4. bastikalpādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಅಥ ದೋಷಹರಣಸಾಮಾನ್ಯಾದ್ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪಃ ಪ್ರಕ್ರಮ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana bastikalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ)|೨|

ಸಂ-ಕಲ್ಪನಂ-ಕಲ್ಪಃ| ಬಸ್ತೇಃ ಕಲ್ಪೋ ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪಃ, ತಮ್| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್|

Adhikarana vAtaharA nirUhAHbalAdiH (1-3) · Śloka 3

ಬಲಾಂ ಗುಡೂಚೀಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಸರಾಸ್ನಾಂ ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಪಲೋನ್ಮಿತಾನಿ| ಅಷ್ಟೌ ಫಲಾನ್ಯರ್ಧತುಲಾಂ ಚ ಮಾಂಸಾ- ಚ್ಛಾಗಾತ್ಪಚೇದಪ್ಸು ಚತುರ್ಥಶೇಷಮ್||೧|| ಪೂತೋ ಯವಾನೀಫಲಬಿಲ್ವಕುಷ್ಠ- ವಚಾಶತಾಹ್ವಾಘನಪಿಪ್ಪಲೀನಾಮ್| ಕಲ್ಕೈರ್ಗುಡಕ್ಷೌದ್ರಘೃತೈಃ ಸತೈಲೈ- ರ್ಯುಕ್ತಃ ಸುಖೋಷ್ಣೋ ಲವಣಾನ್ವಿತಶ್ಚ||೨|| ಬಸ್ತಿಃ ಪರಂ ಸರ್ವಗದಪ್ರಮಾಥೀ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಹಿತೋ ಜೀವನಬೃಂಹಣಶ್ಚ| ಬಸ್ತೌ ಚ ಯಸ್ಮಿನ್ ಪಠಿತೋ ನ ಕಲ್ಕಃ ಸರ್ವತ್ರ ದದ್ಯಾದಮುಮೇವ ತತ್ರ||೩||

ಸಂ-ಬಲಾದೀನಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಲೋನ್ಮಿತಾನಿ, ತಥಾಽಷ್ಟೌ [ ಫಲಾನಿ-] ಮದನಫಲಾನಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಪಲಂ ಸ್ಯುಃ, ಛಾಗಮಾಂಸಾತ್ ಪಞ್ಚಾಶತ್ಪಲಾನಿ, ಅಪ್ಸು ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶೇಷಂ ಪಚೇತ್| ಪೂತಶ್ಚ ಕ್ವಾಥೋ ಯವನ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈಸ್ತಥಾ ಗುಡಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಃ ಸುಖೋಷ್ಣೋ ಲವಣಯುತಶ್ಚ ಬಸ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಪರಿಕಲ್ಪಿತತ್ವಾದ್ಬಸ್ತಿಃ ಸರ್ವಗದಾನಾಮಪಹನ್ತಾ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚ ಹಿತಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾನುವೃತ್ತಿಕೃತ್ತ್ವಾತ್ ಜೀವನೋ ಬೃಂಹಣಶ್ಚ| ಅತ್ರ ಚತುರ್ಥಶೇಷಗ್ರಹಣಮನರ್ಥಕಮ್| ಯತೋ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಕ. ಅ. ೬/೧೪)- "ಕ್ವಾಥಂ ದ್ರವ್ಯಪಲೇ ಕುರ್ಯಾತ್ಪ್ರಸ್ಥಾರ್ಧಂ ಪಾದಶೇಷಿತಮ್|" ಇತಿ| ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ| ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಪರಿಭಾಷಾಪ್ರಮಾಣಮತ್ರ ನಾಶ್ರೀಯತ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾಯ ಚತುರ್ಥಶೇಷೋಪಾದಾನಮ್| ತೇನ ನಿರೂಹಯೋಗ್ಯಕ್ವಾಥಾರ್ಥಂ ದ್ರವ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ಜಲಂ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶೇಷಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮಿತೀಹಾವತಿಷ್ಠತೇ| ಏವಮನ್ಯತ್ರಾಪಿ ನಿರೂಹ ಉಪಯುಜ್ಯತೇ| ಯೇ ತು ತನ್ತ್ರಕಾರಾಭಿಪ್ರಾಯಮವಿದನ್ತಃ ಸರಲಾಶಮುಖೀಕಾಸ್ತೇ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷೋಕ್ತಪ್ರಮಾಣಂ ಜಲಂ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಚತುರಂಶಶೇಷಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಮಿತಿ ವದನ್ತಿ, ಶೇಷಂ ಸ್ಥಿತಮ್| ತಥಾ ಯವಾನ್ಯಾದಿಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪಲದ್ವಯಮಾತ್ರಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್, "ಸ್ವಸ್ಥೇ ಕಲ್ಕಪಲದ್ವಯಮ್|" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೯/೪೪) ಇತಿ ವಚನಾತ್| ಸ್ನೇಹಶ್ಚಾತ್ರ ಕ್ವಾಥೇ ಚತುರ್ಥಾಂಶಃ ಷಷ್ಠಾಂಶೋಽಷ್ಟಮಾಂಶಃ ಕ್ರಮೇಣ ವಾತಪಿತ್ತಕಫೇಷು ಯೋಜ್ಯಃ| ಉಕ್ತಂ ಚ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೯/೩೯)- "ತತಃ ಕ್ವಾಥಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಶಂ ಸ್ನೇಹಂ ವಾತೇ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ಪಿತ್ತೇ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚ ಷಷ್ಠಾಂಶಮಷ್ಟಮಾಂಶಂ ಕಫೇಽಧಿಕೇ|| ಇತಿ| ಮಧುಲವಣೇ ಚ ಯಥಾ ನಾತ್ಯಚ್ಛತಾ ನಾತಿಲವಣತಾ ಚ ಬಸ್ತೌ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾ ಯೋಜಯಿತವ್ಯೇ| ಉಕ್ತಂ ಚ (ಹ್ರ.ಸೂ ಅ . ೧೯/೪೧)- ಮಧುಪಟ್ವಾದಿಶೇಷಂ ಚ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಏವ (ಇತಿ)| ಬಸ್ತೌ ಚ ಯತ್ರ ಕಲ್ಕೋ ನ ಪಠಿತಸ್ತತ್ರಾಮುಮೇವ ಕಲ್ಕಂ ದದ್ಯಾತ್| ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತೇ ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾ ಚ|

Adhikarana dashamUlAdiH (4) · Śloka 4

ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯ ರಸೋಽಮ್ಲಯುಕ್ತಃ ಸಚ್ಛಾಗಮಾಂಸಸ್ಯ ಸಪೂರ್ವಪೇಷ್ಯಃ| ತ್ರಿಸ್ನೇಹಯುಕ್ತಃ ಪ್ರವರೋ ನಿರೂಹಃ ಸರ್ವಾನಿಲವ್ಯಾಧಿಹರಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಃ||೪||

ಸ೦-ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಛಾಗಮಾಂಸಸಹಿತಸ್ಯ ರಸಃ-ಕ್ವಾಥಃ, ಅಮ್ಲೇನ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದಿನಾ ಯುಕ್ತಃ, ಪೂರ್ವೈಃ-ಯವನ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪೇಷ್ಯೈಃ ಸಹಿತಃ, ತಥಾ ತ್ರಿಭಿಃ ಸ್ನೇಹೈಃ-ಸರ್ಪಿರ್ಮಜ್ಜಾವಸಾಖ್ಯೈರನ್ವಿತಃ, ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ನಿರೂಹಃ ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿಹರೋ ಗದಿತಃ|

