Adhikarana adhyAyopakramaH SArIrasthAnam · Śloka
🔊 Audio coming soon
అస్మాదనంతరం విద్రధివృద్ధిచికిత్సితమారభ్యతే, ప్రమేహోపద్రవభూతత్వాద్విద్రధేః| ఇత్యాహ-
13. vidradhivr̥ddhicikitśitādhyāyaḥ
Adhikarana vidradhivRuddhicikitsitAdhyAyaH Ame vidradhau shoPavat upakramaHvAtike vidradhau dhAvanalepanashodhanaropaNAni (2-1) · Śloka 1
అథాతో విద్రధివృద్ధిచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2| ) విద్రధిం సర్వమేవామం శోఫవత్సముపాచరేత్| ప్రతతం చ హరేద్రక్తం పక్వే తు వ్రణవత్క్రియా||1||
View original
अथातो विद्रधिवृद्धिचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) विद्रधिं सर्वमेवामं शोफवत्समुपाचरेत्| प्रततं च हरेद्रक्तं पक्वे तु व्रणवत्क्रिया||१||
🔊 Audio coming soon
స0-ఆమం సర్వమేవ విద్రధిం శోఫవదుపక్రమేత్| అనవరతం చ రక్తమాహరేత్| అనంతరం పక్వే సతి వ్రణవత్క్రియా| విశేషేణ వికిత్సితమాహ-
Adhikarana vAtike vidradhau dhAvanalepanaSodhanaropaNAni (2-3) · Śloka 3
పంచమూలజలైర్ధౌతం వాతికం లవణోత్తరైః| భద్రాదివర్గయష్ట్యాహ్వతిలైరాలేపయేద్వ్రణం||2|| వైరేచనికయుక్తేన త్రైవృతేన విశోధ్య చ| విదారీవర్గసిద్ధేన త్రైవృతేనైవ రోపయేత్||3||
View original
पञ्चमूलजलैर्धौतं वातिकं लवणोत्तरैः| भद्रादिवर्गयष्ट्याह्वतिलैरालेपयेद्व्रणम्||२|| वैरेचनिकयुक्तेन त्रैवृतेन विशोध्य च| विदारीवर्गसिद्धेन त्रैवृतेनैव रोपयेत्||३||
🔊 Audio coming soon
స0-వాతికం వ్రణం-వాతవిద్రధావర్థాజ్జాతం, పంచమూలజలైః ప్రక్షాలితం "భద్రదారు నతం" (హృ. సూ. అ. 15|5) ఇత్యాదినా మధుయష్టికయా తిలైశ్చ లవణాద్యై(ధికై)ర్లేపయేత్| వైరేచనికయుక్తేన-"నికుంభకుంభ" (హృ. సూ. అ. 15|2) ఇత్యాదివర్గోక్తేన యుక్తేన, త్రైవృతేన-త్రైవృతాఖ్యేన స్నేహేన, విశోధ్య-శోధయిత్వా, తతో "విదారిపంచాంగుల" (హృ. సూ. అ. 15|9) ఇత్యాదిద్రవ్యసిద్ధేన త్రైవృతేనైవ స్నేహేన వ్రణం రోపయేత్|
Adhikarana paittike vidradhau dhAvanalepanaSodhanaropaNAni (4-5) · Śloka 5
క్షాలితం క్షీరితోయేన లింపేద్యష్ట్యమృతాతిలైః| పైత్తం ఘృతేన సిద్ధేన మంజిష్ఠోశీరపద్మకైః||4|| పయస్యాద్వినిశాశ్రేష్ఠాయష్టీదుగ్ధైశ్చ రోపయేత్| న్యగ్రోధాదిప్రవాలత్వక్ఫలైర్వా|5|
View original
क्षालितं क्षीरितोयेन लिम्पेद्यष्ट्यमृतातिलैः| पैत्तं घृतेन सिद्धेन मञ्जिष्ठोशीरपद्मकैः||४|| पयस्याद्विनिशाश्रेष्ठायष्टीदुग्धैश्च रोपयेत्| न्यग्रोधादिप्रवालत्वक्फलैर्वा|५|
🔊 Audio coming soon
స0-పైత్తం వ్రణం క్షీరితోయేన ధౌతం| క్షీరిణో-న్యగ్రోధాదయః| మధుయష్టికాగుడూచీతిలైర్లింపేద్బహిః| ఘృతేనేత్యాది| మంజిష్ఠాదిభిర్ఘృతేన సిద్ధేన రోపయేత్| సామాన్యపరిభాషోక్తప్రమాణేన (హృ. క. అ. 6|15) ద్రవ్యం ఘృతం జలం సమక్షీరం [ చతుర్గుణవివర్ధితం ] ఇత్యత్ర పాకక్రమః| న్యగ్రోధేత్యాది| ప్రవాలశ్చ త్వక్ చ ఫలం చ ప్రవాలత్వక్ఫలాని| న్యగ్రోధాదీనాం (హృ. సూ. అ. 15|41) ప్రవాలత్వక్ఫలైః సిద్ధేన వా ఘృతేన రోపయేత్|
Adhikarana kaPaje vidradhau dhAvanalepanaSodhanaropaNAni (5-7) · Śloka 7
| కఫజం పునః||5|| ఆరగ్వధాదినా ధౌతం సక్తుకుంభనిశాతిలైః| లింపేత్కులత్థికాదంతీత్రివృచ్ఛ్యామాగ్నితిల్వకైః||6|| ససైంధవైః సగోమూత్రైస్తైలం కుర్వీత రోపణం| |7|
