7. arśōnidanādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

மதாத்யயநிதாநாதநந்தரமர்ஶோநிதாநாரம்போ யுக்தஃ| யதஃ "அரிபிர்நிஜைஃ பரிஷ்வங்க" (ஹ. நி. அ. ௬|௪௦) இத்யுக்தம், அர்ஶாஂஸி ச ரிபுஸதஶாநீதி வக்ஷ்யதி, தஸ்மாதர்ஶோநிதாநஂ ப்ரக்ரம்யதே|

Adhikarana arshasAM nirvacanam (2) · Śloka 2

அதாதோऽர்ஶஸாஂ நிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸூத்ரே|௨|

ஸ௦-வ்யாக்யா பூர்வவத்|

Adhikarana arshasAM saMprAptiH (1-2) · Śloka 2

அரிவத்ப்ராணிநோ மாஂஸகீலகா விஶஸந்தி யத்| அர்ஶாஂஸி தஸ்மாதுச்யந்தே குதமார்கநிரோததஃ||௧|| தோஷாஸ்த்வங்மாஂஸமேதாஂஸி ஸந்தூஷ்ய விவிதாகதீந்| மாஂஸாங்குராநபாநாதௌ குர்வந்த்யர்ஶாஂஸி தாந் ஜகுஃ||௨||

ஸ௦-அநேந ஸர்வேஷாமப்யர்ஶஸாஂ குதமேட்ராதிஜாநாஂ ஸாமாந்யேந ஸம்ப்ராப்த்யாகதீ நிரூபயதி| தோஷாஃ-வாதாதயஃ, த்வங்மாஂஸமேதாஂஸி தூஷயித்வாऽபாநாதௌ யந்மாஂஸாங்குராந் குர்வந்தி தாநர்ஶாஂஸி ஜகுஃ, தந்த்ரகத இதி ஶேஷஃ| ஆதிஶப்தேந கர்ணநாஸாதீநாஂ க்ரஹணம்| கிம்பூதாந் மாஂஸாங்குராந் ? விவிதாகதீந்-நாநாஸஂஸ்தாநாந்|

Adhikarana arshasAM dvaividhyam (3) · Śloka 3

ஸஹஜந்மோத்தரோத்தாநபேதாத்த்வேதா ஸமாஸதஃ| ஶுஷ்கஸ்ராவிவிபேதாச்ச|௩|

ஸ௦-தாநி ச ஸமாஸதஃ-ஸங்க்ஷேபதோ, த்வேதா-த்விப்ரகாராணி| கதம் ? இத்யாஹ-ஸஹேத்யாதி| ஸஹ ஜந்மநா, ஸஹஜந்ம சோத்தரஂ ச ஸஹஜந்மோத்தரே, தயோருத்தாநஂ ஸஹஜந்மோத்தரோத்தாநஂ, தேந பேதோ-விஶேஷஃ, தஸ்மாத்| காநிசிச்சரீரேண ஸஹ ஜாதாநி காநிசிஜ்ஜந்மோத்தரபாவீநி| ததா, ஶுஷ்கஸ்ராவிவிபேதாச்ச த்வேதா,-காநிசிச்சுஷ்காணி காநிசித்ஸ்ராவீணி|

Adhikarana gudasya svarUpam, gude tisro balyaH tAsAmarthAnugatAni nAmAni gudauShThasya svarUpam, (3-5) · Śloka 5

"அபாநாதௌ" இத்யுக்தம்| அத ததேவ குதாபரபர்யாயஂ லக்ஷயதி - - - - | குதஃ ஸ்தூலாந்த்ரஸஂஶ்ரயஃ||௩|| அர்தபஞ்சாங்குலஸ்தஸ்மிஂஸ்திஸ்ரோऽத்யர்தாங்குலாஃ ஸ்திதாஃ| வல்யஃ, ப்ரவாஹிணீ தாஸாமந்தர்மத்யே விஸர்ஜநீ||௪|| பாஹ்யா ஸஂவரணீ தஸ்யா குதௌஷ்டோ பஹிரங்குலே| யவாத்யர்தஃ ப்ரமாணேந ரோமாண்யத்ர ததஃ பரம்||௫||

ஸ௦-ஸ்தூலாந்த்ரஂ ஸஂஶ்ரயஃ-ஆஶ்ரயோ, யஸ்ய ஸ ஏவஂவிதோ குதஃ| ஸ்தூலஂ யதந்த்ரஂ தத்ர ப்ரதிபத்த இத்யர்தஃ| கிஂப்ரமாணோऽஸௌ ? அர்தபஞ்சாங்குலஃ| அர்தேநோநாநி பஞ்ச-அர்தபஞ்ச| ஶாகபார்திவாதித்வாத்ஸமாஸஃ| அர்தபஞ்ச அங்குலாநி யஸ்ய ஸோऽர்தபஞ்சாங்குலஃ,-ஸார்தசதுரங்குலபரிமாணஃ| தஸ்மிந்-குதே, திஸ்ரோ வல்யஃ-த்ரிஸங்க்யாஃ ஸ்திதாஃ| கிஂபரிமாணாஃ ? அத்யர்தாங்குலாஃ, அதிகமர்தமங்குலஂ ப்ரத்யேகஂ பரிமாணஂ யாஸாஂ தா ஏவம்| அத தாஂஸாஂ-திஸணாம், அர்தாநுகதாநி நாமாந்யாஹ-தத்ர-மலப்ரவாஹணாதந்தஃ-அந்தரே ஸ்திதா வலீ, ப்ரவாஹிணீதி கத்யதே| மத்யே-மத்யஸ்திதா வலீ, மலஸ்ய ப்ரவஹதோ பஹிர்விஸர்ஜநாத் விஸர்ஜநீதி பண்யதே| குதஸ்ய பாஹ்யே ஸ்திதா மலஸ்ய ஸஂவரணாத் ஸஂவரணீத்யுச்யதே| தஸ்யாஃ-ஸஂவரணீஸஂஜ்ஞாயா வலேஃ, அங்குலே-தத்பரிமாணே, பஹிஃ-பாஹ்யே, குதௌஷ்டஃ ஸ்திதஃ| ப்ரமாணேந-பரிமாணதோ, குதௌஷ்டௌ யவாத்யர்தஃ-ஸார்தயவப்ரமாணஃ| ததோ-குதௌஷ்டாத், பரஂ-பரதோ பஹிஃ, ரோமாண்யத்ர குதே, ஜாயந்தே|

