Adhikarana adhyAyopakramaH (1) · Śloka 1
அஸ்மாதநந்தரஂ பஸ்திவ்யாபத்ஸித்திர்வ்யாக்யாயதே||௧||
View original
अस्मादनन्तरं बस्तिव्यापत्सिद्धिर्व्याख्यायते||१||
🔊 Audio coming soon
ஆ௦ ர௦-
5. vastivyāpatsiddhiradhyāyaḥ
Adhikarana bastivyApatsiddhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
அதாதோ பஸ்திவ்யாபத்ஸித்திஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே)|௨|
View original
अथातो बस्तिव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-அதாத இதி பூர்வவத்| (அஸம்யக் ப்ரயுக்தேஷு பஸ்திஷு யா வ்யாபதஃ, தாஸாஂ ஸாதநாயாஸ்யாத்யாயஸ்யாரம்பஃ|)
Adhikarana nirUhavyApadaH, ayogavyApadaH, vibandhAkhyA vyApattatsiddhiSca (1-6) · Śloka 6
அஸ்நிக்தஸ்விந்நதேஹஸ்ய குருகோஷ்டஸ்ய யோஜிதஃ| ஶீதோऽல்பஸ்நேஹலவணத்ரவ்யமாத்ரோ கநோऽபி வா||௧|| பஸ்திஃ ஸங்க்ஷோப்ய தஂ தோஷஂ துர்பலத்வாதநிர்ஹரந்| கரோத்யயோகஂ தேந ஸ்யாத்வாதமூத்ரஶகதக்ரஹஃ||௨|| நாபிபஸ்திருஜா தாஹோ ஹல்லேபஃ ஶ்வயதுர்குதே| கண்டூர்கண்டாநி வைவர்ண்யமரதிர்வஹ்நிமார்தவம்||௩|| க்வாதத்வயஂ ப்ராக்விஹிதஂ மத்யதோஷேऽதிஸாரிணி| உஷ்ணஸ்ய தஸ்மாதேகஸ்ய தத்ர பாநஂ ப்ரஶஸ்யதே||௪|| பலவர்த்யஸ்ததா ஸ்வேதாஃ காலஂ ஜ்ஞாத்வா விரேசநம்| பில்வமூலத்ரிவத்தாருயவகோலகுலத்தவாந்||௫|| ஸுராதிமூத்ரவாந் பஸ்திஃ ஸப்ராக்பேஷ்யஸ்தமாநயேத்| |௬|
View original
अस्निग्धस्विन्नदेहस्य गुरुकोष्ठस्य योजितः| शीतोऽल्पस्नेहलवणद्रव्यमात्रो घनोऽपि वा||१|| बस्तिः सङ्क्षोभ्य तं दोषं दुर्बलत्वादनिर्हरन्| करोत्ययोगं तेन स्याद्वातमूत्रशकृदग्रहः||२|| नाभिबस्तिरुजा दाहो हृल्लेपः श्वयथुर्गुदे| कण्डूर्गण्डानि वैवर्ण्यमरतिर्वह्निमार्दवम्||३|| क्वाथद्वयं प्राग्विहितं मध्यदोषेऽतिसारिणि| उष्णस्य तस्मादेकस्य तत्र पानं प्रशस्यते||४|| फलवर्त्यस्तथा स्वेदाः कालं ज्ञात्वा विरेचनम्| बिल्वमूलत्रिवृद्दारुयवकोलकुलत्थवान्||५|| सुरादिमूत्रवान् बस्तिः सप्राक्पेष्यस्तमानयेत्| |६|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-அஸ்த்ரிக்தாதிகுணஸ்ய புஂஸஃ ஶிஶிரஸ்ததாऽல்பஸ்நேஹலவணோऽல்பத்ரவ்யமாத்ரஃ-அல்பத்ரவ்யகல்பஃ(ல்கஃ), ததா கநோ-பஹுத்ரவ்யகல்கோ, பஸ்திர்யோஜிதஃ ஸந் பஸ்திஸாத்யஂ தோஷஂ ஸங்க்ஷோப்ய துர்பலத்வாதநிர்ஹரந் அயோகஂ கரோதி| தேந-அயோகேந, வாதாதிக்ரஹஃ ஸ்யாத்| ப்ராக்-அதிஸாரசிகித்ஸிதே (சி. அ. ௯/௬) க்வாதத்வயஂ-பாசநயுகுலஂ-மத்ய தோஷேऽதிஸாரிணி விஹிதஂ பூதீகபிப்பல்யாதிரேகோ பில்வதநிகோ த்விதீயஃ, தஸ்மாத்-க்வாதத்வயாத், ஏகஸ்ய-அந்யதரஸ்ய க்வாதஸ்யோஷ்ணஸ்ய, தத்ராவஸ்தாயாஂ பாநஂ ப்ரஶஸ்யதே, ததா பலவர்தயஃ ஸ்வேதாஶ்ச நாநாவிதாஃ, அவஸ்தாஶ்ச ஜ்ஞாத்வா விரேசநஂ ஶஸ்யதே| ததா பில்வாதிமாந் பஸ்திஸ்ததா ஸுராதிமாந் பஸ்திஃ, ஸப்ராக்பேஷ்யஃ-"பலாஂ குடூசீஂ" (க. அ. ௪/௧) இத்யாதௌ பஸ்தௌ யஃ பேஷ்யோ யவாந்யாதிகத் தேந ப்ராக்பேஷ்யேண ஸஹ வர்தத இதி ஸப்ராக்பேஷ்யஃ| தமத்ர தத்தவஸ்திநோத்க்லிஷ்டஂ தோஷமாநயேத்-ஆகர்ஷயேத்|
Adhikarana AdhmAnAkhyA vyApattatsiddhiSca (6-10) · Śloka 10