Adhikarana balApaTolyAdiH (5-6) · Śloka 6

ಬಲಾಪಟೋಲೀಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲ- ತ್ರಾಯನ್ತಿಕೈರಣ್ಡಯವಾತ್ಸುಸಿದ್ಧಾತ್| ಪ್ರಸ್ಥೋ ರಸಾಚ್ಛಾಗರಸಾರ್ಧಯುಕ್ತಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಪುನಃ ಪ್ರಸ್ಥಸಮಃ ಸ ಯಾವತ್||೫|| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕೃಷ್ಣಾಘನಕಲ್ಕಯುಕ್ತಃ ಸತೈಲಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಸೈನ್ಧವಶ್ಚ| ಸ್ಯಾದ್ದೀಪನೋ ಮಾಂಸಬಲಪ್ರದಶ್ಚ ಚಕ್ಷುರ್ಬಲಂ ಚೋಪದಧಾತಿ ಸದ್ಯಃ||೬||

ಸ೦-ಬಲಾಪಟೋಲ್ಯಾದೇ ರಸಾತ್ ಸುಸಿದ್ಧಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಿದ್ಧಃ, ತಥಾ ಛಾಗಮಾಂಸರಸಾದರ್ಧಪ್ರಸ್ಥೇನ ಯುಕ್ತಃ ಪುನಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಯಾವದಸೌ ಪ್ರಸ್ಥಪ್ರಮಾಣಃ ಸ್ಯಾತ್| ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈರ್ಯುಕ್ತಸ್ತೈಲಾದಿಭಿಃ ಸಹಿತೋ ಬಸ್ತಿರ್ದೀಪನೋ ಮಾಂಸಬಲಪ್ರದಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಚಕ್ಷುರ್ಬಲಂ ಚ ಶೀಘ್ರಮೇವೋಪದಧಾತಿ|

Adhikarana eraNDamUlAdiH (7-10) · Śloka 10

ಏರಣ್ಡಮೂಲಾತ್ತ್ರಿಪಲಂ ಪಲಾಶಾ ತ್ತಥಾ ಪಲಾಂಶಂ ಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲಮ್| ರಾಸ್ನಾಬಲಾಛಿನ್ನರುಹಾಶ್ವಗನ್ಧಾ- ಪುನರ್ನವಾರಗ್ವಧದೇವದಾರು||೭|| ಫಲಾನಿ ಚಾಷ್ಟೌ ಸಲಿಲಾಢಕಾಭ್ಯಾಂ ವಿಪಾಚಯೇದಷ್ಟಮಶೇಷಿತೇಽಸ್ಮಿನ್| ವಚಾಶತಾಹ್ವಾಹಪುಷಾಪ್ರಿಯಙ್ಗು- ಯಷ್ಟೀಕಣಾವತ್ಸಕಬೀಜಮುಸ್ತಮ್||೮|| ದದ್ಯಾತ್ಸುಪಿಷ್ಟಂ ಸಹತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಶೈಲ- ಮಕ್ಷಪ್ರಮಾಣಂ ಲವಣಾಂಶಯುಕ್ತಮ್| ಸಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ತೈಲಯುತಃ ಸಮೂತ್ರೋ ಬಸ್ತಿರ್ಜಯೇಲ್ಲೇಖನದೀಪನೋಽಸೌ||೯|| ಜಙ್ಘೋರುಪಾದತ್ರಿಕಪೃಷ್ಠಕೋಷ್ಠ- ಹೃದ್ಗುಹ್ಯಶೂಲಂ ಗುರುತಾಂ ವಿಬನ್ಧಮ್| ಗುಲ್ಮಾಶ್ಮವರ್ಧ್ಮಗ್ರಹಣೀಗುದೋತ್ಥಾಂ- ಸ್ತಾಸ್ತಾಂಶ್ಚ ರೋಗಾನ್ ಕಫವಾತಜಾತಾನ್||೧೦||

ಸ೦-ಏರಣ್ಡಮೂಲಸ್ಯ ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನಿ, ಪಲಾಶಾತ್-ಕಿಂಶುಕಾಚ್ಚ ಪಲಾನಿ ತ್ರೀಣಿ, ಹ್ರಸ್ವಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಪಾಲಿಕಂ, ರಾಸ್ನಾದೀನಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಾಲಿಕಾನಿ, ಅಷ್ಟೌ ಮದನಫಲಾನಿ ಚ ಜಲಾಢಕದ್ವಯೇ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಅಷ್ಟಾಂಶಶೇಷಿತೇ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ವಚಾದಿಕಮಕ್ಷಪ್ರಮಾಣಂ ಸುಪಿಷ್ಟಂ ದದ್ಯಾತ್| ಲವಣಕರ್ಷಚತುರ್ಥಾಂಶಯುಕ್ತಂ ಮಾಕ್ಷಿಕತೈಲಮೂತ್ರಾನ್ವಿತೋಽಯಂ ಬಸ್ತಿರ್ಲೇಖನೋ ದೀಪನೋ ಜಙ್ಘಾದಿಶೂಲಾದೀಂಸ್ತಾಂಸ್ತಾನ್-ಬಹುವಿಧಾನಪಿ, ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ಥಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಜಯತಿ| ಷಡುಪಜಾತಯ ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾ ಚ|

Adhikarana pittaharA nirUhAH yaShTyAhvAdiH (11) · Śloka 11

ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವರೋಧ್ರಾಭಯಚನ್ದನೈಶ್ಚ ಶೃತಂ ಪಯೋಽಗ್ರ್ಯಂ ಕಮಲೋತ್ಪಲೈಶ್ಚ| ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಂ ಸುಶೀತಂ ಪಿತ್ತಾಮಯಾನ್ ಹನ್ತಿ ಸಜೀವನೀಯಮ್||೧೧||

ಸ೦-ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಾದಿಭಿಃ ಶೃತಂ ಪಯೋಽಗ್ರ್ಯಂ-ಶ್ರೇಷ್ಠಂ, ಸ್ಯಾತ್| ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಯುಕ್ತಂ ಸುಶೀತಲಂ ಜೀವನೀಯಸಹಿತಂ ಪಿತ್ತಾಮಯಾನ್ ಹನ್ತಿ| ಅಭಯಂ-ಉಶೀರಮ್|

Adhikarana rAsnAdiH (12-16) · Śloka 16

ರಾಸ್ನಾಂ ವೃಷಂ ಲೋಹಿತಿಕಾಮನನ್ತಾಂ ಬಲಾಂ ಕನೀಯಸ್ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲ್ಯೌ| ಗೋಪಾಙ್ಗನಾಚನ್ದನಪದ್ಮಕರ್ದ್ಧಿ- ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವರೋಧ್ರಾಣಿ ಪಲಾರ್ಧಕಾನಿ||೧೨|| ನಿಃಕ್ವಾಥ್ಯ ತೋಯೇನ ರಸೇನ ತೇನ ಶೃತಂ ಪಯೋಽರ್ಧಾಢಕಮಮ್ಬುಹೀನಮ್| ಜೀವನ್ತಿಮೇದರ್ಧ್ದಿವರೀವಿದಾರೀ- ವೀರಾದ್ವಿಕಾಕೋಲಿಕಸೇರುಕಾಭಿಃ||೧೩|| ಸಿತೋಪಲಾಜೀವಕಪದ್ಮರೇಣು- ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕೋತ್ಪಲಪುಣ್ಡರೀಕೈಃ| ರೋಧ್ರಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾಭಿ- ರ್ನಾಗಾಹ್ವಮುಞ್ಜಾತಕಚನ್ದನೈಶ್ಚ||೧೪|| ಪಿಷ್ಟೈರ್ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಯುತೈರ್ನಿರೂಹಂ ಸಸೈನ್ಧವಂ ಶೀತಲಮೇವ ದದ್ಯಾತ್| ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ ಧನ್ವರಸೇನ ಶಾಲೀನ್ ಕ್ಷೀರೇಣ ವಾಽದ್ಯಾತ್ಪರಿಷಿಕ್ತಗಾತ್ರಃ||೧೫|| ದಾಹಾತಿಸಾರಪ್ರದರಾಸ್ರಪಿತ್ತ- ಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾನ್ ವಿಷಮಜ್ವರಂ ಚ| ಸಗುಲ್ಮಮೂತ್ರಗ್ರಹಕಾಮಲಾದೀನ್ ಸರ್ವಾಮಯಾನ್ ಪಿತ್ತಕೃತಾನ್ನಿಹನ್ತಿ||೧೬||