Adhikarana sahotthAnAmarshasAM heturasAdhyatvaM ca kulodbhavAnAM sarveShAM rogANAmasAdhyatvam (6-7) · Śloka 7

தத்ர ஹேதுஃ ஸஹோத்தாநாஂ வலீபீஜோபதப்ததா| அர்ஶஸாஂ, பீஜதப்திஸ்து மாதாபித்ரபசாரதஃ||௬|| தைவாச்ச, தாப்யாஂ கோபோ ஹி ஸந்நிபாதஸ்ய தாந்யதஃ| அஸாத்யாந்வேவமாக்யாதாஃ ஸர்வே ரோகாஃ குலோத்பவாஃ||௭||

ஸ௦-தத்ரேதி நிர்தாரணே, ஸஹஜோத்தரகாலபாவிஷ்வர்ஶஃஸு மத்யே, ஸஹோத்தாநாமர்ஶஸாஂ ஹேதுஃ வலீபீஜோபதப்ததா| வல்யாஃ-ஸம்பந்தி பீஜஂ-ஶுக்ரார்தவாஂஶோ, யஸ்மாத்ஸா வலீ உத்பத்யதே| உபதப்தஸ்ய பாவ உபதப்ததா,-அர்ஶோவிகாரகரணஸமர்தைர்வாதபித்தகபைஃ பீடநஂ, பலீபீஜஸ்யோபதப்ததோச்யதே| ஸா ச பீஜோபதப்திஃ-பீஜோபதாபோ, மாதாபித்ரபசாரதஃ| மாதா ச பிதா ச மாதாபிதரௌ, தயோரபசாரஃ-அபராத ஆஹாரவிஹாராதிகதஃ, தஸ்மாத்| ததா தைவாத்-ததாவிதாத் ப்ராக்கதாதஶுபகர்மணோ, பீஜோபதப்திஃ| தாப்யாஂ-மாதாபித்ரபசாரதைவாப்யாஂ, யஸ்மாத்ஸந்நிபாதஸ்ய கோபஃ, தஸ்மாத்தாநி-அர்ஶாஂஸி, அஸாத்யாநி| ஏவஂ-அநேந ப்ரகாரேண, ப்ராணிநாஂ ஸர்வே ரோகாஃ குலோத்பவா ஆக்யாதாஃ| பீஜோபதப்தத்வாதஸாத்யா இத்யர்தஃ|

Adhikarana sahajAnAM lakShaNam (8) · Śloka 8

ஸஹஜாநி விஶேஷேண ரூக்ஷதுர்தர்ஶநாநி ச| அந்தர்முகாநி பாண்டூநி தாருணோபத்ரவாணி ச||௮||

ஸ௦-ஸஹஜாந்யர்ஶாஂஸி விஶேஷேண ரூக்ஷாதிகுணயுதாநி பவந்தி| விஶேஷேணேத்யநேநைதத் த்யோதயதி,-உத்தரஜாதாந்யப்யேவஂபூதாநி பவந்தீதி|

Adhikarana janmottarajAnAmarshasAM ShaDvidhatvam (9) · Śloka 9

ஷோடாऽந்யாநி பதக்தோஷஸஂஸர்கநிசயாஸ்ரதஃ| |௯|

ஸ௦-அந்யாநி-உத்தரஜாதாந்யர்ஶாஂஸி, ஷட்ப்ரகாராணி| பதக்தோஷைர்வாதபித்தகபைஸ்த்ரீணி, ததா ஸஂஸர்கேணைகஂ, ததா நிசயேந [ ஏகஂ ] ததா ரக்தேந [ஏகஂ], இதி ஷட்த்வம்| ஷோடாஶப்தஃ பஷோதராதிஃ|

Adhikarana shuShkArdrArshasAM doShAnubandhaH (9) · Śloka 9

| ஶுஷ்காணி வாதஶ்லேஷ்மப்யாமார்த்ராணி த்வஸ்ரபித்ததஃ||௯||

ஸ௦-"ஶுஷ்கஸ்ராவிவிபேதாச்ச த்விதா" (ஶ்லோ. ௩) இத்யுக்தம்| தத்ர ஶுஷ்காணி ப்ராயேண வாதகபாப்யாஂ வ்யஸ்தஸமஸ்தாப்யாம்| யாநி த்வார்த்ராணி தாந்யஸ்ரபித்ததஃ, ததைவ வ்யஸ்தஸமஸ்தாப்யாஂ பவந்தி|