| யுக்தோऽல்பவீர்யோ தோஷாட்யே ரூக்ஷே க்ரூராஶயேऽதவா||௬|| பஸ்திர்தோஷாவதோ ரூத்தமார்கோ ருந்த்யாத்ஸமீரணம்| ஸ விமார்கோऽநிலஃ குர்யாதாத்மாநஂ மர்மபீடநம்||௭|| விதாஹஂ குதகோஷ்டஸ்ய முஷ்கவங்க்ஷணவேதநாம்| ருணத்தி ஹதயஂ ஶூலைரிதஶ்சேதஶ்ச தாவதி||௮|| ஸ்வப்யக்தஸ்விந்நகாத்ரஸ்ய தத்ர வர்திஂ ப்ரயோஜயேத்| பில்வாதிஶ்ச நிரூஹஃ ஸ்யாத்பீலுஸர்ஷபமூத்ரவாந்||௯|| ஸரலாமரதாருப்யாஂ ஸாதிதஂ சாநுவாஸநம்| |௧௦|
View original
| युक्तोऽल्पवीर्यो दोषाढ्ये रूक्षे क्रूराशयेऽथवा||६|| बस्तिर्दोषावृतो रूद्धमार्गो रुन्ध्यात्समीरणम्| स विमार्गोऽनिलः कुर्यादाध्मानं मर्मपीडनम्||७|| विदाहं गुदकोष्ठस्य मुष्कवङ्क्षणवेदनाम्| रुणद्धि हृदयं शूलैरितश्चेतश्च धावति||८|| स्वभ्यक्तस्विन्नगात्रस्य तत्र वर्तिं प्रयोजयेत्| बिल्वादिश्च निरूहः स्यात्पीलुसर्षपमूत्रवान्||९|| सरलामरदारुभ्यां साधितं चानुवासनम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-தோஷாட்யே ததா ரூக்ஷே க்ரூரகோஷ்டே வா பஸ்திரல்பவீர்யோ தத்தோ தோஷைஃ-வாய்வாத்யவரகைராவதஃ, அநந்தரஂ ஸ பஸ்தீ ருத்தமார்கஃ-ப்ரதிஹதகதிப்ரஸரணோ, வாயுஂ ருந்த்யாத்| ஸோऽநிலோ விமார்கக ஆத்மாநஂ குர்யாத்| ததா ஹதயாதீநாஂ மர்மணாஂ வ்யதநஂ-பீடநஂ, ததா குதகோஷ்டஸ்ய விதாஹஂ, ததா முஷ்கவங்க்ஷணவேதநாஂ ச குர்யாத்| ததா ஶூலைஃ-நாநாவிதாபிர்பக்நருத்தமதிதபீடிதாவநத்தாதிபிஃ பீடாபிஃ, ஹதயஂ ருணத்தி-ஆவணோதி| ஹதயமாவத்யாநந்தரம், இதஶ்சேதஶ்ச-அநியதே தேஶே, தாவதி பவநஃ| தத்ர-அவஸ்தாவிஶேஷே, ஸுஷ்ட்வப்யக்தாங்கஸ்ய ஸ்விந்நாங்கஸ்ய ச பலவர்திஂ ப்ரயோஜயேத்| பில்வாதிகஶ்ச நிருஹஃ ஸ்யாத் பீலுஸர்ஷபமூத்ரவாந்| ஸரலதேவதாருப்யாஂ ஸாதிதஂ தைலஂ சாநுவாஸநஂ ஸ்யாத்|
Adhikarana UrdhvamArUtAkhyA vyApattatsiddhiSca (10-21) · Śloka 21
| குர்வதோ வேகஸஂரோதஂ பீடிதோ வாऽதிமாத்ரயா||௧௦|| அஸ்நிக்தலவணோஷ்ணோ வா பஸ்திரல்போऽல்பபேஷஜஃ| மதுர்வா மாருதேநோர்த்வஂ விக்ஷிப்தோ முகநாஸிகாத்||௧௧|| நிரேதி மூர்ச்சாஹல்லாஸதட்தாஹாதீந் ப்ரவர்தயந்| மூர்ச்சாவிகாரஂ தஷ்ட்வாऽஸ்ய ஸிஞ்சேச்சீதாம்புநா முகம்||௧௨|| வ்யேஜதாக்லமநாஶாச்ச ப்ராணாயாமஂ ச காரயேத்| பஷ்டபார்ஶ்வோதரஂ மஜ்யாத் கரைருஷ்ணைரதோமுகம்||௧௩|| கேஶேஷூத்க்ஷிப்ய துந்வீத பீஷயேத்வ்யாலதஂஷ்ட்ரிபிஃ| ஶஸ்த்ரோல்காராஜபுருஷைர்பஸ்திரேதி ததா ஹ்யதஃ||௧௪|| பாணிவஸ்த்ரைர்கலாபீடஂ குர்யாந்ந ம்ரியதே ததா| ப்ராணோதாநநிரோதாத்தி ஸுப்ரஸித்ததராயநஃ||௧௫|| அபாநஃ பவநோ பஸ்திஂ தமாஶ்வேவாபகர்ஷதி| குஷ்டக்ரமுககல்கஂ ச பாயேதாம்லஸஂயுதம்||௧௬|| ஓஷ்ண்யாத்தைக்ஷ்ண்யாத்ஸரத்வாச்ச பஸ்திஂ ஸோऽஸ்யாநுலோமயேத் கோமூத்ரேண த்ரிவத்பத்யாகல்கஂ வாऽதோநுலோமநம்||௧௭|| பக்வாஶயஸ்திதே ஸ்விந்நே நிரூஹோ தாஶமூலிகஃ| யவகோலகுலத்தைஶ்ச விதேயோ மூத்ரஸாதிதைஃ||௧௮|| பஸ்திர்கோமூத்ரஸித்தைர்வா ஸாமதாவஂஶபல்லவைஃ| பூதீகரஞ்ஜத்வக்பத்ரஶடீதேவாஹ்வரோஹிஷைஃ||௧௯|| ஸதைலகுடஸிந்தூத்தோ விரேகௌஷதகல்கவாந்| பில்வாதிபஞ்சமூலேந ஸித்தோ பஸ்திருரஃஸ்திதே||௨௦|| ஶிரஃஸ்தே நாவநஂ தூமஃ ப்ரச்சாத்யஂ ஸர்ஷபைஃ ஶிரஃ| |௨௧|
View original
