13. vidradhivr̥ddhicikitśitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH SArIrasthAnam · Śloka

ಅಸ್ಮಾದನನ್ತರಂ ವಿದ್ರಧಿವೃದ್ಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾರಭ್ಯತೇ, ಪ್ರಮೇಹೋಪದ್ರವಭೂತತ್ವಾದ್ವಿದ್ರಧೇಃ| ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana vidradhivRuddhicikitsitAdhyAyaH Ame vidradhau shoPavat upakramaHvAtike vidradhau dhAvanalepanashodhanaropaNAni (2-1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ವಿದ್ರಧಿವೃದ್ಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ವಿದ್ರಧಿಂ ಸರ್ವಮೇವಾಮಂ ಶೋಫವತ್ಸಮುಪಾಚರೇತ್| ಪ್ರತತಂ ಚ ಹರೇದ್ರಕ್ತಂ ಪಕ್ವೇ ತು ವ್ರಣವತ್ಕ್ರಿಯಾ||೧||

ಸ೦-ಆಮಂ ಸರ್ವಮೇವ ವಿದ್ರಧಿಂ ಶೋಫವದುಪಕ್ರಮೇತ್| ಅನವರತಂ ಚ ರಕ್ತಮಾಹರೇತ್| ಅನನ್ತರಂ ಪಕ್ವೇ ಸತಿ ವ್ರಣವತ್ಕ್ರಿಯಾ| ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ-

Adhikarana vAtike vidradhau dhAvanalepanaSodhanaropaNAni (2-3) · Śloka 3

ಪಞ್ಚಮೂಲಜಲೈರ್ಧೌತಂ ವಾತಿಕಂ ಲವಣೋತ್ತರೈಃ| ಭದ್ರಾದಿವರ್ಗಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವತಿಲೈರಾಲೇಪಯೇದ್ವ್ರಣಮ್||೨|| ವೈರೇಚನಿಕಯುಕ್ತೇನ ತ್ರೈವೃತೇನ ವಿಶೋಧ್ಯ ಚ| ವಿದಾರೀವರ್ಗಸಿದ್ಧೇನ ತ್ರೈವೃತೇನೈವ ರೋಪಯೇತ್||೩||

ಸ೦-ವಾತಿಕಂ ವ್ರಣಂ-ವಾತವಿದ್ರಧಾವರ್ಥಾಜ್ಜಾತಂ, ಪಞ್ಚಮೂಲಜಲೈಃ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಂ "ಭದ್ರದಾರು ನತಂ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೫) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಯಾ ತಿಲೈಶ್ಚ ಲವಣಾದ್ಯೈ(ಧಿಕೈ)ರ್ಲೇಪಯೇತ್| ವೈರೇಚನಿಕಯುಕ್ತೇನ-"ನಿಕುಮ್ಭಕುಮ್ಭ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೨) ಇತ್ಯಾದಿವರ್ಗೋಕ್ತೇನ ಯುಕ್ತೇನ, ತ್ರೈವೃತೇನ-ತ್ರೈವೃತಾಖ್ಯೇನ ಸ್ನೇಹೇನ, ವಿಶೋಧ್ಯ-ಶೋಧಯಿತ್ವಾ, ತತೋ "ವಿದಾರಿಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೯) ಇತ್ಯಾದಿದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧೇನ ತ್ರೈವೃತೇನೈವ ಸ್ನೇಹೇನ ವ್ರಣಂ ರೋಪಯೇತ್|

Adhikarana paittike vidradhau dhAvanalepanaSodhanaropaNAni (4-5) · Śloka 5

ಕ್ಷಾಲಿತಂ ಕ್ಷೀರಿತೋಯೇನ ಲಿಮ್ಪೇದ್ಯಷ್ಟ್ಯಮೃತಾತಿಲೈಃ| ಪೈತ್ತಂ ಘೃತೇನ ಸಿದ್ಧೇನ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠೋಶೀರಪದ್ಮಕೈಃ||೪|| ಪಯಸ್ಯಾದ್ವಿನಿಶಾಶ್ರೇಷ್ಠಾಯಷ್ಟೀದುಗ್ಧೈಶ್ಚ ರೋಪಯೇತ್| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಪ್ರವಾಲತ್ವಕ್ಫಲೈರ್ವಾ|೫|

ಸ೦-ಪೈತ್ತಂ ವ್ರಣಂ ಕ್ಷೀರಿತೋಯೇನ ಧೌತಮ್| ಕ್ಷೀರಿಣೋ-ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಯಃ| ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾಗುಡೂಚೀತಿಲೈರ್ಲಿಮ್ಪೇದ್ಬಹಿಃ| ಘೃತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾದಿಭಿರ್ಘೃತೇನ ಸಿದ್ಧೇನ ರೋಪಯೇತ್| ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷೋಕ್ತಪ್ರಮಾಣೇನ (ಹೃ. ಕ. ಅ. ೬|೧೫) ದ್ರವ್ಯಂ ಘೃತಂ ಜಲಂ ಸಮಕ್ಷೀರಂ [ ಚತುರ್ಗುಣವಿವರ್ಧಿತಂ ] ಇತ್ಯತ್ರ ಪಾಕಕ್ರಮಃ| ನ್ಯಗ್ರೋಧೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರವಾಲಶ್ಚ ತ್ವಕ್ ಚ ಫಲಂ ಚ ಪ್ರವಾಲತ್ವಕ್ಫಲಾನಿ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದೀನಾಂ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೪೧) ಪ್ರವಾಲತ್ವಕ್ಫಲೈಃ ಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಘೃತೇನ ರೋಪಯೇತ್|

