍ਸੀਰਭੁਕ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਕਰਭੀਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਤਨਃ| ਦਾਹਾਨਾਹਾਤਿਤਣ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਰੀਤਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੩||

ਸ੦-ਤੈਲਮੈਰਣ੍ਡਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਯੁਤਂ ਵਾ ਮਾਸਮੇਕਮਥਵਾ ਦ੍ਵੌ ਮਾਸੌ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਦੋਸਾਦਿਵਸ਼ਾਦ੍ ਗਵ੍ਯਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਮਾਹਿਸਂ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਗੋਕ੍ਸੀਰਭੁਗ੍ਭਵੇਤ੍| ਕਰਭੀਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਤਨੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਦਾਹਾਦਿਯੁਤਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੈਵਂਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana udare rUkShatvAdiyute ghRutAni (4) · Śloka 4

ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਬਹੁਵਾਤਾਨਾਂ ਦੋਸਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਣਾਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਨੀਯਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਜਠਰਘ੍ਨਾਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍||੪||

ਸ੦-ਰੂਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਨੀਯਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸ੍ਯੁਦਰਹਨ੍ਤਣਿ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana udare ShaTPalaM dashamUlAdisiddham (5) · Śloka 5

ਸਟ੍ਪਲਂ ਦਸ਼ਮੂਲਾਮ੍ਬੁਮਸ੍ਤੁਹ੍ਯਾਢਕਸਾਧਿਤਮ੍| |੫|

ਸ੦-"ਪਞ੍ਚਕੋਲਯਵਕ੍ਸਾਰ" (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੫|੨੨) ਇਤਿ ਸਟ੍ਪਲਂ ਦਸ਼ਮੂਲਾਮ੍ਬੁਨਾ ਮਸ੍ਤੁਨੋ ਹ੍ਯਾਢਕੇਨ ਚ ਸਂਧਿਤਂ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਟ੍ਪਲੋਪਲਕ੍ਸਣਲਕ੍ਸਿਤਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana udare nAgarAdi ghRutatailam (5-6) · Śloka 6

| ਨਾਗਰਤ੍ਰਿਪਲਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘਤਤੈਲਾਤ੍ਤਥਾਢਕਮ੍||੫|| ਮਸ੍ਤੁਨਃ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵੈਤਤ੍ਪਿਬੇਤ੍ਸਰ੍ਵੋਦਰਾਪਹਮ੍| ਕਫਮਾਰੁਤਸਮ੍ਭੂਤੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਚ ਪਰਮਂ ਹਿਤਮ੍||੬||

ਸ੦-ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਃ ਪਲਤ੍ਰਯਂ, ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘਤਤੈਲਾਤ੍, ਮਸ੍ਤੁਨ ਆਢਕਮੇਤਤ੍ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੋਦਰਾਪਹਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਫਮਾਰੁਤੋਤ੍ਥੇ ਚ ਗੁਲ੍ਮੇ ਸੁਸ੍ਠੁ ਹਿਤਮੇਤਤ੍|

Adhikarana udare gomUtra ghRutam (7) · Śloka 7

ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਜਲੇ ਮੂਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਚਿਤ੍ਰਕਾਤ੍ਪਲੇ| ਕਲ੍ਕੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਜਠਰੀ ਪਿਬੇਤ੍||੭||

ਸ੦-ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤਦਪੇਕ੍ਸਯਾ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਜਲੇ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਚਿਤ੍ਰਕਪਲੇ ਕਲ੍ਕੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਯਵਕ੍ਸਾਰਮੁਦਰੀ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana udare yavAdisiddhaM ghRutam (8) · Śloka 8

ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਚਾਮ੍ਭਸਾ| ਸੁਰਾਸੌਵੀਰਕਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਦ੍ਧਤਮ੍||੮||

ਸ੦-ਯਵਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸੁਰਾਕਾਞ੍ਜਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਘਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|

Adhikarana udare snigdhAya alpoktaM virecanam (9) · Śloka 9

ਏਭਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਯ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਬਲੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਚ ਮਾਰੁਤੇ| ਸ੍ਰਸ੍ਤੇ ਦੋਸਾਸ਼ਯੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕਲ੍ਪਦਸ੍ਟਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੯||

ਸ੦-ਏਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਯ ਨਰਾਯ ਬਲੇ ਚ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਸਤਿ ਪਵਨੇ ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਰਸ੍ਤੇ ਦੋਸਾਸ਼ਯੇ ਸਤਿ ਕਲ੍ਪੋਕ੍ਤਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana udare paTolamUlAdicUrNam (10-12) · Śloka 12

ਪਟੋਲਮੂਲਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਨਿਸ਼ਾਂ ਵੇਲ੍ਲਂ ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕਮ੍| ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਨੀਲਿਨੀਕੁਮ੍ਭਭਾਗਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾਨ੍||੧੦|| ਪਿਬੇਤ੍ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪੇਯਾਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤੋ ਰਸੈਃ| ਵਿਰਿਕ੍ਤੋ ਜਾਙ੍ਗਲੈਰਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤਃ ਸਡ੍ਦਿਵਸਂ ਪਯਃ||੧੧|| ਸ਼ਤਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵ੍ਯੋਸਯੁਤਂ ਪੀਤਮੇਵਂ ਪੁਨਃਪੁਨਃ| ਹਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੋਦਰਾਣ੍ਯੇਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਜਾਤੋਦਕਾਨ੍ਯਪਿ||੧੨||

ਸ੦-ਪਟੋਲਮੂਲਾਦਿ ਕਾਰ੍ਸਿਕਂ ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਾਦੀਨਾਂ ਭਾਗਾਨ੍ ਕ੍ਰਮੇਣ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾਨ੍ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰਿਕ੍ਤਃ ਸਨ੍ ਪੇਯਾਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਾਙ੍ਗਲਮਾਂਸਰਸੈਃ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਕਮਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਸਡ੍ਦਿਵਸਾਨਿ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਏਵਂ ਪੁਨਃਪੁਨਰੇਤਤ੍ਪੀਤਂ ਸਰ੍ਵੋਦਰਾਣਿ ਜਾਤਸਲਿਲਾਨ੍ਯਪਿ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana udare gavAkShyAdi cUrNam (13) · Śloka 13

ਗਵਾਕ੍ਸੀਂ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਿਨੀਂ ਦਨ੍ਤੀਂ ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯ ਤ੍ਵਚਂ ਵਚਾਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਮਦ੍ਵੀਕਾਕੋਲਾਮ੍ਭੋਮੂਤ੍ਰਸੀਧੁਭਿਃ||੧੩||

ਸ੦-ਗਵਾਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਰ੍ਕਨ੍ਧ੍ਵਾਦਿਜਲਮੂਤ੍ਰਸੀਧ੍ਵਨ੍ਯਤਮੇਨ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana udare nArAyaNacUrNam (14-21) · Śloka 21

ਯਵਾਨਿ ਹਪੁਸਾ ਧਾਨ੍ਯਂ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪੋਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾ| ਕਾਰਵੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਮਜਗਨ੍ਧਾ ਸ਼ਠੀ ਵਚਾ||੧੪|| ਚਿਤ੍ਰਕੋਜਾਜਿਕਂ ਵ੍ਯੋਸਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀ ਫਲਤ੍ਰਯਮ੍| ਦ੍ਵੌ ਕ੍ਸਾਰੌ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਮੂਲਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਲਵਣਪਞ੍ਚਕਮ੍||੧੫|| ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਚ ਸਮਾਂਸ਼ਾਨਿ ਦਨ੍ਤ੍ਯਾ ਭਾਗਤ੍ਰਯਂ ਤਥਾ| ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਸ਼ਾਲੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਸਾਤਲਾ ਚ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾ||੧੬|| ਏਸ ਨਾਰਾਯਣੋ ਨਾਮ ਚੂਰ੍ਣੋ ਰੋਗਗਣਾਪਹਃ| ਨੈਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਭਿਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਰੋਗਾ ਵਿਸ੍ਣੁਮਿਵਾਸੁਰਾਃ||੧੭|| ਤਕ੍ਰੇਣੋਦਰਿਭਿਃ ਪੇਯੋ ਗੁਲ੍ਮਿਭਿਰ੍ਬਦਰਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਆਨਾਹਵਾਤੇ ਸੁਰਯਾ ਵਾਤਰੋਗੇ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਯਾ||੧੮|| ਦਧਿਮਣ੍ਡੇਨ ਵਿਟ੍ਸਙ੍ਗੇ ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਭੋਭਿਰਰ੍ਸ਼ਸੈਃ| ਪਰਿਕਰ੍ਤੇ ਸਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲੈਰੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਭਿਰਜੀਰ੍ਣਕੇ||੧੯|| ਭਗਨ੍ਦਰੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਗਲਗ੍ਰਹੇ| ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਮਨ੍ਦੇਨਲੇ ਜ੍ਵਰੇ||੨੦|| ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਵਿਸੇ ਮੂਲਵਿਸੇ ਸਗਰੇ ਕਤ੍ਰਿਮੇ ਵਿਸੇ| ਯਥਾਰ੍ਹਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਕੋਸ੍ਠੇਨ ਪੇਯਮੇਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੨੧||

ਸ੦-ਯਵਾਨ੍ਯਾਦੀਨਿ ਵਿਡਙ੍ਗਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨਿ ਸਮਾਂਸ਼ਾਨਿ| ਦਨ੍ਤ੍ਯਾ ਭਾਗਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ| ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਸ਼ਾਲਯੋਰ੍ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ| ਸਾਤਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਃ| ਏਸ ਚੂਰ੍ਣੋ ਨਾਰਾਯਣੋ ਨਾਮ ਰੋਗਗਣਾਪਹਃ| ਏਨਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰੋਗਾ ਨਾਭਿਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ| ਕਂ ਕ[ਇਵ] ? ਯਥਾ ਵਿਸ੍ਣੁਮਿਵਾਸੁਰਾਃ| ਉਦਰਿਭਿਰੇਸ ਤਕ੍ਰੇਣ ਪੇਯਃ| ਗੁਲ੍ਮ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਬਦਰਾਮ੍ਬ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਪੇਯਃ| ਭਗਨ੍ਦਰਾਦਿਸ੍ਵੇਤਦ੍ਯਥਾਰ੍ਹਂ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤੇਨ ਵਿਰੇਚਨਂ ਪੇਯਮ੍|

Adhikarana udare hapuShAdicUrNam (22-25) · Śloka 25

ਹਪੁਸਾਂ ਕਾਞ੍ਚਨਕ੍ਸੀਰੀਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਨੀਲਿਨੀਫਲਮ੍| ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਂ ਰੋਹਿਣੀਂ ਤਿਕ੍ਤਾਂ ਸਾਤਲਾਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਵਚਾਮ੍||੨੨|| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਕਾਲਲਵਣਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਚੇਤਿ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਦਾਡਿਮਤ੍ਰਿਫਲਾਮਾਂਸਰਸਮੂਤ੍ਰਸੁਖ਼ੋਦਕੈਃ||੨੩|| ਪੇਯੋਯਂ ਸਰ੍ਵਗੁਲ੍ਮੇਸੁ ਪ੍ਲੀਹ੍ਨਿ ਸਰ੍ਵੋਦਰੇਸੁ ਚ| ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇ ਕੁਸ੍ਠੇਸ੍ਵਜਰਕੇ ਸਦਨੇ ਵਿਸਮੇਨਲੇ||੨੪|| ਸ਼ੋਫਾਰ੍ਸ਼ਃਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇਸੁ ਕਾਮਲਾਯਾਂ ਹਲੀਮਕੇ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਂਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁ ਵਿਰੇਕੇਣ ਪ੍ਰਸਾਧਯੇਤ੍||੨੫||