| कुर्वतो वेगसंरोधं पीडितो वाऽतिमात्रया||१०|| अस्निग्धलवणोष्णो वा बस्तिरल्पोऽल्पभेषजः| मृदुर्वा मारुतेनोर्ध्वं विक्षिप्तो मुखनासिकात्||११|| निरेति मूर्च्छाहृल्लासतृड्दाहादीन् प्रवर्तयन्| मूर्च्छाविकारं दृष्ट्वाऽस्य सिञ्चेच्छीताम्बुना मुखम्||१२|| व्येजदाक्लमनाशाच्च प्राणायामं च कारयेत्| पृष्ठपार्श्वोदरं मृज्यात् करैरुष्णैरधोमुखम्||१३|| केशेषूत्क्षिप्य धुन्वीत भीषयेद्व्यालदंष्ट्रिभिः| शस्त्रोल्काराजपुरुषैर्बस्तिरेति तथा ह्यधः||१४|| पाणिवस्त्रैर्गलापीडं कुर्यान्न म्रियते तथा| प्राणोदाननिरोधाद्धि सुप्रसिद्धतरायनः||१५|| अपानः पवनो बस्तिं तमाश्वेवापकर्षति| कुष्ठक्रमुककल्कं च पायेताम्लसंयुतम्||१६|| ओष्ण्यात्तैक्ष्ण्यात्सरत्वाच्च बस्तिं सोऽस्यानुलोमयेत् गोमूत्रेण त्रिवृत्पथ्याकल्कं वाऽधोनुलोमनम्||१७|| पक्वाशयस्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः| यवकोलकुलत्थैश्च विधेयो मूत्रसाधितैः||१८|| बस्तिर्गोमूत्रसिद्धैर्वा सामृतावंशपल्लवैः| पूतीकरञ्जत्वक्पत्रशठीदेवाह्वरोहिषैः||१९|| सतैलगुडसिन्धूत्थो विरेकौषधकल्कवान्| बिल्वादिपञ्चमूलेन सिद्धो बस्तिरुरःस्थिते||२०|| शिरःस्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः| |२१|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-வேகஸஂரோதஂ-வேகவிதாரணஂ, குர்வதஃ புஂஸோ யஃ பீடிதோ பஸ்திரதிமாத்ரயா வா பீடிதோऽஸ்நிக்தலவணோஷ்ணோ வா ததாऽல்போ மாத்ரயா, அல்பபேஷஜஶ்ச மதுர்வா, ஸ ததாபூதோ மாருதேநோர்த்வஂ க்ஷிப்தோ மூகநாஸிகாத் நிரேதி-நிர்கச்சதி| மூர்ச்சாதீந் ப்ரவர்தயேத்(யந்)| அஸ்ய து-ததாவிதபஸ்தேஃ புருஷஸ்ய, மூர்ச்சாதிவிகாரஂ தஷ்ட்வா ஶீதாம்புநா முகஂ ஸிஞ்சேத்| ததா க்லமநாஶஂ யாவத் தஂ தாலவந்தாதிநா வீஜயேத்| ததா தஂ புருஷஂ ப்ராணாயாமஂ ச காரயேத், ப்ராணாயாமேந ஹ்யூர்த்வஂ விக்ஷிப்தோ பஸ்திரதோ யாதி| உஷ்ணைஃ கரைஃ பஷ்டஂ பார்ஶ்வமுதரஂ ச மஜ்யாத்| ததா தஂ புருஷமதோமுகஂ கத்வா கேஶைருத்க்ஷிப்யோர்த்வஂ நீத்வா வபுர்துந்வீத| ததா வ்யாலாதிபிர்பீஷயேத்| ததோர்த்வஂ ப்ரவத்தோ பஸ்திர்யஸ்மாததோ கச்சதி| ததா பாணிவஸ்த்ரைர்கலாபீடஂ குர்யாத்யதா ந ம்ரியேத| ஏவஂ ஸதி ப்ராணோதாநநிரோதஃ ஸம்பத்யதே, ப்ராணோதாநநிரோதாத்யஸ்மாததோகஃ ஸுப்ரஸித்ததராயநோ பூத்வாऽபாநோ வாயுஸ்தஂ பஸ்திஂ த்ராகேவாபகர்ஷதி-ஊர்த்வாததஃ க்ஷிபதி| ஸுஷ்டு-ப்ரகர்ஷேண, ப்ரஸித்ததரமயநஂ யஸ்ய ஸ ஸுப்ரஸித்ததராயநஃ| குஷ்டாதிகல்கஂ சாம்லஸஂயுதஂ பாயயேத்| [ ஸஃ ] கல்கஃ, அஸ்ய-ஆதுரஸ்ய, உஷ்ணாதிகுணயோகாத்தஂ பஸ்திமநுலோமயேத்| த்ரிவதாதிகல்கஂ பீதஂ கோமூத்ரேணாதோநுலோமநம்| பக்வாஶயஸ்திதே தோஷே ஸ்நிக்தே (ஸ்விந்நே) நிருஹோ தாஶமூலிகோ விதாதவ்யஃ| யவாதிபிஶ்ச கோமூத்ரஸாதிதைர்பஸ்திர்விதேயஃ| அதவா கோமூத்ரஸித்தைர்குடூச்யாதிபிஸ்தைலகுடஸைந்தவயுக்தோ பஸ்திர்விரேகத்ரவ்யகல்கவாந் விதேயஃ| உரஸி ஸ்திதே பில்வாதிபஞ்சமூலேந ஸித்தோ பஸ்திர்விதாதவ்யஃ| ஶிரஸி ஸ்திதே பஸ்தௌ நஸ்யஂ தூமஶ்ச, ஶிரஶ்ச ஸர்ஷபகல்கேந ப்ரச்சாதநீயம்|
Adhikarana atiyogavyApadaH (21-23) · Śloka 23
| பஸ்திரத்யுஷ்ணதீக்ஷ்ணாம்லகநோऽதிஸ்வேதிதஸ்ய வா||௨௧|| அல்பே தோஷே மதௌ கோஷ்டே ப்ரயுக்தோ வா புநஃபுநஃ| அதியோகத்வமாபந்நோ பவேத்குக்ஷிருஜாகரஃ||௨௨|| விரேசநாதியோகேந ஸ துல்யாகதிஸாதநஃ| |௨௩|
View original
