21. vātavyādhicikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਤੁਮੁਪਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ , ਸਰ੍ਵਚਿਕਿਤ੍ਸਾਬਾਧਿਤਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana vAtavyAdhicikitsitAdhyAyaHvAte nirupastamBe Adau snehAH vAte nirupastamBe tataH sha~gkarAdyaiH punaH punaH svedaH (2-4) · Śloka 4

ਅਥਾਤੋ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨|| ) ਕੇਵਲਂ ਨਿਰੁਪਸ੍ਤਮ੍ਭਮਾਦੌ ਸ੍ਨੇਹੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਵਾਯੁਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਮਜ੍ਜਤੈਲਪਾਨੈਰ੍ਨਰਂ ਤਤਃ||੧|| ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਲਾਨ੍ਤਂ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਪਯੋਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹਯੇਤ੍ਪੁਨਃ| ਯੂਸੈਰ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੋਦਕਾਨੂਪਰਸੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤੈਃ||੨|| ਪਾਯਸੈਃ ਕਸਰੈਃ ਸਾਮ੍ਲਲਵਣੈਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨੈਃ| ਨਾਵਨੈਸ੍ਤਰ੍ਪਣੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਃ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍ਤਤਃ||੩|| ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਦ੍ਯੈਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ| |੪|

ਸ੦-ਕੇਵਲਂ-ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ , ਤਥਾ ਨਿਰੁਪਸ੍ਤਮ੍ਭਂ-ਅਨ੍ਯੇਨਾਧਾਨਕੇਨ ਸਮੀਪਸਮ੍ਭਵਿਨਾਨਾਧਾਰਿਤਂ , ਈਦਸ਼ਂ ਵਾਯੁਂ ਸ੍ਨੇਹੈਰਾਦਾਵੇਵੋਪਾਚਰੇਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਨੁ, ਤੈਲਸ੍ਯ ਪਵਨਵਿਜਯੇ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦੇਵਂ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਃ , ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨੈਰਿਤਿ| ਯੁਕ੍ਤਮਾਹ ਭਵਾਨ੍| ਕਿਨ੍ਤੁ, ਆਜਨ੍ਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਧਾਨਮਨਵਰਤਮਿਤਿ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਾਗੁਪਨ੍ਯਸ੍ਤਮ੍| ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਾਦਿਭਿਸ੍ਤਾਵਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਯੇਤ੍ ਯਾਵਤ੍ "ਸ੍ਨੇਹੋਦ੍ਵੇਗਃ ਕ੍ਲਮਃ " (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੬|੩੦) ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਨੇਹਲਕ੍ਸਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਲਾਨ੍ਤਂ ਚ ਨਰਂ ਪਯੋਭਿਃ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਯੂਸਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ਸ੍ਨੇਹਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਤਰ੍ਪਣੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਃ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ ਸ੍ਨੇਹਯੇਤ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ , ਸੁਸ੍ਟ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਅਨ੍ਤਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਦ੍ਯੈਃ-ਸ੍ਵੇਦੈਃ ਸ੍ਵੇਦਵਿਧਿਗਦਿਤੈਃ, ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਏਵ ਸ੍ਵੇਦਿਤੇ ਸਤਿ ਯੋ ਗੁਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਮਾਹ-

Adhikarana vAte snehasvedayoH prayojanam (4-5) · Śloka 5

| ਸ੍ਨੇਹਾਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਙ੍ਗਂ ਤੁ ਵਕ੍ਰਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਸਵੇਦਨਮ੍||੪|| ਯਥੇਸ੍ਟਮਾਨਾਮਯਿਤੁਂ ਸੁਖ਼ਮੇਵ ਹਿ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ| |੫|

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਗਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸਦ੍ਵਕ੍ਰਂ ਤਥਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਤਥਾ ਸਰੁਜਂ ਯਥੇਸ੍ਟਂ ਸੁਖ਼ਮੇਵਾਨਾਮਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ| "ਜਲਹ੍ਵਲਹ੍ਮਲਨਮਾਮਨੁਪਸਰ੍ਗਾਣਾਂ ਵਾ ਮਿਤ੍ਵਮ੍|" ਇਤਿ ਨਾਮਯਿਤੁਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨ ਹਸ੍ਵਤ੍ਵਮ੍| ਏਤਦੇਵ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਦ੍ਵਾਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ--

Adhikarana vAte atra dRuShTAntaH (5-6) · Śloka 6

| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣ੍ਯਪਿ ਹਿ ਕਾਸ੍ਠਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਾਦਨੈਃ||੫|| ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਤਾਂ ਨੇਤੁਂ ਕਿਮੁ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਜੀਵਿਤਾਮ੍| |੬|

ਸ੦-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣ੍ਯਪਿ ਕਾਸ੍ਠਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਸਂਯੋਜਨੇਨ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਤਾਂ ਨੇਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕਿਮੁਤ ਜੀਵਤਾਂ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ? ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਕ੍ਯਮਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਕ੍ਰਮਮਾਤ੍ਰੇ ਨਪੁਂਸਕਤ੍ਵਮੇਕਤ੍ਵਂ ਚ| ਯਥਾ ਕਾਲਿਦਾਸਸ੍ਯ-"ਸ਼ਕ੍ਯਮਙ੍ਗੁਲਿਭਿਰੁਦ੍ਧਤੈਰਧਃ ਸ਼ਾਖ਼ਿਨਾਂ ਪਤਿਤਪੁਸ੍ਪਕੋਮਲੈਃ| ਪਤ੍ਰਜਰ੍ਜਰਸ਼ਸ਼ਿਪ੍ਰਭਾਲਵੈਰੇਭਿਰੁਤ੍ਕਚਯਿਤੁਂ ਤਵਾਲਕਾਨ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana vAte svedasya Palam (6-7) · Śloka 7

| ਹਰ੍ਸਤੋਦਰੁਗਾਯਾਮਸ਼ੋਫਸ੍ਤਮ੍ਭਗ੍ਰਹਾਦਯਃ||੬|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਚੋਪਜਾਯਤੇ| |੭|

ਸ੦-ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਹਰ੍ਸਾਦਯਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਚ ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਜਾਯਤੇ|

Adhikarana vAte snehasya Palam (7-8) · Śloka 8

| ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਧਾਤੂਨ੍ ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ ਪੁਸ੍ਣਾਤ੍ਯਾਸ਼ੂਪਯੋਜਿਤਃ||੭|| ਬਲਮਗ੍ਨਿਬਲਂ ਪੁਸ੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾਭਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍| |੮|

ਸ੦-ਤਥਾ, ਸ੍ਨਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹ ਉਪਯੋਜਿਤੋ ਧਾਤੂਨ੍ ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ| ਤਥਾ, ਅਸ੍ਯ-ਵਾਤਰੋਗਿਣੋ, ਬਲਾਦੀਨਭਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍|

Adhikarana vAte punaH punaH snehasvedAH vAte evaM snehamRudukoShThe vAtarogA na tiShThanti (8-9) · Śloka 9

| ਅਸਕਤ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸ੍ਵੇਦੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯੇਤ੍||੮|| ਤਥਾ ਸ੍ਨੇਹਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਨ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਨਿਲਾਮਯਾਃ| |੯|

ਸ੦-ਤਂ-ਆਤੁਰਂ, ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ-ਏਵਂ ਕਤੇ ਸ੍ਨੇਹਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਸਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਤਰੋਗਾ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ|

Adhikarana vAte evaM SamABAve mRudusneha virecanam (9-10) · Śloka 10

| ਯਦ੍ਯੇਤੇਨ ਸਦੋਸਤ੍ਵਾਤ੍ਕਰ੍ਮਣਾ ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੯|| ਮਦੁਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਭੇਸਜੈਸ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| |੧੦|

ਸ੦-ਅਨੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਚੇਨ੍ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਵਾਤਾਮਯਸ੍ਤਦਾ ਤਂ-ਵਾਤਾਮਯਿਨਂ, ਮਦੁਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ-ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਾਦਿਭਿਃ, ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਵਿਤੈਰ੍ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|