Adhikarana arshasAM nidAnam (10-15) · Śloka 15

தோஷப்ரகோபஹேதுஸ்து ப்ராகுக்தஸ்தேந ஸாதிதே| அக்நௌ, மலேऽதிநிசிதே, புநஶ்சாதிவ்யவாயதஃ||௧௦|| யாநஸங்க்ஷோபவிஷமகடிநோத்கடகாஸநாத்| பஸ்திநேத்ராஶ்மலோஷ்டோர்வீதலசைலாதிகட்டநாத்||௧௧|| பஶஂ ஶீதாம்புஸஂஸ்பர்ஶாத்ப்ரததாதிப்ரவாஹணாத்| வாதமூத்ரஶகத்வேகதாரணாத்ததுதீரணாத்||௧௨|| ஜ்வரகுல்மாதிஸாராமக்ரஹணீஶோபபாண்டுபிஃ| கர்ஶநாத்விஷமாப்யஶ்ச சேஷ்டாப்யோ, யோஷிதாஂ புநஃ||௧௩|| ஆமகர்பப்ரபதநாத்கர்பவத்திப்ரபீடநாத்| ஈதஶைஶ்சாபரைர்வாயுரபாநஃ குபிதோ மலம்||௧௪|| பாயோர்வலீஷு தஂ தத்தே தாஸ்வபிஷ்யண்ணமூர்திஷு| ஜாயந்தேऽர்ஶாஂஸி|௧௫|

ஸ௦-ப்ராக்-பூர்வஂ ஸர்வரோகவிதாநே, தோஷப்ரகோபஹேதுஃ [ உக்தோ-] தர்ஶிதஃ| தேந-தோஷப்ரகோபகாரணேந, வஹ்நௌ ஸாதிதே-மந்தத்வஂ கமிதே| அக்நிமாந்த்யாதாஹாரஃ ஸம்யக்பாகமகச்சந் பூயஸா மலத்வேநைவ ஸம்பத்யதே| தத இதமாஹ-மலேऽதிநிசிதே| மலே-புரீஷாக்யே, அதிநிசிதே-ப்ரவத்தே மாஂஸாங்குரஜநநயோக்யே, வாயுரபாநாக்யஃ பாயோஃ ஸம்பந்திநீஷு வலீஷு, தஂ மலஂ நிசிதஂ தத்தே| தத்தேஶமலவ்யதிஸம்பர்காத்தா வலயோऽபிஷ்யண்ணமூர்தயஃ ப்ரக்லிந்நதேஹாஃ ஸம்பத்யந்தே| தாஸு சாபிஷ்யண்ணமூர்திஶ்வர்ஶாஂஸி ஜாயந்தே| இத்யுத்தரகாலஜாநாமர்ஶஸாஂ ஸம்ப்ராப்திஃ| ததா ச கேந வாயுஃ குபிதோ மலஂ தத்தே ? இத்யாஹ-புநஶ்சாதிவ்யவாயத இத்யாதி| புநரிதி நிர்தேஶாத் பூர்வோக்தேந ஹேதுநா வாயுஃ குபிதஃ, ததாऽதிவ்யவாயாதிபிஃ குபித இதி கமயதி| பஸ்த்யாதீநாஂ கட்டநேந ஸம்பந்தஃ| ப்ரததாதிப்ரவாஹணேந தோஷாதிவேகாநாஂ ப்ரவர்தநம்| வாதமூத்ரஶகத்வேகாநாஂ தூதீரணமிஹோக்தமிதி ப்ரவாஹணோதீரணயோர்த்வயோருபாதாநம்| ஜ்வராதிபிஃ கர்ஷணாதிதி யோஜ்யம்| விஷமாப்யஶ்ச சேஷ்டாப்ய இதி ஸாஹஸாதிவிஷமாசரணாதிகாப்யஃ| யோஷிதாஂ புநரீதி புநஃஶப்தேந பூர்வோக்தேப்யஃ ப்ரகாரேப்யஃ ப்ரகாராந்தரமாமகர்பப்ரபதநாதிகஂ கஹ்யதே| ஈதஶைரபரைரப்யநிர்திஷ்டைரிஹ தத்ப்ரகோபஹேதுபிர்வாயுஃ குபித இதி யோஜ்யம்|

Adhikarana arshasAM pUrvalakShaNam (15-20) · Śloka 20

| தத்பூர்வலக்ஷணஂ மந்தவஹ்நிதா||௧௫|| விஷ்டம்பஃ ஸக்திஸதநஂ பிண்டிகோத்வேஷ்டநஂ ப்ரமஃ| ஸாதோऽங்கே நேத்ரயோஃ ஶோபஃ ஶகத்பேதோऽதவா க்ரஹஃ||௧௬|| மாருதஃ ப்ரசுரோ மூடஃ ப்ராயோ நாபேரதஶ்சரந்| ஸருக் ஸபரிகர்தஶ்ச கச்ச்ராந்நிர்கச்சதி ஸ்வநந்||௧௭|| அந்த்ரகூஜநமாடோபஃ க்ஷாமதோத்காரபூரிதா| ப்ரபூதஂ மூத்ரமல்பா விடஶ்ரத்தா தூமகோऽம்லகஃ||௧௮|| ஶிரஃபஷ்டோரஸாஂ ஶூலமாலஸ்யஂ பிந்நவர்ணதா| தந்த்ரேந்த்ரியாணாஂ தௌர்பல்யஂ க்ரோதோ துஃகோபசாரதா||௧௯|| ஆஶங்கா க்ரஹணீதோஷபாண்டுகுல்மோதரேஷு ச| |௨௦|