| बस्तिरत्युष्णतीक्ष्णाम्लघनोऽतिस्वेदितस्य वा||२१|| अल्पे दोषे मृदौ कोष्ठे प्रयुक्तो वा पुनःपुनः| अतियोगत्वमापन्नो भवेत्कुक्षिरुजाकरः||२२|| विरेचनातियोगेन स तुल्याकृतिसाधनः| |२३|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-அத்யுஷ்ணதீக்ஷ்ணாம்லகநோ பஸ்திஃ ப்ரயுக்தோऽதிஸ்வேதிதஸ்ய வா புஂஸோऽல்பே தோஷே ததா மதௌ கோஷ்டே முஹுர்முஹுஃ ப்ரயுக்தத்வாததியோகத்வஂ ப்ராப்தோऽயம் குக்ஷிருக்ஜநகஃ ஸ்யாத்| ஸஃ-ததாவிதோ பஸ்திஃ, விரேசநாதியோகேந துல்யே-ஸதஶே, லக்ஷணசிகித்ஸிதே யஸ்ய ஸ ஏவஂ ஸ்யாத்|
Adhikarana kukShishUlAkhyA vyApattatsiddhiSca sravAkhyA vyApattatsiddhiSca (23-28) · Śloka 28
| பஸ்திஃ க்ஷாராம்லதீக்ஷ்ணோஷ்ணலவணஃ பைத்திகஸ்ய வா||௨௩|| குதஂ தஹந் லிகந் க்ஷிண்வந் கரோத்யஸ்ய பரிஸ்ரவம்| ஸ விதக்தஂ ஸ்ரவத்யஸ்ரஂ வர்ணைஃ பித்தஂ ச பூரிபிஃ||௨௪|| பஹுஶஶ்சாதிவேகேந மோஹஂ கச்சதி ஸோऽஸகத்| ரக்தபித்தாதிஸாரக்நீ க்ரியா தத்ர ப்ரஶஸ்யதே||௨௫|| தாஹாதிஷு த்ரிவத்கல்கஂ மத்வீகாவாரிணா பிபேத்| தத்தி பித்தஶகத்வாதாந் ஹத்வா தாஹாதிகாந் ஜயேத்||௨௬|| விஶுத்தஶ்ச பிபேச்சீதாஂ யவாகூஂ ஶர்கராயுதாம்| யுஞ்யாத்வாऽதிவிரிக்தஸ்ய க்ஷீணவிட்கஸ்ய போஜநம்||௨௭|| மாஷயூஷேண குல்மாஷாந் பாநஂ தத்யதவா ஸுராம்| ஸித்திர்வஸ்த்யாபதாமேவஂ|௨௮|
View original
| बस्तिः क्षाराम्लतीक्ष्णोष्णलवणः पैत्तिकस्य वा||२३|| गुदं दहन् लिखन् क्षिण्वन् करोत्यस्य परिस्रवम्| स विदग्धं स्रवत्यस्रं वर्णैः पित्तं च भूरिभिः||२४|| बहुशश्चातिवेगेन मोहं गच्छति सोऽसकृत्| रक्तपित्तातिसारघ्नी क्रिया तत्र प्रशस्यते||२५|| दाहादिषु त्रिवृत्कल्कं मृद्वीकावारिणा पिबेत्| तद्धि पित्तशकृद्वातान् हृत्वा दाहादिकान् जयेत्||२६|| विशुद्धश्च पिबेच्छीतां यवागूं शर्करायुताम्| युञ्याद्वाऽतिविरिक्तस्य क्षीणविट्कस्य भोजनम्||२७|| माषयूषेण कुल्माषान् पानं दध्यथवा सुराम्| सिद्धिर्वस्त्यापदामेवं|२८|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-க்ஷாராம்லதீக்ஷ்ணோஷ்ணலவணோ பஸ்திஃ ப்ரயுக்தஃ பைத்திகஸ்ய வா ப்ரயுக்தோ குதஂ தஹந்நிவ விலிகந்நிவ க்ஷிபந்நிவாஸ்ய-நரஸ்ய, பரிஸ்ரவஂ கரோதி| ஸஃ-புருஷஃ, ததா விதக்தமஸ்ரஂ ஸ்ரவதி| ததா பஹுஷோ-பஹூந் வாராந், அதிவேகேந பூரிபிஃ- பஹுபிஃ, வர்ணைஃ பித்தஂ ஸ்ரவதி| ததா மோஹமஸகத் கச்சதி| தத்ராவஸ்தாயாஂ ரக்தபித்தக்நீ ததா ரக்தாதிஸாரக்நீ க்ரியா ச ப்ரஶஸ்யதே| தாஹமோஹாதிஷு த்ரிவத்கல்கஂ த்ராக்ஷாஜலேந பிபேத்| யஸ்மாத் தத்-த்ரிவத்கல்கயுதஂ த்ராக்ஷாவாரி, பித்தஶகத்வாதாந் ஹத்வா தாஹாதீந் ஜயேத்| விஶுத்தஶ்ச ஸஶர்கராஂ ஶீதாஂ பேயாஂ பிபேத்| அதிவிரிக்தஸ்ய க்ஷீணபுரீஷஸ்ய புஂஸஃ குல்மாஷாந் மாஷயூஷேண ஸஹ போஜநஂ யுஞ்ஜ்யாத்| தத்யதவா ஸுராஂ பாநஂ தத்யாத்| பஸ்த்யாபதாஂ-நிருஹவ்யாபத்தீநாஂ, ஏவஂ ஸித்திஃ-சிகித்ஸிதஂ, ஸ்யாத்|
Adhikarana anuvAsanavyApadaH (28) · Śloka 28
| ஸ்நேஹபஸ்தேஸ்து வக்ஷ்யதே||௨௮||
View original
| स्नेहबस्तेस्तु वक्ष्यते||२८||
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-ஸ்நேஹபஸ்தேஃ-அநுவாஸநஸ்ய, ஸித்திர்வக்ஷ்யதே|
Adhikarana tatra pa~jcavyApadAM kAraNam (29-30) · Śloka 30
ஶீதோऽல்போ வாऽதிகே வாதே பித்தேऽத்யுஷ்ணஃ கபே மதுஃ| அதிபுக்தே குருர்வர்சஃஸஞ்சயேऽல்பபலஸ்ததா||௨௯|| தத்தஸ்தைராவதஃ ஸ்நேஹோ நாயாத்யபிபவாதபி| |௩௦|