Adhikarana kaPaje vidradhau dhAvanalepanaSodhanaropaNAni (5-7) · Śloka 7

| ಕಫಜಂ ಪುನಃ||೫|| ಆರಗ್ವಧಾದಿನಾ ಧೌತಂ ಸಕ್ತುಕುಮ್ಭನಿಶಾತಿಲೈಃ| ಲಿಮ್ಪೇತ್ಕುಲತ್ಥಿಕಾದನ್ತೀತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾಗ್ನಿತಿಲ್ವಕೈಃ||೬|| ಸಸೈನ್ಧವೈಃ ಸಗೋಮೂತ್ರೈಸ್ತೈಲಂ ಕುರ್ವೀತ ರೋಪಣಮ್| |೭|

ಸ೦-ಕಫಜಂ ತು ವ್ರಣಮಾರಗ್ವಧಾದಿನಾ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೧೭) ಧೌತಂ ಸಕ್ತ್ವಾದಿಭಿರ್ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಕುಲತ್ಥಿಕಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಸ್ತೈಲಂ ರೋಪಣಂ ಕುರ್ವೀತ|

Adhikarana raktAgantuje vidradhau pittajavat (7) · Śloka 7

| ರಕ್ತಾಗನ್ತೂದ್ಭವೇ ಕಾರ್ಯಾ ಪಿತ್ತವಿದ್ರಧಿವತ್ಕ್ರಿಯಾ||೭||

ಸ೦-ರಕ್ತೋದ್ಭವೇ ತಥಾಽಽಗನ್ತುಜೇ ಕ್ಷತೋದ್ಭವೇ ಚ ವಿದ್ರಧೌ ಪಿತ್ತವಿದ್ರಧಿತುಲ್ಯಾ ಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯಾ|

Adhikarana shleShmAtisAregantuje vidradhau pittajavat antarvidradhau kvAthaH (8) · Śloka 8

ವರುಣಾದಿಗಣಕ್ವಾಥಮಪಕ್ವೇಽಭ್ಯನ್ತರೋತ್ಥಿತೇ| ಊಶಕಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಂ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ವಿದ್ರಧೌ ಪಿಬೇತ್||೮||

ಸ೦-ಆನ್ತರೇ ವಿದ್ರಧೌ ವರುಣಾದಿ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೨೯) ಗಣಕ್ವಾಥಮೂಷಕಾದಿ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೨೩) ಪ್ರತೀವಾಪಂ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana antarvidradhau ghRutam antarvidradhau nirUhasnehabastI (9) · Śloka 9

ಘೃತಂ ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ತಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಪಾಯಯೇತ್| ನಿರೂಹಂ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಂ ಚ ತಾಭ್ಯಾಮೇವ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್||೯||

ಸ೦-ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೈರ್ಯಥಾದೋಷಂ ಚ ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ತಥಾ ತಾಭ್ಯಾಂ-ವರುಣಾದಿಗಣೋಷಕಾದಿಗಣಾಭ್ಯಾಂ, ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಮಪಕ್ವಾಭ್ಯನ್ತರೋತ್ಥಿತೇ ವಿದ್ರಧೌ ಪಾಯಯೇತ್| ತಾಭ್ಯಾಮೇವ ಗಣಾಭ್ಯಾಂ ನಿರೂಹಾನ್ವಾಸನೇ ನಿರೂಪಯಿತವ್ಯೇ|

Adhikarana vidradhigulmAdau trAyanAdi kvAthaH (10) · Śloka 10

ಪಾನಭೋಜನಲೇಪೇಷು ಮಧುಶಿಗ್ರು ಪ್ರಯೋಜಿತಃ| ದತ್ತಾವಾಪೋ ಯಥಾದೋಷಮಪಕ್ವಂ ಹನ್ತಿ ವಿದ್ರಧಿಮ್||೧೦||

ಸ೦-ಪಾನಾದಿಷು ಮಧುಶಿಗ್ರುಃ ಪ್ರಯೋಜಿತೋ ದತ್ತಾವಾಪೋ-ವಿತೀರ್ಣಕಲ್ಕಃ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ತತ್ಕ್ವಾಥಃ ಪಕ್ವಂ ವಿದ್ರಧಿಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana vidradhigulmAdau trAyamANA ghRutam (11-15) · Śloka 15

ತ್ರಾಯನ್ತೀತ್ರಿಫಲಾನಿಮ್ಬಕಟುಕಾಮಧುಕಂ ಸಮಮ್| ತ್ರಿವೃತ್ಪಟೋಲಮೂಲಾಭ್ಯಾಂ ಚತ್ವಾರಿಂಽಶಾಃ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್||೧೧|| ಮಸೂರಾನ್ನಿಸ್ತುಷಾದಷ್ಟೌ ತತ್ಕ್ವಾಥಃ ಸಘೃತೋ ಜಯೇತ್| ವಿದ್ರಧೀಗುಲ್ಮವೀಸರ್ಪದಾಹಮೋಹಮದಜ್ವರಾನ್||೧೨|| ತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಚ್ಛರ್ದಿಹೃದ್ರೋಗಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಕುಷ್ಠಕಾಮಲಾಃ| ಕುಡವಂ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಯಾಃ ಸಾಧ್ಯಮಷ್ಟಗುಣೇಽಮ್ಭಸಿ||೧೩|| ಕುಡವಂ ತದ್ರಸಾದ್ಧಾತ್ರೀಸ್ವರಸಾತ್ಕ್ಷೀರತೋ ಘೃತಾತ್| ಕರ್ಷಾಂಶಂ ಕಲ್ಕಿತಂ ತಿಕ್ತಾತ್ರಾಯನ್ತೀಧನ್ವಯಾಸಕಮ್||೧೪|| ಮುಸ್ತಾತಾಮಲಕೀವೀರಾಜೀವನ್ತೀಚನ್ದನೋತ್ಪಲಮ್| ಪಚೇದೇಕತ್ರ ಸಂಯೋಜ್ಯ ತದ್ಘೃತಂ ಪೂರ್ವವದ್ಗುಣೈಃ||೧೫||