Adhikarana vAte tilvakaghRutaM sAtalA ghRutameraNDatailaM vA (10-11) · Śloka 11

| ਘਤਂ ਤਿਲ੍ਵਕਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਾਤਲਾਸਿਦ੍ਧਮੇਵ ਵਾ||੧੦|| ਪਯਸੈਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਵਾ ਪਿਬੇਦ੍ਦੋਸਹਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍| |੧੧|

ਸ੦-ਤਿਲ੍ਵਕੇਨ ਪਕ੍ਵਂ ਸਾਤਲਯਾ ਵਾ ਪਕ੍ਵਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਸਹੈਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਪੀਤਂ ਦੋਸਹਰਂ ਸ਼ਿਵਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਨਨੁ, ਕਿਮਿਤ੍ਯਨੁਲੋਮਨਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana vAte anulomane hetuH (11-12) · Śloka 12

| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣੋਸ੍ਣਾਦ੍ਯੈਰਾਹਾਰੈਰ੍ਹਿ ਮਲਸ਼੍ਚਿਤਃ||੧੧|| ਸ੍ਰੋਤੋ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾਨਿਲਂ ਰੁਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਮਨੁਲੋਮਯੇਤ੍| |੧੨|

ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਭਿਰਾਹਾਰੈਰ੍ਮਲਸ਼੍ਚਿਤਃ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵਾਯੁਂ ਰੁਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਮਨੁਲੋਮਯੇਤ੍|

Adhikarana vAte avirecyasya nirUhAH vAte pradIpte~agnau punaH snehasvedau (12-13) · Śloka 13

| ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਯੋਵਿਰੇਚ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਨਿਰੂਹੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੨|| ਦੀਪਨੈਃ ਪਾਚਨੀਯੈਰ੍ਵਾ ਭੋਜ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਤਦ੍ਯੁਤੈਰ੍ਨਰਮ੍| ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯੋਤ੍ਥਿਤੇ ਚਾਗ੍ਨੌ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਪੁਨਰ੍ਹਿਤੌ||੧੩||

ਸ੦-ਯੋ ਨਰੋ ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਵਿਰੇਚਨਾਨਰ੍ਹੋ ਭਵੇਤ੍ ਤਂ-ਨਰਂ, ਨਿਰੂਹੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਦੀਪਨੈ ਪਾਚਨੀਯੈਸ਼੍ਚ| ਅਥਵਾ, ਤਦ੍ਯੁਤੈਃ-ਦੀਪਨੀਯਪਾਚਨੀਯਯੁਤੈਃ, ਭੋਜ੍ਯੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨੌ ਚੋਤ੍ਥਿਤੇ ਸਤਿ ਪੁਨਰਪਿ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਹਿਤੌ|

Adhikarana vAte AmAshayage ShaDdharaNAdiH (14-15) · Śloka 15

ਆਮਾਸ਼ਯਗਤੇ ਵਾਯੌ ਵਮਿਤਪ੍ਰਤਿਭੋਜਿਤੇ| ਸੁਖ਼ਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸਡ੍ਧਰਣਂ ਵਚਾਦਿਂ ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੪|| ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤੇਗ੍ਨੌ ਪਰਤੋ ਵਿਧਿਃ ਕੇਵਲਵਾਤਿਕਃ| |੧੫|

ਸ੦-ਆਮਾਸ਼ਯਗਤੇ ਵਾਤੇ ਸਤਿ ਤਥਾ ਵਮਿਤਸ਼੍ਚਾਸੌ ਪ੍ਰਤਿਭੋਜਿਤਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਮਿਤਪ੍ਰਤਿਭੋਜਿਤੇ ਨਰ ਉਸ੍ਣਜਲੇਨ ਸਡ੍ਧਰਣਂ ਵਚਾਦਿਗਣਂ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫|੩੫) ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਸਡ੍ਧਰਣਯੋਗਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਦੇਵਾਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਤਤ੍ਰੈਵਂ ਪਠ੍ਯਤੇ (ਚਿ. ਅ. ੨੧)- "ਦਾਰ੍ਵੀਕਲਿਙ੍ਗਕਟੁਕਾਤਿਵਿਸਾਗ੍ਨਿਪਾਠਾ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜਸੋ ਧਰਣਪ੍ਰਮਾਣਾਃ| ਪੀਤਾ ਜਯਨ੍ਤਿ ਗੁਦਜੋਦਰਕੁਸ੍ਠਮੇਹਕੋਸ੍ਠਾਨਿਲਾਢ੍ਯਪਵਨਗ੍ਰਹਣੀਪ੍ਰਦੋਸਾਨ੍||" ਇਤਿ| ਧਰਣਂ-ਪਲਸ੍ਯ ਦਸ਼ਮੋ ਭਾਗਃ| ਅਗ੍ਨੌ ਸਨ੍ਦੀਪਿਤੇ ਸਤਿ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਕੇਵਲਵਾਤਿਕੋ ਵਿਧਿਃ, 'ਕਾਰ੍ਯਃ' ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|

Adhikarana vAte nABipradeshasthe matsyAH (15) · Śloka 15

| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਭਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ੍ਥੇ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁਭਿਃ||੧੫||

ਸ੦-ਨਾਭਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ੍ਥੇ ਵਾਤੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana vAte adhonABisthe bastikarmAvapIDakaSca (16) · Śloka 16

ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਤ੍ਵਧੋਨਾਭੇਃ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਚਾਵਪੀਡਕਃ| |੧੬|

ਸ੦-ਅਧੋਨਾਭੇਃ ਸ੍ਥਿਤੇ ਵਾਤੇਵਪੀਡਕਃ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ|

Adhikarana vAte koShThage kShAracUrNAdyAH (16) · Śloka 16

| ਕੋਸ੍ਠਗੇ ਕ੍ਸਾਰਚੂਰ੍ਣਾਦ੍ਯਾ ਹਿਤਾਃ ਪਾਚਨਦੀਪਨਾਃ||੧੬||

ਸ੦-ਕੋਸ੍ਠਗੇ ਵਾਯੌ ਕ੍ਸਾਰਾਦ੍ਯਾਃ ਪਾਚਨਾ ਦੀਪਨਾਸ਼੍ਚ ਹਿਤਾਃ|

Adhikarana vAte hRutsthe sthirAsiddhaM kShIram (17) · Śloka 17

ਹਤ੍ਸ੍ਥੇ ਪਯਃ ਸ੍ਥਿਰਾਸਿਦ੍ਧਮ੍| |੧੭|

ਸ੦-ਹਦਯਸ੍ਥਿਤੇ ਸਮੀਰਣੇ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣ੍ਯਾ ਸ਼ਤਂ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana vAte shirogate shirobastyAdi (17) · Śloka 17

ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਃ ਸ਼ਿਰੋਗਤੇ| ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ ਨਾਵਨਂ ਧੂਮਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਚ ਤਰ੍ਪਣਮ੍||੧੭||

ਸ੦-ਸ਼ਿਰੋਗਤੇ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਃ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ ਨਸ੍ਯਂ ਤਥਾ ਧੂਮਃ ਕਰ੍ਣਾਦਿਤਰ੍ਪਣਂ ਚ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana vAte tvagAshrite svedAdIni (18) · Śloka 18

ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਨਿਵਾਤਾਨਿ ਹਦ੍ਯਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਤ੍ਵਗਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| |੧੮|

ਸ-ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥੇ ਮਰੁਤਿ ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਨਿ ਹਿਤਾਨਿ| ਹਦਯਪ੍ਰਿਯਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana vAte raktasthe shItA lepAdayaH (18) · Śloka 18

| ਸ਼ੀਤਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਥੇ ਵਿਰੇਕੋ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍||੧੮||