View original
शीतोऽल्पो वाऽधिके वाते पित्तेऽत्युष्णः कफे मृदुः| अतिभुक्ते गुरुर्वर्चःसञ्चयेऽल्पबलस्तथा||२९|| दत्तस्तैरावृतः स्नेहो नायात्यभिभवादपि| |३०|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-ஶீதோ பஸ்திரல்போ வாऽதிகே வாதே தத்தஃ, ததா பித்தேऽத்யுஷ்ணஃ, ததா கபே மதுஃ, அயோகஃ ஸம்பத்யதே| அதிபுக்தே குருர்பஸ்திர்தத்தஃ, ததா வர்சஸஃ-புரீஷஸ்ய, ஸஞ்சயேऽல்பபலஃ-உபயதா மாத்ரயா வீர்யதஶ்ச, தத்தஃ, தைஃ-ஶீதாதிகாரணாத்வாதாதிபிஃ, ஸ்நேஹபஸ்திராவதோ நாயாதி-குதமார்காந்ந ப்ரத்யாகச்சதி, அபிபவாதப்யேதைரேவ|
Adhikarana vAtAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (30-33) · Śloka 33
| ஸ்தம்போருஸதநாத்மாநஜ்வரஶூலாங்கமர்தநைஃ||௩௦|| பார்ஶ்வருக்வேஷ்டநைர்வித்யாத்வாயுநா ஸ்நேஹமாவதம்| ஸ்நிக்தாம்லலவணோஷ்ணைஸ்தஂ ராஸ்நாபீதத்ருதைலிகைஃ||௩௧|| ஸௌவீரகஸுராகோலகுலத்தயவஸாதிதைஃ| நிரூஹைர்நிர்ஹரேத்ஸம்யக் ஸமூத்ரைஃ பாஞ்சமூலிகைஃ||௩௨|| தாப்யாமேவ ச தைலாப்யாஂ ஸாயஂ புக்தேऽநுவாஸயேத்| |௩௩|
View original
| स्तम्भोरुसदनाध्मानज्वरशूलाङ्गमर्दनैः||३०|| पार्श्वरुग्वेष्टनैर्विद्याद्वायुना स्नेहमावृतम्| स्निग्धाम्ललवणोष्णैस्तं रास्नापीतद्रुतैलिकैः||३१|| सौवीरकसुराकोलकुलत्थयवसाधितैः| निरूहैर्निर्हरेत्सम्यक् समूत्रैः पाञ्चमूलिकैः||३२|| ताभ्यामेव च तैलाभ्यां सायं भुक्तेऽनुवासयेत्| |३३|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-ஸ்தம்போருஸாதாதிபிர்வாயுநா ஸ்நேஹமாவதஂ வித்யாத்| தஂ ஏவஂவிதஂ, ஸ்நேஹஂ-ஸ்நேஹபஸ்திஂ, நிருஹைஃ ஸம்யக் ஸ்நிக்தாம்லலவணோஷ்ணைர்நிர்ஹரேத்| தாநேவ நிரூஹாநாஹ-ஸௌவீரகஸுராதிஸாதிதைஸ்ததா கோமூத்ராந்விதைஸ்ததா பஞ்சமூலநிர்வத்தைஃ பஞ்சமூலக்வாதவத்பிரித்யர்தஃ| ததா ராஸ்நா ச பீதத்ருஶ்ச ராஸ்நாபீதத்ரூ, தாப்யாஂ ஸாதிதே தைலே ராஸ்நாபீதத்ருதைலே, தே வித்யதே யேஷாஂ நிரூஹாணாஂ தைஃ, க்வசித்புடகே ராஸ்நாதைலஂ க்வசித்தரித்ராதைலஂ யோஜ்யமித்யர்தஃ| தாப்யமிதி த்விவசநநிர்தேஶாத் பதகேதத் தைலத்வயமுபயோகீதி கம்யதே| ச-ஸமுச்சயே, ந கேவலஂ தஂ நிரூஹயேத், ராஸ்நாதைலேந பீதத்ருதைலேந வா தோஷாத்யநுரோதாதநுவாஸயேச்ச| ஸாயஂ புக்தே-ந து ப்ராதர்புக்தே|
Adhikarana pittAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (33-34) · Śloka 34
| தட்தாஹராகஸம்மோஹவைவர்ண்யதமகஜ்வரைஃ||௩௩|| வித்யாத்பித்தாவதஂ ஸ்வாதுதிக்தைஸ்தஂ பஸ்திபிர்ஹரேத்| |௩௪|
View original
| तृड्दाहरागसम्मोहवैवर्ण्यतमकज्वरैः||३३|| विद्यात्पित्तावृतं स्वादुतिक्तैस्तं बस्तिभिर्हरेत्| |३४|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-தஂ தட்தாஹாதிபிஃ பித்தாவதஂ ஸ்நேஹபஸ்திஂ வித்யாத்| ஸ்வாதுதிக்தைர்பஸ்திபிர்விநிர்ஹரேத்|
Adhikarana kaPAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (34-36) · Śloka 36
| தந்த்ராஶீதஜ்வராலஸ்யப்ரஸேகாருசிகௌரவைஃ||௩௪|| ஸம்மூர்ச்சாக்லாநிபிர்வித்யாச்ச்லேஷ்மணா ஸ்நேஹமாவதம்| கஷாயதிக்தகடுகைஃ ஸுராமூத்ரோபஸாதிதைஃ||௩௫|| பலதைலயுதைஃ ஸாம்லைர்பஸ்திபிஸ்தஂ விநிர்ஹரேத்| |௩௬|
View original