View original
| कफजं पुनः||५|| आरग्वधादिना धौतं सक्तुकुम्भनिशातिलैः| लिम्पेत्कुलत्थिकादन्तीत्रिवृच्छ्यामाग्नितिल्वकैः||६|| ससैन्धवैः सगोमूत्रैस्तैलं कुर्वीत रोपणम्| |७|
🔊 Audio coming soon
స0-కఫజం తు వ్రణమారగ్వధాదినా (హృ. సూ. అ. 15|17) ధౌతం సక్త్వాదిభిర్లింపేత్| కులత్థికాదిభిర్ద్రవ్యైస్తైలం రోపణం కుర్వీత|
Adhikarana raktAgantuje vidradhau pittajavat (7) · Śloka 7
| రక్తాగంతూద్భవే కార్యా పిత్తవిద్రధివత్క్రియా||7||
View original
| रक्तागन्तूद्भवे कार्या पित्तविद्रधिवत्क्रिया||७||
🔊 Audio coming soon
స0-రక్తోద్భవే తథాఽఽగంతుజే క్షతోద్భవే చ విద్రధౌ పిత్తవిద్రధితుల్యా క్రియా కార్యా|
Adhikarana shleShmAtisAregantuje vidradhau pittajavat antarvidradhau kvAthaH (8) · Śloka 8
వరుణాదిగణక్వాథమపక్వేఽభ్యంతరోత్థితే| ఊశకాదిప్రతీవాపం పూర్వాహ్ణే విద్రధౌ పిబేత్||8||
View original
वरुणादिगणक्वाथमपक्वेऽभ्यन्तरोत्थिते| ऊशकादिप्रतीवापं पूर्वाह्णे विद्रधौ पिबेत्||८||
🔊 Audio coming soon
స0-ఆంతరే విద్రధౌ వరుణాది (హృ. సూ. అ. 15|29) గణక్వాథమూషకాది (హృ. సూ. అ. 15|23) ప్రతీవాపం పూర్వాహ్ణే పిబేత్|
Adhikarana antarvidradhau ghRutam antarvidradhau nirUhasnehabastI (9) · Śloka 9
ఘృతం విరేచనద్రవ్యైః సిద్ధం తాభ్యాం చ పాయయేత్| నిరూహం స్నేహబస్తిం చ తాభ్యామేవ ప్రకల్పయేత్||9||
View original
घृतं विरेचनद्रव्यैः सिद्धं ताभ्यां च पाययेत्| निरूहं स्नेहबस्तिं च ताभ्यामेव प्रकल्पयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
స0-విరేచనద్రవ్యైర్యథాదోషం చ ఘృతం సిద్ధం తథా తాభ్యాం-వరుణాదిగణోషకాదిగణాభ్యాం, సిద్ధం ఘృతమపక్వాభ్యంతరోత్థితే విద్రధౌ పాయయేత్| తాభ్యామేవ గణాభ్యాం నిరూహాన్వాసనే నిరూపయితవ్యే|
Adhikarana vidradhigulmAdau trAyanAdi kvAthaH (10) · Śloka 10
పానభోజనలేపేషు మధుశిగ్రు ప్రయోజితః| దత్తావాపో యథాదోషమపక్వం హంతి విద్రధిం||10||
View original
पानभोजनलेपेषु मधुशिग्रु प्रयोजितः| दत्तावापो यथादोषमपक्वं हन्ति विद्रधिम्||१०||
🔊 Audio coming soon
స0-పానాదిషు మధుశిగ్రుః ప్రయోజితో దత్తావాపో-వితీర్ణకల్కః, సామర్థ్యాత్తత్క్వాథః పక్వం విద్రధిం హంతి|
Adhikarana vidradhigulmAdau trAyamANA ghRutam (11-15) · Śloka 15
త్రాయంతీత్రిఫలానింబకటుకామధుకం సమం| త్రివృత్పటోలమూలాభ్యాం చత్వారింఽశాః పృథక్ పృథక్||11|| మసూరాన్నిస్తుషాదష్టౌ తత్క్వాథః సఘృతో జయేత్| విద్రధీగుల్మవీసర్పదాహమోహమదజ్వరాన్||12|| తృణ్మూర్చ్ఛాచ్ఛర్దిహృద్రోగపిత్తాసృక్కుష్ఠకామలాః| కుడవం త్రాయమాణాయాః సాధ్యమష్టగుణేఽంభసి||13|| కుడవం తద్రసాద్ధాత్రీస్వరసాత్క్షీరతో ఘృతాత్| కర్షాంశం కల్కితం తిక్తాత్రాయంతీధన్వయాసకం||14|| ముస్తాతామలకీవీరాజీవంతీచందనోత్పలం| పచేదేకత్ర సంయోజ్య తద్ఘృతం పూర్వవద్గుణైః||15||
View original