ਸ੦-ਰਕ੍ਤਸ੍ਥੇ ਵਾਤੇ ਸ਼ੀਤਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਂ ਚ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana vAte mAMsamedasthe virekAdayaH (19) · Śloka 19

ਵਿਰੇਕੋ ਮਾਂਸਮੇਦਃਸ੍ਥੇ ਨਿਰੂਹਾਃ ਸ਼ਮਨਾਨਿ ਚ| |੧੯|

ਸ੦-ਮਾਂਸਮੇਦਃਸ੍ਥਿਤੇ ਵਾਯੌ ਵਿਰੇਕਸ੍ਤਥਾ ਨਿਰੂਹਾਃ ਸ਼ਮਨਾਨਿ ਚ ਹਿਤਾਨਿ|

Adhikarana vAte asthimajjage snehAH (19) · Śloka 19

| ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤਃ ਸ੍ਨੇਹੈਰਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਗਤਂ ਜਯੇਤ੍||੧੯||

ਸ੦-ਅਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ੍ਥਂ ਮਾਰੁਤਂ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤਃ ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana vAte shukrasthe praharShAdayaH (20) · Śloka 20

ਪ੍ਰਹਰ੍ਸੋਨ੍ਨਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥੇ ਬਲਸ਼ੁਕ੍ਰਕਰਂ ਹਿਤਮ੍| |੨੦|

ਸ੦-ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥੇ ਸਮੀਰਣੇ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਣਂ ਤਥਾ ਬਲਸ਼ੁਕ੍ਰਕਾਰਿ ਚਾਨ੍ਨਂ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana vAte vibaddhamArge shukre virecanAdi (20-21) · Śloka 21

| ਵਿਬਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੨੦|| ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਭੁਕ੍ਤਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਂ| |੨੧|

ਸ੦-ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚ ਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਰੇਕਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਭੁਕ੍ਤਂ ਚ ਨਰਂ ਪੂਰ੍ਵੋਦਿਤਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕਾਰਯੇਤ੍| "ਹਕ੍ਰੋਰਨ੍ਯਤਰਸ੍ਯਾਮ੍|" ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਕਰ੍ਮਤ੍ਵਮ੍|

Adhikarana vAte garBe bAle ca shuShke sitAdipayaH (21-22) · Śloka 22

| ਗਰ੍ਭੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕੇ ਤੁ ਵਾਤੇਨ ਬਾਲਾਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਯਤਾਮ੍||੨੧|| ਸਿਤਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਮਧੁਕੈਃ ਸਿਦ੍ਧਮੁਤ੍ਥਾਪਨੇ ਪਯਃ| |੨੨|

ਸ੦-ਵਾਤੇਨ ਗਰ੍ਭੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕੇ ਸਤਿ ਬਾਲਾਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਯਤਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਮੁਤ੍ਥਾਪਨੇ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana vAte snAvAdiprApte snehAdi (22) · Śloka 22

| ਸ੍ਨਾਵਸਨ੍ਧਿਸ਼ਿਰਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਦਾਹੋਪਨਾਹਨਮ੍||੨੨||

ਸ੦-ਸ੍ਨਾਵਾਦਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਦਾਹੋਪਨਾਹਨਂ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana vAtesa~gkucite~a~gge mAShAditailam (23) · Śloka 23

ਤੈਲਂ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤੇਭ੍ਯਙ੍ਗੋ ਮਾਸਸੈਨ੍ਧਵਸਾਧਿਤਮ੍| |੨੩|

ਸ੦-ਸਙ੍ਕੁਚਿਤੇਙ੍ਗੇ ਸਤਿ ਮਾਸਸੈਨ੍ਧਵਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਃ|

Adhikarana vAte supte~a~gge raktamokSho AgAradhUmAdilepaSca (23-24) · Śloka 24

| ਆਗਾਰਧੂਮਲਵਣਤੈਲੈਰ੍ਲੇਪਃ ਸ੍ਰੁਤੇਸਜਿ||੨੩|| ਸੁਪ੍ਤੇਙ੍ਗੇ ਵੇਸ੍ਟਯੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੁਪਨਾਹਨਮ੍| |੨੪|

ਸ੦-ਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਰੁਤੇ ਸਤ੍ਯਾਗਾਰਧੂਮਾਦਿਭਿਰ੍ਲੇਪਃ| ਸੁਪ੍ਤੇ ਗਾਤ੍ਰੇ ਤਥਾ ਵੇਸ੍ਟਨਯੁਕ੍ਤੇ ਚੋਪਨਾਹਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਆਕ੍ਸੇਪਕਾਦੀਨਾਂ ਮਧ੍ਯਾਤ੍ ਮਹਾਤ੍ਯਯਤ੍ਵਾਦਪਤਾਨਕਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ-

Adhikarana vAte veShTayukte~gge upanAhanam vAte apatAnake shIghramupacAraH (24-25) · Śloka 25

| ਅਥਾਪਤਾਨਕੇਨਾਰ੍ਤਮਸ੍ਰਸ੍ਤਾਕ੍ਸਮਵੇਪਨਮ੍||੨੪|| ਅਸ੍ਤਬ੍ਧਮੇਢ੍ਰਮਸ੍ਵੇਦਂ ਬਹਿਰਾਯਾਮਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਅਖਟ੍ਵਾਘਾਤਿਨਂ ਚੈਨਂ ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੨੫||

ਸ੦-ਅਥ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਯਃ ਸਂਜ੍ਞਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤੂਯਨ੍ਤੇ| ਏਨਂ-ਅਪਤਾਨਕਾਰ੍ਤਂ ਨਰਂ, ਅਸ੍ਰਸ੍ਤਾਕ੍ਸਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਯਾਵਦਖਟ੍ਵਾਘਾਤਿਨਂ ਚ ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਕਤ੍ਵੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍|

Adhikarana vAte pUrvaM nasyaM tato~acCapAnaM ghRutam (26-27) · Śloka 27

ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਙ੍ਗੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਨਾਵਨਮ੍| ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਚ੍ਛਪਾਨਂ ਤਤੋ ਘਤਮ੍||੨੬|| ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਗਣਕ੍ਵਾਥਦਧਿਕ੍ਸੀਰਰਸੈਃ ਸ਼ਤਮ੍| ਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਵਾਯੁਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਹਸੈਵ ਵਾ||੨੭||

ਸ੦-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਤਾਨਕਾਰ੍ਤੇ ਨਰੇ, ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਚ ਸੁਸ੍ਠੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਙ੍ਗੇ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਨਸ੍ਯਂ-ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਦਿਨਾ, ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਅਚ੍ਛਪਾਨਂ ਘਤਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਕਤਰਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਗਣਕ੍ਵਾਥਾਦਿਸ਼ਤਮ੍| ਘਤਾਦ੍ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਗਣਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋ ਦਧਿਕ੍ਸੀਰਰਸਾਃ ਸਰ੍ਪਿਃਸਮਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ| ਤਥਾ-ਏਵਂਕਤੇ ਸਤਿ, ਮਾਰੁਤੋਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਨ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਸਹਸਾ-ਝਟਿਤ੍ਯੇਵ ਚ, ਨਾਸ਼੍ਰੁਤੇ|

Adhikarana vAte sekABya~ggAdau mahAsnehaH (28-30) · Śloka 30

ਕੁਲਤ੍ਥਯਵਕੋਲਾਨਿ ਭਦ੍ਰਦਾਰ੍ਵਾਦਿਕਂ ਗਣਮ੍| ਨਿਃਕ੍ਵਾਥ੍ਯਾਨੂਪਮਾਂਸਂ ਚ ਤੇਨਾਮ੍ਲੈਃ ਪਯਸਾਪਿ ਚ||੨੮|| ਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਕਨ੍ਧਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਸੇਕਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਵਗਾਹਾਨ੍ਨਪਾਨਨਸ੍ਯਾਨੁਵਾਸਨੈਃ||੨੯|| ਸ ਹਨ੍ਤਿ ਵਾਤਂ, ਤੇ ਤੇ ਚ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਃ ਸੁਯੋਜਿਤਾਃ| |੩੦|