| तन्द्राशीतज्वरालस्यप्रसेकारुचिगौरवैः||३४|| सम्मूर्च्छाग्लानिभिर्विद्याच्छ्लेष्मणा स्नेहमावृतम्| कषायतिक्तकटुकैः सुरामूत्रोपसाधितैः||३५|| फलतैलयुतैः साम्लैर्बस्तिभिस्तं विनिर्हरेत्| |३६|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-தந்த்ராதிபிஃ கபாவதஂ ஸ்நேஹபஸ்திஂ வித்யாத்| தஂ கஷாயகடுதிக்தகைஃ ஸுராமூத்ரோபஸாதிதைஃ பலதைலயுதைஃ ஸாம்லைர்பஸ்திபிஃ நிரூஹைஃ, விநிர்ஹரேத்| பலாநாஂ-உஷ்ணவீர்யாணாமக்ஷோடாதீநாஂ, தைலஂ பலதைலம்| கேசித்துஂ பலஂ-மதநபலஂ, திலதைலஂ ச, தாப்யாஂ யுதாஸ்தைரிதி வ்யாசக்ஷதே|
Adhikarana atyashanAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (36-38) · Śloka 38
| சர்திமூர்ச்சாருசிக்லாநிஶூலநித்ராங்கமர்தநைஃ||௩௬|| ஆமலிங்கைஃ ஸதாஹைஸ்தஂ வித்யாதத்யஶநாவதம்| கடூநாஂ லவணாநாஂ ச க்வாதைஶ்சூர்ணைஶ்ச பாசநம்||௩௭|| மதுர்விரேகஃ ஸர்வஂ ச தத்ராமவிஹிதஂ ஹிதம்| |௩௮|
View original
| छर्दिमूर्च्छारुचिग्लानिशूलनिद्राङ्गमर्दनैः||३६|| आमलिङ्गैः सदाहैस्तं विद्यादत्यशनावृतम्| कटूनां लवणानां च क्वाथैश्चूर्णैश्च पाचनम्||३७|| मृदुर्विरेकः सर्वं च तत्रामविहितं हितम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-சர்த்யாதிபிராமலிங்கைர்தாஹயுதைஃ ஸ்நேஹமத்யஶநாவதஂ வித்யாத்| கடூநாஂ லவணாநாஂ ச க்வாதைஶ்சூர்ணைஶ்ச பாசநஂ ஹிதம்| ததா மதுபிஃ-அதீக்ஷ்ணைஃ, விரேகஃ| ததா தஸ்மிந் ஸர்வமாமவிஹிதமௌஷதஂ ஹிதம்|
Adhikarana viDAvRutasya lakShaNaM cikitsitaM ca (38-40) · Śloka 40
| விண்மூத்ராநிலஸங்கார்திகுருத்வாத்மாநஹத்க்ரஹைஃ||௩௮|| ஸ்நேஹஂ விடாவதஂ ஜ்ஞாத்வா ஸ்நேஹஸ்வேதைஃ ஸவர்திபிஃ| ஶ்யாமாபில்வாதிஸித்தைஶ்ச நிருஹைஃ ஸாநுவாஸநைஃ||௩௯|| நிர்ஹரேத்விதிநா ஸம்யகுதாவர்தஹரேண ச| |௪௦|
View original
| विण्मूत्रानिलसङ्गार्तिगुरुत्वाध्मानहृद्ग्रहैः||३८|| स्नेहं विडावृतं ज्ञात्वा स्नेहस्वेदैः सवर्तिभिः| श्यामाबिल्वादिसिद्धैश्च निरुहैः सानुवासनैः||३९|| निर्हरेद्विधिना सम्यगुदावर्तहरेण च| |४०|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-விண்மூத்ராதிபிர்விடாவதஂ ஸ்நேஹஂ விதித்வா, ஸ்நேஹாதிபிஸ்ததா ஶ்யாமாதிபிஃ ஸித்தைர்நிரூஹைரநுவாஸநைஶ்ச, ததோதாவர்தஹரேண விதிநா, ஸம்யக் நிர்ஹரேத்|
Adhikarana aBuktAdidattasya lakShaNaM cikitsitaM ca (40-43) · Śloka 43
| அபுக்தே ஶூநபாயௌ வா பேயாமாத்ராஶிதஸ்ய வா||௪௦|| குதே ப்ரணிஹிதஃ ஸ்நேஹோ வேகாத்தாவத்யநாவதஃ| ஊர்த்வஂ காயஂ ததஃ கண்டாதூர்த்வேப்யஃ கேப்ய ஏத்யபி||௪௧|| மூத்ரஶ்யாமாத்ரிவத்ஸித்தோ யவகோலகுலத்தவாந்| தத்ஸித்ததைலோ தேயஃ ஸ்யாந்நிரூஹஃ ஸாநுவாஸநஃ||௪௨|| கண்டாதாகச்சதஃ ஸ்தம்பகண்டக்ரஹவிரேசநைஃ| சர்திக்நீபிஃ க்ரியாபிஶ்ச தஸ்ய குர்யாந்நிபர்ஹணம்||௪௩||
View original
| अभुक्ते शूनपायौ वा पेयामात्राशितस्य वा||४०|| गुदे प्रणिहितः स्नेहो वेगाद्धावत्यनावृतः| ऊर्ध्वं कायं ततः कण्ठादूर्ध्वेभ्यः खेभ्य एत्यपि||४१|| मूत्रश्यामात्रिवृत्सिद्धो यवकोलकुलत्थवान्| तत्सिद्धतैलो देयः स्यान्निरूहः सानुवासनः||४२|| कण्ठादागच्छतः स्तम्भकण्ठग्रहविरेचनैः| छर्दिघ्नीभिः क्रियाभिश्च तस्य कुर्यान्निबर्हणम्||४३||