त्रायन्तीत्रिफलानिम्बकटुकामधुकं समम्| त्रिवृत्पटोलमूलाभ्यां चत्वारिंऽशाः पृथक् पृथक्||११|| मसूरान्निस्तुषादष्टौ तत्क्वाथः सघृतो जयेत्| विद्रधीगुल्मवीसर्पदाहमोहमदज्वरान्||१२|| तृण्मूर्च्छाच्छर्दिहृद्रोगपित्तासृक्कुष्ठकामलाः| कुडवं त्रायमाणायाः साध्यमष्टगुणेऽम्भसि||१३|| कुडवं तद्रसाद्धात्रीस्वरसात्क्षीरतो घृतात्| कर्षांशं कल्कितं तिक्तात्रायन्तीधन्वयासकम्||१४|| मुस्तातामलकीवीराजीवन्तीचन्दनोत्पलम्| पचेदेकत्र संयोज्य तद्घृतं पूर्ववद्गुणैः||१५||
🔊 Audio coming soon
స0-త్రాయంత్యాదికం సమం-సమాంశం, త్రివృతాయాశ్చత్వారోంఽశాః పటోలమూలాచ్చ, నిస్తుషమసూరాదష్టావిత్యేతైః క్వాథో ఘృతసహితో విద్రధ్యాదీన్ పరాకుర్యాత్| స0-త్రాయమాణాయాః కుడవమష్టగుణే జలే సాధ్యం| తద్రసాత్-త్రయామాణాయాః క్వాథాత్ కుడవం, ధాత్రీస్వరసాత్ క్షీరాఘృతాచ్చ ప్రత్యేకం కుడవం, కర్షాంశం ప్రత్యేకం కల్కీకృతం తిక్తాది, ఏకత్ర మిశ్రయిత్వా పచేత్| తదేతద్ ఘృతం పూర్వగుణం|
Adhikarana vidradhigulmAdau drAkShAdighRutam (16-17) · Śloka 17
ద్రాక్షా మధూకం ఖర్జూరం విదారీ సశతావరీ| పరూషకాణి త్రిఫలా తత్క్వాథే పాచయేద్ఘృతం||16|| క్షీరేక్షుధాత్రీనిర్యాసప్రాణదాకల్కసంయుతం| తచ్ఛీతం శర్కరాక్షౌద్రపాదికం పూర్వవద్గుణైః||17||
View original
द्राक्षा मधूकं खर्जूरं विदारी सशतावरी| परूषकाणि त्रिफला तत्क्वाथे पाचयेद्घृतम्||१६|| क्षीरेक्षुधात्रीनिर्यासप्राणदाकल्कसंयुतम्| तच्छीतं शर्कराक्षौद्रपादिकं पूर्ववद्गुणैः||१७||
🔊 Audio coming soon
స0-ద్రాక్షాదిభిః క్వాథే క్షీరం ఇక్షురసే ధాత్రీరసే హరీతకీకల్కయుతం ఘృతం సామాన్యపరిభాషయా పచేత్| తద్ఘృతం శీతం సచ్ఛర్కరాక్షౌద్రపాదయుతం పూర్వగుణం| శర్కరాక్షౌద్రపాదికమితి "అత ఇనిఠనౌ" ఇతి ఠన్
Adhikarana vidradhisamIpe raktaharaNam (18) · Śloka 18
హరేచ్ఛృంగాదిభిర్సృక్ సిరయా వా యథాంతికం| |18|
View original
हरेच्छृङ्गादिभिर्सृक् सिरया वा यथान्तिकम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
స0-శృంగాదిభీ రక్తం హరేత్| సిరయా వా యథాసమీపమస్రం హరేత్|
Adhikarana pacyamAne vidradhau upanAhaH (18-19) · Śloka 19
| విద్రధిం పచ్యమానం చ కోష్ఠస్థం బహిరున్నతం||18|| జ్ఞాత్వోపనాహయేత్- | |19|
View original
| विद्रधिं पच्यमानं च कोष्ठस्थं बहिरुन्नतम्||१८|| ज्ञात्वोपनाहयेत्- | |१९|
🔊 Audio coming soon
స0-విద్రధిం కోష్ఠస్థం కోష్ఠగతం బహిరున్నతం పచ్యమానం బుద్ధ్వోపనాహయేత్-ఉపనద్ధం కుర్యాత్|
Adhikarana bahiH pakvasya vidradherlakShaNam bahiH pavkasya BedanaM vraNavadupacAraSca (19-20) · Śloka 20
శూలే స్థితే తత్రైవ పిండితే| తత్పార్శ్వపీడనాత్సుప్తౌ దాహాదిష్వల్పకేషు చ||19|| పక్వః స్యాద్విద్రధిం భిత్త్వా వ్రణవత్తముపాచరేత్| |20|
View original
शूले स्थिते तत्रैव पिण्डिते| तत्पार्श्वपीडनात्सुप्तौ दाहादिष्वल्पकेषु च||१९|| पक्वः स्याद्विद्रधिं भित्त्वा व्रणवत्तमुपाचरेत्| |२०|
🔊 Audio coming soon
స0-తత్రైవ శూలే పిండితే స్థితే యం దోషమాశ్రిత్యోన్నద్ధస్తిష్ఠతి తథా తత్పార్శ్వే పీడనేన సుప్తౌ-స్వపనే, తథా దాహాదిష్వల్పకేషు, ఆదిశబ్దేనోషాదయో గృహ్యంతే, ఏతేషు సత్సు పక్వో విద్రధిః స్యాత్| తం భిత్వా-సంఛేద్య, వ్రణవదుపక్రమేత్|
Adhikarana antaH pakvasya vidradherlakShaNam (20) · Śloka 20
| అంతర్భాగస్య చాప్యేతచ్చిహ్నం పక్వస్య విద్రధేః||20||