ਸ੦-ਕੁਲਤ੍ਥਾਦੀਨਾਨੂਪਮਾਂਸਂ ਚ ਨਿਃਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨਾਮ੍ਲੈਃ-ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਾਦਿਭਿਃ, ਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਕਨ੍ਧਕਤਕਲ੍ਕਂ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਸਃ-ਮਹਾਸ੍ਨੇਹੋ, ਵਾਤਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਤੇ ਚ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸ੍ਵੇਦਾਃ, ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਜਿਤਾਃ ਵਾਤਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ|

Adhikarana vAte vegAntare punaH punaH mUrdhavirekaH (30-31) · Śloka 31

| ਵੇਗਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਸਕਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਰੇਚਯੇਤ੍||੩੦|| ਅਵਪੀਡੈਃ ਪ੍ਰਧਮਨੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨਿਬਰ੍ਹਣੈਃ| ਸ਼੍ਵਸਨਾਸੁ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਸੁ ਤਥਾ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਸ ਵਿਨ੍ਦਤਿ|੩੧|

ਸ੦-ਵੇਗਾਨ੍ਤਰੇਸੁ-ਵੇਗਾਨ੍ਤਰਾਲੇਸੁ, ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਸਕਤ੍-ਬਹੂਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍, ਰੇਚਯੇਤ੍| ਕੈਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਅਵਪੀਡੈਃ-"ਕਲ੍ਕਾਦ੍ਯੈਰਵਪੀਡਸ੍ਤੁ ਸ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਮੂਰ੍ਧਰੇਚਨਃ|" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੨੦|੭) ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਤਥਾ ਪ੍ਰਧਮਨੈਃ-"ਧ੍ਮਾਨਂ ਵਿਰੇਚਨੇਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੨੦|੮) ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਏਤੈਸ਼੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ-ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤੈਃ, ਅਤ ਏਵ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨਾਸ਼ਨੈਃ| [ ਤਥਾ- ] ਏਵਂਕਤੇ ਸਤਿ, ਸ਼੍ਵਸਨਾਸੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਮੁਕ੍ਤਾਸੁ ਸਂਜ੍ਞਾਂ-ਚੇਤਨਾਂ, ਸਃ-ਰੋਗੀ, ਲਭਤੇ| ਪ੍ਰਾਣਨਾਡ੍ਯੋ ਹਦਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸ਼੍ਵਸਨਾ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana vAte vAtAdhike sauvarcalAdi ghRutam (31) · Śloka 31

ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਭਯਾਵ੍ਯੋਸਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚਲੇਧਿਕੇ||੩੧|| ||੩੧||

ਸ੦-ਵਾਯਾਵਧਿਕੇ ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana vAte vAtAdhike tilvakaghRutam (32-33) · Śloka 33

ਪਲਾਸ੍ਟਕਂ ਤਿਲ੍ਵਕਤੋ ਵਰਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਲਾਂਸ਼ਂ ਗੁਰੁਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍| ਸੈਰਣ੍ਡਸਿਂਹੀਤ੍ਰਿਵਤਂ ਘਟੇਪਾਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਚੇਤ੍ਪਾਦਸ਼ਤੇਨ ਤੇਨ||੩੨|| ਦਧ੍ਨਃ ਪਾਤ੍ਰੇ ਯਾਵਸ਼ੂਕਾਤ੍ਤ੍ਰਿਬਿਲ੍ਵੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਮ੍| ਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ ਵਾਤਾਨੇਕਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸਂਸ੍ਥਾਨ੍ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਦ੍ਗੁਲ੍ਮਵਰ੍ਧ੍ਮੋਦਰਂ ਚ||੩੩||

ਸ੦-ਤਿਲ੍ਵਕਤੋ-ਲੋਧ੍ਰਾਤ੍ ਪਲਾਸ੍ਟਕਂ, ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ, ਮਹਤ੍ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਪਥਕ੍ ਪਲਭਾਗਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੁਤਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍ ? ਏਰਣ੍ਡਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਤ੍ਰਿਵਤਾਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਏਤੇਪਿ ਪਲਾਂਸ਼ਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਪਚੇਤ੍| ਤੇਨ ਚ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸੇਣ ਤਥਾ ਦਧ੍ਨ ਆਢਕੇ ਯਵਕ੍ਸਾਰਪਲੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚੇਤ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਘਤਂ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ ਦੁਸ੍ਟਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਉਪਜਾਤਿਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯੌ ਵਤ੍ਤੇ|

Adhikarana vAte vAtAdhike ramyakaghRutam vAte vAtAdhike ashokaghRutam (34) · Śloka 34

| ਵਿਧਿਸ੍ਤਿਲ੍ਵਕਵਜ੍ਜ੍ਞੇਯੋ ਰਮ੍ਯਕਸ਼ੋਕਯੋਰਪਿ||੩੪||

ਸ੦-ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯੇਵ ਤਿਲ੍ਵਕਵਤ੍ ਮਹਾਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯਾਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਚ ਵਿਧਰ੍ਜ੍ਞੇਯਃ|

Adhikarana vAte saMsRuShTadoShe tumbarvAdi cUrNam (35) · Śloka 35

ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਵਾਤਾਪਤਾਨਕੇ| ਸਂਸਸ੍ਟਦੋਸੇ ਸਂਸਸ੍ਟਂ|੩੫|

ਸ੦-ਏਵਮੁਪਕ੍ਰਮਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਾਪਤਾਨਕੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸਂਸਸ੍ਟਦੋਸੇ ਸਂਸਸ੍ਟਂ-ਦੋਸਦ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ, ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana vAte kaPAnvite tumbarvAdicUrNaM vAte kaPAnvite hi~ggvAdi cUrNam vAte kaPAnvite kaPavAtahRudrogoktaM ca karma (35-37) · Śloka 37

| ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਕਫਾਨ੍ਵਿਤੇ||੩੫|| ਤੁਮ੍ਬਰੂਣ੍ਯਭਯਾ ਹਿਙ੍ਗੁ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਲਵਣਤ੍ਰਯਮ੍| ਯਵਕ੍ਵਾਥਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪੇਯਂ ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਯਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕੇ||੩੬|| ਹਿਙ੍ਗੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਦਾਡਿਮਂ ਸਾਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍| ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਵਨਹਦ੍ਰੋਗੋਕ੍ਤਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੩੭||

ਸ੦-ਕਫਯੁਕ੍ਤੇ ਤੁਮ੍ਬਰ੍ਵਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਯਵਕ੍ਵਾਥਜਲੇਨ ਪੇਯਂ ਹਤ੍ਪੀਡਾਦਿਸੁ(ਕੇ)| ਅਥਵਾ, ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਕਂ ਯਵਕ੍ਵਾਥਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪੇਯਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤਹਦ੍ਰੋਗੇ ਚ ਯਤ੍ਕਥਿਤਂ ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana vAte AyAmayorarditavat tailadroNyAM shayanaM ca (38) · Śloka 38

ਆਯਾਮਯੋਰਰ੍ਦਿਤਵਦ੍ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਯੋਃ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਤੈਲਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਚ ਸ਼ਯਨਮਾਨ੍ਤਰੋਤ੍ਰ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਃ||੩੮||

ਸ੦-ਆਯਾਮਯੋਰ੍ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਯੋਰਰ੍ਦਿਤਵਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤੈਲਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਸ਼ਯਨਂ ਚ| ਅਤ੍ਰ-ਅਨਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਾਤ੍, ਆਨ੍ਤਰ ਆਯਾਮਃ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਃ-ਅਤਿਕਸ੍ਟਸਾਧ੍ਯਃ|