ಸ೦-ತ್ರಾಯನ್ತ್ಯಾದಿಕಂ ಸಮಂ-ಸಮಾಂಶಂ, ತ್ರಿವೃತಾಯಾಶ್ಚತ್ವಾರೋಂಽಶಾಃ ಪಟೋಲಮೂಲಾಚ್ಚ, ನಿಸ್ತುಷಮಸೂರಾದಷ್ಟಾವಿತ್ಯೇತೈಃ ಕ್ವಾಥೋ ಘೃತಸಹಿತೋ ವಿದ್ರಧ್ಯಾದೀನ್ ಪರಾಕುರ್ಯಾತ್| ಸ೦-ತ್ರಾಯಮಾಣಾಯಾಃ ಕುಡವಮಷ್ಟಗುಣೇ ಜಲೇ ಸಾಧ್ಯಮ್| ತದ್ರಸಾತ್-ತ್ರಯಾಮಾಣಾಯಾಃ ಕ್ವಾಥಾತ್ ಕುಡವಂ, ಧಾತ್ರೀಸ್ವರಸಾತ್ ಕ್ಷೀರಾಘೃತಾಚ್ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕುಡವಂ, ಕರ್ಷಾಂಶಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕಲ್ಕೀಕೃತಂ ತಿಕ್ತಾದಿ, ಏಕತ್ರ ಮಿಶ್ರಯಿತ್ವಾ ಪಚೇತ್| ತದೇತದ್ ಘೃತಂ ಪೂರ್ವಗುಣಮ್|

Adhikarana vidradhigulmAdau drAkShAdighRutam (16-17) · Śloka 17

ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಮಧೂಕಂ ಖರ್ಜೂರಂ ವಿದಾರೀ ಸಶತಾವರೀ| ಪರೂಷಕಾಣಿ ತ್ರಿಫಲಾ ತತ್ಕ್ವಾಥೇ ಪಾಚಯೇದ್ಘೃತಮ್||೧೬|| ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುಧಾತ್ರೀನಿರ್ಯಾಸಪ್ರಾಣದಾಕಲ್ಕಸಂಯುತಮ್| ತಚ್ಛೀತಂ ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಪಾದಿಕಂ ಪೂರ್ವವದ್ಗುಣೈಃ||೧೭||

ಸ೦-ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಭಿಃ ಕ್ವಾಥೇ ಕ್ಷೀರಂ ಇಕ್ಷುರಸೇ ಧಾತ್ರೀರಸೇ ಹರೀತಕೀಕಲ್ಕಯುತಂ ಘೃತಂ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ಪಚೇತ್| ತದ್ಘೃತಂ ಶೀತಂ ಸಚ್ಛರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಪಾದಯುತಂ ಪೂರ್ವಗುಣಮ್| ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಪಾದಿಕಮಿತಿ "ಅತ ಇನಿಠನೌ" ಇತಿ ಠನ್

Adhikarana vidradhisamIpe raktaharaNam (18) · Śloka 18

ಹರೇಚ್ಛೃಙ್ಗಾದಿಭಿರ್ಸೃಕ್ ಸಿರಯಾ ವಾ ಯಥಾನ್ತಿಕಮ್| |೧೮|

ಸ೦-ಶೃಙ್ಗಾದಿಭೀ ರಕ್ತಂ ಹರೇತ್| ಸಿರಯಾ ವಾ ಯಥಾಸಮೀಪಮಸ್ರಂ ಹರೇತ್|

Adhikarana pacyamAne vidradhau upanAhaH (18-19) · Śloka 19

| ವಿದ್ರಧಿಂ ಪಚ್ಯಮಾನಂ ಚ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥಂ ಬಹಿರುನ್ನತಮ್||೧೮|| ಜ್ಞಾತ್ವೋಪನಾಹಯೇತ್- | |೧೯|

ಸ೦-ವಿದ್ರಧಿಂ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥಂ ಕೋಷ್ಠಗತಂ ಬಹಿರುನ್ನತಂ ಪಚ್ಯಮಾನಂ ಬುದ್ಧ್ವೋಪನಾಹಯೇತ್-ಉಪನದ್ಧಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana bahiH pakvasya vidradherlakShaNam bahiH pavkasya BedanaM vraNavadupacAraSca (19-20) · Śloka 20

ಶೂಲೇ ಸ್ಥಿತೇ ತತ್ರೈವ ಪಿಣ್ಡಿತೇ| ತತ್ಪಾರ್ಶ್ವಪೀಡನಾತ್ಸುಪ್ತೌ ದಾಹಾದಿಷ್ವಲ್ಪಕೇಷು ಚ||೧೯|| ಪಕ್ವಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿದ್ರಧಿಂ ಭಿತ್ತ್ವಾ ವ್ರಣವತ್ತಮುಪಾಚರೇತ್| |೨೦|

ಸ೦-ತತ್ರೈವ ಶೂಲೇ ಪಿಣ್ಡಿತೇ ಸ್ಥಿತೇ ಯಂ ದೋಷಮಾಶ್ರಿತ್ಯೋನ್ನದ್ಧಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ತಥಾ ತತ್ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಪೀಡನೇನ ಸುಪ್ತೌ-ಸ್ವಪನೇ, ತಥಾ ದಾಹಾದಿಷ್ವಲ್ಪಕೇಷು, ಆದಿಶಬ್ದೇನೋಷಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ, ಏತೇಷು ಸತ್ಸು ಪಕ್ವೋ ವಿದ್ರಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಂ ಭಿತ್ವಾ-ಸಞ್ಛೇದ್ಯ, ವ್ರಣವದುಪಕ್ರಮೇತ್|

Adhikarana antaH pakvasya vidradherlakShaNam (20) · Śloka 20

| ಅನ್ತರ್ಭಾಗಸ್ಯ ಚಾಪ್ಯೇತಚ್ಚಿಹ್ನಂ ಪಕ್ವಸ್ಯ ವಿದ್ರಧೇಃ||೨೦||

ಸ೦-ಅನ್ತರ್ಭಾಗಸ್ಯ ಚ ವಿದ್ರಧೇರೇತದೇವ ಚಿಹ್ನಮ್|

Adhikarana antaH pakvasya svayaMpravRuttasya pUyasyopekShaNam antaH asamyagvahati srAve varuNAdicUrNam antaH asamadhushigrucUrNam (21-23) · Śloka 23