ಸ೦-ರಾಸ್ನಾದೀನ್ಯರ್ಧಪಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ ತೋಯೇನ ನಿಃಕ್ವಾಥ್ಯ ತೇನ ರಸೇನ ಪಯಃ ಶೃತಮರ್ಧಾಢಕಮಾತ್ರಂ ಜಲಹೀನಂ ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸುಪಿಷ್ಟೈರ್ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಯುತೈರ್ನಿರೂಹಂ ಸೈನ್ಧವಾನ್ವಿತಂ ಶೀತಲಮೇವ ದದ್ಯಾತ್| ತಸ್ಮಿನ್ನಿರೂಹೇ ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ-ನಿರ್ಗತೇ, ಪರಿಷಿಕ್ತಾಙ್ಗೋ ಧನ್ವಮಾಂಸರಸೇನ ಶಾಲೀನದ್ಯಾತ್| ಸಾತ್ಮ್ಯಾದಿವಶಾದ್ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣಾದ್ಯಾತ್| ಸ ಚ ದಾಹಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| ಪಞ್ಚೋಪಜಾತಯ ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾ ಚ|

Adhikarana kaphaharA nirUhAH koshAtakAdiH (17-19) · Śloka 19

ಕೋಶಾತಕಾರಗ್ವಧದೇವದಾರು- ಮೂರ್ವಾಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಕುಟಜಾರ್ಕಪಾಠಾಃ| ಪಕ್ತ್ವಾ ಕುಲತ್ಥಾನ್ ಬೃಹತೀಂ ಚ ತೋಯೇ ರಸಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಪ್ರಸೃತಾ ದಶ ಸ್ಯುಃ||೧೭|| ತಾನ್ ಸರ್ಷಪೈಲಾಮದನೈಃ ಸಕುಷ್ಠೈ- ರಕ್ಷಪ್ರಮಾಣೈಃ ಪ್ರಸೃತೈಶ್ಚ ಯುಕ್ತಾನ್| ಕ್ಷೌದ್ರಸ್ಯ ತೈಲಸ್ಯ ಫಲಾಹ್ವಯಸ್ಯ ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ತೈಲಸ್ಯ ಚ ಸಾರ್ಷಪಸ್ಯ||೧೮|| ದದ್ಯಾನ್ನಿರೂಹಂ ಕಫರೋಗಿತಾಯ ಮನ್ದಾಗ್ನಯೇ ಚಾಶನವಿದ್ವಿಷೇ ಚ| - |೧೯|

ಸ೦-ಕೋಶಾತಕಾದೀನ್ ಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ತಸ್ಯ ರಸಸ್ಯ-ಕ್ವಾಥಸ್ಯ, ದಶ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಸ್ಯುಃ| ತಾನ್ ಸರ್ಷಪಾದಿಭಿರಕ್ಷಪ್ರಮಾಣೈರ್ಯುಕ್ತಾನ್, ಕ್ಷೌದ್ರಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪ್ರಸೃತೇನ ಯುಕ್ತಾನ್, ಫಲಾಹ್ವಯಂ ತೈಲಂ-ಯನ್ಮದನಫಲಕಲ್ಕೇನಾಮ್ಲೈಶ್ಚ ಪಕ್ವಂ ತೈಲಮ್, ತದೇತತ್ಸಂಯೋಜ್ಯ ಕಫರೋಗಾರ್ತಾದಿಭ್ಯೋ ನಿರೂಹಂ ದದ್ಯಾತ್| ಅತ್ರ ಕೋಶಾತಕಾದೀನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪರಿಮಾಣಮನುಕ್ತಮಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ತತ್ಪರಿಮಾಣಂ ಕಲ್ಪನೀಯಮ್| ಯತ್ಪರಿಮಾಣೇಭ್ಯೋ ದ್ರವ್ಯೇಭ್ಯಃ ಷೋಡಶಗುಣಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶೇಷಂ ಯಥಾ ದಶ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ತತ್ಪರಿಮಾಣಾನಿ ಕೋಶಾತಕ್ಯಾದೀನ್ಯತ್ರ ಪರಿಕಲ್ಪನೀಯಾನೀತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್|

Adhikarana sukumAranirUhAH (19) · Śloka 19

- | ವಕ್ಷ್ಯೇ ಮೃದೂನ್ ಸ್ನೇಹಕೃತೋ ನಿರೂಹಾನ್ ಸುಖೋಚಿತಾನಾಂ ಪ್ರಸೃತೈಃ ಪೃಥಕ್ ತು||೧೯||

ಸ೦-ತುಶಬ್ದೋ ಭಿನ್ನಕ್ರಮಃ| ಸುಖೋಚಿತಾನಾಂ ಪುನಃ ಸುಕುಮಾರಾಣಾಂ ತು ನಿರೂಹಾನ್ ಪೃಥಕ್ ಪ್ರಸೃತೈರ್ವಕ್ಷ್ಯೇ-ಭಣಿಷ್ಯಾಮಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ? ಮೃದೂನ್-ಅತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್, ತಥಾ ಸ್ನೇಹಕೃತಃ-ಕೃತಸ್ನೇಹಾನ್| ಕೇಚಿತ್ತ್ವಸಮಗ್ರಂ ವೃತ್ತಂ ಚೋಕ್ತಮ(ಕ್ತ್ವಾಽ)ನುಷ್ಟುಭಾ ಸಂಗೃಹ್ಣತೇ, ತಚ್ಚಾಸಮ್ಯಕ್, ಏವಂ ಹಿ ವೃತ್ತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಖಣ್ಡನಾ ಸ್ಯಾತ್, ತಸ್ಮಾದಯಮೇವ ಪಾಠಃ ಶ್ರೇಯಾನ್| ಪ್ರಸೃತೈಶ್ಚ ನಿಷ್ಪಾದಿತತ್ವಾದೇತೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಬಸ್ತಯಃ ಪ್ರಸೃತಸಂಜ್ಞಾಃ [ ಜ್ಞೇಯಾಃ ]| ಉಪಜಾತೀನ್ದ್ರವಜ್ರೋಪಜಾತಯಃ|

Adhikarana kShIrAdisAdhitaH,tailAdisAdhitaH pa~jcatiktAkhyaH tailagomUtrAdisAdhitaH payasyAdisAdhitaH (20-26) · Śloka 26

ಅಥೇಮಾನ್ ಸುಕುಮಾರಾಣಾಂ ನಿರೂಹಾನ್ ಸ್ನೇಹನಾನ್ ಮೃದೂನ್| ಕರ್ಮಣಾ ವಿಪ್ಲುತಾನಾಂ ಚ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಸೃತೈಃ ಪೃಥಕ್||೨೦|| ಕ್ಷೀರಾದ್ ದ್ವೌ ಪ್ರಸೃತೌ ಕಾರ್ಯೌ ಮಧುತೈಲಘೃತಾತ್ತ್ರಯಃ| ಖಜೇನ ಮಥಿತೋ ಬಸ್ತಿರ್ವಾತಘ್ನೋ ಬಲವರ್ಣಕೃತ್||೨೧|| ಏಕೈಕಃ ಪ್ರಸೃತಸ್ತೈಲಪ್ರಸನ್ನಾಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿಷಾಮ್| ಬಿಲ್ವಾದಿಮೂಲಕ್ವಾಥಾದ್ದ್ವೌ ಕೌಲತ್ಥಾದ್ದ್ವೌ ಸ ವಾತಜಿತ್||೨೨|| ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಭೂತೀಕರಾಸ್ನಾಸಪ್ತಚ್ಛದಾಮ್ಭಸಃ| ಪ್ರಸೃತಃ ಪೃಥಗಾಜ್ಯಾಚ್ಚ ಬಸ್ತಿಃ ಸರ್ಷಪಕಲ್ಕವಾನ್||೨೩|| ಸ ಪಞ್ಚತಿಕ್ತೋಽಭಿಷ್ಯನ್ದಕೃಮಿಕುಷ್ಠಪ್ರಮೇಹಹಾ| ಚತ್ವಾರಸ್ತೈಲಗೋಮೂತ್ರದಧಿಮಣ್ಡಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕಾತ್||೨೪|| ಪ್ರಸೃತಾಃ ಸರ್ಷಪೈಃ ಪಿಷ್ಟೈರ್ವಿಟ್ಸಙ್ಗಾನಾಹಭೇದನಃ| ಪಯಸ್ಯೇಕ್ಷುಸ್ಥಿರಾರಾಸ್ನಾವಿದಾರೀಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿಷಾಮ್||೨೫|| ಏಕೈಕಃ ಪ್ರಸೃತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಕೃಷ್ಣಾಕಲ್ಕೋ ವೃಷತ್ವಕೃತ್| |೨೬|