ஸ௦-தேஷாமர்ஶஸாஂ பூர்வலக்ஷணஂ தத்பூர்வலக்ஷணஂ மந்தவஹ்நிதேத்யாதிகஂ ஶகத்க்ரஹபர்யந்தம்| அத்ர ச பூர்வலக்ஷணமத்யே "ஶகத்பேதோऽதவா க்ரஹஃ" இதி நிர்திஷ்டம், கஸ்யசித்புருஷஸ்யோத்பித்ஸுஷ்வர்ஶஃஸு பிந்நவர்சஸ்த்வஂ கஸ்யசித்பத்தவர்சஸ்த்வமித்யதவாஶப்தஸ்யார்தஃ| மாருத இதி ஸாமர்த்யாதபாநாக்யஃ, ப்ராயோ-பூயிஷ்டஂ கத்வா, நாபேரதஶ்சரந்-கச்சந், ப்ரசுரோ பவதி| ததா, மூடோ-மூட இவ மூடஃ| க்ரியாமாத்மீயாஂ ஹித்வேவ வர்தமாநஃ| ததா, ஸருக்-ஸஶூலஃ| ததா, ஸஹ பாரிகர்தேந வர்ததே ஸபரிகர்தஃ| சிந்தந்நிவ கச்ச்ராந்நிர்கச்சதி, ஸ்வநந்-ஶப்தாயமாநஃ| ததா, அந்த்ரகூஜநாதிகஂ பவதி| ததா ச க்ரஹணீதோஷாதிஷ்வாஶங்கா பவதி|

Adhikarana arshasAM sAmAnyalakShaNam (20-28) · Śloka 28

| ஏதாந்யேவ விவர்த்தந்தே ஜாதேஷு ஹதநாமஸு||௨௦|| நிவர்தமாநோऽபாநோ ஹி தைரதோமார்கரோததஃ| க்ஷோபயந்நநிலாநந்யாந் ஸர்வேந்த்ரியஶரீரகாந்||௨௧|| ததா மூத்ரஶகத்பித்தகபாந் தாதூஂஶ்ச ஸாஶயாந்| மத்காத்யக்நிஂ ததஃ ஸர்வோ பவதி ப்ராயஶோऽர்ஶஸஃ||௨௨|| கஶோ பஶஂ ஹதோத்ஸாஹோ தீநஃ க்ஷாமோऽதிநிஷ்ப்ரபஃ| அஸாரோ விகதச்சாயோ ஜந்துஜுஷ்ட இவ த்ருமஃ||௨௩|| கத்ஸ்நைருபத்ரவைர்கஸ்தோ யதோக்தைர்மர்மபீடநைஃ| ததா காஸபிபாஸாஸ்யவைரஸ்யஶ்வாஸபீநஸைஃ||௨௪|| க்லமாங்கபங்கவமதுக்ஷவதுஶ்வயதுஜ்வரைஃ| க்லைப்யபாதிர்யதைமிர்யஶர்கராஶ்மரிபீடிதஃ||௨௫|| க்ஷாமபிந்நஸ்வரோ த்யாயந்முஹுஃ ஷ்டீவந்நரோசகீ| ஸர்வபர்வாஸ்திஹந்நாபிபாயுவங்க்ஷணஶூலவாந்||௨௬|| குதேந ஸ்ரவதா பிச்சாஂ புலாகோதகஸந்நிபாம்| விபத்தமுக்தஂ ஶுஷ்கார்த்ரஂ பக்காமஂ சாந்தராऽந்தரா||௨௭|| பாண்டு பீதஂ ஹரித்ரக்தஂ பிச்சிலஂ சோபவேஶ்யதே| |௨௮|

ஸ௦-ஏதாந்யேவ-க்ரஹணீதோஷாதீநி, ஹதநாமஸு-அர்ஶஃஸு, ஜாதேஷு விவர்த்தந்தே-வத்திமாப்நுவந்தி| ஸ௦-தைஃ-அர்ஶோபிஃ, அதோமார்கரோதாதபாநோ நிவர்தமாந ஊர்த்வஂ ப்ரவத்தஃ ஸர்வா(அந்யா)நநிலாந்-ஸமாநோதாநவ்யாநப்ராணாந், ஸர்வேந்த்ரியஶரீரகாந் ப்ரத்யாஹரணரூபதயா க்ஷோபயந்-ஸஂரம்பாந் குர்வந், ததா மூத்ராதீந், ததா தாதூந்-ரஸாதீஂஶ்ச, ஸாஶயாந்-ஸஹாதாரேண வர்தமாநாந், க்ஷோபயந்நக்நிஂ மத்காதி-மந்தீகரோதி| ததஃ-அக்நிமார்தவாதிகாத் காரணாத், ப்ராயேணார்ஶஸோ-துர்நாமவாந், கஶாதிகஃ ஸ்யாத்| அர்ஶஸ இத்யத்ர "அர்ஶாதித்வாத்" அச்| விகதச்சாயோ த்ருமோ ஜந்துஜுஷ்டஃ பத்ரௌகவிரஹாத்யதா சாயாரஹிதஃ, ததைவார்ஶஸஃ ஶோபாரஹித இதி ஶ்லேஷோபமாலங்காரஃ| ததேதி ந கேவலஂ பூர்வோக்தைருபத்ரவைர்க்ரஸ்தஃ, அபி து காஸாதிபிரபீத்யர்தஃ| க்லேஷ்யேத்யாதி| அஶ்மரிபீடித இத்யத்ர "ங்யாபோஃ" இத்யாதிநா பஹுலவசநாத்த்ரஸ்வஃ| அதவா, 'அஶ்மநி பீடிதஃ' இதி பாடஃ| க்ஷாமோ பிந்நஶ்ச ஸ்வரோ யஸ்ய ஸ ஏவம்| ததா, த்யாயந்-சிந்தாவ்யாப்தஃ| ததா, நிஷ்டீவநாதிபிர்யுதஃ| ததா, குதேந பிச்சாஂ புலாகோதகஸந்நிபாஂ ஸ்ரவதா விபத்தாதிகமுபவேஶ்யதே| அப்ராப்தபாகஂ தாந்யஂ புலாகஶப்தவாச்யம்| ஆகமஃ-"தாந்யஂ புலாகோऽநிஷ்பந்நம்" இதி| அதவா, புலாகஃ-குத்ஸிதஂ தாந்யம், தஸ்யோதகேந துல்யாம்| அந்யே து யவகோதூமாதிஸ்வேதஃ புலாகோதகமித்யாஹுஃ, தேந துல்யாம்| விபத்தமுக்தமிதி கதாசிதுதாவத்தஂ கதாசிதநுத்வத்தஂ பவதி|