ਸ੦-ਹਪੁਸਾਦਿਕਮੇਤਚੂਰ੍ਣਂ ਦਾਡਿਮਾਦਿਰਸੈਃ ਪੇਯਮ੍| ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸੁ ਵਿਰੇਕੇਣ ਚੈਤਦਾਸ਼ੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਾਧਯੇਤ੍| ਕਾਲਲਵਣਂ-ਕਸ੍ਣਲਵਣਮ੍|

Adhikarana udare nIlinyAdi cUrNam (26) · Śloka 26

ਨੀਲਿਨੀਂ ਨਿਚੁਲਂ ਵ੍ਯੋਸਂ ਕ੍ਸਾਰੌ ਲਵਣਪਞ੍ਚਕਮ੍| ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਚ ਪਿਬੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਰ੍ਪਿਸੋਦਰਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍||੨੬||

ਸ੦-ਨੀਲਿਨ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਰ੍ਸਿਸਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਉਦਰਗੁਲ੍ਮਘ੍ਨਮ੍|

Adhikarana udare Atyayike snehavirecakaH (27-28) · Śloka 28

ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚ ਪਿਬੇਦ੍ਦੁਗ੍ਧਂ ਕ੍ਸਾਮਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ| ਕਾਰਭਂ ਗਵ੍ਯਮਾਜਂ ਵਾਦਦ੍ਯਾਦਾਤ੍ਯਯਿਕੇ ਗਦੇ||੨੭|| ਸ੍ਨੇਹਾਨੇਵ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥੇ ਦੁਰ੍ਬਲੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| |੨੮|

ਸ੦-ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚ-ਯਥਾ ਪਟੋਲਮੂਲਾਦਿਕੇ ਚੂਰ੍ਣੇ (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੦) ਕਥਿਤਂ, ਤਥੈਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਕ੍ਸਾਮਃ ਸਨ੍ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸਾਦਨਨ੍ਤਰਮਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ-ਮਧ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯੇ, ਦੁਗ੍ਧਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਾਰਭਂ ਗਵ੍ਯਂ ਛਾਗਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਸ੦-ਆਤ੍ਯਯਿਕੇ ਰੋਗੇ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥੇ ਸ੍ਨੇਹਾਨੇਵ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਦੁਰ੍ਬਲੇਭ੍ਯੋ ਵਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ|

Adhikarana udare Atyayike harItakIghRutam (28-31) · Śloka 31

| ਹਰੀਤਕੀਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜਃਪ੍ਰਸ੍ਥਯੁਕ੍ਤਂ ਘਤਾਢਕਮ੍||੨੮|| ਅਗ੍ਨੌ ਵਿਲਾਪ੍ਯ ਮਥਿਤਂ ਖਜੇਨ ਯਵਪਲ੍ਲਕੇ| ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ਤਤੋ ਮਾਸਾਦੁਦ੍ਧਤਂ ਗਾਲਿਤਂ ਪਚੇਤ੍||੨੯|| ਹਰੀਤਕੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਚਾਮ੍ਲੇਨ ਸਂਯੁਤਮ੍| ਉਦਰਂ ਗਰਮਸ੍ਠੀਲਾਮਾਨਾਹਂ ਗੁਲ੍ਮਵਿਦ੍ਰਧੀ||੩੦|| ਹਨ੍ਤ੍ਯੇਤਤ੍ਕੁਸ੍ਠਮੁਨ੍ਮਾਦਮਪਸ੍ਮਾਰਂ ਚ ਪਾਨਤਃ| |੩੧|

ਸ੦-ਹਰੀਤਕੀਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਸ੍ਥਯੁਕ੍ਤਂ ਘਤਸ੍ਯਾਢਕਮਗ੍ਨੌ ਵਿਲਾਪ੍ਯ ਖਜੇਨਾਲੋਡਿਤਂ ਯਵਪਲ੍ਲਕੇ-ਯਵਰਾਸ਼ਿਮਧ੍ਯੇ, ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਮਾਸਾਦਨਨ੍ਤਰਮੁਦ੍ਧਤਂ ਗਾਲਿਤਂ ਹਰੀਤਕੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇਨ-ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸੋਕ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣੇਨ, ਅਮ੍ਲੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਸਂਯੁਤਂ ਚ ਪਚੇਤ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਪਾਨੇਨੋਦਰਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana udare Atyayike snukkShIraghRutam (31-32) · Śloka 32

| ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਯੁਕ੍ਤਾਦ੍ਗੋਕ੍ਸੀਰਾਚ੍ਛਤਸ਼ੀਤਾਤ੍ ਖ਼ਜੇਨਾਹਤਾਤ੍||੩੧|| ਯਜ੍ਜਾਤਮਾਜ੍ਯਂ ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਂ ਤਚ੍ਚ ਤਥਾਗੁਣਮ੍| |੩੨|

ਸ੦-ਸ੍ਨੁਕ੍ਸੀਰਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਦ੍ਗੋਕ੍ਸੀਰਾਚ੍ਛਤਸ਼ੀਤਾਤ੍ ਖ਼ਜੇਨਾਹਤਾਤ੍ ਯਜ੍ਜਾਤਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਤ੍ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਪਕ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਗੁਣਮ੍|

Adhikarana udare Atyayike trivRutsiddhaM ghRutam (32-33) · Śloka 33

| ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰੋਣਂ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥਾਰ੍ਧਸਹਿਤਂ ਦਧਿ||੩੨|| ਜਾਤਂ ਮਥਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍| |੩੩|

ਸ੦-ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰੋਣਂ ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥਾਰ੍ਘੇਨ ਯੁਤਂ ਦਧਿ ਜਾਤਂ ਮਥਿਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤਾਪਕ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਗੁਣਮ੍|

Adhikarana udare Atyayike payaH siddhaM ghRutam (33-34) · Śloka 34

| ਤਥਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਯਸ੍ਯਸ੍ਟਗੁਣੇ ਪਿਬੇਤ੍||੩੩|| ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਪਲਕਲ੍ਕੇਨ ਤ੍ਰਿਵਤਾਸਟ੍ਪਲੇਨ ਚ| |੩੪|

ਸ੦-ਤਥਾ ਸਿਦ੍ਧਂ-ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਪਕ੍ਵਂ, ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਰੇਸ੍ਟਗੁਣੇ ਸ੍ਨੁਕ੍ਸੀਰਪਲਕਲ੍ਕੇਨ ਤ੍ਰਿਵਤਾਸਟ੍ਪਲੇਨ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana udare Atyayike ghRutAdInAM paScAt peyAdipAnam (34) · Śloka 34

| ਏਸਾਂ ਚਾਨੁ ਪਿਬੇਤ੍ਪੇਯਾਂ ਰਸਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਪਯੋਥਵਾ||੩੪||

ਸ੦-ਏਸਾਂ ਚ ਘਤਾਦੀਨਾਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪੇਯਾਦੀਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana udare jIrNe ghRute viriktasya SuNThI jalAdi pAnam (35) · Śloka 35

ਘਤੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕੋਸ੍ਣਂ ਨਾਗਰਸਾਧਿਤਮ੍| ਪਿਬੇਦਮ੍ਬੁ ਤਤਃ ਪੇਯਾਂ ਤਤੋ ਯੂਸਂ ਕੁਲਤ੍ਥਜਮ੍||੩੫||

ਸ੦-ਘਤੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ ਕੋਸ੍ਣਂ ਸ਼ੂਣ੍ਠੀਸਾਧਿਤਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕੁਲਤ੍ਥਯੂਸਂ ਚ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana udare evaM tryahaM rUkShatve punaH punaH sarpiShpAnam (36) · Śloka 36

ਪਿਬੇਦ੍ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵੇਵਂ ਭੂਯੋ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਭੋਜਿਤਃ| ਪੁਨਃਪੁਨਃ ਪਿਬੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਨਯੈਵ ਚ||੩੬||

ਸ੦-ਏਵਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸਨ੍ ਪੁਨਰਪਿ ਪ੍ਰਤਿਭੋਜਿਤਃ ਪੁਨਃਪੁਨਰਨੇਨੈਵ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana udare etAni ghRutAni gulmAdInAM shAntaye (37) · Śloka 37

ਘਤਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍| ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਂ ਗਰਦੋਸਾਣਾਮੁਦਰਾਣਾਂ ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੩੭||

ਸ੦-ਏਤਾਨਿ-ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾਨਿ, ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਕੁਸ਼ਲੋ ਵੈਦ੍ਯਃ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ|

Adhikarana udare AnAhaBedanaM ghRutam (38) · Śloka 38

ਪੀਲੁਕਲ੍ਕੋਪਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਘਤਮਾਨਾਹਭੇਦਨਮ੍| ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਨੀਲਿਨੀਸਰ੍ਪਿਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਵਾ ਮਿਸ਼੍ਰਕਂ ਪਿਬੇਤ੍||੩੮||

ਸ੦-ਪੀਲੁਕਲ੍ਕਪਕ੍ਵਂ ਘਤਮਾਨਾਹਭੇਦਨਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤੈਲ੍ਵਕਂ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੨੧|੩੨) ਵਾ ਨੀਲਿਨੀਘਤਂ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧੪|੫੫) ਮਿਸ਼੍ਰਕਂ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧੪|੮੯) ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana udare hRutadoShe shAlyodanam (39) · Śloka 39

ਹਤਦੋਸਃ ਕ੍ਰਮਾਦਸ਼੍ਨਨ੍ ਲਘੁਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਪ੍ਰਤਿ| |੩੯|

ਸ੦-ਹਤਦੋਸਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਮਤਿਲਘੁਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮਲ੍ਪਂ ਖਾਦੇਤ੍| ਏਵਂ ਸਂਸਰ੍ਜਨਕ੍ਰਮ ਆਦਰਿਤਵ੍ਯਃ|

Adhikarana udare doSha SeShanivRuttaye harItakIsahasram udare doSha pippalIsahasram udare doSha pippalIvardhamAnam udare doSha shilAjatuH udare doSha gugguluH udare doSha tulyArdrakarasaM kShIram (39-41) · Śloka 41

| ਉਪਯੁਞ੍ਜੀਤ ਜਠਰੀ ਦੋਸਸ਼ੇਸਨਿਵਤ੍ਤਯੇ||੩੯|| ਹਰੀਤਕੀਸਹਸ੍ਰਂ ਵਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਯੋਨੁਪਃ| ਸਹਸ੍ਰਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਵਾ ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸੁਭਾਵਿਤਮ੍||੪੦|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਵਰ੍ਧਮਾਨਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਾਸ਼ੀ ਵਾ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਾ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਤੁਲ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਕਰਸਂ ਤਥਾ||੪੧||

ਸ੦-ਜਠਰੀ ਦੋਸਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਨਿਵਤ੍ਤਯੇ ਹਰੀਤਕੀਸਹਸ੍ਰਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣਾਸਕਦ੍ਭਾਵਿਤਂ ਪਯੋਨੁਪਃ ਸਨ੍ ਖ਼ਾਦੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਸ੍ਨੁਹੀਦੁਗ੍ਧੇਨਾਸਕਦ੍ਭਾਵਿਤਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸਹਸ੍ਰਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਵਰ੍ਧਮਾਨਂ ਵਾ ਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨੇਨੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਅਥਵਾ, ਦੁਗ੍ਧਾਸ਼ਨਃ ਸਨ੍ਨਦ੍ਰਿਜਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਤਥੈਵ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਤਥਾ, ਤੁਲ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਕਰਸਂ ਕ੍ਸੀਰਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ|

Adhikarana udare doSha citrakadevadArUkalkaH (42) · Śloka 42

ਚਿਤ੍ਰਕਾਮਰਦਾਰੁਭ੍ਯਾਂ ਕਲ੍ਕਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਾਸਂ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍||੪੨||

ਸ੦-ਅਥਵਾ, ਚਿਤ੍ਰਕਦੇਵਦਾਰੁਣੋਃ ਕਲ੍ਕਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਮਾਸਂ ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਕਲ੍ਕਂ ਯੁਕ੍ਤੋ-ਨਿਯਤਃ ਸਨ੍, ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana udare viDa~ggAdikalkayuktaM payaH (43) · Śloka 43

ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਚਿਤ੍ਰਕੋ ਦਨ੍ਤਿ ਚਵ੍ਯਂ ਵ੍ਯੋਸਂ ਚ ਤੈ ਪਯਃ| ਕਲ੍ਕੈਃ ਕੋਲਸਮੈਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਮੁਦਰਂ ਜਯੇਤ੍||੪੩||

ਸ੦-ਵਿਡਙ੍ਗਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੈਃ ਕੋਲਪ੍ਰਮਾਣੈਰਾਲੋਡਿਤਂ ਪਯਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਮੁਦਰਂ ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana udare snuhIkShIrAdiyuktamnnam udare snuhIkShIrAdikRutA utkArikA (44) · Śloka 44

ਭੋਜ੍ਯਂ ਭੁਞੀਤ ਵਾ ਮਾਸਂ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਘਤਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਵਾ ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਪੀਤਪਥ੍ਯਾਕਣਾਕਤਾਮ੍||੪੪||

ਸ੦-ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਘਤਾਨ੍ਵਿਤਂ ਭੋਜ੍ਯਂ-ਆਹਾਰਂ, ਮਾਸਂ ਵਾ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਘਤਮ੍, ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਯੁਤਂ ਵਾ ਘਤਂ ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਘਤਮ੍| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਵਾ ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਯੁਤਾਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ-ਰੋਟਿਕਾਮ੍|

Adhikarana udare pArshvashUlAdau bilvakShAstailamudare pArshva TiNkAdikShAratailam (45-46) · Śloka 46

ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਮੁਪਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਂ ਚ ਸਮੀਰਣਃ| ਯਦਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਤਤਸ੍ਤੈਲਂ ਬਿਲ੍ਵਕ੍ਸਾਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍||੪੫|| ਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਟਿਣ੍ਟੁਕਬਲਾਪਲਾਸ਼ਤਿਲਨਾਲਜੈਃ| ਕ੍ਸਾਰੈਃ ਕਦਲ੍ਯਪਮਾਰ੍ਗਤਰ੍ਕਾਰੀਜੈਃ ਪਥਕ੍ਕਤੈਃ||੪੬||

ਸ੦-ਸਮੀਰਣਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਾਦਿਕਂ ਯਦਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਤਤਸ੍ਤੈਲਂ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਮਯੂਰਜਙ੍ਘਾਦਿਜੈਃ ਕ੍ਸਾਰੈਃ ਕਦਲ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਤਰ੍ਕਾਰੀਜੈਃ ਪਥਕ੍ਕਤੈਃ ਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana udare vAtAvRute kaPAdau eraNDatailam (47) · Śloka 47

ਕਫੇ ਵਾਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਾ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਪ੍ਯਾਵਤੇਨਿਲੇ| ਬਲਿਨਃ ਸ੍ਵੌਸਧਯੁਤਂ ਤੈਲਮੇਰਣ੍ਡਜਂ ਹਿਤਮ੍||੪੭||

ਸ੦-ਕਫੇ ਵਾਤੇਨਾਵਤੇ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ-ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਵਤੇਨਿਲੇ ਸਤਿ, ਬਲਿਨੋ ਨਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵੌਸਧਯੁਤਮੇਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana udare vAtAvRute kaPAdau devadArvAdilepaH (48) · Śloka 48

ਦੇਵਦਾਰੁਪਲਾਸ਼ਾਰ੍ਕਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲਿਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕੈਃ| ਸਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣੈਃ ਸਗੋਮੂਤ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਾਦੁਦਰਂ ਬਹਿਃ||੪੮||

ਸ੦-ਦੇਵਦਾਰ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰਸਹਿਤੈਰੁਦਰਂ ਬਾਹ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰਲਿਮ੍ਪੇਤ੍|

Adhikarana udare vAtAvRute vRuScikAlyAdi kvAthasecanam (49) · Śloka 49

ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀਵਚਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਞ੍ਚਮੂਲਪੁਨਰ੍ਨਵਾਤ੍| ਵਰ੍ਸਾਭੂਧਾਨ੍ਯਕੁਸ੍ਠਾਚ੍ਚ ਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸੇਚਯੇਤ੍||੪੯||

ਸ੦-ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਜਠਰਂ ਸੇਚਯੇਤ੍|

Adhikarana udare viriktamlAne svedo veShTanaM ca (50) · Śloka 50

ਵਿਰਿਕ੍ਤਮ੍ਲਾਨਮੁਦਰਂ ਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਸਾਲ੍ਵਣਾਦਿਭਿਃ| ਵਾਸਸਾ ਵੇਸ੍ਟਯੇਦੇਵਂ ਵਾਯੁਰ੍ਨਾਧ੍ਮਾਪਯੇਤ੍ਪੁਨਃ||੫੦||

ਸ੦-ਉਦਰਂ ਵਿਰਿਕ੍ਤਮ੍ਲਾਨਂ ਸਾਲ੍ਵਣਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਤਤੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵੇਸ੍ਟਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤਿ ਵਾਯੁਰ੍ਨ ਪੁਨਰਾਧ੍ਮਾਪਯੇਤ੍|

Adhikarana udare punarAdhmAne snigdhA nirUhAH (51) · Śloka 51

ਸੁਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਾਧ੍ਮਾਨਂ ਪੁਨਰੇਵ ਤਮ੍| ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਨਿਰੂਹੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੫੧||

ਸ੦-ਸੁਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਪੁਨਰਾਧ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਂ-ਉਦਾਰਿਣਂ ਨਰਂ, ਪੁਨਰੇਵ ਨਿਰੂਹੈਃ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਮ੍ਲਲਵਣੈਸ਼੍ਚੋਪਾਚਰੇਤ੍|

Adhikarana udare sAvaraNe tIkShNA nirUhAH (52) · Śloka 52

ਸੋਪਸ੍ਤਮ੍ਭੋਪਿ ਵਾ ਵਾਯੁਰਾਧ੍ਮਾਪਯਤਿ ਯਂ ਨਰਮ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ ਸਕ੍ਸਾਰਗੋਮੂਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤਯਃ||੫੨||

ਸ੦-ਸਹੋਪਸ੍ਤਮ੍ਭੇਨ-ਕਫਾਦ੍ਯਾਧਾਰਕੇਣ, ਵਰ੍ਤਤੇ ਸੋਪਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਵਾਯੁਰ੍ਯਂ ਨਰਮਾਧ੍ਮਾਪਯਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਬਸ੍ਤਯਃ ਕ੍ਸਾਰਗੋਮੂਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana udare iti sAmAnyacikitsA (53) · Śloka 53

ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਜਠਰਿਣਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਃ| |੫੩|

ਸ੦-ਇਤਿ-ਏਵਂ, ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਦਰਿਣਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ|

Adhikarana vAtodare vidAryAdighRutena snigdhaM sveditaM tailvakAdinA virecayet (53-54) · Śloka 54

| ਵਾਤੋਦਰੇਥ ਬਲਿਨਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਸ਼ਤਂ ਘਤਮ੍||੫੩|| ਪਾਯਯੇਤ ਤਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵੇਦਿਤਾਙ੍ਗਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਬਹੁਸ਼ਸ੍ਤੈਲ੍ਵਕੇਨੈਨਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਮਿਸ਼੍ਰਕੇਣ ਵਾ||੫੪||

ਸ੦-ਵਾਤੋਦਰੇ ਸਤਿ ਬਲਵਨ੍ਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਗਣੇਨ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵੇਦਿਤਸ਼ਰੀਰਮੇਨਂ ਬਹੁਸ਼ਸ੍ਤੈਲ੍ਵਕੇਨ ਘਤੇਨ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੨੧|੩੨) ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਮਿਸ਼੍ਰਕੇਣ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧੪|੮੯) ਵਾ ਘਤੇਨ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍|

Adhikarana udare saMsarjane kRute balArthaM kShIram,udare labdhe bale kShIravarjanam (55) · Śloka 55

ਕਤੇ ਸਂਸਰ੍ਜਨੇ ਕ੍ਸੀਰਂ ਬਲਾਰ੍ਥਮਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਬਲੇ ਲਬ੍ਧੇ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਪਯਃ||੫੫||

ਸ੦-ਕਤੇ ਸਂਸਰ੍ਜਨੇ ਸਤਿ ਕ੍ਸੀਰਂ ਬਲਦਾਨਾਯ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍-ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਕਫੋਪਚਿਤੇਰੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ, ਬਲੇ ਲਬ੍ਧੇ ਸਤਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਕ੍ਸੀਰਂ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍-ਨ ਸਹਸੈਵ|

Adhikarana udare tato yUShAdiBiragnivardhanam udare sodAvartai AsthApanam (56-57) · Śloka 57

ਯੂਸੈ ਰਸੈਰ੍ਵਾ ਮਨ੍ਦਾਮ੍ਲਲਵਣੈਰੇਧਿਤਾਨਲਮ੍| ਸੋਦਾਵਰ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਾਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਤਤਃ||੫੬|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਧੋਭਾਗਯੁਕ੍ਤੇਨ ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕਬਸ੍ਤਿਨਾ| |੫੭|

ਸ੦-ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਮੁਦੀਰਿਣਂ ਯੂਸਾਦਿਭਿਃ ਸਮਿਦ੍ਧਾਗ੍ਨਿਮੁਦਾਵਰ੍ਤਵਨ੍ਤਂ ਪੁਨਰਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕਬਸ੍ਤਿਨਾ ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍| ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕੋ ਬਸ੍ਤਿਃ-"ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਤ੍ਰਿਫਲਾਫਲਬਿਲ੍ਵਾਨਿ ਪਾਚਯੇਤ੍|" (ਹ. ਕ. ਅ. ੪|੩੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ ਕਲ੍ਪੋਕ੍ਤਃ| ਤੇਨ ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਨ ? ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਧੋਭਾਗਯੁਕ੍ਤੇਨ| ਅਧੋਭਾਗੋ-ਅਧਸ੍ਤਾਚ੍ਛਰੀਰੇ, ਯੁਕ੍ਤੋ-ਯੋਗ੍ਯਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚਾਸਾਵਧੋਭਾਗਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ, ਤੇਨ|

Adhikarana udare rUkShatvAdiyukte anuvAsanam udare avirecyatve shamanA bastvAdayaH (57-59) · Śloka 59

| ਤਿਲੋਰੁਬੂਕਤੈਲੇਨ ਵਾਤਘ੍ਨਾਮ੍ਲਸ਼ਤੇਨ ਚ||੫੭|| ਸ੍ਫੁਰਣਾਕ੍ਸੇਪਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਤ੍ਰਿਕਾਰ੍ਤਿਸੁ| ਰੂਕ੍ਸਂ ਬਦ੍ਧਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤਂ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਮਨੁਵਾਸਯੇਤ੍||੫੮|| ਅਵਿਰੇਚ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਮਨਾ ਬਸ੍ਤਿਕ੍ਸੀਰਘਤਾਦਯਃ| |੫੯|

ਸ੦-ਰੂਕ੍ਸਂ ਬਦ੍ਧਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤਂ ਦੀਪ੍ਤਾਨਲਂ ਤਿਲੈਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ ਵਾਤਘ੍ਨੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਸ੍ਫੁਰਣਾਦਿਸਦ੍ਭਾਵੇ ਸਤ੍ਯਵਿਰੇਚ੍ਯਸ੍ਯੋਦਰਿਣੋ ਨਰਸ੍ਯ ਸ਼ਮਨਾ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਯਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ| [ ਅਵਿਰੇਚ੍ਯਾਃ- ] "ਨ ਤੁ ਰੇਚ੍ਯੋ ਨਵਜ੍ਵਰੀ " (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੮|੧੦) ਇਤ੍ਯਾਦਯੋ ਵਿਰੇਚਨਵਿਧਾਵੁਕ੍ਤਾਃ|