ಪಕ್ವಃ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಮ್ಪೂರ್ಯ ಸ ಯಾತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಧೋಽಥವಾ| ಸ್ವಯಂ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ತಂ ದೋಷಮುಪೇಕ್ಷೇತ ಹಿತಾಶಿನಃ||೨೧|| ದಶಾಹಂ ದ್ವಾದಶಾಹಂ ವಾ ರಕ್ಷನ್ ಭಿಷಗುಪದ್ರವಾನ್| ಅಸಮ್ಯಗ್ವಹತಿ ಕ್ಲೇದೇ ವರುಣಾದಿಂ ಸುಖಾಮ್ಭಸಾ||೨೨|| ಪಾಯಯೇನ್ಮಧುಶಿಗ್ರುಂ ವಾ ಯವಾಗೂಂ ತೇನ ವಾ ಕೃತಾಮ್| |೨೩|

ಸ೦-ತದಾಽಸೌ ಪಕ್ವಃ ಸನ್ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಕ್ಲೇದಯಿತ್ವೋರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಯಾತ್ಯಧೋ ವಾ, ತಂ ದೋಷಂ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರವೃತ್ತಂ-ಪತನ್ತಂ, ಹಿತಾಶಿನ ಉಪೇಕ್ಷೇತ-ನ ಕಿಞ್ಚಿದುಪಕ್ರಮಾನ್ತರಂ ಕುರ್ವೀತ| ದಶಾಹಂ ದ್ವಾದಶಾಹಂ ವಾ ವೈದ್ಯ ಉಪದ್ರವಾನ್ರಕ್ಷೇತ್| ಕ್ಲೇದೇ ಚ ಯಥಾವದವಹತಿ ಸತಿ ವರುಣಾದಿಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪಾಯಯೇತ್, ವೈದ್ಯ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ದಶಾಹಮಿತಿ ದಶಾನಾಮಹ್ನಾಂ ಸಮಾಹಾರ ಇತಿ ಸಮಾಸೇ "ರಾಜಾಹಃಸಖಿಭ್ಯಷ್ಟಚ್" ಇತಿ ಟಚ್| "ನ ಸಙ್ಖ್ಯಾದೇಃ ಸಮಾಹಾರೇ" ಇತ್ಯಹ್ನಾದೇಶನಿಷೇಧಃ| " ನಸ್ತದ್ಧಿತೇ" ಇತಿ ಟಿಲೋಪಃ| "ಸ ನಪುಂಸಕಮ್" ಇತಿ ನಪುಂಸಕತ್ವಮ್| "ಕಲಾಧ್ವನೋಃ" ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯಾ| ಅಥವಾ ಮಧುಶಿಗ್ರುಂ ಪಾಯಯೇತ್| ತೇನ ವಾ-ಮಧುಶಿಗ್ರುಣಾ, ಕೃತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಾಯಯೇತ್|

Adhikarana antaH asamyagvahati srAve saMskRutA yavAgUH,antaHasayavAdiyUShairannam (23) · Śloka 23

| ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥೋತ್ಥಯೂಷೈರನ್ನಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ||೨೩||

ಸ೦-ಯವಾದಿಜೈರ್ಯೂಷೈಃ ಸಹಾನ್ನಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ|

Adhikarana antaH asamyagvahati srAve dashAhAdUrdhvaM trAyantyAdidhRutena shodhanam shuddhe tiktakaM ghRutam (24) · Śloka 24

ಊರ್ಧ್ವಂ ದಶಾಹಾತ್ತ್ರಾಯನ್ತೀಸರ್ಪಿಷಾ ತೈಲ್ವಕೇನ ವಾ| ಶೋಧಯೇದ್ಬಲತಃ, ಶುದ್ಧಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ತಿಕ್ತಕಂ ಪಿಬೇತ್||೨೪||

ಸ೦-ದಶಾಹಾದನನ್ತರಂ ತ್ರಾಯನ್ತೀಘೃತೇನ-"ಕುಡವಂ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಯಾಃ" (ಶ್ಲೋ. ೧೩) ಇತ್ಯಾದಿನಾ, ಅಥವಾ ತೈಲ್ವಕೇನ-"ಶಮ್ಯಾಕೇನ ತ್ರಿವೃತಯಾ" (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೩|೧೫೨) ಇತ್ಯಾದಿನಾ, ಶೋಧಯೇದ್ಯಥಾಬಲಮ್| ಶುದ್ಧಃ ಸನ್ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಸಹ ತಿಕ್ತಕಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana vidradhIShu gulmacikitsA~api (25) · Śloka 25

ಸರ್ವಶೋ ಗುಲ್ಮವಚ್ಚೈನಂ ಯಥಾದೋಷಮುಪಾಚರೇತ್| |೨೫|

ಸ೦-ಸರ್ವೇಣ ಪ್ರಕಾರೇಣಗುಲ್ಮವದೇನಂ-ವಿದ್ರಧಿಂ, ಯಥಾದೋಷಮುಪಕ್ರಮೇತ್|

Adhikarana vidradhIShu sarvAsthAsu guggulushilAjatu ca (25-26) · Śloka 26

| ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸು ಸರ್ವಾಸು ಗುಗ್ಗುಲುಂ ವಿದ್ರಧೀಷು ಚ||೨೫|| ಕಷಾಯೈರ್ಯೌಗಿಕೈರ್ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ಸ್ವೈಃಸ್ವೈಸ್ತದ್ವಚ್ಛಿಲಾಜತು| |೨೬|