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-அபுக்தே ஸ்நேஹபஸ்திஃ, ததா ஶூநஃ பாயுர்யஸ்ய தஸ்மிந் ப்ரணிஹிதோ பஸ்திஃ, அதவா பேயாமாத்ரமேவாஶிதஂ யேந ஸ பேயாமாத்ராஶிதஸ்தஸ்ய குதே ப்ரணிஹிதஃ ஸ்நேஹபஸ்திஃ, அநாவதஃ ஸந் வேகாதூர்த்வஂ காயஂ தாவதி| ததஃ கண்டாதூர்த்வேப்யஶ்ச கேப்யஃ ஏதி-பததி| தத்ர கோமூத்ராதிஸித்தோ யோ யவாதிமாந் க்வாதஸ்தேந க்வாதேந ஸித்ததைலைர்நிரூஹமநுவாஸநஂ [ ச ] தத்யாத்| கண்டாதாகச்சதஃ ஸ்நேஹஸ்ய ஸ்தம்பகண்டக்ரஹாதிபிஶ்சர்திக்நீபிஃ க்ரியாபிஶ்ச தந்நிர்ஹரணஂ குர்யாத்|
Adhikarana Amadattasya lakShaNaM cikitsitaM ca (44-45) · Śloka 45
நாபக்வஂ ப்ரணயேத்ஸ்நேஹஂ குதஂ ஸ ஹ்யுபலிம்பதி| ததஃ குர்யாத்ஸருங்மோஹகண்டூஶோபாந், க்ரியாऽத்ர ச||௪௪|| தீக்ஷ்ணோ பஸ்திஸ்ததா தைலமர்கபத்ரரஸே ஶதம்| |௪௫|
View original
नापक्वं प्रणयेत्स्नेहं गुदं स ह्युपलिम्पति| ततः कुर्यात्सरुङ्मोहकण्डूशोफान्, क्रियाऽत्र च||४४|| तीक्ष्णो बस्तिस्तथा तैलमर्कपत्ररसे शृतम्| |४५|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-அபக்வஂ ஸ்நேஹஂ ந தத்யாத்| யஸ்மாத் ஸஃ-அபக்வஃ ஸ்நேஹோ, குதமுபலிம்பதி| ததஃ-உபலிப்தே குதே, ருஜாபிஃ ஸஹ மோஹாதீந் குர்யாத்| அத்ர சிகித்ஸிதஂ தீக்ஷ்ணோ பஸ்திஸ்ததாऽர்கபத்ரரஸே ஶதஂ தைலம்|
Adhikarana savAtapraNayanasya lakShaNaM cikitsitaM ca (45-46) · Śloka 46
| அநுச்ச்வாஸ்ய து பத்தே வா தத்தே நிஃஶேஷ ஏவ வா||௪௫|| ப்ரவிஶ்ய க்ஷுபிதோ வாயுஃ ஶூலதோதகரோ பவேத்| தத்ராப்யங்கோ குதே ஸ்வேதோ வாதக்நாந்யஶநாநி ச||௪௬||
View original
| अनुच्छ्वास्य तु बद्धे वा दत्ते निःशेष एव वा||४५|| प्रविश्य क्षुभितो वायुः शूलतोदकरो भवेत्| तत्राभ्यङ्गो गुदे स्वेदो वातघ्नान्यशनानि च||४६||
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-அநுச்ச்வாஸ்ய பஸ்தேர்வதநே பத்தே ஸதி, அதவா நிஃஶேஷஂ தத்தே ஸதி, ப்ரவிஶ்யாந்தரே வாயுஃ குபிதஃ ஶூலதோதகரஃ ஸ்யாத்| தஸ்மிந்நப்யங்கோ குதே ஸ்வேதஶ்ச, ததா வாதஹந்தணி போஜநாநி ச|
Adhikarana atidrutotkShiptayoH lakShaNaM cikitsitaM ca (47-48) · Śloka 48
த்ருதஂ ப்ரணீதே நிஷ்கஷ்டே ஸஹஸோத்க்ஷிப்த ஏவ வா| ஸ்யாத் கடீகுதஜங்கோருபஸ்திஸ்தம்பார்திபேதநம்||௪௭|| போஜநஂ தத்ர வாதக்நஂ ஸ்வேதாப்யங்காஃ ஸபஸ்தயஃ| |௪௮|
View original
द्रुतं प्रणीते निष्कृष्टे सहसोत्क्षिप्त एव वा| स्यात् कटीगुदजङ्घोरुबस्तिस्तम्भार्तिभेदनम्||४७|| भोजनं तत्र वातघ्नं स्वेदाभ्यङ्गाः सबस्तयः| |४८|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-ஶீக்ரஂ ப்ரணீதே நிஷ்கஷ்டே ஸஹஸோத்க்ஷிப்தே ச கட்யாதிஷு ஸ்தம்பபீடாபேதநாநி ஸ்யுஃ| தத்ர வாதக்நமஶநஂ ஸ்வேதோऽப்யங்கஶ்ச|
Adhikarana ulluptasya lakShaNaM cikitsitaM ca (48-49) · Śloka 49
| பீட்யமாநேऽந்தரா முக்தே குதே ப்ரதிஹதோऽநிலஃ||௪௮|| உரஃஶிரோருஜஂ ஸாதமூர்வோஶ்ச ஜநயேத்பலீ| பஸ்திஃ ஸ்யாத்தத்ர பில்வாதிபலஶ்யாமாதிமூத்ரவாந்||௪௯||
View original
| पीड्यमानेऽन्तरा मुक्ते गुदे प्रतिहतोऽनिलः||४८|| उरःशिरोरुजं सादमूर्वोश्च जनयेद्बली| बस्तिः स्यात्तत्र बिल्वादिफलश्यामादिमूत्रवान्||४९||