ಸ೦-ಅಥ-ಅನನ್ತರಮ್, ಇಮಾನ್ನಿರೂಹಾನ್ ಸ್ನೇಹನಸಮರ್ಥಾನ್ ಮೃದೂನ್-ಅತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್, ಸುಕುಮಾರಾಣಾಂ ನರಾಣಾಂ ಕರ್ಮಣಾ-ವಮನಾದಿನಾ, ವಿಪ್ಲುತಾನಾಂ-ಭ್ರಷ್ಟಾನಾಂ, ಪ್ರಸೃತೈಃ ಪೃಥಗುಪಲಕ್ಷಿತಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ| ಕ್ಷೀರಾದ್ ದ್ವೌ ಪ್ರಸೃತೌ-ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ, ಮಧುತೈಲಘೃತಾತ್ ತ್ರಯಃ ಪ್ರಸೃತಾಃ-ಷಟ್ ಪಲಾನಿ, ಖಜೇನ-ದರ್ವ್ಯಾಕಾರೇಣ, ಮಥಿತೋ ಬಸ್ತಿರ್ವಾತಂ ಹನ್ತಿ ಬಲಂ ವರ್ಣಂ ಚ ಕರೋತಿ| ಅತ್ರ ಚ ಕಲ್ಕಾಭಾವಾತ್ ಬಲಾದ್ಯೇ ಬಸ್ತೌ ಯಃ ಕಲ್ಕಃ (ಶ್ಲೋ. ೨) , ಸ ಏವ ಕಲ್ಪ್ಯಃ| ತೈಲಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪ್ರಸೃತ ಏಕಃ| ಬಿಲ್ವಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲಕ್ವಾಥಾತ್ ದ್ವೌ ಪ್ರಸೃತೌ| ಕೌಲತ್ಥಾತ್ ಕ್ವಾಥಾತ್ ದ್ವೌ ಪ್ರಸೃತೌ| ಸ ಬಸ್ತಿರ್ವಾತಜಿತ್| ಪಟೋಲಾದಿನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಕ್ವಾಥಾತ್ ಪೃಥಕ್ ಪ್ರಸೃತೋ, ಘೃತಾಚ್ಚ ಪ್ರಸೃತೋ, ಬಸ್ತಿಃ ಸ ಸರ್ಷಪಕಲ್ಕಃ ಸ ಪಞ್ಚತಿಕ್ತ ಆಭಿಷ್ಯನ್ದಾದಿಹಾ| ತೈಲಾದಿಭ್ಯಶ್ಚತುರ್ಭ್ಯಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಪ್ರಸೃತಾಃ-ಆಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ, ಪಿಷ್ಟೈಃ ಸರ್ಷಪೈಃ ಸಹ ಬಸ್ತಿರ್ವಿಟ್ಸಙ್ಗಾದಿಜಿತ್| ಪಯಸ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥಾನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಪಞ್ಚ, ಮಾಕ್ಷಿಕಘೃತಯೋರ್ದ್ವೌ ಪ್ರಸೃತೌ, ಇತಿ ಸಪ್ತ ಪ್ರಸೃತಾಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀಕಲ್ಕವಾನ್ ಬಸ್ತಿರ್ವೃಷತ್ವಕೃತ್-ಶುಕ್ರಕರಃ|

Adhikarana siddhabastayaH (26-27) · Śloka 27

| ಸಿದ್ಧಬಸ್ತೀನತೋ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸರ್ವದಾ ಯಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೨೬|| ನಿರ್ವ್ಯಾಪದೋ ಬಹುಫಲಾನ್ ಬಲಪುಷ್ಟಿಕರಾನ್ ಸುಖಾನ್| |೨೭|

ಸ೦-ಅತಃ-ಪ್ರಸೃತೇಭ್ಯೋ ನಿರೂಹೇಭ್ಯೋಽನನ್ತರಂ, ನಿರ್ವ್ಯಾಪತ್ತ್ವಾದಿ ಗುಣತಃ ಸಂಜ್ಞಯಾ ಸಿದ್ಧಬಸ್ತೀನತಿಪ್ರಸಿದ್ಧಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯೇ-ಭಣಿಷ್ಯಾಮಿ| ಯಾನ್ ಸರ್ವದಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ತಥಾ ನಿರ್ವ್ಯಾಪದೋ ಬಹುಫಲಾನ್ ಬಲಾದಿಪ್ರದಾಂಶ್ಚ ಸುಖಾಂಶ್ಚ| ಸುಶ್ರುತೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಚಿ. ಅ. ೩೮/೧೧೬)- "ಯಸ್ಮಿನ್ ಬಸ್ತೌ ಯಥಾ ಯುಕ್ತೇ ಧ್ರುವಾ ಸಿದ್ಧಿಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ| ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿರಿತಿ ಖ್ಯಾತೋ ಮುನಿಭಿಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ||" ಇತಿ|

Adhikarana mAdhutailikaH (27-29) · Śloka 29

| ಮಧುತೈಲೇ ಸಮೇ ಕರ್ಷಃ ಸೈನ್ಧವಾದ್ದ್ವಿಪಿಚುರ್ಮಿಸಿಃ||೨೭|| ಏರಣ್ಡಮೂಲಕ್ವಾಥೇನ ನಿರೂಹೋ ಮಾಧುತೈಲಿಕಃ| ರಸಾಯನಂ ಪ್ರಮೇಹಾರ್ಶಃಕೃಮಿಗುಲ್ಮಾನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿನುತ್||೨೮|| ಸಯಷ್ಟಿಮಧುಕಶ್ಚೈಷ ಚಕ್ಷುಷ್ಯೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಜಿತ್| |೨೯|

ಸ೦-ಮಧುತೈಲೇ ಸಮೇ-ತುಲ್ಯೇ, ಸೈನ್ಧವಸ್ಯ ಕರ್ಷೋ, ಮಿಸಿಃ ದ್ವಿಪಿಚುಃ-ದ್ವಿಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಃ, ಏರಣ್ಡಮೂಲಕ್ವಾಥೇನ ಸಹ ಮಾಧುತೈಲಿಕೋಽಯಂ ನಿರುಹೋ ರಸಾಯನಂ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಮೇಹಾದಿಜಿತ್| "ಯಸ್ಮಾನ್ಮಧು ಚ ತೈಲಂ ಚ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನಾತ್ರ ವರ್ತತೇ| ಮಾಧುತೈಲಿಕ ಇತ್ಯೇಷವಿಜ್ಞೇಯೋ ಬಸ್ತಿಚಿನ್ತಕೈಃ||" ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಃ (ಚಿ. ಅ. ೩೮/೧೧೪)| ಸಂ-ಮಧುಯಷ್ಟಿಯುಕ್ತಶ್ಚೈಷ ಬಸ್ತಿಶ್ಚಕ್ಷುಷ್ಯೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಜಿತ್|

Adhikarana yApano bastiH (29-30) · Śloka 30

| ಯಾಪನೋ ಘನಕಲ್ಕೇನ ಮಧುತೈಲರಸಾಜ್ಯವಾನ್||೨೯|| ಪಾಯುಜಾನೂರುವೃಷಣಬಸ್ತಿಮೇಹನಶೂಲಜಿತ್| |೩೦|

ಸ೦-ಯಾಪನಾಖ್ಯೋ ಬಸ್ತಿರ್ಮುಸ್ತಾಕಲ್ಕೇನ ಸಹ ಮಧುತೈಲಮಾಂಸರಸಾಜ್ಯಯುತಃ ಪಾಯ್ವಾದಿಶೂಲಜಿತ್| ಯಾಪನಃ-ಪ್ರಾಣಧಾರಣಾತ್|