Adhikarana vAte dhanuShkamBasya sAdhyAsAdhyatvam (39) · Śloka 39

ਵਿਵਰ੍ਣਦਨ੍ਤਵਦਨਃ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗੋ ਨਸ੍ਟਚੇਤਨਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਵਿਦ੍ਯਂਸ਼੍ਚ ਧਨੁਸਮ੍ਭੀ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਂ ਨ ਜੀਵਤਿ||੩੯||

ਸ੦-ਵਿਵਰ੍ਣਦਨ੍ਤਾਸ੍ਯਃ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਾਦਿਃ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਵਾਂਸ਼੍ਚ ਧਨੁਸ੍ਕਮ੍ਭੀ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਂ ਨ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana hanusraMse snehasvedAdi (40-42) · Śloka 42

ਵੇਗੇਸ੍ਵਤੋਨ੍ਯਥਾ ਜੀਵੇਨ੍ਮਨ੍ਦੇਸੁ ਵਿਨਤੋ ਜਡਃ| ਖ਼ਞ੍ਜਃ ਕੁਣਿਃ ਪਕ੍ਸਹਤਃ ਪਙ੍ਗੁਲੋ ਵਿਕਲੋਥਵਾ||੪੦|| ਹਨੁਸ੍ਰਂਸੇ ਹਨੂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨੌ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮਾਨਯੇਤ੍| ਉਨ੍ਨਾਮਯੇਚ੍ਚ ਕੁਸ਼ਲਸ਼੍ਚਿਬੁਕਂ ਵਿਵਤੇ ਮੁਖ਼ੇ||੪੧|| ਨਾਮਯੇਤ੍ਸਂਵਤੇ ਸ਼ੇਸਮੇਕਾਯਾਮਵਦਾਚਰੇਤ੍| |੪੨|

ਸ੦-ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ-ਵਿਵਰ੍ਣਦਨ੍ਤਾਦਿਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ, ਤਥਾ ਮਨ੍ਦੇਸੁ ਵੇਗੇਸੁ ਸਤ੍ਸੁ ਜੀਵੇਤ੍| ਜੀਵਂਸ਼੍ਚ ਵਿਨਤਾਦਿਗੁਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੦-ਹਨੁਸ੍ਰਂਸੇ ਤੁ ਹਨੂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨੌ ਸਨ੍ਤੌ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਾਪਯੇਤ੍| ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍ ਵਿਵਤੇ ਮੁਖ਼ੇ ਸਤਿ ਚਿਬੁਕਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਮਯੇਤ੍| ਸਂਵਤੇ ਤੁ ਮੁਖ਼ੇ ਚਿਬੁਕਂ ਨਾਮਯੇਤ੍| ਸ਼ੇਸਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੇਕਯਾਮਵਦਾਚਰੇਤ੍-ਅਰ੍ਦਿਤਵਦਾਚਰੇਤ੍|

Adhikarana jihvAstamBe vAtacikitsA (42) · Śloka 42

| ਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੪੨||

ਸ੦-ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਸਤਿ ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਵਾਤਸ੍ਯੋਪਕ੍ਰਮਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ਵਿਤਃ|

Adhikarana ardrite nasyaM mUrddhatailAdi ca ardrite sashoPe vamanam ardrite dAharAgayukte sirAvyadhaH (43) · Śloka 43

ਅਰ੍ਦਿਤੇ ਨਾਵਨਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤੈਲਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣਮ੍| ਸਸ਼ੋਫੇ ਵਮਨਂ, ਦਾਹਰਾਗਯੁਕ੍ਤੇ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਃ||੪੩||

ਸ੦-ਅਰ੍ਦਿਤੇ ਨਾਵਨਾਦਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਸ਼ੋਫਾਨ੍ਵਿਤੇ ਸਤਿ ਵਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਦਾਹਾਦਿਯੁਕ੍ਤੇ ਸਤਿ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਃ|

Adhikarana pakShAghAte snehanaM snehavirekaSca (44) · Śloka 44

ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਕ੍ਸਾਘਾਤੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| |੪੪|

ਸ੦-ਪਕ੍ਸਾਘਾਤੇ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਤਥਾ ਵਿਰੇਕਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਵਿਤਃ|

Adhikarana avabAhau nasyaM snehaSca (44) · Śloka 44

| ਅਵਬਾਹੌ ਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਃ||੪੪||

ਸ੦-ਅਵਬਾਹੌ ਨਸ੍ਯਾਦਿ ਹਿਤਮ੍| ਆਮੇ ਤੂਪਵਾਸ ਏਵ ਹਿਤ ਇਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (?)|

Adhikarana UrUstamBe snehasaMshodhana niShedhaH UrUstamBe rUkShopacAro yavAdyannaM jA~ggalamAsaM madhvamBoriShTapAnAdi UrUstamBe vatsakAdigaNAdikvAthAH (45-48) · Śloka 48

ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਤੁ ਨ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨ ਚ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਮੇਦੋਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਤ੍ਕ੍ਸਪਣਾਨ੍ਯਤਃ||੪੫|| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸੋਪਚਾਰਸ਼੍ਚ ਯਵਸ਼੍ਯਾਮਾਕਕੋਦ੍ਰਵਾਃ| ਸ਼ਾਕੈਰਲਵਣੈਃ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੈਲੈਰ੍ਜਲੈਃ ਸ਼ਤੈਃ||੪੬|| ਜਾਙ੍ਗਲੈਰਘਤੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਮਧ੍ਵਮ੍ਭੋਰਿਸ੍ਟਪਾਯਿਨਃ| ਵਤ੍ਸਕਾਦਿਰ੍ਹਰਿਦ੍ਰਾਦਿਰ੍ਵਚਾਦਿਰ੍ਵਾ ਸਸੈਨ੍ਧਵਃ||੪੭|| ਆਢ੍ਯਵਾਤੇ ਸੁਖਾਮ੍ਭੋਭਿਃ ਪੇਯਃ ਸਡ੍ਧਰਣੋਥਵਾ| |੪੮|

ਸ੦-ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿ ਨ ਹਿਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਮੇਦੋਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍| [ਅਤਃ-] ਅਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਹੇਤੋਃ, ਤਯੋਃ-ਆਮਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਃ, ਕ੍ਸਪਣਾਨਿ-ਕ੍ਸਯਕਰਣਾਨਿ, ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਰੂਕ੍ਸੋਪਚਾਰਾਰ੍ਥਂ ਮਧ੍ਵਮ੍ਭੋਰਿਸ੍ਟਪਾਯਿਨੋ ਯਵਾਦਯਃ ਸ਼ਾਕੈਰੀਸਲ੍ਲਵਣੈਸ੍ਤਥਾ ਜਲੈਃ ਸ਼ਤੈਃ| ਤਥਾ ਮਾਂਸੈਃ ਸਹ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਜਾਙ੍ਗਲੈਸ੍ਤਥਾ ਘਤਰਹਿਤੈਰ੍ਹਿਤਾਃ|

Adhikarana UrUstamBe triPalAdikalkaScavyAdikalkaSca (48-49) · Śloka 49

| ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਚਵ੍ਯਤਿਕ੍ਤਾਕਣਾਘਨਾਤ੍||੪੮|| ਕਲ੍ਕਂ ਸਮਧੁ ਵਾ ਚਵ੍ਯਪਥ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸੁਰਦਾਰੁਜਮ੍| ਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ਪਥ੍ਯਾਂ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਗਿਰਿਸਮ੍ਭਵਮ੍||੪੯||

ਸ੦-ਅਥਵਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਕਂ ਕਲ੍ਕਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਚਵ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵਾ ਕਲ੍ਕਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ, ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਹਰੀਤਕੀਮਭ੍ਯਸੇਤ੍| ਤਥਾ, ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਵਾ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍|

Adhikarana UrUstamBe mUtraharItakirgugguluH (50) · Śloka 50

ਵ੍ਯੋਸਾਗ੍ਨਿਮੁਸ੍ਤਤ੍ਰਿਫਲਾਵਿਡਙ੍ਗੈਰ੍ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਸਮਮ੍| ਖ਼ਾਦਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਜਯੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਮੇਦਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਵਾਤਜਾਨ੍||੫੦||