ಸ೦-ವಿದ್ರಧೀಷು ಸರ್ವಾಸು ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸ್ವೇವಂ ಗುಗ್ಗುಲುಂ ಯೌಗಿಕೈಃ ಸ್ವೈಃಸ್ವೈರ್ಯೋಗ್ಯೈಃ ಕಷಾಯೈರ್ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ತದ್ವತ್-ತಥೈವ ಕಷಾಯೈಃ ಸಹ, ಶಿಲಾಜತು ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|

Adhikarana vidradhIShu yatnena pAkavAraNam vidradhIShu tasya hetuH (26-27) · Śloka 27

| ಪಾಕಂ ಚ ವಾರಯೇದ್ಯತ್ನಾತ್ಸಿದ್ಧಿಃ ಪಕ್ವೇ ಹಿ ದೈವಿಕೀ||೨೬|| ಅಪಿ ಚಾಶು ವಿದಾಹಿತ್ವಾದ್ವಿದ್ರಧಿಃ ಸೋಽಭಿಧೀಯತೇ| |೨೭|

ಸ೦-ಪಾಕಂ ಚ ಯತ್ನೇನ ವಾರಯೇತ್| ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಪಕ್ವೇ ಸತಿ ದೈವಿಕೀ ಸಿದ್ಧಿಃ-ನ ತು ಭಿಷಗ್ವಶಾನುಗೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಆಶು ಚ ವಿದಾಹಿತ್ವಾತ್ ಸಃ-ಅಯಂ ರೋಗೋ, ವಿದ್ರಧಿರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯ ಪಾಕರಕ್ಷಾಯಾಂ ಯತಿತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana vidradhIShu mehe sati mehacikitsA (27) · Śloka 27

| ಸತಿ ಚಾಲೋಚಯೇನ್ಮೇಹೇ ಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೨೭||

ಸ೦-ಮೇಹೇ ಚ ಸತಿ ಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಲೋಚಯೇತ್| ಚಶಬ್ದಾದ್ವಿದ್ರಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಮಪಿ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana stanavidradhau sarvaM vraNavat stanashastrakarmaNi stanyavAhinyAipAlanam (28-1) · Śloka 1

ಸ್ತನಜೇ ವ್ರಣವತ್ಸರ್ವಂ ನ ತ್ವೇನಮುಪನಾಹಯೇತ್| ಪಾಟಯೇತ್ಪಾಲಯನ್ ಸ್ತನ್ಯವಾಹಿನೀಃ ಕೃಷ್ಣಚೂಚುಕೌ||೨೮|| ಸರ್ವಾಸ್ವಾಮಾದ್ಯವಸ್ಥಾಸು ನಿರ್ದುಹೀತ ಚ ತತ್ಸ್ತನಮ್| |೨೯| ಇತಿ ವಿದ್ರಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೧||

ಸ೦-ಸ್ತನಜೇ ವಿದ್ರಧಾವುಪನಾಹಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಸರ್ವಮೇವ ವ್ರಣಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ವಿದ್ರಧಿಶಬ್ದಃ ಪುಂಸ್ತ್ರೀಲಿಙ್ಗಃ| ಸ್ತನವಿದ್ರಧಿಂ ಚ ಪಾಟಯೇದ್ವೈದ್ಯಃ| ಸ್ತನ್ಯವಾಹಿನೀಃ ಸಿರಾಃ ಕೃಷ್ಣಚೂಚುಕೌ ಚ ಪಾಲಯನ್| ಸರ್ವಾಸು ಚಾಮಾದ್ಯವಸ್ಥಾಸು ತಸ್ಯ-ವಿದ್ರಧೇಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನಂ, ಸ್ತನಂ ನಿರ್ದುಹೀತ| ಆದಿಶಬ್ದಃ ಪಚ್ಯಮಾನಪಾಕಾವಸ್ಥಯೋರ್ಗ್ರಹಣಾರ್ಥಃ| ಇತಿ ವಿದ್ರಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತ್ವಾ ವೃದ್ಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ-

Adhikarana vAtaje vRuddhau trivRutA snehanam vAtaje vRuddhau kaushAmrAdiBirvirecanam (90)) · Śloka 30

ಅಥ ವೃದ್ಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಶೋಧಯೇತ್ತ್ರಿವೃತಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವೃದ್ಧೌ ಸ್ನೇಹೈಶ್ಚಲಾತ್ಮಕೇ||೨೯|| ಕೌಶಾಮ್ರತಿಲ್ವಕೈರಣ್ಡಸುಕುಮಾರಕಮಿಶ್ರಕೈಃ| |೩೦|

ಸ೦-ಚಲಾತ್ಮಕೇ ವೃದ್ಧೌ ಸತಿ ವೃದ್ಧ್ಯಾಮಯಿನಂ ತ್ರಿವೃತಾಖ್ಯೇನ ಸ್ನೇಹೇನಾಸಮನ್ತಾತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸನ್ತಂ ಶೋಧಯೇತ್| ಅತ್ರ ಚ ಸಾಮಾನ್ಯೋಕ್ತಾವಪ್ಯಪಕ್ವಸ್ಯ ತ್ರೈವೃತಸ್ಯ ನ ತಥಾ ಪ್ರಯೋಗಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತ ಇತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಯಾ ರೀತ್ಯಾ (ಶ್ಲೋ. ೩) ವಿದಾರಿವರ್ಗಸಿದ್ಧಸ್ಯೋಪಯೋಗಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ ಕೇಚಿನ್ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಕೈಃ ಸ್ನೇಹೈಃ ? ಕೌಶಾಮ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧೈಃ| ಸುಕುಮಾರಕಂ-ಅತ್ರೈವ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್ (ಶ್ಲೋ. ೪೧) , ಮಿಶ್ರಕಂ ಚ-ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ (ಶ್ಲೋ. ೮೯|೯೦)|