Adhikarana dvitIyo yApanabastiH (30-31) · Śloka 31

| ಪ್ರಸೃತಾಂಶೈರ್ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರವಸಾತೈಲೈಃ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್||೩೦|| ಯಾಪನಂ ಸೈನ್ಧವಾರ್ಧಾಕ್ಷಹಪುಷಾರ್ಧಪಲಾನ್ವಿತಮ್| |೩೧|

ಸ೦-ಯಾಪನಂ ನಿರೂಹಂ ಘೃತಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಸೃತಪ್ರಮಾಣೈಃ ಸೈನ್ಧವಾರ್ಧಕರ್ಷೇಣ ಹಪುಷಾರ್ಧಪಲಯುತಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್|

Adhikarana yuktaratho bastiH (31-32) · Śloka 32

| ಏರಣ್ಡಮೂಲನಿಃಕ್ವಾಥೋ ಮಧುತೈಲಂ ಸಸೈನ್ಧವಮ್||೩೧|| ಏಷ ಯುಕ್ತರಥೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸವಚಾಪಿಪ್ಪಲೀಫಲಃ| |೩೨|

ಸ೦-ಏರಣ್ಡಮೂಲನಿಃಕ್ವಾಥೋ ಮಧುತೈಲಸೈನ್ಧವಾನ್ವಿತ ಇತ್ಯೇಷ ವಚಾಪಿಪ್ಪಲೀಮದನಫಲಾನ್ವಿತೋ ಯುಕ್ತರಥೋಽನ್ವರ್ಥನಾಮಾ ಬಸ್ತಿಃ| ಸುಶ್ರುತೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಚಿ. ಅ. ೩೮/೧೧೫)- "ರಥೇಷ್ವಪಿ ಹಿ ಯುಕ್ತೇಷು ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವೇಷ್ವಪಿ ಯೋಜಯೇತ್| ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧೋಽಯಮತೋ ಯುಕ್ತರಥಃ ಸ್ಮೃತಃ||" ಇತಿ|

Adhikarana doShaharo bastiH (32-33) · Śloka 33

| ಸ ಕ್ವಾಥೋ ಮಧುಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಶತಾಹ್ವಾಹಿಙ್ಗುಸೈನ್ಧವಮ್||೩೨|| ಸುರದಾರು ಚ ರಾಸ್ನಾ ಚ ಬಸ್ತಿರ್ದೋಷಹರಃ ಶಿವಃ| |೩೩|

ಸ೦-ಸ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಏರಣ್ಡಮೂಲಕ್ವಾಥೋ ಮಧ್ವಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಏಷ ಬಸ್ತಿರ್ದೋಷಹೃಚ್ಛಿವಶ್ಚ|

Adhikarana siddhabastiH (33-34) · Śloka 34

| ಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯ ನಿಃಕ್ವಾಥಸ್ತೈಲಂ ಮಾಗಧಿಕಾ ಮಧು||೩೩|| ಸಸೈನ್ಧವಃ ಸಮಧುಕಃ ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿರಿತಿ ಸ್ಮೃತಃ| |೩೪|

ಸ೦-ಪಞ್ಚಮೂಲಕ್ವಾಥಸ್ತಿಲತೈಲಾದಿಕಃ ಸೈನ್ಧವಮಧುಕಸಹಿತಃ ಸಿದ್ಧವಸ್ತಿಸಂಜ್ಞೋ ಮುನಿಭಿಃ ಸ್ಮೃತಃ|

Adhikarana gomUtrabastiH (34-36) · Śloka 36

| ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲತ್ರಿಫಲಾಫಲಬಿಲ್ವಾನಿ ಪಾಚಯೇತ್||೩೪|| ಗೋಮೂತ್ರೇ, ತೇನ ಪಿಷ್ಟೈಶ್ಚ ಪಾಠಾವತ್ಸಕತೋಯದೈಃ| ಸಫಲೈಃ ಕ್ಷೌದ್ರತೈಲಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷಾರೇಣ ಲವಣೇನ ಚ||೩೫|| ಯುಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಕಫವ್ಯಾಧಿಪಾಣ್ಡುರೋಗವಿಷೂಚಿಷು| ಶುಕ್ರಾನಿಲವಿಬನ್ಧೇಷು ಬಸ್ತ್ಯಾಟೋಪೇ ಚ ಪೂಜಿತಃ||೩೬||

ಸ೦-ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಾದೀನಿ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಾಚಯೇತ್| ತೇನ-ಕ್ವಥಿತೇನ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ, ಪಿಷ್ಟೈಶ್ಚ ಪಾಠಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಃ ಕಫಾಮಯಾದಿಹೃತ್|

Adhikarana yApanarAT bastiH (37-43) · Śloka 43

ಮುಸ್ತಾಪಾಠಾಮೃತೈರಣ್ಡಬಲಾರಾಸ್ನಾಪುನರ್ನವಾಃ| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾರಗ್ವಧೋಶೀರತ್ರಾಯಮಾಣಾಕ್ಷರೋಹಿಣೀಃ||೩೭|| ಕನೀಯಃ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಪಾಲಿಕಂ, ಮದನಾಷ್ಟಕಮ್| ಜಲಾಢಕೇ ಪಚೇತ್ತಚ್ಚ ಪಾದಶೇಷಂ ಪರಿಸ್ರುತಮ್||೩೮|| ಕ್ಷೀರದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥಸಂಯುಕ್ತಂ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ಪುನಃ ಪಚೇತ್| ಸಪಾದಜಾಙ್ಗಲರಸಃ ಸಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಸೈನ್ಧವಃ||೩೯|| ಪಿಷ್ಟೈರ್ಯಷ್ಟಿಮಿಸಿಶ್ಯಾಮಾಕಲಿಙ್ಗಕರಸಾಞ್ಜನೈಃ| ಬಸ್ತಿಃ ಸುಖೋಷ್ಣೋ ಮಾಂಸಾಗ್ನಿಬಲಶುಕ್ರವಿವರ್ದ್ಧನಃ||೪೦|| ವಾತಾಸೃಙ್ಮೋಹಮೇಹಾರ್ಶೋಗುಲ್ಮವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗ್ರಹಾನ್| ವಿಷಮಜ್ವರವೀಸರ್ಪವರ್ಧ್ಮಾಧ್ಮಾನಪ್ರವಾಹಿಕಾಃ||೪೧|| ವಙ್ಕ್ಷಣೋರುಕಟೀಕುಕ್ಷಿಮನ್ಯಾಶ್ರೋತ್ರಶಿರೋರುಜಃ| ಹನ್ಯಾದಸೃಗ್ದರೋನ್ಮಾದಶೋಫಕಾಸಾಶ್ಮಕುಣ್ಡಲಾನ್||೪೨|| ಚಕ್ಷುಷ್ಯಃ ಪುತ್ರದೋ ರಾಜಾ ಯಾಪನಾನಾಂ ರಸಾಯನಮ್| |೪೩|