Adhikarana vAtArshasAM lakShaNam (28-34) · Śloka 34

வாதார்ஶஸாஂ லக்ஷணமாஹ - - - - குதாங்குரா பஹ்வநிலாஃ ஶுஷ்காஶ்சிமிசிமாந்விதாஃ||௨௮|| ம்லாநாஃ ஶ்யாவாருணாஃ ஸ்தப்தா விஷமாஃ பருஷாஃ கராஃ| மிதோ விஸதஶா வக்ராஸ்தீக்ஷ்ணா விஶ்புடிதாநநாஃ||௨௯|| பிம்பீகர்கந்துகர்ஜூரகார்பாஸீபலஸந்நிபாஃ| கேசித்கதம்பபுஷ்பாபாஃ கேசித்ஸித்தார்தகோபமாஃ||௩௦|| ஶிரஃபார்ஶ்வாஂஸகட்யூருவங்க்ஷணாப்யதிகவ்யதாஃ| க்ஷவதூத்காரவிஷ்டம்பஹத்க்ரஹாரோசகப்ரதாஃ||௩௧|| காஸஶ்வாஸாக்நிவைஷம்யகர்ணநாதப்ரமாவஹாஃ| தைரார்தோ க்ரதிதஂ ஸ்தோகஂ ஸஶப்தஂ ஸப்ரவாஹிகம்||௩௨|| ருக்பேநபிச்சாநுகதஂ விபத்தமுபவேஶ்யதே| கஷ்ணத்வங்நகவிண்மூத்ரநேத்ரவக்க்ரஶ்ச ஜாயதே||௩௩|| குல்மப்லீஹோதராஷ்டீலாஸம்பவஸ்தத ஏவ ச|௩௪|

ஸ௦-வாதாதிகா குதஜாஃ ஶுஷ்காதிகுணயுக்தாஃ| விஷமாஃ-விஷமஸஂஸ்தாநா ஊர்த்வாதஸ்திர்யகாதிதுஃஸஂஸ்திதாஃ| பருஷாஃ-ஶாகபத்ராதிதுல்யஸ்பர்ஶாஃ| மிதோ விஸதஶாஃ-பரஸ்பரமதுல்யஸந்நிவேஶாஃ| வக்ராஃ-தநுஷ்கோட்யாதிவத்| ததா, தீக்ஷ்ணாஃ-தர்பாங்குரவத்| விஸ்புடிதஂ-கேஸராதிவத், ஆநநஂ யேஷாஂ த ஏவம்| பிம்ப்யாத்யநேகோபமாநோபாதாநஂ தேஷாஂ விசித்ரரூபதர்ஶநார்தம்| ஶிர ஆதிஷ்வதிகவ்யதாஃ| ததா, க்ஷவத்வாதிப்ரதாஃ| ததா, காஸாதிகதஃ| தைரார்தஃ-பீடிதோ, க்ரதிதாதிகமுபவேஶ்யதே| கஷ்ணத்வகாதிஶ்ச ஸ்யாத்| தத ஏவ ச குதாங்குரேப்யோ குல்மாதிஸம்பவஃ|

Adhikarana pittArshasAM lakShaNam (34-37) · Śloka 37

| பித்தோத்தரா நீலமுகா ரக்தப்தாஸிதப்ரபாஃ||௩௪|| தந்வஸ்ரஸ்ராவிணோ விஸ்ராஸ்தநவோ மதவஃ ஶ்லதாஹ்| ஶுகஜிஹ்வாயகத்ऽऽகண்டஜலௌகோவக்க்ரஸந்நிபாஃ||௩௫|| தாஹபாகஜ்வரஸ்வேததண்மூர்ச்சாருசிதமோஹதாஃ| ஸோஷ்மாணோ த்ரவநீலோஷ்ணபீதரக்தாமவர்சஸஃ||௩௬|| யவமத்யா ஹரீத்பீதஹாரித்ரத்வஙூநகாதயஃ| |௩௭|

ஸ௦-பித்தார்ஶஸாஂ நீலமுகா இத்யாதி லக்ஷணஂ ஹாரித்ரத்வங்நகாதய இதிபர்யந்தம்| தநு-அச்சஂ, அஸ்ரஂ-ரக்தஂ, நித்யஂ ஸ்ரவந்தி, இதி "ஆபீக்ஷ்ண்யே" ணிநிஃ| ததா, தநவோ-ந கநாஃ, ஶ்லேஷ்ம-குதாங்குரவத்| மதவஃ-ஶிரீஷபுஷ்பாதிவத்| ஶ்லதாஃ-ஸ்விந்நமாஂஸாதிவத்| ஶுகஜிஹ்வேத்யாதி பஹூபமாத்வஂ பூர்வவத் ஸஂஸ்தாநவர்ணவைசித்ர்யார்தம்| த்ரவாதீநாஂ வர்சஸா ஸம்பந்தஃ| யவமத்யாஃ-யவமத்யஸஂஸ்தாநாஃ| ஹரிதோ-தூர்வாவர்ணாஃ, பீதா ஹாரித்ராஶ்ச த்வகாதயோ யேஷாஂ த ஏவம்| ஆதிஶப்தேந நயநவிண்மூத்ராதயோ கஹ்யந்தே|