Adhikarana pittodare svAdusiddhaghRutena snehanam pittodare syAmAdighRutena virecanam pittodare nyagrodhAdikAthena virecanam pittodare nyagrodhAdisnehena anuvAsanam (59-61) · Śloka 61

| ਬਲਿਨਂ ਸ੍ਵਾਦੁਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪੈਤ੍ਤੇ ਸਂਸ੍ਨੇਹ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਾ||੫੯|| ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਭਣ੍ਡੀਤ੍ਰਿਫਲਾਵਿਪਕ੍ਵੇਨ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਸਿਤਾਮਧੁਘਤਾਢ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਹੋਸ੍ਯ ਤਤੋ ਹਿਤਃ||੬੦|| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਕਸਾਯੇਣ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਚ੍ਛਤਃ| |੬੧|

ਸ੦-ਬਲਵਨ੍ਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਪੈਤ੍ਤੇ ਜਠਰੇ ਸਤਿ ਮਧੁਰਵਰ੍ਗਸਿਦ੍ਧੇਨ ਘਤੇਨ ਸਂਸ੍ਨੇਹ੍ਯ ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾ-ਮਾਲਵਿਕਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਤ੍ਰਿਭਣ੍ਡੀ-ਕਾਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਘਤਬਹੁਲੇਨ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਕਸਾਯੇਣਾਸ੍ਯ-ਆਤੁਰਸ੍ਯ, ਨਿਰੂਹੋ ਹਿਤਃ| [ ਤਥਾ, ] ਤੇਨੈਵ-ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਨਾ, [ਸ਼ਤੋ- ] ਵਿਪਕ੍ਵਃ, ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਃ-ਅਨੁਵਾਸਨੋ, ਹਿਤਃ| ਨਨੁ, ਬਲਿਨਮਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਤਃ ਪ੍ਰਾਗਭ੍ਯਧਾਯਿ (ਹ. ਨਿ. ਅ. ੧੨|੪)- "ਨਸ੍ਟਚੇਸ੍ਟਾਬਲਾਹਾਰਾਃ" ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਭੇਸਜਵੇਗਸਹਿਸ੍ਣੁਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਮਤ੍ਰ ਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਬਲਿਨਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਬਲਵਨ੍ਤਮਿਤ੍ਯਦੋਸਃ|

Adhikarana pittodare durbalasya pUrvamanuvAsya kShIrabastiBiH shodhanam (61) · Śloka 61

| ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਤ੍ਵਨੁਵਾਸ੍ਯਾਦੌ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਿਭਿਃ||੬੧||

ਸ੦-ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਤੁ ਨਰਂ ਪ੍ਰਾਗਨੁਵਾਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਿਭਿਃ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|

Adhikarana pittodareagnibale jAte punaH punaH trivRutkalkakShIrAdi nA virecanam pittodare sakaPe samUtrakShIreNa pittodare savAtesatiktAjya kShIreNa pittodare eShAmanyatamakShIreNAnnaBojanam pittodare pAyasena jaTharopanAhaH (62-64) · Śloka 64

ਜਾਤੇ ਚਾਗ੍ਨਿਬਲੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਭੂਯੋ ਭੂਯੋ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕੇਨੋਰੁਬੂਕਸ਼ਤੇਨ ਵਾ||੬੨|| ਸਾਤਲਾਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਤੇਨਾਰਗ੍ਵਧੇਨ ਵਾ| ਸਕਫੇ ਵਾ ਸਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਤਿਕ੍ਤਾਜ੍ਯੇਨ ਸਾਨਿਲੇ||੬੩|| ਪਯਸਾਨ੍ਯਤਮੇਨੈਸਾਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਸ਼ਤੇਨ ਵਾ| ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਜਠਰਂ ਚਾਸ੍ਯ ਪਾਯਸੇਨੋਪਨਾਹਯੇਤ੍||੬੪||

ਸ੦-ਅਗ੍ਨਿਬਲੇ ਚ ਜਾਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਨ੍ਤਂ ਪੁਨਃਪੁਨਰ੍ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਕੇਨ ? ਕ੍ਸੀਰੇਣ| ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਯੁਤੇਨੈਰਣ੍ਡਸ਼ਤੇਨ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਾਤਲਾਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸ਼ਤੇਨ ਕਰ੍ਣਿਕਾਰੇਣ ਵਾ ਸ਼ਤੇਨ| ਪਿਤ੍ਤੋਦਰਿਣਃ ਸੁਤਰਾਂ ਬਲਾਪੇਕ੍ਸਿਤ੍ਵਾਦ੍ਦੁਰ੍ਬਲਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਫਯੁਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸੀਰੇਣੈਸਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਸ਼ਤੇਨ, ਸਾਨਿਲੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਤਿਕ੍ਤਾਜ੍ਯੇਨ ਸਹ ਪਯਸਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਸ਼ਤੇਨ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਤਿਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਯੁਤਮਾਜ੍ਯਂ ਤਿਕ੍ਤਾਜ੍ਯਮ੍, ਕੁਸ੍ਠੋਕ੍ਤਂ ਤਿਕ੍ਤਘਤਂ ਵਾ| ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਸ਼ਤੇਨ ਵਾ ਪਯਸਾ ਭੁਞ੍ਜੀਤ-ਭੋਜਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਜਠਰਂ ਚਾਸ੍ਯ ਪਾਯਸੇਨੋਪਨਾਹਯੇਤ੍|

Adhikarana pittodare kShIrabastivirecanani punaHpunaH (65) · Śloka 65

ਪੁਨਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪੁਨਰ੍ਬਸ੍ਤਿਂ ਪੁਨਰੇਵ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਕ੍ਰਮੇਣ ਧ੍ਰੁਵਮਾਤਿਸ੍ਠਨ੍ ਯਤ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤੋਦਰਂ ਜਯੇਤ੍||੬੫||

ਸ੦-ਪੁਨਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪੁਨਰ੍ਬਸ੍ਤਿਂ ਪੁਨਰੇਵ ਵਿਰੇਚਨਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਧ੍ਰੁਵਮਾਤਿਸ੍ਠਨ੍-ਆਚਰਨ੍, ਯਤ੍ਤੋ-ਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ ਸਨ੍, ਪਿਤ੍ਤੋਦਰਂ ਜਯੇਤ੍| ਪੁਨਃ ਕ੍ਸੀਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸੁ ਪੁਨਃਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵੀਪ੍ਸਾਰ੍ਥਃ| ਏਤਚ੍ਚ ਕ੍ਰਮੇਣ ਧ੍ਰੁਵਮਾਤਿਸ੍ਠਨ੍ਨਿਤ੍ਯਤੋ ਲਬ੍ਧਮ੍|

Adhikarana kaPodare vatsakAdighRutenasnehanam kaPodare svigne snukShIraghRutena virecanam kaPodare kaTukShArayuktairannaiH saMsarjanam (66-67) · Śloka 67

ਵਤ੍ਸਕਾਦਿਵਿਪਕ੍ਵੇਨ ਕਫੇ ਸਂਸ੍ਨੇਹ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸ੍ਨੁਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧੇਨ ਬਲਵਨ੍ਤਂ ਵਿਰੇਚਿਤਮ੍||੬੬|| ਸਂਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ਕਟੁਕ੍ਸਾਰਯੁਕ੍ਤੈਰਨ੍ਨੈਃ ਕਫਾਪਹੈਃ| |੬੭|

ਸ੦-ਕਫੇ-ਕਫੋਦਰੇ, ਵਤ੍ਸਕਾਦਿਵਿਪਕ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸਂਸ੍ਨੇਹ੍ਯ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸਨ੍ਤਂ ਸ੍ਨੁਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧੇਨ ਘਤੇਨ ਬਲਿਨਂ ਵਿਰੇਚਿਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਸਂਸਰ੍ਜਯੇਤ੍-ਪੇਯਾਦ੍ਯਨ੍ਨੈਰੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਕਟੁਕ੍ਸਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਯੁਤੈਰਨ੍ਨੈਃ ਕਫਘ੍ਨੈਃ| ਕਟੁਕ੍ਸਾਰਯੁਤਾਨਾਂ ਕਫਘ੍ਨਤ੍ਵੇਪਿ ਕਫਘ੍ਨੈਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍|

Adhikarana kaPodare muShkakAdikvAthena nirUhaH kaPodare etaCRutasnehena anuvAsanam kaPodare vyoShadugdhAdinA Bojanam (67-68) · Śloka 68

| ਮੂਤ੍ਰਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਤੈਲਾਢ੍ਯੋ ਨਿਰੂਹੋਸ੍ਯ ਤਤੋ ਹਿਤਃ||੬੭|| ਮੁਸ੍ਕਕਾਦਿਕਸਾਯੇਣ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਚ੍ਛਤਃ| ਭੋਜਨਂ ਵ੍ਯੋਸਦੁਗ੍ਧੇਨ ਕੌਲਤ੍ਥੇਨ ਰਸੇਨ ਵਾ||੬੮||

ਸ੦-ਤਤਃ-ਸਂਸਰ੍ਜਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਨਿਰੂਹੋ ਗੋਮੂਤ੍ਰਤ੍ਰਿਕਟੁਕਤੈਲਬਹੁਲੋ ਮੁਸ੍ਕਕਾਦਿਵਰ੍ਗਕ੍ਵਾਥੇਨਾਸ੍ਯ-ਕਫੋਦਰਿਣੋ, ਹਿਤਃ| ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਃ-ਅਨੁਵਾਸਨਮ੍, ਤੇਨੈਵ ਸ਼ਤੋ ਹਿਤਃ| ਭੋਜਨਂ ਵ੍ਯੋਸਯੁਕ੍ਤੇਨ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਸਹ ਹਿਤਂ ਕੁਲਤ੍ਥਰਸੇਨ ਵਾ|

Adhikarana kaPodare staimityAdau ariShTakShArAH (69) · Śloka 69

ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਾਰੁਚਿਹਲ੍ਲਾਸੇ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਮਦ੍ਯਪਾਯ ਚ| ਦਦ੍ਯਾਦਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਸ੍ਤ੍ਯਾਨਸ੍ਥਿਰੋਦਰੇ||੬੯||

ਸ੦-ਮਦ੍ਯਪਾਯ ਨਰਾਯ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਚ ਸਤ੍ਯਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਫੇਨ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਂ ਜਠਰਂ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍|

Adhikarana kaphodare staimityAdau hi~ggvAdikShArAHau (70-73) · Śloka 73

ਹਿਙ੍ਗੂਪਕੁਲ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਨਿਸ਼ਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਫਲਂ ਕਟੁਕਾਂ ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਵਚਾਮ੍||੭੦|| ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਮਾਦ੍ਰੀਂ ਘਨਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸਰਲਂ ਪਟੁਪਞ੍ਚਕਮ੍| ਦਾਹਯੇਜ੍ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯ ਦਧਿਸ੍ਨੇਹਚਤੁਸ੍ਕਵਤ੍||੭੧|| ਅਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਤਤਃ ਕ੍ਸਾਰਾਦ੍ਬਿਡਾਲਪਦਕਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਦਿਰਾਦਧਿਮਣ੍ਡੋਸ੍ਣਜਲਾਰਿਸ੍ਟਸੁਰਾਸਵੈਃ||੭੨|| ਉਦਰਂ ਗੁਲ੍ਮਮਸ੍ਠੀਲਾਂ ਤੂਨ੍ਯੌ ਸ਼ੋਫਂ ਵਿਸੂਚਿਕਾਮ੍| ਪ੍ਲੀਹਹਦ੍ਰੋਗਗੁਦਜਾਨੁਦਾਵਰ੍ਤਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍||੭੩||

ਸ੦-ਹਿਡ੍ਗ੍ਵਾਦਿਕਂ ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯ ਦਧਿਸ੍ਨੇਹਚਤੁਸ੍ਕਯੁਤਮਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਦਾਹਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਾਦ੍ਬਿਡਾਲਪਦਕਂ ਮਦਿਰਾਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਏਸ ਚ ਕ੍ਸਾਰ ਉਦਰਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍|