ਸ੦-ਵ੍ਯੋਸਾਦਿਭਿਰ੍ਨਵਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਗੁਗ੍ਗੁਲਂ ਤੁਲ੍ਯਂ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮੇਦਃਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਵਾਤਜਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana UrUstamBe kShAramUtrayuktAH svedAdayaH UrUstamBe kara~jjaPalAdilepAH UrUstamBe sthalolla~gghanAdivyAyAmAH (51-54) · Śloka 54

ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯੇਵਂ ਕਫਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸਮੇਦਸ੍ਕਃ ਪ੍ਰਭਞ੍ਜਨਃ| ਕ੍ਸਾਰਮੂਤ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ ਸੇਕਾਨੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਨਿ ਚ||੫੧|| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਿਹ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਾਢ੍ਯੈਃ ਕਰਞ੍ਜਫਲਸਰ੍ਸਪੈਃ| ਮੂਲੈਰ੍ਵਾਪ੍ਯਰ੍ਕਤਰ੍ਕਾਰੀਨਿਮ੍ਬਜੈਃ ਸਸੁਰਾਹ੍ਵਯੈਃ||੫੨|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਸਪਾਪਕ੍ਵਲੋਸ੍ਟਵਲ੍ਮੀਕਮਤ੍ਤਿਕੈਃ| ਕਫਕ੍ਸਯਾਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮੇ ਸਹ੍ਯੇ ਚੈਨਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍||੫੩|| ਸ੍ਥਲਾਨ੍ਯੁਲ੍ਲਙ੍ਘਯੇਨ੍ਨਾਰੀਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ ਪਰਿਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਸ੍ਥਿਰਤੋਯਂ ਸਰਃ ਕ੍ਸੇਮਂ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਰੋਤੋ ਨਦੀਂ ਤਰੇਤ੍||੫੪||

ਸ੦-ਏਵਂ-ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮੇ ਕਤੇ ਸਤਿ, ਕਫਾਵਤੋ ਮਰੁਤ੍ ਸਮੇਦਸ੍ਕਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਤਥਾ ਕ੍ਸਾਰਮੂਤ੍ਰਯੁਤਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਕਰਞ੍ਜਫਲਸਰ੍ਸਪੈਃ ਪ੍ਰਭੂਤਮੂਤ੍ਰਾਲੋਡਿਤੈਰ੍ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਮੂਲੈਰਰ੍ਕਾਦਿਜੈਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਦਿਯੁਤੈਰ੍ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਏਨਂ-ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਿਨਂ, ਸੋਢੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਯਾਮੇ ਚ ਕਫਕ੍ਸਯਾਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਸ਼ਕ੍ਯ ਇਤਿ "ਸ਼ਕਿਸਹੋਸ਼੍ਚ" ਇਤਿ ਯਤ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਸ਼ਨੈਃ ਕਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਮੇਵ ਵ੍ਯਾਯਾਮਮਾਹ-ਸ੍ਥਲਾਨ੍ਯੁਲ੍ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍| ਨਾਰੀਰ੍ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਸ੍ਥਿਰਤੋਯਂ ਸਰਸ੍ਤਰੇਤ੍| ਕ੍ਸੇਮਂ-ਗ੍ਰਹਾਦਿਰਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਨਦੀਂ ਤਰੇਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਰੋਤਃ-ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਮੁਖਮ੍|

Adhikarana UrUstamBe shleShmamedaH kShaye snehAdayaH (55) · Śloka 55

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦਃਕ੍ਸਯੇ ਚਾਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਾਦੀਨਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਸ੍ਥਾਨਦੂਸ੍ਯਾਦਿ ਚਾਲੋਚ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾ||੫੫||

ਸ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦਃਕ੍ਸਯੇ ਸਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਦੀਨਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਸ੦-ਸ਼ੇਸੇਸੁ ਚ ਵਾਤਰੋਗੇਸੁ ਸ੍ਥਾਨਦੂਸ੍ਯਾਦੀਨ੍ਨਿਰੂਪ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍|

Adhikarana UrUstamBe shleShmamedaHkshaye pAne sahacarAdi tailam (56) · Śloka 56

ਸਹਚਰਂ ਸੁਰਦਾਰੁਂ ਸਨਾਗਰਂ ਕ੍ਵਥਿਤਮਮ੍ਭਸਿ ਤੈਲਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਪਵਨਪੀਡਿਤਦੇਹਗਤਿਃ ਪਿਬਨ੍ ਦ੍ਰੁਤਵਿਲਮ੍ਬਿਤਗੋ ਭਵਤੀਚ੍ਛਯਾ||੫੬||

ਸ੦-ਸਹਚਰਾਦਿ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਤੈਲਯੁਤਂ ਪਿਬਨ੍ ਮਾਰੁਤਾਰ੍ਦਿਤਸ਼ਰੀਰ ਇਚ੍ਛਯਾ ਦ੍ਰੁਤਗਮਨੋ ਵਿਲਮ੍ਬਿਤਗਮਨੋ ਵਾ ਭਵਤਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤਾ ਸੁਮਤਿਨੈਤਦ੍ਵਾਤਸ੍ਯ ਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਮਾਪਿ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਬਦ੍ਧਮ੍| ਦ੍ਰੁਤਵਿਲਮ੍ਬਿਤਾਖ਼੍ਯਂ ਹ੍ਯੇਤਦ੍ਵਤ੍ਤਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਚ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਵ. ਰ. ਅ. ੩|੪੯)- "ਦ੍ਰੁਤਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮਾਹ ਨਭੌ ਭਰੌ|" ਇਤਿ|

Adhikarana UrUstamBe rAsnAdi ghRutam (57) · Śloka 57

ਰਾਸ੍ਨਾਮਹੌਸਧਦ੍ਵੀਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ਠਿਪੌਸ੍ਕਰਮ੍| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾਤਰੋਗਹਰਂ ਪਰਮ੍||੫੭||

ਸ੦-ਰਾਸ੍ਨਾਦੀਨ੍ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਯਾ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਸੁਸ੍ਠੁ ਵਾਤਰੋਗਹਤ੍|

Adhikarana UrUstamBe shleShmamedaHkShaye nimbAdighRutam (58-61) · Śloka 61

ਨਿਮ੍ਬਾਮਤਾਵਸਪਟੋਲਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਨਾਂ ਭਾਗਾਨ੍ ਪਥਕ੍ ਦਸ਼ ਪਲਾਨ੍ ਵਿਪਚੇਦ੍ਧਟੇਪਾਮ੍| ਅਸ੍ਟਾਂਸ਼ਸ਼ੇਸਿਤਰਸੇਨ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਤੇਨ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਘਤਸ੍ਯ ਵਿਪਚੇਤ੍ਪਿਚੁਭਾਗਕਲ੍ਕੈਃ||੫੮|| ਪਾਠਾਵਿਡਙ੍ਗਸੁਰਦਾਰੁਗਜੋਪਕੁਲ੍ਯਾ- ਦ੍ਵਿਕ੍ਸਾਰਨਾਗਰਨਿਸ਼ਾਮਿਸ਼ਿਚਵ੍ਯਕੁਸ੍ਠੈਃ| ਤੇਜੋਵਤੀਮਰਿਚਵਤ੍ਸਕਦੀਪ੍ਯਕਾਗ੍ਨਿ- ਰੋਹਿਣ੍ਯਰੁਸ੍ਕਰਵਚਾਕਣਮੂਲਯੁਕ੍ਤੈਃ||੫੯|| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਯਾਤਿਵਿਸਯਾ ਵਿਸਯਾ ਯਵਾਨ੍ਯਾ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਗੁਗ੍ਗੁਲੁਪਲੈਰਪਿ ਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖ੍ਯੈਃ| ਤਤ੍ਸੇਵਿਤਂ ਵਿਧਮਤਿ ਪ੍ਰਬਲਂ ਸਮੀਰਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਗਤਮਪ੍ਯਥ ਕੁਸ੍ਠਮੀਦਕ੍||੬੦|| ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਰ੍ਬੁਦਭਗਨ੍ਦਰਗਣ੍ਡਮਾਲਾ- ਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਸਰ੍ਵਗਦਗੁਲ੍ਮਗੁਦੋਤ੍ਥਮੇਹਾਨ੍| ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਸਨਪੀਨਸਕਾਸਸ਼ੋਫ- ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਮਦਵਿਦ੍ਰਧਿਵਾਤਰਕ੍ਤਮ੍||੬੧||