Adhikarana vAtaje vRuddhau tato nirUho~anuvAsanaM ca vAtaje vRuddhau vAtaghnAH svedalepAH vAtaje vRuddhau pakve BitvA vraNakriyA (30-31) · Śloka 31

| ತತೋಽನಿಲಘ್ನನಿರ್ಯೂಹಕಲ್ಕಸ್ನೇಹೈರ್ನಿರೂಹಯೇತ್||೩೦|| ರಸೇನ ಭೋಜಿತಂ ಯಷ್ಟಿತೈಲೇನಾನ್ವಾಸಯೇದನು| ಸ್ವೇದಪ್ರಲೋಪಾ ವಾತಘ್ನಾಃ ಪಕ್ವೇ ಭಿತ್ತ್ವಾ ವ್ರಣಕ್ರಿಯಾಮ್||೩೧||

ಸ೦-ತತಃ-ಶೋಧನಾದನನ್ತರಂ, ವಾತಘ್ನಕಷಾಯಕಲ್ಕಸ್ನೇಹೈರ್ನಿರೂಹಯೇತ್| ಅನು-ನಿರೂಹಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್, ಮಾಂಸರಸೇನ ಭೋಜಿತಂ ಸನ್ತಂ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾತೈಲೇನಾನುವಾಸಯೇತ್| ಸ್ವೇದಾಃ ಪ್ರಲೇಪಾಶ್ಚ ವಾತಘ್ನಾ ಹಿತಾಃ| ಪಕ್ವೇ ವೃದ್ಧೌ ಭಿತ್ತ್ವಾ-ಪಾಟಯಿತ್ವಾ, ವ್ರಣಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana pittaraktaje kriyA Amapavke shoPavraNakriyA pittarktaje raktaharaNam (32) · Śloka 32

ಪಿತ್ತರಕ್ತೋದ್ಭವೇ ವೃದ್ಧಾವಾಮಪಕ್ವೇ ಯಥಾಯಥಮ್| ಶೋಫವ್ರಣಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರತತಂ ಚ ಹರೇದಸೃಕ್||೩೨||

ಸ೦-ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ಥಿತೇ ವೃದ್ಧಾವಾಮೇ ಪಕ್ವೇ ಚ [ಯಥಾಯಥಂ-] ಯಥಾಸ್ವಂ, ಆಮೇ ಶೋಫಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ಪಕ್ವೇ ವ್ರಣಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸತತಂ ಚ ರಕ್ತಮಾಕರ್ಷೇತ್|

Adhikarana kaPaje rakta pitadArUkalkaH kaPaje shleShmagranthikramaH kaPaje pavke pATite tailam (33-35) · Śloka 35

ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇತ್ಕಲ್ಕಂ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಪೀತದಾರುಜಮ್| ವಿಮ್ಲಾಪನಾದೃತೇ ಚಾಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಗ್ರನ್ಥಿಕ್ರಮೋ ಹಿತಃ||೩೩|| ಪಕ್ವೇ ಚ ಪಾಟಿತೇ ತೈಲಮಿಷ್ಯತೇ ವ್ರಣಶೋಧನಮ್| ಸುಮನೋರುಷ್ಕರಾಙ್ಕೋಲ್ಲಸಪ್ತಪರ್ಣೇಷು ಸಾಧಿತಮ್||೩೪|| ಪಟೋಲನಿಮ್ಬರಜನೀವಿಡಙ್ಗಕುಟಜೇಷು ಚ| |೩೫|

ಸ೦-ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ವೃದ್ಧೌ ದಾರ್ವೀಕಲ್ಕಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇತ್| ಅಸ್ಯ ಚ-ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕವೃದ್ಧೇಃ, ವಿಮ್ಲಾಪನಮನ್ತರೇಣ ಶ್ಲೇಷ್ಮಗ್ರನ್ಥಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಹಿತಮ್| ವಿಮ್ಲಾಪನಂ-ತಸ್ತೈರ್ಮರ್ದನೋಪಾಯೈರ್ವಿಮರ್ದನಮ್| ಪಕ್ವೇ ಪಾಟಿತೇ ಸತಿ ಸುಮನೋರುಷ್ಕರಾದಿಭಿಃ ಕುಟಜಾನ್ತೈಃ ಸಾಧಿತಂ ತೈಲಂ ವ್ರಣಶೋಧನಮಿಷ್ಯತೇ|

Adhikarana medoje vRuddhau svedanam medoje vRuddhau tato dAraNam medoje vRuddhau pratisAritavraNasya sIvanam medoje vRuddhau aBya~jjanaM tailaM manaHshilAdikRutam medoje vRuddhau snehasvedashIlanam (35-38) · Śloka 38

| ಮೇದೋಜಂ ಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೇನ ಸುಸ್ವಿನ್ನಂ ಸುರಸಾದಿನಾ||೩೫|| ಶಿರೋವಿರೇಕದ್ರವ್ಯೈರ್ವಾ ವರ್ಜಯನ್ ಫಲಸೇವನೀಮ್| ದಾರಯೇದ್ವೃದ್ಧಿಪತ್ರೇಣ ಸಮ್ಯಙ್ಮೇದಸಿ ಸೂದ್ಧೃತೇ||೩೬|| ವ್ರಣಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಕಾಸೀಸಸೈನ್ಧವಪ್ರತಿಸಾರಿತಮ್| ಸೀವ್ಯೇದಭ್ಯಞ್ಜನಂ ಚಾಸ್ಯ ಯೋಜ್ಯಂ ಮೇದೋವಿಶುದ್ಧಯೇ||೩೭|| ಮನಃಶಿಲೈಲಾಸುಮನೋಗ್ರನ್ಥಿಭಲ್ಲಾತಕೈಃ ಕೃತಮ್| ತೈಲಮಾವ್ರಣಸನ್ಧಾನಾತ್ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಚ ಶೀಲಯೇತ್||೩೮||