View original
| अन्तर्भागस्य चाप्येतच्चिह्नं पक्वस्य विद्रधेः||२०||
🔊 Audio coming soon
స0-అంతర్భాగస్య చ విద్రధేరేతదేవ చిహ్నం|
Adhikarana antaH pakvasya svayaMpravRuttasya pUyasyopekShaNam antaH asamyagvahati srAve varuNAdicUrNam antaH asamadhushigrucUrNam (21-23) · Śloka 23
పక్వః స్రోతాంసి సంపూర్య స యాత్యూర్ధ్వమధోఽథవా| స్వయం ప్రవృత్తం తం దోషముపేక్షేత హితాశినః||21|| దశాహం ద్వాదశాహం వా రక్షన్ భిషగుపద్రవాన్| అసమ్యగ్వహతి క్లేదే వరుణాదిం సుఖాంభసా||22|| పాయయేన్మధుశిగ్రుం వా యవాగూం తేన వా కృతాం| |23|
View original
पक्वः स्रोतांसि सम्पूर्य स यात्यूर्ध्वमधोऽथवा| स्वयं प्रवृत्तं तं दोषमुपेक्षेत हिताशिनः||२१|| दशाहं द्वादशाहं वा रक्षन् भिषगुपद्रवान्| असम्यग्वहति क्लेदे वरुणादिं सुख़ाम्भसा||२२|| पाययेन्मधुशिग्रुं वा यवागूं तेन वा कृताम्| |२३|
🔊 Audio coming soon
స0-తదాఽసౌ పక్వః సన్ స్రోతాంసి క్లేదయిత్వోర్ధ్వం ప్రయాత్యధో వా, తం దోషం స్వయం ప్రవృత్తం-పతంతం, హితాశిన ఉపేక్షేత-న కించిదుపక్రమాంతరం కుర్వీత| దశాహం ద్వాదశాహం వా వైద్య ఉపద్రవాన్రక్షేత్| క్లేదే చ యథావదవహతి సతి వరుణాదిముష్ణాంబునా పాయయేత్, వైద్య ఇతి శేషః| దశాహమితి దశానామహ్నాం సమాహార ఇతి సమాసే "రాజాహఃసఖిభ్యష్టచ్" ఇతి టచ్| "న సంఖ్యాదేః సమాహారే" ఇత్యహ్నాదేశనిషేధః| " నస్తద్ధితే" ఇతి టిలోపః| "స నపుంసకం" ఇతి నపుంసకత్వం| "కలాధ్వనోః" ఇతి ద్వితీయా| అథవా మధుశిగ్రుం పాయయేత్| తేన వా-మధుశిగ్రుణా, కృతాం పేయాం పాయయేత్|
Adhikarana antaH asamyagvahati srAve saMskRutA yavAgUH,antaHasayavAdiyUShairannam (23) · Śloka 23
| యవకోలకులత్థోత్థయూషైరన్నం చ శస్యతే||23||
View original
| यवकोलकुलत्थोत्थयूषैरन्नं च शस्यते||२३||
🔊 Audio coming soon
స0-యవాదిజైర్యూషైః సహాన్నం చ శస్యతే|
Adhikarana antaH asamyagvahati srAve dashAhAdUrdhvaM trAyantyAdidhRutena shodhanam shuddhe tiktakaM ghRutam (24) · Śloka 24
ఊర్ధ్వం దశాహాత్త్రాయంతీసర్పిషా తైల్వకేన వా| శోధయేద్బలతః, శుద్ధః సక్షౌద్రం తిక్తకం పిబేత్||24||
View original
ऊर्ध्वं दशाहात्त्रायन्तीसर्पिषा तैल्वकेन वा| शोधयेद्बलतः, शुद्धः सक्षौद्रं तिक्तकं पिबेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
స0-దశాహాదనంతరం త్రాయంతీఘృతేన-"కుడవం త్రాయమాణాయాః" (శ్లో. 13) ఇత్యాదినా, అథవా తైల్వకేన-"శమ్యాకేన త్రివృతయా" (హృ. చి. అ. 3|152) ఇత్యాదినా, శోధయేద్యథాబలం| శుద్ధః సన్ క్షౌద్రేణ సహ తిక్తకం పిబేత్|
Adhikarana vidradhIShu gulmacikitsA~api (25) · Śloka 25
సర్వశో గుల్మవచ్చైనం యథాదోషముపాచరేత్| |25|
View original
सर्वशो गुल्मवच्चैनं यथादोषमुपाचरेत्| |२५|
🔊 Audio coming soon
స0-సర్వేణ ప్రకారేణగుల్మవదేనం-విద్రధిం, యథాదోషముపక్రమేత్|
Adhikarana vidradhIShu sarvAsthAsu guggulushilAjatu ca (25-26) · Śloka 26
| సర్వావస్థాసు సర్వాసు గుగ్గులుం విద్రధీషు చ||25|| కషాయైర్యౌగికైర్యుంజ్యాత్స్వైఃస్వైస్తద్వచ్ఛిలాజతు| |26|
View original
| सर्वावस्थासु सर्वासु गुग्गुलुं विद्रधीषु च||२५|| कषायैर्यौगिकैर्युञ्ज्यात्स्वैःस्वैस्तद्वच्छिलाजतु| |२६|