ਸ੦-ਨਿਮ੍ਬਾਦੀਨਾਂ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਦਸ਼ਪਲਾਨਮ੍ਬੁਦ੍ਰੋਣੇ ਪਚੇਤ੍| ਤੇਨਾਸ੍ਟਾਂਸ਼ਸ਼ੇਸੇਣ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪਾਠਾਦਿਭਿਰ੍ਯਵਾਨ੍ਯਨ੍ਤੈਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਃ ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ੈਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਗੁਗ੍ਗੁਲੁਪਲੈਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍-ਸਰ੍ਪਿਃ, ਸ਼ੀਲਿਤਂ ਵਾਯੁਮਤਿਬਲਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਗਤਮਪਿ ਪਰਾਕਰੋਤਿ| ਕੁਸ੍ਠਮਪੀਦਸ਼ਂ(ਕ੍)-ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਗਤਂ, ਹਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਦੀਨ੍ ਸ਼ਮਯਤਿ| ਵਸਨ੍ਤਤਿਲਕਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ|

Adhikarana shirogate vAte ghRutamaNDa nasyam (62) · Śloka 62

ਬਲਾਬਿਲ੍ਵਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸੀਰੇ ਗ਼ਤਮਣ੍ਡਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚੋ ਵਾ ਨਸ੍ਯਂ ਵਾਤੇ ਸ਼ਿਰੋਗਤੇ||੬੨||

ਸ੦-ਬਲਾਬਿਲ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਵਥਿਤੇ ਕ੍ਸੀਰੇ ਗ਼ਤਮਣ੍ਡਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਯ-ਗ਼ਤਮਣ੍ਡਸ੍ਯ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ, ਕਰ੍ਸਦ੍ਵਯਂ ਪਲਂ ਵਾ ਨਸ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰੋਗਤੇ ਵਾਤੇ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍|

Adhikarana kevale vAte nakrAdivasAnasyam (63) · Śloka 63

ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਿਦ੍ਧਾ ਵਸਾ ਨਕ੍ਰਮਤ੍ਸ੍ਯਕੂਰ੍ਮਚੁਲੂਕਜਾ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਕੇਵਲੇ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਿ||੬੩||

ਸ੦-ਤਦ੍ਵਤ੍-ਘਤਮਣ੍ਡਵਤ੍, ਨਕ੍ਰਾਦਿਜਾ ਵਸਾ ਕੇਵਲੇ ਵਾਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ|

Adhikarana kaPayukte nasyam jIrNapiNyAkAditailam (64) · Śloka 64

ਜੀਰ੍ਣਂ ਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਪਥਕ੍ ਚ ਕ੍ਵਾਥਂ ਕ੍ਵਾਥਾਭ੍ਯਾਮੇਕਸ੍ਤੈਲਮਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਾਦਸ੍ਟਾਂਸ਼ਂ ਪਾਚਯੇਤ੍ਤੇਨ ਪਾਨਾ- ਦ੍ਵਾਤਾ ਨਸ਼੍ਯੇਯੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਯੁਕ੍ਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍||੬੪||

ਸ੦-ਪੁਰਾਣਂ ਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਚ ਪਥਕ੍ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਵਾਥਾਭ੍ਯਾਮੇਤਾਭ੍ਯਾਂ ਤੈਲਮੇਕਤਃ-ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਤੈਲਂ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ, ਕ੍ਸੀਰਾਦਸ੍ਟਾਂਸ਼ਂ ਪਾਚਯੇਤ੍| ਤੇਨ ਤੈਲੇਨ ਵਾਤਾ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਫਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੀ|

Adhikarana sarva vAtavyAdhau prasAriNItailam (65-66) · Śloka 66

ਪ੍ਰਸਾਰਿਣੀਤੁਲਾਕ੍ਵਾਥੇ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਯਃਸਮਮ੍| ਦ੍ਵਿਮੇਦਾਮਿਸ਼ਿਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਕੁਸ੍ਠਰਾਸ੍ਨਾਕੁਚਨ੍ਦਨੈਃ||੬੫|| ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਾਕੋਲੀਯੁਗੁਲਾਮਰਦਾਰੁਭਿਃ| ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਵਿਪਚੇਤ੍ਸਰ੍ਵਮਾਰੁਤਾਮਯਨਾਸ਼ਨਮ੍||੬੬||

ਸ੦-ਪ੍ਰਸਾਰਿਣੀਤੁਲਾਕ੍ਵਾਥੇ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਰਸਮਂ ਦ੍ਵਿਮੇਦਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਯੋਕ੍ਤਕਲ੍ਕਪ੍ਰਮਾਣੈਰ੍ਵਿਪਚੇਤ੍| ਤਚ੍ਚਾਸ਼ੇਸਵਾਤਰੋਗਘ੍ਨਮ੍|

Adhikarana sarva vAtavyAdhau sahAcarAditailam (67-69) · Śloka 69

ਸਮੂਲਸ਼ਾਖ਼ਸ੍ਯ ਸਹਾਚਰਸ੍ਯ ਤੁਲਾਂ ਸਮੇਤਾਂ ਦਸ਼ਮੂਲਤਸ਼੍ਚ| ਪਲਾਨਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਭੀਰੁਤਸ਼੍ਚ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਂ ਵਿਪਚੇਦ੍ਵਹੇਪਾਮ੍||੬੭|| ਤਤ੍ਰ ਸੇਵ੍ਯਨਖ਼ਕੁਸ੍ਠਹਿਮੈਲਾ- ਸ੍ਪਕ੍ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਨਲਿਕਾਮ੍ਬੁਸ਼ਿਲਾਜੈਃ| ਲੋਹਿਤਾਨਲਦਲੋਹਸੁਰਾਹ੍ਵੈਃ ਕੋਪਨਾਮਿਸ਼ਿਤੁਰੁਸ੍ਕਨਤੈਸ਼੍ਚ||੬੮|| ਤੁਲ੍ਯਕ੍ਸੀਰਂ ਪਾਲਿਕੈਸ੍ਤੈਲਪਾਤ੍ਰਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ ਸ਼ੀਲਿਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਵਾਤਾਨ੍| ਕਮ੍ਪਾਕ੍ਸੇਪਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ੋਸਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਗੁਲ੍ਮੋਨ੍ਮਾਦੌ ਪੀਨਸਂ ਯੋਨਿਰੋਗਾਨ੍||੬੯||

ਸ੦-ਸਹਾਚਰਸ੍ਯ ਮੂਲਸ਼ਾਖ਼ਾਨ੍ਵਿਤਸ੍ਯ ਤੁਲਾਂ ਸਮੇਤਾਂ ਦਸ਼ਮੂਲਾਚ੍ਚ ਤੁਲਾਂ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾਃ ਪਲਾਨਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ ਜਲਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਰੋਣੇ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਂ ਵਿਪਚੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸੇ ਸੇਵ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪਾਲਿਕੈਸ੍ਤੈਲਾਢਕਂ ਤੁਲ੍ਯਕ੍ਸੀਰਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੀਲਿਤਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ ਮਾਰੁਤਾਨ੍ ਕਮ੍ਪਾਦਿਯੁਤਾਨ੍ ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਵਾਗਤਾਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯੌ ਵਤ੍ਤੇ|