ಸ೦-ಮೇದೋಜಂ ವೃದ್ಧಿರೋಗಂ ಗೋಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೇನ ಸುರಸಾದಿನಾ ಗಣೇನ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೩೦) ಸುಸ್ವಿನ್ನಂ ಶಿರೋವಿರೇಕದ್ರವ್ಯೈರ್ವಾ ಸುಸ್ವಿನ್ನಂ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರೇಣ ಸಮ್ಯಕ್ ಕೃತ್ವಾ ದಾರಯೇತ್| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ? ಫಲಸೇವನೀಂ ವರ್ಜಯನ್-ಪರಿಹರನ್| ಅನನ್ತರಂ ಮೇದಸಿ ಸೂದ್ಧೃತೇ ಸತಿ ಮಾಕ್ಷಿಕಾದಿಭಿಃ ಪ್ರತಿಸಾರಿತಂ ವ್ರಣಂ ಸೀವ್ಯೇತ್| ಅನನ್ತರಮಸ್ಯಾಭ್ಯಞ್ಜನಂ ತೈಲಂ ಮನಃಶಿಲಾದಿಭಿಃ ಕೃತಂ-ಸಿದ್ಧಂ, ಮೇದೋವಿಶುದ್ಧಯೇ ಯೋಜ್ಯಮ್| ವ್ರಣಸನ್ಧಾನಂ ಯಾವತ್ ಸ್ನೇಹಂ ಸ್ವೇದಂ ಚ ಶೀಲಯೇತ್|

Adhikarana mUtraje vRuddhau svedanaM veShTanaM vedhanaM sravaNaM vraNabaddhanaM ropaNaM ca (39-40) · Śloka 40

ಮೂತ್ರಜಂ ಸ್ವೇದಿತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೈರ್ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟೇನ ವೇಷ್ಟಿತಮ್| ವಿಧ್ಯೇದಧಸ್ತಾತ್ಸೇವನ್ಯಾಃ ಸ್ರಾವಯೇಚ್ಚ ಯಥೋದರಮ್||೩೯|| ವ್ರಣಂ ಚ ಸ್ಥಗಿಕಾಬದ್ಧಂ ರೋಪಯೇತ್| |೪೦|

ಸ೦-ಮೂತ್ರಜಂ ವೃದ್ಧಿಂ ಸೇವನ್ಯಾ ಅಧಸ್ತಾತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ ಸ್ವೇದಿತಂ ತಥಾ ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟೇನ ವೇಷ್ಟಿತಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಜಲೋದರವಚ್ಚ ಸ್ರಾವಯೇತ್| ದ್ವಿದ್ವಾರನಲಿಕಯಾ ಪಿಚ್ಛನಲಿಕಯಾ ವಾ ಕ್ರಮೇಣ ವ್ರಣಂ ಚ ಸ್ಥಗಿಕಾಖ್ಯೇನ ಬನ್ಧವಿಶೇಷೇಣ ಬದ್ಧಂ ರೋಪಯೇತ್|

Adhikarana antraje vRuddhau vAtavRuddhivat (40) · Śloka 40

ಅನ್ತ್ರಹೇತುಕೇ| ಫಲಕೋಶಮಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಾತವೃದ್ಧಿವತ್||೪೦||

ಸ೦-ಅನ್ತ್ರಜೇ ವೃದ್ಧೌ ಫಲಕೋಶಮಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸತಿ ವಾತವೃದ್ಧಿಸದೃಶೀಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana sukumAraM ghRutam (41-47) · Śloka 47

ಪಚೇತ್ಪುನರ್ನವತುಲಾಂ ತಥಾ ದಶಪಲಾಃ ಪೃಥಕ್| ದಶಮೂಲಪಯಸ್ಯಾಶ್ವಗನ್ಧೈರಣ್ಡಶತಾವರೀಃ||೪೧|| ದ್ವಿದರ್ಭಶರಕಾಶೇಕ್ಷುಮೂಲಪೋಟಗಲಾನ್ವಿತಾಃ| ವಹೇಽಪಾಮಷ್ಟಭಾಗಸ್ಥೇ ತತ್ರ ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಂ ಗುಡಾತ್||೪೨|| ಪ್ರಸ್ಥಮೇರಣ್ಡತೈಲಸ್ಯ ದ್ವೌ ಘೃತಾತ್ಪಯಸಸ್ತಥಾ| ಆವಪೇದ್ ದ್ವಿಪಲಾಂಶಂ ಚ ಕೃಷ್ಣಾತನ್ಮೂಲಸೈನ್ಧವಮ್||೪೩|| ಯಷ್ಟೀಮಧು(ಚಿತ್ರ)ಕಮೃದ್ವೀಕಾಯವಾನೀನಾಗರಾಣಿ ಚ (ಕ್ಷಾರನಾಗರಮ್)| ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ಸುಕುಮಾರಾಖ್ಯಂ ಸುಕುಮಾರಂ ರಸಾಯನಮ್||೪೪|| ವಾತಾತಪಾಧ್ವಯಾನಾದಿಪರಿಹಾರ್ಯೇಷ್ವಯನ್ತ್ರಣಮ್| ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಸುಕುಮಾರಾಣಾಮೀಶ್ವರಾಣಂ ಸುಖಾತ್ಮನಾಮ್||೪೫|| ನೃಣಾಂ ಸ್ತ್ರೀವೃನ್ದಭರ್ತೄಣಾಮಲಕ್ಷ್ಮೀಕಲಿನಾಶನಮ್| ಸರ್ವಕಾಲೋಪಯೋಗೇನ ಕಾನ್ತಿಲಾವಣ್ಯಪುಷ್ಟಿದಮ್||೪೬|| ವರ್ಧ್ಮವಿದ್ರಧಿಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋಯೋನಿಮೇಢ್ರಾನಿಲಾರ್ತಿಷು| ಶೋಫೋದರಖುಡಪ್ಲೀಹವಿಡ್ವಿಬನ್ಧೇಷು ಚೋತ್ತಮಮ್||೪೭||