🔊 Audio coming soon
స0-విద్రధీషు సర్వాసు సర్వావస్థాస్వేవం గుగ్గులుం యౌగికైః స్వైఃస్వైర్యోగ్యైః కషాయైర్యుంజ్యాత్| తద్వత్-తథైవ కషాయైః సహ, శిలాజతు యుంజ్యాత్|
Adhikarana vidradhIShu yatnena pAkavAraNam vidradhIShu tasya hetuH (26-27) · Śloka 27
| పాకం చ వారయేద్యత్నాత్సిద్ధిః పక్వే హి దైవికీ||26|| అపి చాశు విదాహిత్వాద్విద్రధిః సోఽభిధీయతే| |27|
View original
| पाकं च वारयेद्यत्नात्सिद्धिः पक्वे हि दैविकी||२६|| अपि चाशु विदाहित्वाद्विद्रधिः सोऽभिधीयते| |२७|
🔊 Audio coming soon
స0-పాకం చ యత్నేన వారయేత్| హి-యస్మాత్, పక్వే సతి దైవికీ సిద్ధిః-న తు భిషగ్వశానుగేత్యర్థః| ఆశు చ విదాహిత్వాత్ సః-అయం రోగో, విద్రధిరిత్యుచ్యతే| తస్మాత్తస్య పాకరక్షాయాం యతితవ్యమిత్యర్థః|
Adhikarana vidradhIShu mehe sati mehacikitsA (27) · Śloka 27
| సతి చాలోచయేన్మేహే ప్రమేహాణాం చికిత్సితం||27||
View original
| सति चालोचयेन्मेहे प्रमेहाणां चिकित्सितम्||२७||
🔊 Audio coming soon
స0-మేహే చ సతి ప్రమేహాణాం చికిత్సితమాలోచయేత్| చశబ్దాద్విద్రధిచికిత్సితోక్తమపి కుర్యాత్|
Adhikarana stanavidradhau sarvaM vraNavat stanashastrakarmaNi stanyavAhinyAipAlanam (28-1) · Śloka 1
స్తనజే వ్రణవత్సర్వం న త్వేనముపనాహయేత్| పాటయేత్పాలయన్ స్తన్యవాహినీః కృష్ణచూచుకౌ||28|| సర్వాస్వామాద్యవస్థాసు నిర్దుహీత చ తత్స్తనం| |29| ఇతి విద్రధిచికిత్సితం||1||
View original
स्तनजे व्रणवत्सर्वं न त्वेनमुपनाहयेत्| पाटयेत्पालयन् स्तन्यवाहिनीः कृष्णचूचुकौ||२८|| सर्वास्वामाद्यवस्थासु निर्दुहीत च तत्स्तनम्| |२९| इति विद्रधिचिकित्सितम्||१||
🔊 Audio coming soon
స0-స్తనజే విద్రధావుపనాహం వర్జయిత్వా సర్వమేవ వ్రణక్రియాక్రమం కుర్యాత్| విద్రధిశబ్దః పుంస్త్రీలింగః| స్తనవిద్రధిం చ పాటయేద్వైద్యః| స్తన్యవాహినీః సిరాః కృష్ణచూచుకౌ చ పాలయన్| సర్వాసు చామాద్యవస్థాసు తస్య-విద్రధేః సంబంధినం, స్తనం నిర్దుహీత| ఆదిశబ్దః పచ్యమానపాకావస్థయోర్గ్రహణార్థః| ఇతి విద్రధిచికిత్సితముక్త్వా వృద్ధిచికిత్సితమాహ-
Adhikarana vAtaje vRuddhau trivRutA snehanam vAtaje vRuddhau kaushAmrAdiBirvirecanam (90)) · Śloka 30
అథ వృద్ధిచికిత్సితం| శోధయేత్త్రివృతా స్నిగ్ధం వృద్ధౌ స్నేహైశ్చలాత్మకే||29|| కౌశామ్రతిల్వకైరండసుకుమారకమిశ్రకైః| |30|
View original
अथ वृद्धिचिकित्सितम्| शोधयेत्त्रिवृता स्निग्धं वृद्धौ स्नेहैश्चलात्मके||२९|| कौशाम्रतिल्वकैरण्डसुकुमारकमिश्रकैः| |३०|
🔊 Audio coming soon
స0-చలాత్మకే వృద్ధౌ సతి వృద్ధ్యామయినం త్రివృతాఖ్యేన స్నేహేనాసమంతాత్ స్నిగ్ధం సంతం శోధయేత్| అత్ర చ సామాన్యోక్తావప్యపక్వస్య త్రైవృతస్య న తథా ప్రయోగః ప్రశస్యత ఇతి పూర్వోక్తయా రీత్యా (శ్లో. 3) విదారివర్గసిద్ధస్యోపయోగః కార్య ఇతి కేచిన్మన్యంతే| కైః స్నేహైః ? కౌశామ్రాదిభిః సిద్ధైః| సుకుమారకం-అత్రైవ వక్ష్యమాణం (శ్లో. 41) , మిశ్రకం చ-గుల్మచికిత్సితే (శ్లో. 89|90)|
Adhikarana vAtaje vRuddhau tato nirUho~anuvAsanaM ca vAtaje vRuddhau vAtaghnAH svedalepAH vAtaje vRuddhau pakve BitvA vraNakriyA (30-31) · Śloka 31