ಸ೦-ಮುಸ್ತಾದೀನಿ ಕನೀಯಃಪಞ್ಚಮೂಲಪರ್ಯನ್ತಾನಿ ಪೃಥಕ್ ಪಾಲಿಕಾನಿ, ಮದನಫಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ, ಜಲಾಢಕೇ ಪಚೇತ್| ತಚ್ಚ ಪಾದಶೇಷಂ ಪರಿಸ್ರುತಂ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ಪುನಃ ಪಚೇದಿತಿ| ತಾವತ್ಕಷಾಯೇಣ ಸಹ ಪಕ್ತವ್ಯಂ ಯಾವತ್ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥದ್ವಯಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಬಸ್ತಿಃ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಸೈನ್ಧವಯುತಃ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಯಷ್ಟ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಹಿತಃ ಸುಖೋಷ್ಣೋ ಮಾಂಸಾದಿವರ್ದ್ಧನೋ ವಾತರಕ್ತಾದೀನ್ ಹನ್ಯಾತ್| ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾದಿಗುಣಶ್ಚ| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ಸಪಾದಜಾಙ್ಗಲರಸಃ,- ತತ್ರ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಿಕೋ ನಿರುಹಃ, ತಸ್ಯ ಪಾದೇನ ಷಟ್ಪಲಾನಿ ಜಾಙ್ಗಲರಸಸ್ಯ ಸ್ಯುರಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana ativRuShyo bastiH (43-44) · Śloka 44

| ಮೃಗಾಣಾಂ ಲಘುವದ್ರಾ(ಡ್ರಾ)ಣಾಂ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಚಾಮ್ಭಸಾ||೪೩|| ಹಪುಷಾಮಿಸಿಗಾಙ್ಗೇಯೀಕಲ್ಕೈರ್ವಾತಹರಃ ಪರಮ್| ನಿರುಹೋಽತ್ಯರ್ಥವೃಷ್ಯಶ್ಚ ಮಹಾಸ್ನೇಹಸಮನ್ವಿತಃ||೪೪||

ಸ೦-ಹ್ರಸ್ವಾನಾಂ ಬೃಹತಾಮುಭಯರೂಪಾಣಾಂ ಮೃಗಾಣಾಂ ಮಾಂಸಾನಾಂ ತಥಾ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಚ ಕ್ವಾಥೇನ ಸಹ ಹಪುಷದಿಕಲ್ಕೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸುಷ್ಠು ವಾತಹರೋ ಮಹಾಸ್ನೇಹಯುತೋ ವೃಷ್ಯಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana mAyUro bastiH (45-47) · Śloka 47

ಮಯೂರಂ ಪಕ್ಷಪಿತ್ತಾನ್ತ್ರಪಾದವಿಟ್ತುಣ್ಡವರ್ಜಿತಮ್| ಲಘುನಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಪಾಲಿಕೇನ ಸಮನ್ವಿತಮ್||೪೫|| ಪಕ್ತ್ವಾ ಕ್ಷೀರಜಲೇ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ಸಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಮ್| ತದ್ವಿದಾರೀಕಣಾಯಷ್ಟಿಶತಾಹ್ವಾಫಲಕಲ್ಕವತ್||೪೬|| ಬಸ್ತಿರೀಷತ್ಪಟುಯುತಃ ಪರಮಂ ಬಲಶುಕ್ರಕೃತ್| |೪೭|

ಸ೦-ಮಯೂರಂ ಪಕ್ಷಾದಿವರ್ಜಿತಂ ದಶಪಲಮಾತ್ರಂ ಹ್ರಸ್ವೇನ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಪಲಮಿತೇನ ಯುತಂ ಕ್ಷೀರಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಕ್ಷೀರಸ್ಯಾರ್ಧಾಢಕೋ ಜಲಸ್ಯಾರ್ಧಢಕ ಇತ್ಯೇವಂ ಕೃತ್ವಾ ತಾವತ್ಕ್ವಾಥಯೇತ್ ಯಾವತ್ಕ್ಷೀರಾವಶೇಷಂ ಸ್ಯಾತ್| ಕ್ಷೀರಂ ಚ ತಚ್ಛೇಷಂ ಚ ಕ್ಷೀರಶೇಷಮ್| ಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಸಹಿತಂ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಕಲ್ಕಾನ್ವಿತಮೀಷಲ್ಲವಣಯುಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಪರಮಂ [ಬಲ]ಶುಕ್ರಕೃತ್|

Adhikarana mayUravidhirviShkirAdiShu (47-48) · Śloka 48

| ಕಲ್ಪನೇಯಂ ಪೃಥಕ್ ಕಾರ್ಯಾ ತಿತ್ತಿರಿಪ್ರಭೃತಿಷ್ವಪಿ||೪೭|| ವಿಷ್ಕಿರೇಷು ಸಮಸ್ತೇಷು ಪ್ರತುದಪ್ರಸಹೇಷು ಚ| ಜಲಚಾರಿಷು ತದ್ವಚ್ಚ ಮತ್ಸ್ಯೇಷು ಕ್ಷೀರವರ್ಜಿತಾ||೪೮||

ಸ೦-ಇಯಂ ಚ ಕಲ್ಪನಾ ತಿತ್ತಿರ್ಯಾದಿಷ್ವಪಿ ವಿಷ್ಕಿರೇಷ್ವಶೇಷೇಷು ಪ್ರತುದೇಷು ಪ್ರಸಹೇಷು ಚ ಪೃಥಕ್ಕಾರ್ಯಾ| ತಥೈವ ಜಲಚಾರಿಷ್ವಪೀಯಂ ಕಲ್ಪನಾ ಕಾರ್ಯಾ| ಮತ್ಸ್ಯೇಷು ತು ಕ್ಷೀರವರ್ಜಿತಾ ಕಲ್ಪನೇಯಂ ಕಾರ್ಯಾ, ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ವಿರುದ್ಧತ್ವಾತ್|

Adhikarana godhAdibastiH (49-52) · Śloka 52

ಗೋಧಾನಕುಲಮಾರ್ಜಾರಶಲ್ಯಕೋನ್ದುರಜಂ ಪಲಮ್| ಪೃಥಕ್ ದಶಪಲಂ ಕ್ಷೀರೇ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಸಾಧಯೇತ್||೪೯|| ತತ್ಪಯಃ ಫಲವೈದೇಹೀಕಲ್ಕದ್ವಿಲವಣಾನ್ವಿತಮ್| ಸಸಿತಾತೈಲಮಧ್ವಾಜ್ಯೋ ಬಸ್ತಿರ್ಯೋಜ್ಯೋ ರಸಾಯನಮ್||೫೦|| ವ್ಯಾಯಾಮಮಥಿತೋರಸ್ಕಕ್ಷೀಣೇನ್ದ್ರಿಯಬಲೌಜಸಾಮ್| ವಿಬದ್ಧಶುಕ್ರವಿಣ್ಮೂತ್ರಖುಡವಾತವಿಕಾರಿಣಾಮ್||೫೧|| ಗಜವಾಜಿರಥಕ್ಷೋಭಭಗ್ನಜರ್ಜರಿತಾತ್ಮನಾಮ್| ಪುನರ್ನವತ್ವಂ ಕುರುತೇ ವಾಜೀಕರಣಮುತ್ತಮಮ್||೫೨||

ಸ೦-ಗೋಧಾದೀನಾಂ ಮಾಂಸಂ ಪೃಥಕ್-ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ, ದಶಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಕ್ಷೀರೇ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಸಾಧಯೇತ್| ಏತತ್ಕ್ಷೀರಂ ಮದನಫಲಕಣಾಕಲ್ಕಸೈನ್ಧವಸೌವರ್ಚಲಾನ್ವಿತಂ ಬಸ್ತಿಃ ಶರ್ಕರಾತೈಲಮಧುಘೃತಸಹಿತೋ ಯೋಜ್ಯೋ ರಸಾಯನಂ ಸ್ಯಾತ್| ವ್ಯಾಯಾಮಮಥಿತೋರಸ್ಕಾದೀನಾಂ ಪುನರ್ನವತ್ವಂ ಕುರುತೇ ವಾಜೀಕರಣೇಷು ಮುಖ್ಯಶ್ಚ|

Adhikarana vRuShyabastInAM Bojane visheShaH (53) · Śloka 53

ಸಿದ್ಧೇನ ಪಯಸಾ ಭೋಜ್ಯಮಾತ್ಮಗುಪ್ತೋಚ್ಚಟೇಕ್ಷುರೈಃ| |೫೩|

ಸ೦-ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧೇನ ಪಯಸಾ ಸಹ ಭೋಜ್ಯಮ್| ಉಚ್ಚಟಾ-ಗುಞ್ಜಾ|