Adhikarana kaphArshasAM lakShaNam (37-42) · Śloka 42

| ஶ்லேஷ்மோல்பணா மஹாமூலா கநா மந்தருஜஃ ஸிதாஃ||௩௭|| உச்சூநோபசிதாஃ ஸ்நிக்தாஃ ஸ்தப்தவத்தகுருஸ்திராஃ| பிச்சிலாஃ ஸ்திமிதாஃ ஶ்லக்ஷ்ணாஃ கண்ட்வாட்யாஃ ஸ்பர்ஶநப்ரியாஃ||௩௮|| கரீரபநஸாஸ்த்யாபாஸ்ததா கோஸ்தநஸந்நிபாஃ| வங்க்ஷணாநாஹிநஃ பாயுபஸ்திநாபிவிகர்திநஃ||௩௯|| ஸகாஸஶ்வாஸஹல்லாஸப்ரஸேகாருசிபீநஸாஃ| மேஹகச்ச்ரஶிரோஜாட்யஶிஶிரஜ்வரகாரிணஃ||௪௦|| க்லைப்யாக்நிமார்தவச்சர்திராமப்ராயவிகாரதாஃ| வஸாபஸகபப்ராஜ்யபுரீஷாஃ ஸப்ரவாஹிகாஃ||௪௧|| ந ஸ்ரவந்தி ந பித்யந்தே பாண்டுஸ்நிக்தத்வகாதயஃ| |௪௨|

ஸ௦-ஶ்லேஷ்மார்ஶஸாஂ மஹாமூலாதிகஂ லக்ஷணஂ பாண்டுஸ்நிக்தத்வகாத்யந்தம்| பஹ்வநிலா இத்யநேந பித்தோ[த்தரா இத்யநேந ஶ்லேஷ்மோ]ல்பணா இத்யநேந ச நிர்தேஶேந ஸர்வேஷாமேவார்ஶஸாஂ த்ரிதோஷஜத்வஂ த்யோதயதி| தேந ஸர்வாண்யர்ஶாஂஸி த்ரிதோஷஜாநி, பூயஸா து வ்யபதேஶ இதி வேத்யம்|

Adhikarana dvidoShArshasAM lakShaNam (42) · Śloka 42

| ஸஂஸஷ்டலிங்காஃ ஸஂஸர்காத்|௪௨|

ஸ௦-ஸஂஸர்காத்குதாங்குராஃ ஸஂஸஷ்டலிங்காஃ-ஸஂஸஷ்டரூபாஃ, ஸ்யுஃ|

Adhikarana tridoShArshasAM lakShaNam (42) · Śloka 42

| நிசயாத்ஸர்வலக்ஷணாஃ||௪௨||

ஸ௦-நிசயாத்-ஸந்நிபாதாத், ஸர்வலக்ஷணாஃ-தோஷத்ரயலக்ஷணயுதாஃ|

Adhikarana raktArshasAM lakShaNam (43-45) · Śloka 45

ரக்தோல்பணா குதேகீலாஃ பித்தாகதிஸமந்விதாஃ| வடப்ரரோஹஸதஶா குஞ்ஜாவித்ருமஸந்நிபாஃ||௪௩|| தேऽத்யர்தஂ துஷ்டமுஷ்ணஂ ச காடவிட்ப்ரதிபீடிதாஃ| ஸ்ரவந்தி ஸஹஸா ரக்தஂ தஸ்ய சாதிப்ரவத்திதஃ||௪௪|| பேகாபஃ பீட்யதே துஃகைஃ ஶோணிதக்ஷயஸம்பவைஃ| ஹீநவர்ணபலோத்ஸாஹோ ஹதௌஜாஃ கலுஷேந்த்ரியஃ||௪௫||

ஸ௦-ரக்தோல்பணாஃ-ரக்தாதிகாஃ, குதேகீலாஃ பித்தஸ்யாகத்யா-லக்ஷணேந, ஸமந்விதா இத்யாதிகஂ கலுஷேந்த்ரிய இதி யாவதேஷாஂ லக்ஷணஂ போத்யம்| குதாங்குரா இதி ப்ரகதேऽபி குதேகிலா இத்யுக்தஂ வைசித்ர்யார்தம்| தே ச குதேகீலா அதிதுஷ்டமுஷ்ணஂ ச ஸஹஸா-அசிந்திதமேவ ஶூலாதிலிங்கைஃ, ரக்தஂ ஸ்ரவந்தி, காடவிட்ப்ரதிபீடிதாஃ ஸந்தஃ| தஸ்ய-ரக்தஸ்ய, அதிப்ரவத்திதோ பேகாபோ பவதி| சோऽவதாரணே, தஸ்யைவ ரக்தஸ்யாதிப்ரவர்தநாந்மண்டூகாபஃ ஸ்யாத், ந காரணாந்தரேணேத்யர்தஃ| ஶோணிதக்ஷயஸம்பவைர்துஃகைஃ-ரோகைஃ, பீட்யதே| "ரக்தேऽம்லஶிஶிரப்ரீதிஸிராஶைதில்யரூக்ஷதாஃ|" (ஹ. ஸூ. அ. ௧௧|௧௭) இதி ரக்தக்ஷயஜாஃ உக்தாஃ| ததா, ஹீநவர்ணபலோத்ஸாஹாதிஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana arshasAmudAvarta upadravaH (46-52) · Śloka 52