ಸ೦-ಪುನರ್ನವಸ್ಯ ತುಲಾಂ ಜಲಸ್ಯ ವಹೇ ಪಚೇತ್| ತಥಾ ದಶಮೂಲಾದೀನಿ ಪೃಥಗ್ದಶಪಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ| ಪೋಟಗಲೋ-ನಲಃ| ಅಷ್ಟಭಾಗಶೇಷೇ ಚ ತಸ್ಮಿನ್ ಗುಡಾತ್ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನ್ಯೇರಣ್ಡತೈಲಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಘೃತಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥೌ ದ್ವೌ ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥೌ ದ್ವೌ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ದ್ವಿಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕಮ್| ತದೇತತ್ಪಕ್ವಂ ಸುಕುಮಾರಸಂಜ್ಞಂ ಘೃತಂ ರಸಾಯನಂ ಸುಕುಮಾರಮ್| ಅತ ಏವ ವಾತಾತಪಾದಿಶ್ಘ್ನಂ ಸರ್ವಕಾಲೋಪಯೋಗಾತ್ ಕಾನ್ತ್ಯಾದಿದಂ ವರ್ಧ್ಮಾದ್ಯಾರ್ತಿಷು ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್|

Adhikarana vardhmashAntyaBAve dAhaH dAhavidhiH (48-49) · Śloka 49

ಯಾಯಾದ್ವರ್ಧ್ಮ ನ ಚೇಚ್ಛಾನ್ತಿಂ ಸ್ನೇಹರೇಕಾನುವಾಸನೈಃ| ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಪುರಃ ಕೃತ್ವಾ ವಙ್ಕ್ಷಣಸ್ಥಂ ತತೋ ದಹೇತ್||೪೮|| ಅಗ್ನಿನಾ ಮಾರ್ಗರೋಧಾರ್ಥಂ ಮರುತಃ| |೪೯|

ಸ೦-ಯದಿ ಸ್ನೇಹಾದಿಭಿರ್ವರ್ಧ್ಮ ಶಾನ್ತಿಂ ನ ಗಚ್ಛೇತ್ ತತೋ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಕೃತ್ವಾ ವಙ್ಕ್ಷಣಸ್ಥಿತಂ ವರ್ಧ್ಮ ಮರುತೋ ಮಾರ್ಗರೋಧಾರ್ಥಮಗ್ನಿನಾ ದಹೇತ್|

Adhikarana dAhe~anyamatam gulmAdAvayameva vidhiH (13) · Śloka 13

ಅರ್ಧೇನ್ದುವಕ್ರಿಯಾ| ಅಙ್ಗುಷ್ಠಸ್ಯೋಪರಿ ಸ್ನಾವ ಪೀತಂ ತನ್ತುಸಮಂ ಚ ಯತ್||೪೯|| ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಸೂಚ್ಯಾ ತತ್ತಿರ್ಯಗ್ದಹೇಚ್ಛಿತ್ತ್ವಾ ಯತೋ ಗದಃ| ತತೋಽನ್ಯಪಾರ್ಶ್ವೇಽನ್ಯೇ ತ್ವಾಹುರ್ದಹೇದ್ವಾಽನಾಮಿಕಾಙ್ಗುಲೇಃ||೫೦|| ಗುಲ್ಮೇಽನ್ಯೈರ್ವಾತಕಫಜೇ ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಚಾಯಂ ವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ| ಕನಿಷ್ಠಿಕಾನಾಮಿಕಯೋರ್ವಿಶ್ವಾಚ್ಯಾಂ ಚ ಯತೋ ಗದಃ||೫೧|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ವಿದ್ರಧಿವೃದ್ಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೩||

ಸ೦-ಯತೋ-ಯಸ್ಮಿನ್ಪಾರ್ಶ್ವೇ, ಗದೋ ವಿದ್ಯತೇ ತತ್ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಸ್ಯಾಙ್ಗುಷ್ಠಸ್ಯೋಪರಿ ಪೃಷ್ಠೇ ಸ್ನಾವ ಪೀತಂ ಯತ್ತನ್ತುತುಲ್ಯಮ್| ತತ್ ಸ್ನಾವೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯಾರ್ಧೇನ್ದುವಕ್ರಿಯಾ ಸೂಚ್ಯಾ ತಿರ್ಯಕ್ ಛಿತ್ತ್ವಾಽನನ್ತರಂ ತದ್ದಹೇದಿತ್ಯೇಕೇ ವದನ್ತಿ| ಅನ್ಯ ಆಚಾರ್ಯಾ ಏವಮಾಹುಃ| ತತಃ ಪಾರ್ಶ್ವಾತ್ ಯತೋಽಸೌ ಗದಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ತತೋ ಯದನ್ಯತ್ಪಾರ್ಶ್ವಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇಽಙ್ಗುಷ್ಠಸ್ಯೋಪರಿ ಯತ್ಸ್ನಾವ ತಥಾವಿಧಂ ಯತ್ತತ್ಪೂರ್ವವತ್ ದಹೇದಿತಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇವಂ ವದನ್ತಿ,-ಅನಾಮಿಕಾಯಾ ಅಙ್ಗುಲೇರುಪರಿ ಯತ್ಸ್ನಾವ ತಥಾರೂಪಂ ತತ್ಪೂರ್ವವದ್ದಹೇದಿತಿ| ಅನ್ಯೈರಾಚಾರ್ಯೈರ್ವಾತಕಫಜೇ ಗುಲ್ಮೇ ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಚ ಏಷಃ (ಅಯಂ) ಏವ-ಅನನ್ತರೋಕ್ತೋ, ವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ| ತಥಾ ವಿಶ್ವಾಚ್ಯಾಂ-ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿಶೇಷೇ, ಯತೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇಽಸೌ ಗದಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಕನಿಷ್ಠಿಕಾನಾಮಿಕಯೋರುಪರಿ ಯತ್ಸ್ನಾವ ಪೀತಂ ತನ್ತುಸಮಂ ತದುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ತಿರ್ಯಕ್ ಛಿತ್ತ್ವಾ ದಹೇದಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ವಿದ್ರಧಿವೃದ್ಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೩||