Adhikarana kaPodare ariShTagomUtrAdayaH (74) · Śloka 74

ਜਯੇਦਰਿਸ੍ਟਗੋਮੂਤ੍ਰਚੂਰ੍ਣਾਯਸ੍ਕਤਿਪਾਨਤਃ| ਸਕ੍ਸਾਰਤੈਲਪਾਨੈਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਕਫੋਦਰਮ੍||੭੪||

ਸ੦-ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਕਫੋਦਰਮਰਿਸ੍ਟਾਦਿਪਾਨੇਨ ਜਯੇਤ੍| ਅਯਸ੍ਕਤਿਃ-ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ (ਅ. ੧੨|੨੯) ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ, ਕ੍ਸਾਰਯੁਤਤੈਲਪਾਨੈਸ਼੍ਚ ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana kaPodare mUlakabIjAdiBirUpanAhaH kaPodare aBIkShNaM svedaH (75) · Śloka 75

ਉਪਨਾਹ੍ਯਂ ਸਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਿਣ੍ਵੈਰ੍ਬੀਜੈਸ਼੍ਚ ਮੂਲਕਾਤ੍| ਕਲ੍ਕਿਤੈਰੁਦਰਂ ਸ੍ਵੇਦਮਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚਾਤ੍ਰ ਯੋਜਯੇਤ੍||੭੫||

ਸ੦-ਤਥਾ, ਉਪਨਾਹ੍ਯਂ ਜਠਰਮਸ੍ਯੈਤੈਃ ਮੂਲਕਬੀਜੈਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਃ ਸਸਰ੍ਸਪਕਿਣ੍ਵੈਃ| ਤਥਾ, ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵੇਦਮਤ੍ਰ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana sanipAtodare pratyAkhyAyakriyA (76) · Śloka 76

ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਦਰੇ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਤਿਕ੍ਸੀਣਬਲਾਨਲੇ| ਦੋਸੋਦ੍ਰੇਕਾਨੁਰੋਧੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਯ ਕ੍ਰਿਯਾਮਿਮਾਮ੍||੭੬||

ਸ੦-ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਦਰੇ-ਅਰ੍ਥਾਤ੍ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਦਰਵਤਿ ਨਰੇ, ਨਾਤਿਕ੍ਸੀਣਬਲਾਨਲੇਧਿਦੋਸਾਨੁਰੋਧੇਨ-ਤਦ੍ਵਸ਼ੇਨੈਵ, ਕ੍ਰਿਯਾਮਿਮਾਂ-ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਂ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਯ,-ਏਤਦੁਦਰਮਸ਼ਕ੍ਯਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮਿਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ| ਅਥੋਪਕ੍ਰਮਮਾਹ-

Adhikarana sanipAtodare dantIdravantItailapAnam (77) · Śloka 77

ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਫਲਜਂ ਤੈਲਂ ਪਾਨੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| |੭੭|

ਸ੦-ਦਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਤੈਲਂ ਪਾਨੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana sanipAtodare kriyAnivRutte kAkAdanyAdikalkaH (77-78) · Śloka 78

| ਕ੍ਰਿਯਾਨਿਵਤ੍ਤੇ ਜਠਰੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸੇ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੭੭|| ਦਦ੍ਯਾਦਾਪਚ੍ਛ੍ਯ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਤੀਨ੍ ਪਾਤੁਂ ਮਦ੍ਯੇਨ ਕਲ੍ਕਿਤਮ੍| ਮੂਲਂ ਕਾਕਾਦਨੀਗੁਞ੍ਜਾਕਰਵੀਰਕਸਮ੍ਭਵਮ੍||੭੮||

ਸ੦-ਕ੍ਰਿਯਾਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਜਠਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ ਤਸ੍ਯ-ਉਦਰਿਣੋ ਬਨ੍ਧੂਨ੍, ਪਸ੍ਟ੍ਵਾ-ਯਥੈਤਦ੍ਵਿਸਂ ਵਿਸਮਂ ਕਿਂ ਜੀਵਯਤ੍ਯੁਤ ਮਾਰਯਤੀਤਿ ਸਨ੍ਦੇਹ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਚੈਤਤ੍| ਪਾਤੁਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਕਾਦਨ੍ਯਾਦਿਜਂ ਮੂਲਂ ਕਲ੍ਕਿਤਂ ਮਦ੍ਯੇਨ ਪਾਤੁਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਕਾਦਨੀ-ਕਾਕਣਨ੍ਤਿਕਾ|

Adhikarana sanipAtodare kriyAsthAvaraM viShaM sarpaviShaM vA (79-81) · Śloka 81

ਪਾਨਭੋਜਨਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਵਿਸਮ੍| ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾ ਕੁਪਿਤਃ ਸਰ੍ਪੋ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ਫਲੇ ਵਿਸਮ੍||੭੯|| ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤਃ ਸ੍ਥਿਰੋ ਲੀਨੋ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਃ| ਬਹਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਭਿਨ੍ਨੋ ਵਿਸੇਣਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਮਾਥਿਨਾ||੮੦|| ਤਥਾ ਵ੍ਰਜਤ੍ਯਗਦਤਾਂ ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਰਮੇਵ ਵਾ| |੮੧|

ਸ੦-ਅਥਵਾ ਪਾਨਭੋਜਨਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਵਿਸਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਫਲੇ ਸਰ੍ਪਃ ਕੁਪਿਤੋ ਵਿਸਂ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਤਦ੍ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ-ਵਿਸੇਣ ਪ੍ਰਮਾਥਿਨਾ, ਅਸ੍ਯ ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤੋ ਭਿਨ੍ਨੋ ਬਹਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ? ਸ੍ਥਿਰਸ੍ਤਥਾ ਲੀਨੋ ਧਾਤ੍ਵਾਦਿਸੁ ਤਥਾ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਗਾਮੀ| ਤਥਾ-ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣਾਨੁਸ੍ਠਿਤੇਨ, ਉਦਰ੍ਯਗਦਤਾਂ-ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਤਾਂ, ਵ੍ਰਜਤਿ| ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਰਂ ਵਾ ਯਾਤਿ-ਮ੍ਰਿਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana sanipAtodare hRutadoSha shItAmbusnAnaM payaH pAnaM peyAM vAtetrivRucCAkA diBakShaNaM (81-83) · Śloka 83

| ਹਤਦੋਸਂ ਤੁ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸ੍ਨਾਤਂ ਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਪਯਃ||੮੧|| ਪੇਯਾਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਤਃ ਸ਼ਾਕਂ ਮਣ੍ਡੂਕ੍ਯਾ ਵਾਸ੍ਤੁਕਸ੍ਯ ਵਾ| ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ ਯਵਾਖ਼੍ਯਂ ਵਾ ਖ਼ਾਦੇਤ੍ਸ੍ਵਰਸਸਾਧਿਤਮ੍||੮੨|| ਨਿਰਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਨੇਹਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਨਨ੍ਨਭੁਕ੍| ਮਾਸਮੇਕਂ ਤਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤਸਿਤਃ ਸ੍ਵਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍||੮੩||

ਸ੦-ਹਤਦੋਸਂ ਚ ਤਂ ਸ਼ੀਤਜਲੇਨ ਸ੍ਨਾਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਪਯਃ ਸ਼ੀਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਪੇਯਾਮਥਵਾ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛਾਕਂ ਮਣ੍ਡੂਕੀਸ਼ਾਕਂ ਵਾਸ੍ਤੁਕਸ਼ਾਕਂ ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ ਯਵਸ਼ਾਕਂ ਵਾ ਖ਼ਾਦੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਸਾਧਿਤਮ੍, ਤਥਾਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਨੇਹਵਰ੍ਜਿਤਮ੍, ਤਥਾ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍| ਅਨਨ੍ਨਭੋਜੀ ਸਨ੍, ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਿਤਿ "ਕ੍ਤੇਨ ਨਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੇਨ" ਇਤਿ ਸਮਾਸਃ, ਮਾਸਮੇਕਂ ਯਾਵਦੇਤਦਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਸਿਤਃ ਸਨ੍ ਸ੍ਵਰਸਂ-ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤਚ੍ਛਾਕਸ੍ਯ, ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana sanipAtodare evaM nirhate doShe auShTraM kShIram (84) · Śloka 84

ਏਵਂ ਵਿਨਿਰ੍ਹਤੇ ਸ਼ਾਕੈਰ੍ਦੋਸੇ ਮਾਸਾਤ੍ ਪਰਂ ਤਤਃ| ਦੁਰ੍ਬਲਾਯ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪ੍ਰਾਣਭਤ੍ਕਾਰਭਂ ਪਯਃ||੮੪||

ਸ੦-ਏਵਂ ਸ਼ਾਕਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦੋਸੇ ਨਿਰ੍ਹਤੇ-ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਜਲਾਖ਼੍ਯੇ, ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਮਾਸਾਤ੍ ਪਰਂ ਦੁਰਲਾਯ ਪੁਰੁਸਾਯ ਕਾਰਭਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਾਣਕਰਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ|

Adhikarana plIhodare vAmabAhau sirAmokShaH (85) · Śloka 85

ਪ੍ਲੀਹੋਦਰੇ ਯਥਾਦੋਸ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਿਤਸ੍ਯ ਚ| ਸਿਰਾਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤੋ ਦਧ੍ਨਾ ਵਾਮਬਾਹੌ ਵਿਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍||੮੫||

ਸ੦-ਪ੍ਲੀਹੋਦਰੇ ਦੋਸਾਨੁਸਾਰੇਣ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਿਤਸ੍ਯ ਚ ਦਧ੍ਨਾ ਭੁਕ੍ਤਵਤਃ ਸਿਰਾਂ ਵਾਮੇ ਬਾਹੌ ਵਿਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍|

Adhikarana plIhodare labdhabale samudrashuktikShAraH plIhodare labdhakara~jjakShAraH plIhodare labdha shigrukvAthaH plIhodare labdhahi~ggvAdicUrNakShArAjyam (86-88) · Śloka 88

ਲਬ੍ਧੇ ਬਲੇ ਚ ਭੂਯੋਪਿ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਂ ਵਿਸ਼ੋਧਿਤਮ੍| ਸਮੁਦ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਤਿਜਂ ਕ੍ਸਾਰਂ ਪਯਸਾ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤਥਾ||੮੬|| ਅਮ੍ਲਸ੍ਰੁਤਂ ਬਿਡਕਣਾਚੂਰ੍ਣਾਢ੍ਯਂ ਨਕ੍ਤਮਾਲਜਮ੍| ਸੌਭਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਂ ਸੈਨ੍ਧਵਾਗ੍ਨਿਕਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੮੭|| ਹਿਡ੍ਗ੍ਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਸਾਰਾਜ੍ਯਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਚ ਯਥਾਬਲਮ੍| |੮੮|

ਸ੦-ਬਲੇ ਚ ਜਾਤੇ ਪੁਨਰਪਿ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਂ ਵਿਸ਼ੋਧਿਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਕ੍ਸਾਰਂ ਸਮੁਦ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਤਯੁਤ੍ਥਂ ਪਯਸਾ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਕਰਞ੍ਜਜਂ ਕ੍ਸਾਰਮਮ੍ਲੈਃ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਰੁਤਂ, ਬਿਡਕਣਾਚੂਰ੍ਣਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਸੌਭਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਮ੍ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਹਿਡ੍ਗ੍ਵਾਦਿਜਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਸਾਰਂ ਤਥਾ ਘਤਂ-ਸਟ੍ਪਲਾਦਿ, ਯਥਾਬਲਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਨਨੁ, ਯਥਾਬਲਂ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਾਕ੍ ਚਾਭ੍ਯਧਾਯਿ (ਹ. ਨਿ. ਅ. ੧੨|੪)- "ਨਸ੍ਟਚੇਸ੍ਟਾਬਲਾਹਾਰਾਃ" ਇਤਿ| ਤਦਿਮੇ ਵਾਕ੍ਯੇ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਨਾਤੇ| ਬ੍ਰੂਮਃ| ਬਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨੇਹ ਭੇਸਜਬਲਂ ਸੋਢੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ਬਲਮਾਤ੍ਰਂ ਤਦਿਹ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਂ ਯਦ੍ਬਲਂ ਤਦ੍ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਮਿਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵ੍ਯਾਹਤਤ੍ਵਮ੍|