முத்ககோத்ரவஜூர்ணாஹ்வகரீரசணகாதிபிஃ| ரூக்ஷைஃ ஸங்க்ராஹிபிர்வாயுஃ ஸ்வே ஸ்தாநே குபிதோ பலீ||௪௬|| அதோவஹாநி ஸ்ரோதாஂஸி ஸஂருத்யாதஃ ப்ரஶோஷயந்| புரீஷஂ வாதவிண்மூத்ரஸங்கஂ குர்வீத தாருணம்||௪௭|| தேந தீவ்ரா ருஜா கோஷ்டபஷ்டஹத்பார்ஶ்வகா பவேத்| ஆத்மாநமுதராவேஷ்டோ ஹல்லாஸஃ பரிகர்தநம்||௪௮|| பஸ்தௌ ச ஸுதராஂ ஶூலஂ கண்டஶ்வயதுஸம்பவஃ| பவநஸ்யோர்த்வகாமித்வஂ ததஶ்ச்சர்த்யருசிஜ்வராஃ||௪௯|| ஹத்ரோகக்ரஹணீதோஷமூத்ரஸங்கப்ரவாஹிகாஃ| பாதிர்யதிமிரஶ்வாஸஶிரோருக்காஸபீநஸாஃ||௫௦|| மநோவிகாரஸ்தஷ்ணாஸ்ரபித்தகுல்மோதராதயஃ| தே தே ச வாதஜா ரோகா ஜாயந்தே பஶதாருணாஃ||௫௧|| துர்நாம்நாமித்யுதாவர்தஃ பரமோऽயமுபத்ரவஃ| வாதாபிபூதகோஷ்டாநாஂ தைர்விநாऽபி ஸ ஜாயதே||௫௨||

ஸ௦-ஆதிஶப்தேந மஸூராதீநாஂ க்ரஹணம்| முத்காதிபீ ரூக்ஷைஃ ஸங்க்ராஹிபிர்வாயுஃ-அபாநாக்யஃ, ஸ்வே ஸ்தாநே-பஸ்த்யாதிலக்ஷணே, குபிதோऽத ஏவ பலவாந், ஸ்வஸ்தாநே குபிதோ பலீ ஸ்யாத்| பலீ பவநோ வாதாதிஸங்கஂ [தாருணஂ] குர்வீத| கிஂ கத்வா ? அதோவஹாநி ஸ்ரோதாஂஸி ஸஂருத்ய| கிஂ குர்வந் ? அதஃ புரீஷஂ ப்ரஶோஷயந்| தேந-வாதவிண்மூத்ரஸங்கேந ஹேதுநா, தேந வா-ததாவிதேந வாயுகோபேந, தீவ்ரா-தாருணா, பீடா கோஷ்டாதிகா பவேத்| ததா, ஆத்மாநாதயஃ ஸ்யுஃ பரிகர்தநஂ ச| பஸ்தௌ சேதி சஶப்தோ பிந்நக்ரமஃ, ஶூலஂ சேத்யர்தஃ| கண்டயோஃ ஶ்வயதுர்கண்டஶ்வயதுஃ, தஸ்ய ஸம்பவஃ| பவநஸ்ய-ப்ரகதத்வாதபாநாக்யஸ்ய, ஊர்த்வகாமித்வஂ ஸ்யாத்| ததஃ-ஊர்த்வகமநாத், சர்த்யாதயஃ ஸ்யுஃ| தே தே ச வாதஜா ரோகாஃ-அநேகே நகபேதாதயோ, பஶதாருணாஃ-அதிஶயேந துஃகாவஹாஃ, ஜாயந்தே| துர்நாம்நாமிதி-ஏவஂ பூர்வோக்தேந ப்ரகாரேண, அயஂ உதாவர்தஃ பரமோ-மஹாந், உபஸ்ரவஃ ஸ்மதோ முநீந்த்ரைரிதி ஶேஷஃ| வாதேத்யாதி| வாதேநாபூபிதோ-வ்யாப்தஃ, கோஷ்டோ யேஷாஂ த ஏவஂ தேஷாஂ [தைஃ-] துர்நாமபிர்விநாऽபி, ஸஃ-உதாவர்தோ ஜாயதே, ந கேவலஂ தைஃ, இத்யபிஶப்தார்தஃ|

Adhikarana arshasAmasAdhyatvam, arshasAM yApyatvam (53) · Śloka 53

அதுநா ஸாத்யாஸாத்யவிபாகமேஷாமாஹ - - - - ஸஹஜாநி த்ரிதோஷாணி யாநி சாப்யந்தரே வலௌ| ஸ்திதாநி தாந்யஸாத்யாநி, யாப்யந்தேऽக்நிபலாதிபிஃ||௫௩||

ஸ௦-ஸஹஜாந்யர்ஶாஂஸி, ததா த்ரிதோஷஜாநி யதோத்தரகாலஜாந்யபி, ஆப்யந்தரே வலௌ யாநி ஸ்திதாந்யேகதோஷஜாநி தாந்யப்யஸாத்யாநி| பலிஶப்தஃ புஂஸ்த்ரீலிங்கஃ| அர்ஶஸாமஸாத்யாநாஂ கிஂ கார்யம் ? இத்யாஹ-யாப்யந்த இத்யாதி| அக்நிபலமாதி யேஷாஂ த ஏவம், தைர்யாப்யந்தே| அக்நிபலேऽக்ஷீண ஆயுஷி ச பாதஸம்பதி சேத்யர்தஃ|