| తతోఽనిలఘ్ననిర్యూహకల్కస్నేహైర్నిరూహయేత్||30|| రసేన భోజితం యష్టితైలేనాన్వాసయేదను| స్వేదప్రలోపా వాతఘ్నాః పక్వే భిత్త్వా వ్రణక్రియాం||31||
View original
| ततोऽनिलघ्ननिर्यूहकल्कस्नेहैर्निरूहयेत्||३०|| रसेन भोजितं यष्टितैलेनान्वासयेदनु| स्वेदप्रलोपा वातघ्नाः पक्वे भित्त्वा व्रणक्रियाम्||३१||
🔊 Audio coming soon
స0-తతః-శోధనాదనంతరం, వాతఘ్నకషాయకల్కస్నేహైర్నిరూహయేత్| అను-నిరూహస్య పశ్చాత్, మాంసరసేన భోజితం సంతం మధుయష్టికాతైలేనానువాసయేత్| స్వేదాః ప్రలేపాశ్చ వాతఘ్నా హితాః| పక్వే వృద్ధౌ భిత్త్వా-పాటయిత్వా, వ్రణక్రియాం కుర్యాత్|
Adhikarana pittaraktaje kriyA Amapavke shoPavraNakriyA pittarktaje raktaharaNam (32) · Śloka 32
పిత్తరక్తోద్భవే వృద్ధావామపక్వే యథాయథం| శోఫవ్రణక్రియాం కుర్యాత్ ప్రతతం చ హరేదసృక్||32||
View original
पित्तरक्तोद्भवे वृद्धावामपक्वे यथायथम्| शोफव्रणक्रियां कुर्यात् प्रततं च हरेदसृक्||३२||
🔊 Audio coming soon
స0-పిత్తరక్తోత్థితే వృద్ధావామే పక్వే చ [యథాయథం-] యథాస్వం, ఆమే శోఫక్రియాం కుర్యాత్, పక్వే వ్రణక్రియాం కుర్యాత్| సతతం చ రక్తమాకర్షేత్|
Adhikarana kaPaje rakta pitadArUkalkaH kaPaje shleShmagranthikramaH kaPaje pavke pATite tailam (33-35) · Śloka 35
గోమూత్రేణ పిబేత్కల్కం శ్లైష్మికే పీతదారుజం| విమ్లాపనాదృతే చాస్య శ్లేష్మగ్రంథిక్రమో హితః||33|| పక్వే చ పాటితే తైలమిష్యతే వ్రణశోధనం| సుమనోరుష్కరాంకోల్లసప్తపర్ణేషు సాధితం||34|| పటోలనింబరజనీవిడంగకుటజేషు చ| |35|
View original
गोमूत्रेण पिबेत्कल्कं श्लैष्मिके पीतदारुजम्| विम्लापनादृते चास्य श्लेष्मग्रन्थिक्रमो हितः||३३|| पक्वे च पाटिते तैलमिष्यते व्रणशोधनम्| सुमनोरुष्कराङ्कोल्लसप्तपर्णेषु साधितम्||३४|| पटोलनिम्बरजनीविडङ्गकुटजेषु च| |३५|
🔊 Audio coming soon
స0-శ్లైష్మికే వృద్ధౌ దార్వీకల్కం గోమూత్రేణ పిబేత్| అస్య చ-శ్లైష్మికవృద్ధేః, విమ్లాపనమంతరేణ శ్లేష్మగ్రంథిచికిత్సితం హితం| విమ్లాపనం-తస్తైర్మర్దనోపాయైర్విమర్దనం| పక్వే పాటితే సతి సుమనోరుష్కరాదిభిః కుటజాంతైః సాధితం తైలం వ్రణశోధనమిష్యతే|
Adhikarana medoje vRuddhau svedanam medoje vRuddhau tato dAraNam medoje vRuddhau pratisAritavraNasya sIvanam medoje vRuddhau aBya~jjanaM tailaM manaHshilAdikRutam medoje vRuddhau snehasvedashIlanam (35-38) · Śloka 38
| మేదోజం మూత్రపిష్టేన సుస్విన్నం సురసాదినా||35|| శిరోవిరేకద్రవ్యైర్వా వర్జయన్ ఫలసేవనీం| దారయేద్వృద్ధిపత్రేణ సమ్యఙ్మేదసి సూద్ధృతే||36|| వ్రణం మాక్షికకాసీససైంధవప్రతిసారితం| సీవ్యేదభ్యంజనం చాస్య యోజ్యం మేదోవిశుద్ధయే||37|| మనఃశిలైలాసుమనోగ్రంథిభల్లాతకైః కృతం| తైలమావ్రణసంధానాత్స్నేహస్వేదౌ చ శీలయేత్||38||
View original
| मेदोजं मूत्रपिष्टेन सुस्विन्नं सुरसादिना||३५|| शिरोविरेकद्रव्यैर्वा वर्जयन् फलसेवनीम्| दारयेद्वृद्धिपत्रेण सम्यङ्मेदसि सूद्धृते||३६|| व्रणं माक्षिककासीससैन्धवप्रतिसारितम्| सीव्येदभ्यञ्जनं चास्य योज्यं मेदोविशुद्धये||३७|| मनःशिलैलासुमनोग्रन्थिभल्लातकैः कृतम्| तैलमाव्रणसन्धानात्स्नेहस्वेदौ च शीलयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