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-பீட்யமாநே பஸ்திபுடகேऽந்தரா-மத்ய ஏவ, கதாசித்தஸ்மிந் முக்தே, குதேऽநிலஃ ப்ரதிஹதோ பலவாந் உரஃஶிரோருஜமூருஸாதஂ ச ஜநயேத்| தத்ர பில்வாதிபிர்பஸ்திர்மதநபலஶ்யாமாதிமாந் ஸ்யாத்|
Adhikarana ativegasya lakShaNaM cikitsitaM ca (50) · Śloka 50
அதிப்ரபீடிதஃ கோஷ்டே திஷ்டத்யாயாதி வா கலம்| தத்ர பஸ்திர்விரேகஶ்ச கலபீடாதி கர்ம ச||௫௦||
View original
अतिप्रपीडितः कोष्ठे तिष्ठत्यायाति वा गलम्| तत्र बस्तिर्विरेकश्च गलपीडादि कर्म च||५०||
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-அதிப்ரபீடிதோ பஸ்திபுடகஃ கோஷ்டே திஷ்டதி, கலஂ வாऽऽயாதி| தத்ர பஸ்திர்விரேகஶ்ச கலபீடாதி ச கர்ம ஶஸ்யதே|
Adhikarana vamanAdishuddhasya visheShato~apacAraniShedhaH (51-52) · Śloka 52
வமநாத்யைர்விஶுத்தஂ ச க்ஷாமதேஹபலாநலம்| யதாऽண்டஂ தருணஂ பூர்ணஂ தைலபாத்ரஂ யதா ததா||௫௧|| பிஷக் ப்ரயத்நதோ ரக்ஷேத்ஸர்வஸ்மாதபசாரதஃ| |௫௨|
View original
वमनाद्यैर्विशुद्धं च क्षामदेहबलानलम्| यथाऽण्डं तरुणं पूर्णं तैलपात्रं यथा तथा||५१|| भिषक् प्रयत्नतो रक्षेत्सर्वस्मादपचारतः| |५२|
🔊 Audio coming soon
ஸ௦-வமநவிரேகாத்யைஶ்ச விஶுத்தஂ க்ஷாமதேஹஂ க்ஷாமபலஂ க்ஷாமாநலஂ ச புருஷஂ வைத்யஃ ப்ரயத்நேந ஸர்வஸ்மாதபசாராத்ரக்ஷேத்| கிமிவ? யதா தருணஂ-அபிநவஂ ஜாதமண்டஂ, யதா ச தைலபூர்ணஂ பாத்ரஂ ரக்ஷ்யதே, ததா ப்ரயத்நேந ரக்ஷேத்|
Adhikarana shuddhasyopacAraH (5) · Śloka 5
| தத்யாந்மதுரஹத்யாநி ததோऽம்லலவணௌ ரஸௌ||௫௨|| ஸ்வாதுதிக்தௌ ததோ பூயஃ கஷாயகடுகௌ ததஃ| அந்யோந்யப்ரத்யநீகாநாஂ ரஸாநாஂ ஸ்நிக்தரூக்ஷயோஃ||௫௩|| வ்யத்யாஸாதுபயோகேந க்ரமாத்தஂ ப்ரகதிஂ நயேத்| ஸர்வஂஸஹஃ ஸ்திரபலோ விஜ்ஞேயஃ ப்ரகதிஂ கதஃ||௫௪|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ பஞ்சமே கல்பஸித்திஸ்தாநே பஸ்திவ்யாபத்ஸித்திர்நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ||௫||
View original
| दद्यान्मधुरहृद्यानि ततोऽम्ललवणौ रसौ||५२|| स्वादुतिक्तौ ततो भूयः कषायकटुकौ ततः| अन्योन्यप्रत्यनीकानां रसानां स्निग्धरूक्षयोः||५३|| व्यत्यासादुपयोगेन क्रमात्तं प्रकृतिं नयेत्| सर्वंसहः स्थिरबलो विज्ञेयः प्रकृतिं गतः||५४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धिस्थाने बस्तिव्यापत्सिद्धिर्नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
ஸ௦- தஸ்மிந் மதுரஹத்யாநி தத்யாத்| அநந்தரமம்லலவணௌ ரஸௌ, ததஃ ஸ்வாதுதிக்தரஸௌ, ததஃ கஷாயகடுகரஸௌ தத்யாத்| அந்யோந்யப்ரத்யநீகாநாஂ-பரஸ்பரப்ரதிபக்ஷாணாஂ ரஸாநாஂ, ததா ஸ்நிக்தரூக்ஷயோரந்யோந்யப்ரத்யநீகயோஃ, வ்யத்யாஸாத்-விபர்யயாத், உபயோகேந-யதாஸ்வமுபயோகேந, யதா-மதுரரஸமுபயுஜ்ய புநரம்லாத்யந்யதமஂ தத்ப்ரதிபக்ஷஂ யுஞ்ஜ்யாத், அம்லமுபயுஜ்ய புநர்மதுராத்யந்யதமஂ தத்ப்ரதிபக்ஷஂ யுஞ்ஜ்யாத், ஏவஂ ஸ்நிக்தரூக்ஷயோருபயோகஂ குர்யாத்| ததா தஂ புருஷஂ வமநாதிபிர்விஶுத்தஂ, ப்ரகதிஂ யதோசிதாஂ ஸ்வாஂ நயேத்| ஸர்வஂஸஹஃ-அஶேஷக்ஷமஃ, ததா ஸ்திரபலஃ, ப்ரகதிஂ ப்ராப்தஃ புமாந் வேத்யஃ| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ பஞ்சமே கல்பஸித்திஸ்தாநே பஸ்திவ்யாபத்ஸித்திர்நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௫||