Adhikarana siddhAH snehAH (53) · Śloka 53

ಸ್ನೇಹಾಂಶ್ಚಾಯನ್ತ್ರಣಾನ್ ಸಿದ್ಧಾನ್ ಸಿದ್ಧದ್ರವ್ಯೈಃ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ||೫೩||

ಸ೦-ಸ್ನೇಹಾಂಶ್ಚ-ಸ್ನೇಹಬಸ್ತೀನ್, ಅಯನ್ತ್ರಣಾನ್-ನಿಷ್ಪರಿಹಾರಾನ್, ಸಿದ್ಧಾನ್-ಬಹುಶೋ ದೃಷ್ಟಪ್ರತ್ಯಯಾನ್, ಸಿದ್ಧದ್ರವ್ಯೈಃ-ನಿರಪಾಯೈಃ, ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್|

Adhikarana saparIhArAH snehabastayaH (54) · Śloka 54

ದೋಷಘ್ನಾಃ ಸಪರೀಹಾರಾ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಯಃ| |೫೪|

ಸ೦-ಅಧುನಾ ದೋಷಘ್ನಾಃ ಸಪರೀಹಾರಾಃ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಯೋ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ತಾನೇವಾಹ-

Adhikarana dashamUlAditailam (54-57) · Śloka 57

| ದಶಮೂಲಂ ಬಲಾಂ ರಾಸ್ನಾಮಶ್ವಗನ್ಧಾಂ ಪುನರ್ನವಾಮ್||೫೪|| ಗುಡುಚ್ಯೈರಣ್ಡಬೂತೀಕಭಾರ್ಗೀವೃಷಕರೋಹಿಷಮ್| ಶತಾವರೀಂ ಸಹಚರಂ ಕಾಕನಾಸಾಂ ಪಲಾಂಶಕಮ್||೫೫|| ಯವಮಾಷಾತಸೀಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನ್ ಪ್ರಸೃತೋನ್ಮಿತಾನ್| ವಹೇ ವಿಪಾಚ್ಯ ತೋಯಸ್ಯ ದ್ರೋಣಶೇಷೇಣ ತೇನ ಚ||೫೬|| ಪಚೇತ್ತೈಲಾಢಕಂ ಪೇಷ್ಯೈರ್ಜೀವನೀಯೈಃ ಪಲೋನ್ಮಿತೈಃ| ಅನುವಾಸನಮಿತ್ಯೇತತ್ಸರ್ವವಾತವಿಕಾರನುತ್||೫೭||

ಸ೦-ದಶಮೂಲಾದಿಕಂ ಪಲಪ್ರಮಾಣಮ್| ಕಾಕನಾಸಾ-ಕಾಕಜಙ್ಘಾ| ಯವಾದೀನಿ ಪ್ರಸೃತಪ್ರಮಾಣಾನಿ, ಜಲಸ್ಯ ವಹೇ-ದ್ರೋಣಚತುಷ್ಟಯೇ, ವಿಪಾಚ್ಯ, ತೇನ ಚ ದ್ರೋಣಶೇಷೇಣ ತೈಲಾಢಕಂ ಪಲಾಂಶಕೈಃ ಜೀವನೀಯೈಃ ಪೇಷ್ಯೈಃ ಸಹ ಪಚೇತ್| ಏತದನುವಾಸನಮಖಿಲಪವನಾಮಯಜಿತ್|

Adhikarana AnUpavasA (58) · Śloka 58

ಆನೂಪಾನಾಂ ವಸಾ ತದ್ವಜ್ಜೀವನೀಯೋಪಸಾಧಿತಾ| |೫೮|

ಸ೦-ಆನೂಪಪ್ರಾಣಿನಾಂ ವಸಾ ಜೀವನೀಯದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತಾ ತದ್ವತ್ಪೂರ್ವಗುಣಾ|

Adhikarana shatAhvAditailam (58) · Śloka 58

| ಶತಾಹ್ವಾಚಿರಿಬಿಲ್ವಾಮ್ಲೈಸ್ತೈಲಂ ಸಿದ್ಧಂ ಸಮೀರಣೇ||೫೮||

ಸ೦-ಶತಾಹ್ವಾದಿಭಿಸ್ತೈಲಂ ಪಕ್ವಂ ಪವನೇ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana saindhavadhRutam (59) · Śloka 59

ಸೈನ್ಧವೇನಾಗ್ನಿವರ್ಣೇನ ತಪ್ತಂ ಚಾನಿಲಜಿದ್ ಘೃತಮ್| |೫೯|

ಸ೦-ಅಗ್ನಿವರ್ಣೇನ ಸೈನ್ಧವೇನ ತಪ್ತಂ ಚ ಘೃತಂ ಸಮೀರಣಜಿದ್ಭವತಿ|

Adhikarana jIvantyAdiyamakaH (59-62) · Śloka 62

| ಜೀವನ್ತೀಂ ಮದನಂ ಮೇದಾಂ ಶ್ರಾವಣೀಂ ಮಧುಕಂ ಬಲಾಮ್||೫೯|| ಶತಾಹ್ವರ್ಷಭಕೌ ಕೃಷ್ಣಾಂ ಕಾಕನಾಸಾಂ ಶತಾವರೀಮ್| ಸ್ವಗುಪ್ತಾಂ ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀಂ ಕರ್ಕಟಾಖ್ಯಾಂ ಶಠೀಂ ವಚಾಮ್||೬೦|| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ತೈಲಘೃತಂ ಕ್ಷೀರೇ ಸಾಧಯೇತ್ತಚ್ಚತುರ್ಗುಣೇ| ಬೃಂಹಣಂ ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಬಲಶುಕ್ರಾಗ್ನಿವರ್ಧನಮ್||೬೧|| ರಜಃಶುಕ್ರಾಮಯಹರಂ ಪುತ್ರೀಯಂ ಚಾನುವಾಸನಮ್| |೬೨|

ಸ೦-ಜೀವನ್ತ್ಯಾದೀನ್ ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯ ತೈಲಘೃತಂ-ಯಮಕಂ, ಕ್ಷೀರೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ ಸಾಧಯೇತ್| ಏತದನುವಾಸನಂ ಬೃಂಹಣಂ ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಬಲಾದಿವರ್ಧನಂ ರಜಃಶುಕ್ರರೋಗಹರಂ ಪುತ್ರೀಯಂ ಚ| ಪುತ್ರೀಯಮಿತಿ ಹಿತಾರ್ಥೇ "ಪುತ್ರಾಚ್ಛ ಚ " ಇತಿ ಛಃ|

Adhikarana saindhavAditailam (62-66) · Śloka 66

| ಸೈನ್ಧವಂ ಮದನಂ ಕುಷ್ಠಂ ಶತಾಹ್ವಾ ನಿಚುಲೋ ವಚಾ||೬೨|| ಹ್ರೀಬೇರಂ ಮಧುಕಂ ಭಾರ್ಙ್ಗೀ ದೇವದಾರು ಸಕಟ್ಫಲಮ್| ನಾಗರಂ ಪುಷ್ಕರಂ ಮೇದಾ ಚವಿಕಾ ಚಿತ್ರಕಃ ಶಠೀ||೬೩|| ವಿಡಙ್ಗಾತಿವಿಷೇ ಶ್ಯಾಮಾ ಹರೇಣುರ್ನೀಲಿನೀ ಸ್ಥಿರಾ| ಬಿಲ್ವಾಜಮೋದಚಪಲಾ ದನ್ತೀ ರಾಸ್ನಾ ಚ ತೈಃ ಸಮೈಃ||೬೪|| ಸಾಧ್ಯಮೇರಣ್ಡತೈಲಂ ವಾ ತೈಲಂ ವಾ ಕಫರೋಗನುತ್| ವರ್ಧ್ಮೋದಾವರ್ತಗುಲ್ಮಾರ್ಶಃಪ್ಲೀಹಮೇಹಾಢ್ಯಮಾರುತಾನ್||೬೫|| ಆನಾಹಮಶ್ಮರೀಂ ಚಾಶು ಹನ್ಯಾತ್ತದನುವಾಸನಮ್| |೬೬|