స0-మేదోజం వృద్ధిరోగం గోమూత్రపిష్టేన సురసాదినా గణేన (హృ. సూ. అ. 15|30) సుస్విన్నం శిరోవిరేకద్రవ్యైర్వా సుస్విన్నం వృద్ధిపత్రేణ సమ్యక్ కృత్వా దారయేత్| కిం కుర్వన్ ? ఫలసేవనీం వర్జయన్-పరిహరన్| అనంతరం మేదసి సూద్ధృతే సతి మాక్షికాదిభిః ప్రతిసారితం వ్రణం సీవ్యేత్| అనంతరమస్యాభ్యంజనం తైలం మనఃశిలాదిభిః కృతం-సిద్ధం, మేదోవిశుద్ధయే యోజ్యం| వ్రణసంధానం యావత్ స్నేహం స్వేదం చ శీలయేత్|
Adhikarana mUtraje vRuddhau svedanaM veShTanaM vedhanaM sravaNaM vraNabaddhanaM ropaNaM ca (39-40) · Śloka 40
మూత్రజం స్వేదితం స్నిగ్ధైర్వస్త్రపట్టేన వేష్టితం| విధ్యేదధస్తాత్సేవన్యాః స్రావయేచ్చ యథోదరం||39|| వ్రణం చ స్థగికాబద్ధం రోపయేత్| |40|
View original
मूत्रजं स्वेदितं स्निग्धैर्वस्त्रपट्टेन वेष्टितम्| विध्येदधस्तात्सेवन्याः स्रावयेच्च यथोदरम्||३९|| व्रणं च स्थगिकाबद्धं रोपयेत्| |४०|
🔊 Audio coming soon
స0-మూత్రజం వృద్ధిం సేవన్యా అధస్తాత్ స్నిగ్ధైః స్వేదితం తథా వస్త్రపట్టేన వేష్టితం విధ్యేత్| జలోదరవచ్చ స్రావయేత్| ద్విద్వారనలికయా పిచ్ఛనలికయా వా క్రమేణ వ్రణం చ స్థగికాఖ్యేన బంధవిశేషేణ బద్ధం రోపయేత్|
Adhikarana antraje vRuddhau vAtavRuddhivat (40) · Śloka 40
అంత్రహేతుకే| ఫలకోశమసంప్రాప్తే చికిత్సా వాతవృద్ధివత్||40||
View original
अन्त्रहेतुके| फलकोशमसम्प्राप्ते चिकित्सा वातवृद्धिवत्||४०||
🔊 Audio coming soon
స0-అంత్రజే వృద్ధౌ ఫలకోశమసంప్రాప్తే సతి వాతవృద్ధిసదృశీం చికిత్సాం కుర్యాత్|
Adhikarana sukumAraM ghRutam (41-47) · Śloka 47
పచేత్పునర్నవతులాం తథా దశపలాః పృథక్| దశమూలపయస్యాశ్వగంధైరండశతావరీః||41|| ద్విదర్భశరకాశేక్షుమూలపోటగలాన్వితాః| వహేఽపామష్టభాగస్థే తత్ర త్రింశత్పలం గుడాత్||42|| ప్రస్థమేరండతైలస్య ద్వౌ ఘృతాత్పయసస్తథా| ఆవపేద్ ద్విపలాంశం చ కృష్ణాతన్మూలసైంధవం||43|| యష్టీమధు(చిత్ర)కమృద్వీకాయవానీనాగరాణి చ (క్షారనాగరం)| తత్సిద్ధం సుకుమారాఖ్యం సుకుమారం రసాయనం||44|| వాతాతపాధ్వయానాదిపరిహార్యేష్వయంత్రణం| ప్రయోజ్యం సుకుమారాణామీశ్వరాణం సుఖాత్మనాం||45|| నృణాం స్త్రీవృందభర్తౄణామలక్ష్మీకలినాశనం| సర్వకాలోపయోగేన కాంతిలావణ్యపుష్టిదం||46|| వర్ధ్మవిద్రధిగుల్మార్శోయోనిమేఢ్రానిలార్తిషు| శోఫోదరఖుడప్లీహవిడ్విబంధేషు చోత్తమం||47||
View original
पचेत्पुनर्नवतुलां तथा दशपलाः पृथक्| दशमूलपयस्याश्वगन्धैरण्डशतावरीः||४१|| द्विदर्भशरकाशेक्षुमूलपोटगलान्विताः| वहेऽपामष्टभागस्थे तत्र त्रिंशत्पलं गुडात्||४२|| प्रस्थमेरण्डतैलस्य द्वौ घृतात्पयसस्तथा| आवपेद् द्विपलांशं च कृष्णातन्मूलसैन्धवम्||४३|| यष्टीमधु(चित्र)कमृद्वीकायवानीनागराणि च (क्षारनागरम्)| तत्सिद्धं सुकुमाराख्यं सुकुमारं रसायनम्||४४|| वातातपाध्वयानादिपरिहार्येष्वयन्त्रणम्| प्रयोज्यं सुकुमाराणामीश्वराणं सुखात्मनाम्||४५|| नृणां स्त्रीवृन्दभर्तॄणामलक्ष्मीकलिनाशनम्| सर्वकालोपयोगेन कान्तिलावण्यपुष्टिदम्||४६|| वर्ध्मविद्रधिगुल्मार्शोयोनिमेढ्रानिलार्तिषु| शोफोदरखुडप्लीहविड्विबन्धेषु चोत्तमम्||४७||
🔊 Audio coming soon