Adhikarana sarva vAtavyAdhau BeDasammataM sahAcarAdi tailam (70-73) · Śloka 73

ਸਹਾਚਰਤੁਲਾਯਾਸ੍ਤੁ ਰਸੇ ਤੈਲਾਢਕਂ ਪਚੇਤ੍| ਮੂਲਕਲ੍ਕਾਦ੍ਦਸ਼ਪਲਂ ਪਯੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੭੦|| ਅਥਵਾ ਨਤਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਸ੍ਥਿਰਾਕੁਸ੍ਠਸੁਰਾਹ੍ਵਯਾਤ੍| ਸੈਲਾਨਲਦਸ਼ੈਲੇਯਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਾਤ੍||੭੧|| ਸਿਦ੍ਧੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਚੂਰ੍ਣਾਦਸ੍ਟਾਦਸ਼ਪਲਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਭੇਡਸ੍ਯ ਸਮ੍ਮਤਂ ਤੈਲਂ ਤਤ੍ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨਨਿਲਾਮਯਾਨ੍||੭੨|| ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕੋਨ੍ਮਾਦਗੁਲ੍ਮਵਰ੍ਧ੍ਮਾਦਿਕਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍| |੭੩|

ਸ੦-ਸਹਾਚਰਤੁਲਾਯਾਃ ਕ੍ਵਾਥੇ ਤੈਲਾਢਕਂ ਪਚੇਤ੍| ਮੂਲਕਲ੍ਕਾਦ੍ਦਸ਼ਪਲਾਨਿ ਕ੍ਸੀਰਂ ਤੈਲਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯੇਵਂ ਪਾਕਃ| ਅਥਵਾ ਸਹਾਚਰਤੁਲਾਯਾਃ ਕ੍ਵਾਥੇ ਨਤਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਤੈਲੇ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰਜਸੋਸ੍ਟਾਦਸ਼ਪਲਾਨਿ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਭੇਡਾਖ਼੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਰ੍ਸੇਃ ਸਮ੍ਮਤਂ ਦਾਰੁਣਾਨ੍ ਵਾਤਰੋਗਾਨ੍ ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana sarva vAtavyAdhau balAtailam (73-81) · Śloka 81

| ਬਲਾਸ਼ਤਂ ਛਿਨ੍ਨਰੁਹਾਪਾਦਂ ਰਾਸ੍ਨਾਸ੍ਟਭਾਗਿਕਮ੍||੭੩|| ਜਲਾਢਕਸ਼ਤੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਤਭਾਗਸ੍ਥਿਤੇ ਰਸੇ| ਦਧਿਮਸ੍ਤ੍ਵਿਕ੍ਸੁਨਿਰ੍ਯਾਸਸ਼ੁਕ੍ਤੈਸ੍ਤੈਲਾਢਕਂ ਸਮੈਃ||੭੪|| ਪਚੇਤ੍ਸਾਜਯੋਰ੍ਧਾਂਸ਼ਂ ਕਲ੍ਕੈਰੇਭਿਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ| ਸ਼ਠੀਸਰਲਦਾਰ੍ਵੇਲਾਮਞਿਸ੍ਠਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨੈਃ||੭੫|| ਪਦ੍ਮਕਾਤਿਬਲਾਮੁਸ੍ਤਾਸ਼ੂਰ੍ਪਪਰ੍ਣੀਹਰੇਣੁਭਿਃ| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸੁਰਸਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖ਼ਰ੍ਸਭਕਜੀਵਕੈਃ||੭੬|| ਪਲਾਸ਼ਰਸਕਸ੍ਤੂਰੀਨਲਿਕਾਜਾਤਿਕੋਸ਼ਕੈਃ| ਸ੍ਪਕ੍ਕਾਕੁਙ੍ਕੁਮਸ਼ੈਲੇਯਜਾਤੀਕਟੁਫਲਾਮ੍ਬੁਭਿਃ||੭੭|| ਤ੍ਵਕ੍ਕੁਨ੍ਦਰੁਕਕਰ੍ਪੂਰਤਰੁਸ੍ਕਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਕੈਃ| ਲਵਙ੍ਗਨਖ਼ਕਙ੍ਕੋਲਕੁਸ੍ਠਮਾਂਸੀਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਭਿਃ||੭੮|| ਸ੍ਥੌਣੇਯਤਗਰਧ੍ਯਾਮਵਚਾਮਦਨਕਪ੍ਲਵੈਃ| ਸਨਾਗਕੇਸਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧੇ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚਾਤ੍ਰਾਵਤਾਰਿਤੇ||੭੯|| ਪਤ੍ਰਕਲ੍ਕਂ ਤਤਃ ਪੂਤਂ ਵਿਧਿਨਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਮ੍| ਕਾਸਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਜ੍ਵਰਂ ਛਰ੍ਦਿਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਗੁਲ੍ਮਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਾਨ੍||੮੦|| ਪ੍ਲੀਹਸ਼ੋਸਾਵਪਸ੍ਮਾਰਮਲਕ੍ਸ੍ਮੀਂ ਚ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਯੇਤ੍| ਬਲਾਤੈਲਮਿਦਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੮੧||

ਸ੦-ਬਲਾਯਾਃ ਸ਼ਤਂ, ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਾਨਿ, ਰਾਸ੍ਨਾਯਾਃ ਸਾਰ੍ਧਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪਲਾਨਿ, ਏਤਚ੍ਚ ਜਲਾਢਕਸ਼ਤੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਢਕਮਾਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤੇ ਕ੍ਵਾਥੇ ਦਧ੍ਯਾਦਿਭਿਸ੍ਤੁਲ੍ਯੈਸ੍ਤੈਲਾਢਕਮਜਾਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯਾਰ੍ਧਾਢਕਂ ਸ਼ਠ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ ਪਚੇਤ੍| ਕਟੁਫਲਂ-ਲਘੁਕਙ੍ਕੋਲਕਮ੍| ਪ੍ਲਵਃ-ਕੁਟਨ੍ਨਟਃ| ਅਵਤਾਰਿਤੇ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਤ੍ਰਕਲ੍ਕਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਮੇਤਤ੍ਤੈਲਂ ਵਿਧਿਨਾ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਂ ਕਾਸਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਏਤਦ੍ਬਲਾਤੈਲਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਪਦੁਕ੍ਤਾਦ੍ਬਲਾਤੈਲਾਤ੍| ਤਥਾ ਵਾਤਰੋਗਘ੍ਨਮ੍|

Adhikarana sarva vAtavyAdhau etesnehAH pAnanasyAdidUpayojyAH (82) · Śloka 82

ਪਾਨੇ ਨਸ੍ਯੇਨ੍ਵਾਸਨੇਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਕਾਲੇ ਸਮ੍ਯਗੇਤੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ ਵਾਤਾਨਾਸ਼ੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨਯੇਯੁ- ਰ੍ਵਨ੍ਧ੍ਯਾ ਨਾਰੀਃ ਪੁਤ੍ਰਭਾਜਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਯੁਃ||੮੨||

ਸ੦-ਏਤੇ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਨੇਹਾਃ, ਪਾਨਾਦਿਸੁ ਕਾਲੇ-ਅਵਸਰੇ, ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ ਵਾਤਾਨ੍ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਸ਼ਮਯੇਯੁਃ| ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਰੀਃ ਪੁਤ੍ਰਭਾਜੋ ਵਿਦਧ੍ਯੁਃ| ਸ਼ਾਲਿਨੀਵਤ੍ਤਮ੍|

Adhikarana pakvAshayasthe kaPe pitte ca bastiH (21) · Śloka 21

ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੈਰ੍ਦ੍ਰੁਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਯਦਾ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਰੂਪਂ ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤਂ ਵਿਨਿਰ੍ਜਯੇਤ੍||੮੩|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਏਕਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੧||

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੈਸ਼੍ਚ ਯਦਾ ਕਫੋ ਦ੍ਰੁਤੋ-ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ, ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥੋ ਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍, ਅਥਵਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍, ਤਂ-ਕਫਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾ, ਬਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਏਕਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੧||