ಸ೦-ಸೈನ್ಧವಾದಿಭಿಃ ಸಮಾಂಶೈಃ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ಏರಣ್ಡತೈಲಂ ತಿಲತೈಲಂ ವಾ ಸಾಧ್ಯಮ್| ದ್ವಿರ್ವಾಗ್ರಹಣಾತ್ ಏರಣ್ಡತೈಲಸ್ಯಾರ್ಧಂ ತಿಲತೈಲಸ್ಯಾರ್ಧಮಿತ್ಯಪಿ ಕಲ್ಪನೀಯಮಿತ್ಯಾಹುಃ| ಏತದನುವಾಸನಂ ಕಫರೋಗಜಿತ್ ಶೀಘ್ರಂ ವರ್ಧ್ಮಾದೀನ್ ಹನ್ಯಾತ್|

Adhikarana bilvAditailam (66-67) · Śloka 67

| ಸಾಧಿತಂ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ತೈಲಂ ಬಿಲ್ವಾದಿನಾಽಥವಾ||೬೬|| ಕಫಘ್ನಂ| |೬೭|

ಸ೦-ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಬಿಲ್ವಾದಿನಾ ವಾ ಸಾಧಿತಂ ತೈಲಂ ಕಫಘ್ನಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್|

Adhikarana kaphaghnadravyasAdhitaM tailam, phalatailam (67) · Śloka 67

ಕಲ್ಪಯೇತ್ತೈಲಂ ದ್ರವ್ಯೈರ್ವಾ ಕಫಘಾತಿಭಿಃ| ಫಲೈರಷ್ಟಗುಣೈಶ್ಚಾಮ್ಲೈಃ ಸಿದ್ಧಮನ್ವಾಸನಂ ಕಫೇ||೬೭||

ಸ೦-ಅಥವಾ ಕಫಘ್ನೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಫಲೈರಷ್ಟಗುಣೈಶ್ಚಾಮ್ಲೈಃ ಸಿದ್ಧಮನುವಾಸನಂ ಕಫೇ ಶಸ್ತಮ್|

Adhikarana kalpanAprakAraH (68) · Śloka 68

ಮೃದುಬಸ್ತಿಜಡೀಭೂತೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಽನ್ಯೋ ಬಸ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ| ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ವಿಕರ್ಷಿತೇ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮಧುರಃ ಶಿಶಿರೋ ಮೃದುಃ||೬೮||

ಸ೦-ಮೃದುಶ್ಚಾಸೌ ಬಸ್ತಿಶ್ಚ ಮೃದುಬಸ್ತಿಃ, ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಲಾತ್ಮಕತ್ವಾನ್ಮೃದುಃ, ಮೃದುಬಸ್ತಿಶ್ಚಾಸೌ ಜಡೀಭೂತಶ್ಚ ಮೃದುಬಸ್ತಿಜಡೀಭೂತಃ,-ಕೋಷ್ಠಾದ್ಬಹಿರನಿಃಸರಣಾತ್ ಕೋಷ್ಠ ಏವಾವಸ್ಥಿತಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ಥಿತಃ, ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಥಾಭೂತೇಽನ್ಯೋ ಬಸ್ತಿಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಶಸ್ಯತೇ| ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ-ಗೋಮೂತ್ರಾದಿನಿಷ್ಪಾದಿತೈರ್ಬಸ್ತಿಭಿಃ, ವಿಕರ್ಷಿತೇ ಕೋಷ್ಠೇ ಸತಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣೋ ಬಸ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ|

Adhikarana tIkShNatvamRudutvahetUni dravyANi (69) · Śloka 69

ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಮೂತ್ರಪೀಲ್ವಗ್ನಿಲವಣಕ್ಷಾರಸರ್ಷಪೈಃ| ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ವಿಧಾತವ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಾಜ್ಯಾದ್ಯೈಸ್ತು ಮಾರ್ದವಮ್||೬೯||

ಸ೦-ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ಬಸ್ತೇರ್ಮೂತ್ರಪೀಲ್ವಗ್ನಿಲವಣಕ್ಷಾರಸರ್ಷಪೈಃ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ- ಯೋಗ್ಯೇಽವಸರೇ, ವಿಧಾತವ್ಯಮ್| ಕ್ಷೀರಘೃತಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಬಸ್ತೇರ್ಮಾರ್ದವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್|

Adhikarana balAdyanurodhena bastiH kalpyaH (70) · Śloka 70

ಬಲಕಾಲರೋಗದೋಷಪ್ರಕೃತೀಃ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ಯೋಜಿತೋ ಬಸ್ತಿಃ| ಸ್ವೈಃ ಸ್ವೈರೌಷಧವರ್ಗೈಃ ಸ್ವಾನ್ ಸ್ವಾನ್ ರೋಗಾನ್ನಿವರ್ತಯತಿ||೭೦||

ಸ೦-ಬಲಾದೀನ್ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ಸ್ವೈಃ ಸ್ವೈರೌಷಧವರ್ಗೈಃ-ಯಥಾಯಥಂ ಯೋಗ್ಯೈಃ, ಸಿದ್ಧೋ ಬಸ್ತಿರ್ಯೋಜಿತಃ ಸ್ವಾನ್ ಸ್ವಾನಾಮಯಾನುಪಶಮಯತಿ|

Adhikarana hetuvyAdhiviparIto bastiH kalpyaH (71) · Śloka 71

ಉಷ್ಣಾರ್ತಾನಾಂ ಶೀತಾಞ್ಛೀತಾರ್ತಾನಾಂ ತಥಾ ಸುಖೋಷ್ಣಾಂಶ್ಚ| ತದ್ಯೋಗ್ಯೌಷಧಯುಕ್ತಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ ಸಂತರ್ಕ್ಯ ಯುಞ್ಜೀತ||೭೧||

ಸ೦-ಉಷ್ಣಾರ್ತಾನಾಂ ನೃಣಾಂ ಶೀತಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ ಶೀತಾರ್ತಾನಾಂ- ಸುಖೋಷ್ಣಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana shodhanIyeShu bRuMhaNIyaniShedhaH (72) · Śloka 72

ಬಸ್ತೀನ್ನ ಬೃಂಹಣೀಯಾನ್ ದದ್ಯಾದ್ವ್ಯಾಧಿಷು ವಿಶೋಧನೀಯೇಷು|೭೨|

ಆ ರಂ- ಶೋಧನೀಯೇಷು ಬೃಂಹಣೀಯನಿಷೇಧಮಾಹ-ಬಸ್ತೀನಿತಿ|

Adhikarana shodhanIyAH (72) · Śloka 72

ಮೇದಸ್ವಿನೋ ವಿಶೋಧ್ಯಾ ಯೇ ಚ ನರಾಃ ಕುಷ್ಠಮೇಹಾರ್ತಾಃ||೭೨||

ವ್

Adhikarana kShINAdiShu shodhanIyaniShedhaH (4) · Śloka 4

ನ ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತದುರ್ಬಲಮೂರ್ಚ್ಛಿತಕೃಶಶುಷ್ಕಶುದ್ಧದೇಹಾನಾಮ್| ದದ್ಯಾದ್ವಿಶೋಧನೀಯಾನ್ ದೋಷನಿಬದ್ಧಾಯುಷೋ ಯೇ ಚ||೭೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ- ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಪಞ್ಚಮೇ ಕಲ್ಪಸಿದ್ಧಿಸ್ಥಾನ ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪||

ಸಂ-ಯಸ್ಮಾದೇತೇ ದೋಷೈರ್ನಿಬದ್ಧಜೀವಿತಾಃ, ತಸ್ಮಾದೇತೇಷಾಂ ದೋಷನಿರ್ಹರಣಾತ್ ಪ್ರಾಣಸಂಶಯಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ, ಜೀವಿತರಕ್ಷಾರ್ಥಮೇತೇ ನ ವಿಶೋಧ್ಯಾ ಇತಿ| ಆರ್ಯಾಶ್ಚತಸ್ರಃ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಪಞ್ಚಮೇ ಕಲ್ಪಸಿದ್ಧಸ್ಥಾನೇ ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೪||