Adhikarana arshasAM kRuchrasAdhyatvam (54) · Śloka 54

த்வந்த்வஜாநி த்விதீயாயாஂ வலௌ யாந்யாஶ்ரிதாநி ச| கச்ச்ரஸாத்யாநி தாந்யாஹுஃ பரிஸஂவத்ஸராணி ச||௫௪||

ஸ௦-த்வந்த்வஜாநி-ஸங்கரோத்பந்நாநி, யாநி ச த்விதீயாயாஂ வலௌ ஸஂஶ்ரிதாநி, தாநி கச்ச்ரஸாத்யாந்யாஹுஃ, முநய இதி ஶேஷஃ| ததா பரிஸஂவத்ஸராணி ச கச்ச்ரஸாத்யாநி| பரிகதாநி ஸஂவத்ஸரஂ பரிஸஂவத்ஸராணி, ப்ராதிஸமாஸஃ, வர்ஷாதிக்ராந்தாநீத்யர்தஃ|

Adhikarana arshasAM sukhasAdhyatvam (55) · Śloka 55

பாஹ்யாயாஂ து வலௌ ஜாதாந்யேகதோஷோல்பணாநி ச| அர்ஶாஂஸி ஸுகஸாத்யாநி ந சிரோத்பதிதாநி ச||௫௫||

ஸ௦-பாஹ்யாயாஂ வலௌ ஜாதாநி யாநி ததைகதோஷோல்பணாநி ச ததா ந சிரோத்பதிதாநி-ஸஂவத்ஸராதர்வாக்ஜாதாநி, தாநி ச ஸுகஸாத்யாநி|

Adhikarana meDhrAdiShvapyarshAMsi vakShyante (56) · Śloka 56

மேட்ராதிஷ்வபி வக்ஷ்யந்தே யதாஸ்வம்| |௫௬|

ஸ௦-மேட்ரபயநாஸாகர்ணாதிஷு சார்ஶாஂஸி வக்ஷ்யந்தே| யதாஸ்வஂ-ஸ்வீயே ஸ்வீயேऽத்யாயே குஹ்யரோகவிஜ்ஞாநே நாஸாரோகவிஜ்ஞாநே கர்ணரோகவிஜ்ஞாநாதௌ சேதி|

Adhikarana nAbhijArshasAM lakShaNam (56) · Śloka 56

நாபிஜாநி து| கண்டூபதாஸ்யரூபாணி பிச்சிலாநி மதூநி ச||௫௬||

ஸ௦-நாபிஜாநி து-நாபௌ ஜாதாநி புநர்கண்டூபதாஸ்யரூபாணி, கண்டூபதாநாஂ-கிஞ்சுலுகாநாமாஸ்யஂ ததிவ ரூபஂ யேஷாஂ தாந்யேவம்| ததா பிச்சிலாநி-பிச்சாவந்தி, ததா மதூநி ச பவந்தி|

Adhikarana carmakIlAnAM saMprAptiH (57) · Śloka 57

சர்மகீலாந்யாஹ - - - - வ்யாநோ கஹீத்வா ஶ்லேஷ்மாணஂ கரோத்யர்ஶஸ்த்வசோ பஹிஃ| கீலோபமஂ ஸ்திரகரஂ சர்மகீலஂ து தஂ விதுஃ||௫௭||

ஸ௦-வ்யாநாக்யோ வாயுஃ ஶ்லேஷ்மாணஂ கஹீத்வாऽர்ஶஃ கரோதி| க்க ? த்வசோ பஹிஃ-பாஹ்யப்ரதேஶே| கிம்பூதம் ? கீலோபமஂ ததா ஸ்திரஂ கரஂ ச| தஂ ச-குதாங்குரஂ, சர்மகீலஂ விதுஃ, முநய இதி ஶேஷஃ|

Adhikarana vAtajAnAM lakShaNam, pittajAnAM lakShaNam, kaphajAnAM lakShaNam (58) · Śloka 58

வாதேந தோதஃ பாருஷ்யஂ, பித்தாதஸிதரக்ததா| ஶ்லேஷ்மணா ஸ்நிக்ததா தஸ்ய க்ரதிதத்வஂ ஸவர்ண்தா||௫௮||

ஸ௦-தத்ர வாதேநாதிகேந தோதபாருஷ்யே பவதஃ| பித்தாதஸிதரக்ததா பவதி| ஶ்லேஷ்மணா தஸ்ய-சர்மகீலஸ்ய, ஸ்நிக்ததாதிகஂ ஸ்யாத்| க்ரதிதத்வஂ-க்ரந்திஸதஶத்வம்| ஸவர்ணதா-ப்ராகதஶரீரதுல்யவர்ணதா|

Adhikarana arshasAM prashame shIghraM yatnaH kAryaH (7) · Śloka 7

அர்ஶஸாஂ ப்ரஶமே யத்நமாஶு குர்வீத புத்திமாந்| தாந்யாஶு ஹி குதஂ பத்தா குர்யுர்பத்தகுதோதரம்||௫௯|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ததீயே நிதாநஸ்தாநேऽர்ஶஸாஂ நிதாநஂ நாம ஸப்தமோऽத்யாயஃ||௭||

ஸ௦-அர்ஶஸாஂ ப்ரஶமே-ஶாந்தௌ, மதிமாந் ஶீக்ரஂ யத்நஂ குர்வீத| கிமிதி சேத் ? ததாஹ-தாநீத்யாதி| யஸ்மாத்தாநி-அர்ஶாஂஸி, குதஂ பத்தா-நிரூத்த்ய, பத்தகுதோதரஂ ஶீக்ரஂ குர்யுரிதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ததீயே நிதாநஸ்தாநேऽர்ஶஸாஂ நாம ஸப்தமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௭||