Adhikarana plIhodare labdhabale pippalyAdicUrNam (88-89) · Śloka 89

| ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰਂ ਦਨ੍ਤੀਸਮਾਂਸ਼ਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਭਯਮ੍||੮੮|| ਬਿਡਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ਯੁਤਂ ਚੂਰ੍ਣਮਿਦਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍| |੮੯|

ਸ੦-ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰਯੋਰ੍ਦ੍ਵਾਵਂਸ਼ੌ, ਦਨ੍ਤ੍ਯਾ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ, ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ, ਬਿਡਲਵਣਸ੍ਯਾਰ੍ਧਭਾਗਃ, ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana plIhodarelabdhabale viDa~ggAdiBUtiH (89-90) · Śloka 90

| ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਸਗ਼ਤਾਨ੍ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਵਚਾਮ੍||੮੯|| ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਕਪਾਲੇ ਪਯਸਾ ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹਾਪਹਂ ਪਿਬੇਤ੍| |੯੦|

ਸ੦-ਵਿਡਙ੍ਗਾਦਿਕਂ ਕਪਾਲੇ-ਕਰ੍ਪਰੇ, ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹਗ਼੍ਨਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana plIhodare labdhabale badarakapatralepaH (90-91) · Śloka 91

| ਤੈਲੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰੈਰ੍ਬਦਰਕਪਤ੍ਰੈਃ ਸਮ੍ਮਾਰ੍ਦਿਤੈਃ ਸਮੁਪਨਦ੍ਧਃ||੯੦|| ਮੁਸਲੇਨ ਪੀਡਿਤੋਨੁ ਚ ਯਾਤਿ ਪ੍ਲੀਹਾ ਪਯੋਭੁਜੋ ਨਾਸ਼ਮ੍| |੯੧|

ਸ੦-ਬਦਰਕਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰੈਸ੍ਤੈਲਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ ਸੁਸ੍ਰੁ ਮਰ੍ਦਿਤੈਃ ਸਮੁਪਨਦ੍ਧਃ, ਅਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚ, ਮੁਸਲੇਨ ਪੀਡਿਤਃ ਪ੍ਲੀਹਾ ਕ੍ਸੀਰਾਸ਼ਿਨੋ ਨਾਸ਼ਂ ਵ੍ਰਜਤਿ| ਉਪਗੀਤਿਃ|

Adhikarana plIhodarelabdhabale rohItakalatAyogaH (91-92) · Śloka 92

| ਰੋਹੀਤਕਲਤਾਃ ਕ੍ਲਪ੍ਤਾਃ ਖ਼ਣ੍ਡਸ਼ਃ ਸਾਭਯਾ ਜਲੇ||੯੧|| ਮੂਤ੍ਰੇ ਵਾਸੁਨੁਯਾਤ੍ਤਚ੍ਚ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਾਮਲਾਪ੍ਲੀਹਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃ ਕਮਿਮੇਹੋਦਰਾਪਹਮ੍||੯੨||

ਰੋਹੀਤਕਲਤਾਃ ਲਤਾਃ ਖ਼ਣ੍ਡਂ ਕ੍ਲਪ੍ਤਾਃ ਸਹਰੀਤਕੀਰ੍ਜਲੇ ਮੂਤ੍ਰੇ ਵਾਸੁਨੁਯਾਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਜਲਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਹਰੀਤਕ੍ਯਸ਼੍ਚ ਲੇਹਵਦ੍ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਤਤ੍ਪੀਤਂ ਕਾਮਲਾਦਿਘ੍ਨਮ੍|

Adhikarana plIhodarelabdhabale rohItakaghRutam (93-95) · Śloka 95

ਰੋਹੀਤਕਤ੍ਵਚਃ ਕਤ੍ਵਾ ਪਲਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤੀਮ੍| ਕੋਲਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕਸਾਯਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੯੩|| ਪਾਲਿਕੈਃ ਪਞ੍ਚਕੋਲੈਸ੍ਤੁ ਤੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਤੁਲ੍ਯਯਾ| ਰੋਹੀਤਕਤ੍ਵਚਾ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੯੪|| ਪ੍ਲੀਹਾਭਿਵਦ੍ਧਿਂ ਸ਼ਮਯਤ੍ਯੇਤਦਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਮ੍| |੯੫|

ਸ੦-ਰੋਹੀਤਕਤ੍ਵਚਃ ਪਲਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਬਦਰਪ੍ਰਸ੍ਥਦ੍ਵਯਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕਸਾਯਮਵਤਾਰਯੇਤ੍| ਪਞ੍ਚਕੋਲੈਃ ਪਾਲਿਕੈਸ੍ਤੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਃ ਪਞ੍ਚਕੋਲੈਃ ਰੋਹੀਤਕਤ੍ਵਚਾ ਤੁਲ੍ਯਯਾ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਏਤਦ੍ਧਤਂ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਂ ਪ੍ਲੀਹਾਭਿਵਦ੍ਧਿਂ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਸ਼ਮਯਤਿ|

Adhikarana plIhodarelabdhabale kadalyAditailam (95-96) · Śloka 96

| ਕਦਲ੍ਯਾਸ੍ਤਿਲਨਾਲਾਨਾਂ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਕ੍ਸੁਰਕਸ੍ਯ ਚ||੯੫|| ਤੈਲਂ ਪਕ੍ਵਂ ਜਯੇਤ੍ਪਾਨਾਤ੍ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਕਫਵਾਤਜਮ੍| |੯੬|

ਸ੦-ਕਦਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਤੈਲਂ ਪਕ੍ਵਂ ਪਾਨੇਨ ਕਫਵਾਤੋਤ੍ਥਂ ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਪਰਾਕਰੋਤਿ|

Adhikarana plIhodarelabdhabale vAtakaPolbaNe gulmavadagnikarma (96-97) · Śloka 97

| ਅਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਗੁਲ੍ਮਵਿਧਿਨਾ ਯੋਜਯੇਦਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਚ||੯੬|| ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪਿਚ੍ਛਾਸਲਿਲੇ ਪ੍ਲੀਹ੍ਨਿ ਵਾਤਕਫੋਲ੍ਬਣੇ| |੯੭|

ਸ੦-ਏਵਮਪ੍ਯਨੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਵਾਤਕਫੋਤ੍ਥੇ ਪ੍ਲੀਹ੍ਨ੍ਯਸਞ੍ਜਾਤਪਿਚ੍ਛੋਦਕੇ ਗੁਲ੍ਮਵਿਧਾਨੇਨਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana plIhodare labdhabale pittolbaNe jIvanIyasarpirAdi (97-98) · Śloka 98

| ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਜੀਵਨੀਯਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਯਃ||੯੭|| ਰਕ੍ਤਾਵਸੇਕਃ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਸੀਰਪਾਨਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| |੯੮|

ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ-ਪਿਤ੍ਤੇਲ੍ਬਣੇ, ਪ੍ਲੀਹ੍ਨਿ ਜੀਵਨੀਯਗਣਸਾਧਿਤਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਿਰਕ੍ਤਾਵਸੇਕਾਦਿ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| "ਸਿਰਾਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤੋ ਦਧ੍ਨਾ ਵਾਮਬਾਹੌ ਵਿਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍|" (ਸ਼੍ਲੋ. ੮੫) ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਰਕ੍ਤਾਵਸੇਕਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਵਚਨਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕ੍ਯੇ ਹਿ ਰਕ੍ਤਾਤਿਵਦ੍ਧਿਃ| ਤਸ੍ਮਾਦਤਿਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵੋ ਯੋਜ੍ਯ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮੇਤਦੁਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana yakRududare dakShiNabhuje sirAmokShaH (98) · Śloka 98

| ਯਕਤਿ ਪ੍ਲੀਹਵਤ੍ਕਰ੍ਮ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਤੁ ਭੁਜੇ ਸਿਰਾਮ੍||੯੮||

ਸ੦-ਯਕਤਿ ਪ੍ਲੀਹਵਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਸਿਰਾਂ ਪੁਨਰ੍ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਬਾਹੌ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana yakRududare anyatsarvaM plIhavat baddhodare svedA nrUho~anuvAsanaM ca baddhodare paristraMsInyannAni baddho tIkShNaM virecanam baddho udAvartaharaM vAtandhaM ca karma (99-100) · Śloka 100

ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਯ ਬਦ੍ਧੋਦਰਿਣੇ ਮੂਤ੍ਰਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸਧਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸਤੈਲਲਵਣਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰੂਹਂ ਸਾਨੁਵਾਸਨਮ੍||੯੯|| ਪਰੀਸ੍ਰਂਸੀਨਿ ਚਾਨ੍ਨਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚਾਸ੍ਮੈ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰਂ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚਾਨਿਲਾਪਹਮ੍||੧੦੦||

ਸ੦-ਬਦ੍ਧੋਦਰਿਣੇ ਪੁਰੁਸਾਯ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਯ ਗੋਮੂਤ੍ਰਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸਧਯੁਤਂ ਤੈਲਸੈਨ੍ਧਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਨਿਰੂਹਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਸਾਨੁਵਾਸਨਂ-ਪੂਰ੍ਵਮਨੁਵਾਸਨਂ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਦਰੀਣਃ ਸ੍ਵੇਦਨਿਸੇਧਾਦ੍ਬਦ੍ਧੋਦਰਿਣਃ ਸ੍ਵੇਦਾਨੁਜ੍ਞਾਨਮਪਵਾਦ ਇਤਿ ਨੈਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵ੍ਯਾਹਤਮ੍| ਪਰਿਸ੍ਰਂਸੀਨਿ-ਅਨੁਲੋਮਕਾਰਣ੍ਯਨ੍ਨਾਨਿ, ਅਸ੍ਮੈ ਚ-ਜਠਰਿਣੇ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰਂ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਯਚ੍ਚ ਵਾਤ੍ਘ੍ਨਂ ਤਚ੍ਚ ਕਾਰ੍ਯਮ੍|

Adhikarana Cidrodare svedaM vinA kaPo daravat Cidro jAtaM jAtaM jalaM svAvyam (101) · Śloka 101

ਛਿਦ੍ਰੋਦਰਮਤੇ ਸ੍ਵੇਦਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮੋਦਰਵਦਾਚਰੇਤ੍| ਜਾਤਂ ਜਾਤਂ ਜਲਂ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਮੇਵਂ ਤਦ੍ਯਾਪਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੧੦੧||

ਸ੦-ਛਿਦ੍ਰੋਦਰਂ ਸ੍ਵੇਦਮਨ੍ਤਰੇਣ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦਰਵਦੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਯਦਾ ਤੁ ਕਥਞ੍ਚਿਦ੍ਰਸਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਪਰਿਸ੍ਰਵਨ੍ ਜਠਰਮਾਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਜਲਂ ਭਵੇਤ੍ਤਦਾ ਤਜ੍ਜਾਤਂ ਸਲਿਲਂ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਮ੍| ਨ ਚ ਸਕਦੇਵ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਵੀਪ੍ਸਾ, ਜਾਤਂ ਜਾਤਂ ਜਲਂ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਮਿਤਿ| ਕਿਯਨ੍ਤਂ ਕਾਲਂ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਏਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਵਂ-ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਤਤ੍-ਬਦ੍ਧੋਦਰਂ, ਯਾਪਯੇਤ੍| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮਿਤਿ ਯੋਗ੍ਯਤਯਾਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਤੇਨੈਵ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪਯੇਦਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਨ ਤੁ ਯਾਪ੍ਯਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯੇਯਮ੍, ਨ ਹਿ ਯਾਪ੍ਯਮੁਦਰਮਸ੍ਤਿ|