స0-పునర్నవస్య తులాం జలస్య వహే పచేత్| తథా దశమూలాదీని పృథగ్దశపలప్రమాణాని| పోటగలో-నలః| అష్టభాగశేషే చ తస్మిన్ గుడాత్త్రింశత్పలాన్యేరండతైలాత్ ప్రస్థం ఘృతస్య ప్రస్థౌ ద్వౌ క్షీరప్రస్థౌ ద్వౌ క్షిపేత్| ద్విపలప్రమాణం పిప్పల్యాదికం| తదేతత్పక్వం సుకుమారసంజ్ఞం ఘృతం రసాయనం సుకుమారం| అత ఏవ వాతాతపాదిశ్ఘ్నం సర్వకాలోపయోగాత్ కాంత్యాదిదం వర్ధ్మాద్యార్తిషు శ్రేష్ఠం|
Adhikarana vardhmashAntyaBAve dAhaH dAhavidhiH (48-49) · Śloka 49
యాయాద్వర్ధ్మ న చేచ్ఛాంతిం స్నేహరేకానువాసనైః| బస్తికర్మ పురః కృత్వా వంక్షణస్థం తతో దహేత్||48|| అగ్నినా మార్గరోధార్థం మరుతః| |49|
View original
यायाद्वर्ध्म न चेच्छान्तिं स्नेहरेकानुवासनैः| बस्तिकर्म पुरः कृत्वा वङ्क्षणस्थं ततो दहेत्||४८|| अग्निना मार्गरोधार्थं मरुतः| |४९|
🔊 Audio coming soon
స0-యది స్నేహాదిభిర్వర్ధ్మ శాంతిం న గచ్ఛేత్ తతో బస్తికర్మ కృత్వా వంక్షణస్థితం వర్ధ్మ మరుతో మార్గరోధార్థమగ్నినా దహేత్|
Adhikarana dAhe~anyamatam gulmAdAvayameva vidhiH (13) · Śloka 13
అర్ధేందువక్రియా| అంగుష్ఠస్యోపరి స్నావ పీతం తంతుసమం చ యత్||49|| ఉత్క్షిప్య సూచ్యా తత్తిర్యగ్దహేచ్ఛిత్త్వా యతో గదః| తతోఽన్యపార్శ్వేఽన్యే త్వాహుర్దహేద్వాఽనామికాంగులేః||50|| గుల్మేఽన్యైర్వాతకఫజే ప్లీహ్ని చాయం విధిః స్మృతః| కనిష్ఠికానామికయోర్విశ్వాచ్యాం చ యతో గదః||51|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం చతుర్థే చికిత్సితస్థానే విద్రధివృద్ధిచికిత్సితం నామ త్రయోదశోఽధ్యాయః||13||
View original
अर्धेन्दुवक्रिया| अङ्गुष्ठस्योपरि स्नाव पीतं तन्तुसमं च यत्||४९|| उत्क्षिप्य सूच्या तत्तिर्यग्दहेच्छित्त्वा यतो गदः| ततोऽन्यपार्श्वेऽन्ये त्वाहुर्दहेद्वाऽनामिकाङ्गुलेः||५०|| गुल्मेऽन्यैर्वातकफजे प्लीह्नि चायं विधिः स्मृतः| कनिष्ठिकानामिकयोर्विश्वाच्यां च यतो गदः||५१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने विद्रधिवृद्धिचिकित्सितं नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon
స0-యతో-యస్మింపార్శ్వే, గదో విద్యతే తత్పార్శ్వస్థస్యాంగుష్ఠస్యోపరి పృష్ఠే స్నావ పీతం యత్తంతుతుల్యం| తత్ స్నావోత్క్షిప్యార్ధేందువక్రియా సూచ్యా తిర్యక్ ఛిత్త్వాఽనంతరం తద్దహేదిత్యేకే వదంతి| అన్య ఆచార్యా ఏవమాహుః| తతః పార్శ్వాత్ యతోఽసౌ గదస్తిష్ఠతి తతో యదన్యత్పార్శ్వం తస్మిన్ పార్శ్వేఽంగుష్ఠస్యోపరి యత్స్నావ తథావిధం యత్తత్పూర్వవత్ దహేదితి| అన్యే త్వేవం వదంతి,-అనామికాయా అంగులేరుపరి యత్స్నావ తథారూపం తత్పూర్వవద్దహేదితి| అన్యైరాచార్యైర్వాతకఫజే గుల్మే ప్లీహ్ని చ ఏషః (అయం) ఏవ-అనంతరోక్తో, విధిః స్మృతః| తథా విశ్వాచ్యాం-వాతవ్యాధివిశేషే, యతో యస్మిన్ పార్శ్వేఽసౌ గదస్తస్మిన్ పార్శ్వే కనిష్ఠికానామికయోరుపరి యత్స్నావ పీతం తంతుసమం తదుత్క్షిప్య తిర్యక్ ఛిత్త్వా దహేదితి| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామష్టాంగహృదయటీకాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం చతుర్థే చికిత్సితస్థానే విద్రధివృద్ధిచికిత్సితం నామ త్రయోదశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 13||