Adhikarana udakodare abdoShaharANi udakodaredIpanIyaH kaPaghnaScAhAraH (102-103) · Śloka 103

ਅਪਾਂ ਦੋਸਹਰਾਣ੍ਯਾਦੌ ਯੋਜਯੇਦੁਦਕੋਦਰੇ| ਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਵਿਵਿਧਕ੍ਸਾਰਵਨ੍ਤਿ ਚ||੧੦੨|| ਦੀਪਨੀਯੈਃ ਕਫਘ੍ਨੈਸ਼੍ਚ ਤਮਾਹਾਰੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| |੧੦੩|

ਸ੦-ਉਦਕੋਦਰੇ ਪੂਰ੍ਵਮਪਾਂ ਦੋਸਹਰਾਣਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਗੋਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤਥਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਤਥਾ ਵਿਵਿਧਾਃ ਕ੍ਸਾਰਾ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੇਸੁ ਤਾਨਿ ਵਿਵਿਧਕ੍ਸਾਰਵਨ੍ਤਿ, ਅਨੇਕਕ੍ਸਾਰਯੁਕ੍ਤਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਅਪਾਮਿਤ੍ਯਨਰ੍ਥਕਮ੍, "ਯੋਜਯੇਦੁਦਕੋਦਰੇ" ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵੋਦਕਹਰਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਅਪਾਂ ਚ ਹਰ੍ਣਾਨਿ ਯਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰ ਸਂਸਸ੍ਟੋ ਦੋਸੋਦ੍ਭਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਹਰਣਾਨਿ ਜਲਸਂਸਸ੍ਟਦੋਸਹਰਣਾਨੀਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਿਤੁਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਆਦਾਵਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਾਨੁਸਾਰੇਣ ਚੋਪਕ੍ਰਮਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਤਥਾ ਭੋਜਨੈਰ੍ਦੀਪਨੀਯੈਃ ਕਫਾਪਹੈਸ਼੍ਚੋਪਾਚਰੇਤ੍|

Adhikarana udakodare chAgakarIShakShArAdiguTikAo (103-106) · Śloka 106

| ਕ੍ਸਾਰਂ ਛੋਗਕਰੀਸਾਣਾਂ ਸ੍ਰੁਤਂ ਮੂਤ੍ਰੇਗ੍ਨਿਨਾ ਪਚੇਤ੍||੧੦੩|| ਘਨੀਭਵਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਲਵਣਪਞ੍ਚਕਮ੍||੧੦੪|| ਨਿਕੁਮ੍ਭਕੁਮ੍ਭਤ੍ਰਿਫਲਾਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਵਿਸਾਣਿਕਾਃ| ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸਾਰਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਸਾਤਲਾਯਵਸ਼ੂਕਜਮ੍||੧੦੫|| ਕੋਲਾਭਾ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਸੌਵੀਰਕਾਪ੍ਲੁਤਾਃ| ਪਿਬੇਦਜਰਕੇ ਸ਼ੋਫੇ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇ ਚੋਦਕੋਦਰੇ||੧੦੬||

ਸ੦-ਕ੍ਸਾਰਂ ਛਾਗਕਰੀਸਾਣਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਸ੍ਰੁਤਂ ਚਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪਚੇਤ੍| ਅਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਾਰਜਲੇ ਘਨੀਭਵਤਿ ਸਤਿ ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ਂ ਰਜੀਕਤਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਤਃ-ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਸਾਰਾਤ੍, ਗੁਲਿਕਾਃ ਕੋਲਾਭਾਃ ਕਤ੍ਵਾ ਸੌਵੀਰਕਾਲੋਡਿਤਾ ਅਜਰਕਾਦੌ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana baddhacCidrodakodareShu auShadhairaprashameShu shastrakarma (107) · Śloka 107

ਇਤ੍ਯੌਸਧੈਰਪ੍ਰਸ਼ਮੇ ਤ੍ਰਿਸੁ ਬਦ੍ਧੋਦਰਾਦਿਸੁ| ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਭਿਸਕ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਰ੍ਤਬਨ੍ਧੁਨਪਾਰ੍ਥਿਤਃ||੧੦੭||

ਸ੦-ਇਤਿ-ਏਵਂ, ਔਸਧੈਰਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਸੁ ਬਦ੍ਧਚ੍ਛਿਦ੍ਰੋਦਕੋਦਰੇਸੁ ਵੈਦ੍ਯ ਆਰ੍ਤਜ੍ਞਾਤਿਭਿਰ੍ਨਪੇਣ ਚਾਭ੍ਯਾਰ੍ਥਿਤਃ ਸਨ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ|

Adhikarana baddhacCidrodakodareShu shastrakarma vidhiH (108-112) · Śloka 112

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਤਨੋਰ੍ਨਾਭੇਰਧੋ ਬਦ੍ਧਕ੍ਸਤਾਨ੍ਤ੍ਰਯੋਃ| ਪਾਟਯੇਦੁਦਰਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਮਤਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਤ੍||੧੦੮|| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮਾਨਂ ਤੁ ਨਿਸ੍ਕਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇਨ ਚ| ਨਿਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਪਨਯੇਦ੍ਬਾਲਮਲਲੇਪੋਪਲਾਦਿਕਮ੍||੧੦੯|| ਛਿਦ੍ਰੇ ਤੁ ਸ਼ਲ੍ਯਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਪਰਿਸ੍ਰਵਮ੍| ਮਰ੍ਕੋਟੈਰ੍ਦਂਸ਼ਯੇਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਤੇਸੁ ਲਗ੍ਨੇਸੁ ਚਾਹਰੇਤ੍||੧੧੦|| ਕਾਯਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨੋਨੁ ਚਾਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਅਕ੍ਤਾਨਿ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਮਥ ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਬਹਿਰ੍ਵ੍ਰਣਮ੍||੧੧੧|| ਤਤਃ ਕਸ੍ਣਮਦਾਲਿਪ੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਯਸ੍ਟਿਮਿਸ਼੍ਰਯਾ| ਨਿਵਾਤਸ੍ਥਃ ਪਯੋਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਨੇਹਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਵਸੇਤ੍ਤਤਃ||੧੧੨||

ਸ੦-ਬਦ੍ਧਕ੍ਸਤਾਨ੍ਤ੍ਰਯੋਃ-ਬਦ੍ਧੋਦਰੇ ਛਿਦ੍ਰੋਦਰੇ ਚ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਨਾਭੇਰਧ ਉਦਰਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਦ੍ਵਾਮੇਨ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪਾਟਯੇਤ੍| ਤੇਨ ਚ-ਛਿਦ੍ਰੇਣ, ਅਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਬਹਿਰ੍ਨਿਸ੍ਕਾਸ੍ਯ ਬਾਲਮਲਲੇਪੋਪਲਾਦਿਕਮਪਨਯੇਦਿਤਿ ਬਦ੍ਧੋਦਰੋਪਕ੍ਰਮਃ| ਛਿਦ੍ਰੋਦਰੋਪਕ੍ਰਮਮਾਹ-ਛਿਦ੍ਰੇ ਤੁ ਪਰੀਸ੍ਰਾਵਿਣਿ ਸ਼ਲ੍ਯਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਰਵਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮਰ੍ਕੋਟੈਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਦਂਸ਼ਯੇਤ੍| ਤੇਸੁ ਚ-ਮਰ੍ਕੋਟੇਸੁ, ਭਕ੍ਸਯਿਤੁਂ ਲਗ੍ਨੇਸੁ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਃ-ਸ਼ਿਰਸੋਪਰਂ, ਕਾਯਂ ਮਰ੍ਕੋਟਾਨਾਮਾਕਰ੍ਸੇਤ੍| ਅਨੁ [ਚ]-ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚ, ਅਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਮਕ੍ਤਾਨਿ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| [ਅਥ-] ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਬਹਿਰ੍ਵ੍ਰਣਂ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਬਹਿਃਸ਼ਬ੍ਦਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਗਤਂ ਨ ਸੀਵ੍ਯੇਦਿਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਕਸ੍ਣਮਦਾ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਮਿਸ਼੍ਰਯਾਲਿਪ੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਨਿਵਾਤਸ੍ਥਃ ਕ੍ਸੀਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਵਸੇਤ੍| ਅਧੁਨਾ ਜਲੋਦਰਸ੍ਯਾਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ ਜਾਤਜਲਾਨਾਂ ਜਠਰਾਣਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਮਾਹ-

Adhikarana sajale udare jalasrAvaNavidhiH sajale niHsrute peyA (113-117) · Śloka 117

ਸਜਲੇ ਜਠਰੇ ਤੈਲੈਰਭ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨਿਲਾਪਹੈਃ| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾਕਕ੍ਸਮੁਦਰੇ ਪਟ੍ਟਵੇਸ੍ਟਿਤੇ||੧੧੩|| ਬਦ੍ਧਚ੍ਛਿਦ੍ਰੋਦਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਧ੍ਯੇਦਙ੍ਗੁਲਮਾਤ੍ਰਕਮ੍| ਨਿਧਾਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਡੀਂ ਚ ਸ੍ਰਾਵਯੇਦਰ੍ਧਮਮ੍ਭਸਃ||੧੧੪|| ਅਥਾਸ੍ਯ ਨਾਡੀਮਾਕਸ੍ਯ ਤੈਲੇਨ ਲਵਣੇਨ ਚ| ਵ੍ਰਣਮਭ੍ਯਜ੍ਯ ਬਧ੍ਵਾ ਚ ਵੇਸ੍ਟਯੇਦ੍ਵਾਸਸੋਦਰਮ੍||੧੧੫|| ਤਤੀਯੇਹ੍ਨਿ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਵਾ ਯਾਵਦਾਸੋਡਸ਼ਂ ਦਿਨਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਸ੍ਰਾਵਯੇਦਲ੍ਪਸ਼ੋ ਜਲਮ੍||੧੧੬|| ਵਿਵੇਸ੍ਟਯੇਦ੍ਗਾਢਤਰਂ ਜਠਰਂ ਵਾਸਸਾ ਸ਼੍ਲਥਮ੍| ਨਿਃਸ੍ਰੁਤੇ ਲਙ੍ਘਿਤਃ ਪੇਯਾਮਸ੍ਨੇਹਲਵਣਾਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੧੭||

ਸ੦-ਸਜਲੇ ਜਠਰਿਣੋ ਜਠਰੇ ਤੈਲੈਃ-ਤਿਲਾਨਾਂ ਤੈਲੈਃ ਸਰ੍ਸਪੈਰਣ੍ਡਤੈਲਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ, ਅਨਿਲਘ੍ਨੈਰਭ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤਥੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯਾਕਕ੍ਸਂ-ਕਕ੍ਸਾਨ੍ਤਂ ਯਾਵਤ੍, ਉਦਰੇ ਪਟ੍ਟੇਨ-ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵੇਸ੍ਟਿਤੇ, ਤਦੁਦਰਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣੈਵ ਵੇਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਬਦ੍ਧਚ੍ਛਿਦ੍ਰੋਦਰਯੋਰ੍ਯਤ੍ਕਥਿਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਾਨੇਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਛਿਦ੍ਰੇ ਨਾਡੀਂ ਨਿਧਾਯ ਜਲਸ੍ਯੋਦਰਸ੍ਥਸ੍ਯਾਰ੍ਧਂ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਜਲਸ੍ਰਾਵਾਦਨਨ੍ਤਰਮਸ੍ਯ-ਉਦਰਿਣੋ, ਨਾਡੀਮਾਕਸ੍ਯ ਸਲਵਣੇਨ ਤੈਲੇਨ ਵ੍ਰਣਮਭ੍ਯਜ੍ਯ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਚ ਵਾਸਸਾ ਜਠਰਂ ਵੇਸ੍ਟਯੇਤ੍| ਤਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇਥਵਾ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਯਾਵਦਾਸੋਡਸ਼ਂ ਦਿਨਂ ਤਸ੍ਯ-ਉਦਰਿਣੋ, ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯਾਲ੍ਪਸ਼ਃ-ਅਲ੍ਪਮਲ੍ਪਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਜਲਂ-ਦੋਸਂ, ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਸਹਸਾ ਹਿ ਪ੍ਰਚੁਰਜਲਸ੍ਰਾਵਣਾਦਪਾਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਰੁਤਿਦਿਵਸਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤਤੀਯੇ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਪਞ੍ਚਮਾਦੌ ਵਾ ਦਿਨੇ ਸ਼ਰੀਰਬਲਾਬਲਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸੋਡਸ਼ਦਿਨਂ ਮਰ੍ਯਾਦੀਕਤ੍ਯ ਜਲਸ੍ਰਾਵਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਜਠਰਂ ਚ ਸ਼ਿਥਿਲਂ ਵਾਸਸਾ ਗਾਢਤਰਂ ਵਿਵੇਸ੍ਟਯੇਤ੍| ਨਿਃਸ੍ਰੁਤੇ ਚ ਜਲੇਸੌ ਜਠਰੀ ਲਙ੍ਘਿਤਃ ਸਨ੍ ਪੇਯਾਮਸ੍ਨੇਹਲਵਣਾਂ&ਲ੍ਤ੍; ਪਿਬੇਤ੍| ਨਞਤ੍ਰ ਈਸਦਰ੍ਥਃ| ਈਸਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਲਵਣਂ ਕ੍ਲੇਦਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਵਾਤਕੋਪਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਚ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਹਿ 'ਰੂਕ੍ਸਾਂ ਨਿਰ੍ਲਵਣਾਂ ਪਿਬੇਤ੍' ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਮਾਚਾਰ੍ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana sajale udare AsaMvatsaraM vartanakramaH (118-119) · Śloka 119

ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸੀਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸਣ੍ਮਾਸਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪੇਯਾਂ ਪਯਸਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਪਯਸੈਵਾਦ੍ਯਾਤ੍ ਫਲਾਮ੍ਲੇਨ ਰਸੇਨ ਵਾ||੧੧੮|| ਅਲ੍ਪਸ਼ੋਸ੍ਨੇਹਲਵਣਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਕੋਦ੍ਰਵਮ੍| ਪ੍ਰਯਤੋ ਵਤ੍ਸਰੇਣੈਵਂ ਵਿਜਯੇਤ ਜਲੋਦਰਮ੍||੧੧੯||

ਸ੦-ਸਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤ੍ਰੀਨ੍ ਮਾਸਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਮਾਸਾਨ੍ ਪਯਸੈਵ ਜੀਰ੍ਣਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਕੋਦ੍ਰਵਮਦ੍ਯਾਤ੍| ਫਲਾਮ੍ਲੇਨ ਵਾ ਮਾਂਸਰਸੇਨ| ਕਥਮ੍ ? ਅਲ੍ਪਮਲ੍ਪਮ੍| ਤਥਾ, ਈਸਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਲਵਣਮ੍| [ਏਵਂ-] ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਪ੍ਰਯਤਃ ਸਲਿਲੋਦਰਂ ਵਤ੍ਸਰੇਣ ਵਿਜਯੇਤ੍|

Adhikarana sajale udare pathye yantrito jitendriyashcaudare (120) · Śloka 120

ਵਰ੍ਜ੍ਯੇਸੁ ਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤੋ ਦਿਸ੍ਟੇ ਨਾਤ੍ਯਦਿਸ੍ਟੇ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ| |੧੨੦|

ਸ੦-ਵਰ੍ਜ੍ਯੇਸ੍ਵਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਦਿਸ੍ਵਤ੍ਯਰ੍ਥੋਸ੍ਣਾਮ੍ਲਲਵਣਾਦਿਸੁ (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੨੫) ਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤ ਉਦਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਦਿਸ੍ਟੇ-ਕਥਿਤੇਨ੍ਨਪਾਨਾਦੌ, ਨਾਤਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਦਿਸ੍ਟੇ-ਅਕਥਿਤੇ ਪੁਨਰਨ੍ਨਪਾਨਾਦੌ, ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍-ਅਲੋਲੁਪੇਨ ਤਤ੍ਰ ਭਵਿਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜਲੋਦਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸਰ੍ਵੋਦਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ-

Adhikarana sarvodare vAtAdishamanI kriyA (120-121) · Śloka 121

| ਸਰ੍ਵਮੇਵੋਦਰਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤਜਂ ਯਤਃ||੧੨੦|| ਅਤੋ ਵਾਤਾਦਿਸ਼ਮਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| |੧੨੧|

ਸ੦-ਸਰ੍ਵਮੇਵੋਦਰਂ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤੋਤ੍ਥਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੋਦਰੇ ਵਾਤਾਦਿਸ਼ਮਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਕਰ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਮੁਦਰਂ ਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤਜਮਿਤਿ|

Adhikarana sarvodare dIpano laghushcAhAraH (121-122) · Śloka 122

| ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦਤ੍ਵਮਾਯਾਤਿ ਦੋਸੈਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਪ੍ਰਪੂਰਿਤੇ||੧੨੧|| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਦੀਪਨਾਨਿ ਲਘੂਨਿ ਚ| ਸਪਞ੍ਚਮੂਲਾਨ੍ਯਲ੍ਪਾਮ੍ਲਪਟੁਸ੍ਨੇਹਕਟੂਨਿ ਚ||੧੨੨||

ਸ੦-ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦਤ੍ਵਂ ਯਤ ਆਗਚ੍ਛਤਿ ਦੋਸੈਰੁਦਰੇ ਪ੍ਰਪੂਰਿਤੇ ਸਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍ ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ-ਆਹਾਰਾਃ, ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ-ਭਕ੍ਸਯਿਤਵ੍ਯਾਨਿ, ਜਠਰਿਭਿਰ੍ਦੀਪਨਾਨਿ ਲਘੂਨਿ ਚ| ਤਥਾ ਸਹ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਤਥਾਲ੍ਪਾਮ੍ਲਾਦਯੋ ਯੇਸੁ ਤਾਨਿ|

Adhikarana sarvodare gomUtraBAvitaShaShTikataNDulayavAgUBojanam (123-124) · Śloka 124

ਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਸਸ੍ਟਿਕਾਨਾਂ ਚ ਤਣ੍ਡੁਲੈਃ| ਯਵਾਗੂਂ ਪਯਸਾ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਪ੍ਰਕਾਮਂ ਭੋਜਯੇਨ੍ਨਰਮ੍||੧੨੩|| ਪਿਬੇਦਿਕ੍ਸੁਰਸਂ ਚਾਨੁ ਜਠਰਾਣਾਂ ਨਿਵਤ੍ਤਯੇ| ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤ੍ਯੇਸਾਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਸ੍ਤਥਾ||੧੨੪||

ਸ੦-ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਸਸ੍ਟਿਕਾਨਾਂ ਤਣ੍ਡੁਲੈਰ੍ਯਵਾਗੂਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਪ੍ਰਕਾਮਂ-ਇਚ੍ਛਯਾ, ਨਰਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਅਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਇਕ੍ਸੁਰਸਂ ਚ ਪਿਬੇਦੁਦਰਾਣਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਸ਼੍ਚੈਸਾਂ-ਉਦਰਿਣਾਂ, ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ|

Adhikarana sarvodare tadanu dakShurasapAnam sarvo varjyAni (125-126) · Śloka 126

ਅਤ੍ਯਰ੍ਥੋਸ੍ਣਾਮ੍ਲਲਵਣਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਹਿਮਂ ਗੁਰੁ| ਗੁਡਂ ਤੈਲਕਤਂ ਸ਼ਾਕਂ ਵਾਰਿ ਪਾਨਾਵਗਾਹਯੋਃ||੧੨੫|| ਆਯਾਸਾਧ੍ਵਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਯਾਨਾਨਿ ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍| |੧੨੬|

ਸ੦-ਅਤ੍ਯਰ੍ਥੋਸ੍ਣਾਮ੍ਲਲਵਣਾਦਿਕਂ ਜਠਰੀ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਵਾਰਿ ਪਾਨਾਵਗਾਹਯੋਰ੍ਯਦਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ਤਰ੍ਹਿ ਕਿਂ ਪੇਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana sarvodare takrapAnam aShTodareShu takravisheShaH (126-129) · Śloka 129

| ਨਾਤ੍ਯਚ੍ਛਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮਧੁਰਂ ਤਕ੍ਰਂ ਪਾਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੨੬|| ਸਕਣਾਲਵਣਂ ਵਾਤੇ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਸੋਸਣਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍| ਯਵਾਨੀਸੈਨ੍ਧਵਾਜਾਜੀਮਧੁਵ੍ਯੋਸੈਃ ਕਫੋਦਰੇ||੧੨੭|| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਕ੍ਸਾਰਲਵਣੈਃ ਸਂਯੁਤਂ ਨਿਚਯੋਦਰੇ| ਮਧੁਤੈਲਵਚਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸ਼ਤਹ੍ਵਾਕੁਸ੍ਠਸੈਨ੍ਧਵੈਃ||੧੨੮|| ਪ੍ਲੀਹ੍ਨਿ, ਬਦ੍ਧੇ ਤੁ ਹਪੁਸਾਯਵਾਨੀਪਟ੍ਵਜਾਜਿਭਿਃ| ਸਕਸ੍ਣਾਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਛਿਦ੍ਰੇ, ਵ੍ਯੋਸਵਤ੍ਸਲਿਲੋਦਰੇ||੧੨੯||

ਸ੦-ਤਕ੍ਰਮੀਸਦਚ੍ਛਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮਧੁਰਂ ਪਾਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਚ ਪਵਨੇ ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮਰਿਚਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍| ਯਵਾਨ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਹ੍ਸ੍ ਕਫੋਦਰੇ ਹਿਤਮ੍| ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਦਿਭਿਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਦਰੇ| ਮਧੁਤੈਲਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰੇ| ਹਪੁਸਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਤਂ ਬਦ੍ਧੋਦਰੇ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਯੁਤਂ ਛਿਦ੍ਰੋਦਰੇ| ਜਲੋਦਰੇ ਵ੍ਯੋਸਯੁਤਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍|

Adhikarana aShTodareShu gauravAdiyuktAnAM vAtakaPArtAnAM takrAmRUtam (130) · Śloka 130

ਗੌਰਵਾਰੋਚਕਾਨਾਹਮਨ੍ਦਵਹ੍ਨ੍ਯਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍| ਤਕ੍ਰਂ ਵਾਤਕਫਾਰ੍ਤਾਨਾਮਮਤਤ੍ਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ||੧੩੦||

ਸ੦-ਵਾਤਕਫਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਗੌਰਵਾਰੋਚਕਾਦਿਯੁਤਾਨਾਂ ਤਕ੍ਰਮਮਤਤ੍ਵਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ-ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਏਤਚ੍ਚ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਵਾਤਕਫਯੋਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਵਪਿ ਦੇਯਮਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ|

Adhikarana aShTodareShu sarveShAM prayogANAmanu kShIram (131) · Śloka 131

ਪ੍ਰਯੋਗਾਣਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਨੁ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਤ੍ਸਰ੍ਵਧਾਤੂਨਾਂ ਬਲ੍ਯਂ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਹਤ੍||੧੩੧||

ਸ੦-ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਚ ਪ੍ਰਯੋਗਾਣਾਮਨੁ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਰ੍ਵਧਾਤੂਨਾਂ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ ਬਲ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਤ੍ਵਂ ਹਰਤਿ|

Adhikarana aShTodareShu BeShajakShINA~ggAnAM kShIraM amRutam (15) · Śloka 15

ਭੇਸਜਾਪਚਿਤਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰਮੇਵਾਮਤਾਯਤੇ| ੧੩੧ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਉਦਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੫||

ਸ੦-ਭੇਸਜੇਨਾਪਚਿਤਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇਸਾਂ ਕ੍ਸੀਰਮੇਵਾਮਤਤ੍ਵਾਯ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਉਦਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧੫||