8. atīsāragrahaṇirōganidānādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

அர்ஶோநிதாநாதநந்தரமதிஸாரக்ரஹணீரோகநிதாநாரம்பஃ| யதோ வக்ஷ்யதி (ஹ. சி. அ. ௮|௧௬௪) - "அர்ஶோதிஸாரக்ரஹணீவிகாராஃ ப்ராயேண சாந்யோந்யநிதாநபூதாஃ|" இதி|

Adhikarana atIsAragrahaNIroganidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2

தஸ்மாததீஸாரக்ரஹணீரோகநிதாநஂ ப்ரக்ரம்யத இத்யாஹ - - - - அதாதோऽதீஸாரக்ரஹணீதோஷநிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே)||௨||

ஸ௦-பூர்வவத்வ்யாக்யா|

Adhikarana atIsAraH ShaDvidhaH (1) · Śloka 1

தோஷைர்வ்யஸ்தைஃ ஸமஸ்தைஶ்ச பயாச்சோகாச்ச ஷட்விதஃ| அதீஸாரஃ|௧|

ஸ௦-தோஷைர்வ்யஸ்தைஃ-பதக்வாதபித்தகபைஃ, ஸமஸ்தைஃ-ஸந்நிபாதேந, ததா பயாத் ஶோகாச்சேதி ஷட்விதோऽதீஸாரஃ|

Adhikarana atIsArasya nidAnam (1-4) · Śloka 4

| ஸ ஸுதராஂ ஜாயதேऽத்யம்புபாநதஃ||௧|| கஶஶுஷ்காமிஷாஸாத்ம்யதிலபிஷ்டவிரூடகைஃ| மத்யரூக்ஷாதிமாத்ராந்நைரர்ஶோபிஃ ஸ்நேஹவிப்ரமாத்||௨|| கமிப்யோ வேகரோதாச்ச தத்விதைஃ குபிதோऽநிலஃ| விஸ்ரஂஸயத்யதோऽப்தாதுஂ ஹத்வா தேநைவ சாநலம்||௩|| வ்யாபத்யாநுஶகத்கோஷ்டஂ புரீஷஂ த்ரவதாஂ நயந்| ப்ரகல்பதேऽதிஸாராய|௪|

ஸ௦-ஸ ச ஸுதராமத்யம்புபாநாத் ஜாயதே| கஶஶுஷ்காமிஷாதிபிஸ்ததா தத்விதைஃ-வாதப்ரகோபஹேதுபிரிஹாநுக்தைரபி, அநிலஃ குபிதோऽப்தாதுஂ ஶரீரகதமதோ விஸ்ரஂஸயதி-அதஸ்தாந்நயதி| ஸ்நேஹவிப்ரமஃ-ஸ்நேஹவ்யாபத்திஃ| தேநைவ-அப்தாதுநா, அநலஂ-ஜடராக்நிஂ, ஹத்வா-மந்தத்வஂ நீத்வா, ததா கோஷ்டஂ வ்யாபத்ய-ஶூந்யதாஂ கோஷ்டஸ்ய காரயித்வா, அநுஶகத்-ஶகதஃ ஸமீபே, ந து ஸர்வஂ கோஷ்டம்| புரீஷஂ ச தேநைவ தாதுநா த்ரவதாஂ நயந்-ப்ராபயந்| அதீஸாராய கல்பதே-ஸம்பத்யதே| அநில இதி யோஜ்யம்|

Adhikarana atIsArasya pUrvarUpam (4-5) · Śloka 5

| லக்ஷணஂ தஸ்ய பாவிநஃ||௪|| தோதோ ஹத்குதகோஷ்டேஷு காத்ரஸாதோ மலக்ரஹஃ| ஆத்மாநமவிபாகஶ்ச|௫|

ஸ௦-தஸ்ய-அதீஸாரஸ்ய, பாவிநோ-பவிஷ்யதோ லக்ஷணஂ, தோதோ ஹதாதிஷு காத்ரஸாதாதி ச|

Adhikarana vAtajAnAM lakShaNam (5-7) · Śloka 7

| தத்ர வாதேந விட்ஜலம்||௫|| அல்பால்பஂ ஶப்தஶூலாட்யஂ விபத்தமுபவேஶ்யதே| ரூக்ஷஂ ஸபேநமச்சஂ ச க்ரதிதஂ வா முஹுர்முஹுஃ||௬|| ததா தக்தகுடாபாஸஂ ஸபிச்சாபரிகர்திகம்| ஶுஷ்காஸ்யோ ப்ரஷ்டபாயுஶ்ச ஹஷ்டரோமா விநிஷ்டநந்||௭||

ஸ௦-[தத்ர-] தேஷு ஷடதீஸாரேஷு, வாதேநாதீஸாரே விட்ஜலாதிகஂ ஶுஷ்கமுகாதிகோ நர உபவேஶ்யதே| கிஂ குர்வந் ? விநிஷ்டநந்| கோऽர்தஃ ? நிஃகுதந்|

Adhikarana pittajAnAM lakShaNam (8-9) · Śloka 9

பித்தேந பீதமஸிதஂ ஹாரித்ரஂ ஶாத்வலப்ரபம்| ஸரக்தமதிதுர்கந்தஂ தண்மூர்ச்சாஸ்வேததாஹவாந்||௮|| ஸஶூலஂ பாயுஸந்தாபபாகவாந்| |௯|

ஸ௦-பித்தேந தடாதிமாந்நரஃ பீதாதிகமுபவேஶ்யதே|

Adhikarana kaphajAnAM lakShaNam (9-11) · Śloka 11

ஶ்லேஷ்மணா கநம்| பிச்சிலஂ தந்துமச்ச்வேதஂ ஸ்நிக்தமாமஂ கபாந்விதம்||௯|| அபீக்ஷ்ணஂ குரு துர்கந்தஂ விபத்தமநுபத்தருக்| நித்ராலுரலஸோऽந்நத்விடல்பால்பஂ ஸப்ரவாஹிகம்||௧௦|| ஸரோமஹர்ஷஃ ஸோத்க்லேஶோ குருபஸ்திகுதோதரஃ| கதேऽப்யகதஸஂஜ்ஞஶ்ச|௧௧|

ஸ௦-ஶ்லேஷ்மணா கநாதிகுணஂ நர உபவேஶ்யதே| நித்ராலுஸ்ததாऽலஸோऽந்நத்வேஷீ ச ஸ்தோகஂ ஸ்தோகஂ ஸஹ ப்ரவாஹிகயா வர்ததே ஸப்ரவாஹிகஂ சோபவேஶ்யதே| ததா, ஸரோமஹர்ஷாதிகஃ ஸ்யாத்| கதேऽப்யகதஸஂஜ்ஞஶ்ச-ததா கதேऽப்யகதஸஂஜ்ஞஶ்ச புரீஷோத்ஸர்கேऽகதஸஂஜ்ஞஃ கதபுரீஷோத்ஸர்க இதி ஸஂவேதநா ந பவதி|

Adhikarana tridoShasya lakShaNam (11) · Śloka 11

| ஸர்வாத்மா ஸர்வலக்ஷணஃ||௧௧||

ஸ௦-ஸர்வாத்மா-ஸந்நிபாதேந, ஸர்வதோஷலிங்கஃ|

Adhikarana bhayajasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

பயேந க்ஷோபிதே சித்தே ஸபித்தோ த்ராவயேச்சகத்| வாயுஸ்ததோऽதிஸார்யேத க்ஷிப்ரமுஷ்ணஂ த்ரவஂ ப்லவம்||௧௨|| வாதபித்தஸமஂ லிங்கைராஹுஃ| |௧௩|

ஸ௦-பயேந சித்தே க்ஷோபிதே ஸதி பித்தஸஹிதோ வாயுஃ ஶகத்த்ராவயேத்| ததோऽநந்தரமதிஸார்யேத, க்ஷிப்ராதிகுணயுக்தஂ லிங்கைர்வாதபித்ததுல்யம்|

Adhikarana shokajasya lakShaNam (13) · Śloka 13

தத்வச்ச ஶோகதஃ| |௧௩|

ஸ௦-தத்வச்ச-பயேந துல்யலிங்கஂ, ஶோகாததிஸார்யதே|

Adhikarana ShaNNAmatIsArANAM pratyekaM dvaividhyadvikam (13-14) · Śloka 14

| அதீஸாரஃ ஸமாஸேந த்விதா ஸாமோ நிராமகஃ||௧௩|| ஸாஸங்நிரஸ்ரஃ| |௧௪|

ஸ௦-அதீஸாரஃ ஷோடா பவந் த்விப்ரகாரஃ ஸங்க்ஷேபேண| ஏகஃ ஸாமோ த்விதீயோ நிராமகஃ| ததா, ஏகஃ ஸரக்தோ த்விதீயோ நிரஸ்ரஃ|

Adhikarana sAmasya lakShaNam (14) · Śloka 14

தத்ராத்யே கௌரவாதப்ஸு மஜ்ஜதி| ஶகத்துர்கந்தமாடோபவிஷ்டம்பார்திப்ரஸேகிநஃ||௧௪||

ஸ௦-தத்ர-தஸ்மிந், ஆத்யே-ஸாமேऽதீஸாரே, கௌரவாதப்ஸு பதிதஂ புரீஷஂ மஜ்ஜதி-ப்ருடதி, துர்கந்தஂ ச ஸ்யாத்| ஆடோபாதியுதஸ்ய புஂஸஃ|

Adhikarana nirAmasya lakShaNam (15) · Śloka 15

விபரீதோ நிராமஸ்து கபாத்பக்வோऽபி மஜ்ஜதி| |௧௫|

ஸ௦-நிராமஸ்த்வதீஸாரோऽதோ விபரீதஃ-அப்ஸு ப்லவதி, ஆடோபாதிரஹிதஸ்ய புஂஸஃ| ஸ௦-கபாத்புநஃ ஸ்வபாவகுருத்வாத் பக்வோऽபி மஜ்ஜதி|

Adhikarana grahaNIrogasya nidAnam (15-16) · Śloka 16

அத க்ரஹணீரோகஂ லக்ஷயதி - - - - | அதீஸாரேஷு யோ நாதியத்நவாந் க்ரஹணீகதஃ||௧௫|| தஸ்ய ஸ்யாதக்நிவித்வஂஸகரைரந்யஸ்ய ஸேவிதைஃ| |௧௬|

ஸ௦-அதீஸாரேஷு யோऽதியத்நவாந்ந பவதி தஸ்ய க்ரஹணீகதோ பவேதிதி க்ரஹண்யா நிதாநம்| அந்யஸ்ய-அநதிஸாரிணஃ, அக்நிவித்வஂஸகரைஃ-வஹ்நிமாந்த்யஹேதுபிரந்நபாநைஃ, ஶீலிதைர்க்ரஹணீரோகஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana atIsArasya medakalakShaNam (16-17) · Śloka 17

அதீஸாரக்ரஹணீரோகயோஃ ஸமாநாபாஸத்வாத் கோ விஶேஷஃ ? இத்யாஹ - - - - | ஸாமஂ ஶகந்நிராமஂ வா ஜீர்ணே யேநாதிஸார்யதே||௧௬|| ஸோऽதிஸாரோऽதிஸரணாதாஶுகாரீ ஸ்வபாவதஃ| |௧௭|

ஸ௦-ஸாமஂ புரீஷமதவா நிராமஂ ஜீர்ண ஆஹாரே ஸதி யேந-வ்யாதிநா, அதிஸார்யதே-அத்யர்தஂ பஹிர்நிஃஸார்யதே, ஸ வ்யாதிரதீஸாரஃ| அதிஸரணாத்தேதோஃ| அதிஸரணஶப்தநிர்தேஶேந சாஸ்யாந்வர்தத்வஂ த்யோதிதம்| ததேவமதிஸரணாததீஸார இத்யுச்யதே| நநு, ஏவஂ ஸதி யதா க்ரஹணீதோஷேऽப்யதிஸரணஂ கதஞ்சித்ஸ்யாத்ததா தஸ்யாப்யதீஸாரத்வஂ ஸ்யாதித்யாஶங்க்யாஹ-ஆஶுகாரீத்யாதி| ப்ரபாவப்ரதாநோऽயஂ நிர்தேஶஃ| ஹேதௌ ப்ரதமா| ஸ்வபாவேநாஶுகாரித்வாததீஸாரோ க்ரஹணீதோஷாதந்ய இத்யர்தஃ| க்ரஹணீதோஷோ ஹி நாஶுகாரீ, கிந்தர்ஹி ? சிரகத்| ததா சாஹ (ஶ்லோ. ௧௮)- "சிரகத்க்ரஹணீதோஷஃ" இதி|

Adhikarana grahaNIrogasya medakalakShaNam (17-18) · Śloka 18

அத க்ரஹணீதோஷஸ்ய ஸ்வரூபஂ வர்ணயந்நதீஸாராத்பூயோ மேதமாஹ - - - - | ஸாமஂ ஸாந்நமஜீர்ணேऽந்நே ஜீர்ணே பக்வஂ து நைவ வா||௧௭|| அகஸ்மாத்வா முஹுர்பத்தமகஸ்மாச்சிதிலஂ முஹுஃ| சிரகத்க்ரஹணீதோஷஃ ஸஞ்சயாச்சோபவேஶயேத்||௧௮||

ஸ௦-க்ரஹணீதோஷோऽஜீர்ணேऽந்நே ஸாமஂ கதாசித்ஸாந்நஂ, கதாசிஜ்ஜீர்ணேऽந்நே பக்வஂ ததா நைவ வா| அகஸ்மாத்-கதாசிந்நிமித்தமந்தரேணாபி, முஹுர்முஹுஃ-புநஃபுநர்பத்தஂ, கதாசிந்நிமித்தஂ விநா முஹுஃ ஶிதிலஂ, ஸஞ்சயாதுபவேஶயேதிதி யோஜ்யம்| அயஂ து க்ரஹணீதோஷஶ்சிரகத்|

Adhikarana grahaNIrogashcaturdhA (19) · Śloka 19

ஸ சதுர்தா பதக்தோஷைஃ ஸந்நிபாதாச்ச ஜாயதே| |௧௯|

ஸ௦-ஸஃ-க்ரஹணீதோஷஃ, பதக்தோஷைஃ-வாதபித்தகபைஃ, ஸந்நிபாதேந சேதி சதுஷ்ப்ரகாரோ ஜாயதே|

Adhikarana grahaNIrogasya pUrvarUpam (19-20) · Śloka 20

| ப்ராக்ரூபஂ தஸ்ய ஸதநஂ சிராத்பசநமம்லகஃ||௧௯|| ப்ரஸேகோ வக்க்ரவைரஸ்யமருசிஸ்தட் க்லமோ ப்ரமஃ| ஆநத்தோதரதா சர்திஃ கர்ணக்ஷ்வேடோऽந்த்ரகூஜநம்||௨௦||

ஸ௦-தஸ்ய-க்ரஹணீதோஷஸ்ய, ப்ராக்ரூபஂ ஸதநஂ சிராத்பசநாதி ச|

Adhikarana grahaNIrogasya sAmAnyalakShaNam (21) · Śloka 21

ஸாமாந்யஂ லக்ஷணஂ கார்ஶ்யஂ தூமகஸ்தமகோ ஜ்வரஃ| மூர்ச்சா ஶிரோருக்விஷ்டம்பஃ ஶ்வயதுஃ கரபாதயோஃ||௨௧||

ஸ௦-சதுர்விதஸ்யாஸ்ய க்ரஹணீகதஸ்ய ஸாமாந்யஂ லக்ஷணஂ கார்ஶ்யாதிகம்|

Adhikarana vAtajasya lakShaNam (22-25) · Śloka 25

தத்ராநிலாத்தாலுஶோஷஸ்திமிரஂ கர்ணயோஃ ஸ்வநஃ| பார்ஶ்வோருவங்க்ஷணக்ரீவாருஜாऽபீக்ஷ்ணஂ விஷூசிகா||௨௨|| ரஸேஷு கத்திஃ ஸர்வேஷு க்ஷுத்தஷ்ணா பரிகர்திகா| ஜீர்ணே ஜீர்யதி சாத்மாநஂ புக்தே ஸ்வாஸ்த்யஂ ஸமஶ்நுதே||௨௩|| வாதஹத்ரோககுல்மார்ஶஃப்லீஹபாண்டுத்வஶங்கிதஃ| சிராத்துஃகஂ த்ரவஂ ஶுஷ்கஂ தந்வாமஂ ஶப்தபேநவத்||௨௪|| புநஃபுநஃ ஸஜேத்வர்சஃ பாயுருக்ஶ்வாஸகாஸவாந்| |௨௫|

ஸ௦-தத்ர-தேஷு சதுர்ஷு கதேஷு மத்யே, வாதாத்தாலுஶோஷாதி ஸ்யாத்|

Adhikarana pittajasya lakShaNam (25-26) · Śloka 26

| பித்தேந நீலபீதாபஂ பீதாபஃ ஸஜதி த்ரவம்||௨௫|| பூத்யம்லோத்காரஹத்கண்டதாஹாருசிதடர்திதஃ| |௨௬|

ஸ௦-பித்தேந பீதாபஃ ஸந் ததா பூத்யம்லோத்காராத்யர்திதோ நீலவர்ணாதிகஂ வர்சஃ ஸஜதி|

Adhikarana kaphajasya lakShaNam (26-29) · Śloka 29

| ஶ்லேஷ்மணா பச்யதே துஃகமந்நஂ சர்திரரோசகஃ||௨௬|| ஆஸ்யோபதேஹேநிஷ்டீவகாஸஹல்லாஸபீநஸாஃ| ஹதயஂ மந்யதே ஸ்த்யாநமுதரஂ ஸ்திமிதஂ குரு||௨௭|| உத்காரோ துஷ்டமதுரஃ ஸதநஂ ஸ்த்ரீஷ்வஹர்ஷணம்| பிந்நாமஶ்லேஷ்மஸஂஸஷ்டகுருவர்சஃப்ரவர்தநம்||௨௮|| அகஶஸ்யாபி தௌர்பல்யம்| |௨௯|

ஸ௦-ஶ்லேஷ்மணா துஃகஂ-கச்ச்ரேண, அந்நஂ பச்யதே| சர்த்யாதி ச ஸ்யாத்| ததா, ஹதயஂ ஸ்த்யாநஂ-பிண்டிதமிவ, மந்யதே| ஜடரஂ நிஶ்சலஂ குரு ச| உத்காரஶ்ச துஷ்டமதுரஃ ஸ்யாத்| ஸதநஂ ஶரீரஸ்ய| ஸ்த்ரீஷ்வஹர்ஷணாதி ச ஸ்யாத்|

Adhikarana sannipAtajasya lakShaNam (29) · Śloka 29

ஸர்வஜே ஸர்வஸங்கரஃ| |௨௯|

ஸ௦-ஸர்வஜே-ஸந்நிபாதஜே, ஸர்வேஷாஂ லக்ஷணாநாஂ ஸங்கரோ-மிஶ்ரத்வஂ, பவதி|

Adhikarana viShamAdyAstrayo~agnayo~api grahaNIdoShAH (29-30) · Śloka 30

| விபாகேऽங்கஸ்ய யே சோக்தா விஷமாத்யாஸ்த்ரயோऽக்நயஃ||௨௯|| தேऽபி ஸ்யுர்க்ரஹணீதோஷாஃ| |௩௦|

ஸ௦-அங்கஸ்ய விபாகே ச யே விஷமாத்யாஃ-விஷமதீக்ஷ்ணமந்தாஃ, த்ரயோऽக்நய உக்தாஸ்தேऽபி க்ரஹணீதோஷாஃ ஸ்யுஃ| நநு, ஏவஂ ஸதி ஸப்த க்ரஹணீதோஷா இதி ப்ராப்நோதி| மைவம்| முக்யாஃ ஸப்ராப்திபூர்வரூபரூபநிர்தேஶாதியுக்தாஶ்சத்வார ஏவ க்ரஹணீகதாஃ| யே து விஷமாத்யாஸ்த்ரயஸ்தே க்ரஹணீரோகாபாஸா இதி போத்யம்|

Adhikarana samo~agniH svAsthyadaH (30) · Śloka 30

ஸமஸ்து ஸ்வாஸ்த்யகாரணம்| |௩௦|

ஸ௦-ஸமஃ புநரக்நிஃ ஸ்வாஸ்த்யஸ்ய-ஆரோக்யஸ்ய, காரணம்|

Adhikarana aShTau mahArogAH (8) · Śloka 8

வாதவ்யாத்யஶ்மரீகுஷ்டமேஹோதரபகந்தராஃ| அர்ஶாஂஸி க்ரஹணீத்யஷ்டௌ மஹாரோகாஃ ஸுதுஸ்தராஃ||௩௦|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ததீயே நிதாநஸ்தாநேऽதீஸாரக்ரஹணீதோஷநிதாநஂ நாமாஷ்டமோऽத்யாயஃ||௮||

ஸ௦-வாதவ்யாத்யாதயோऽஷ்டௌ மஹாரோகாஃ ஸுதுஸ்தராஃ-விஷமாஃ| தஸ்மாத்தேஷு யத்நஃ கார்ய இதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ததீயே நிதாநஸ்தாநேऽதிஸாரக்ரஹணீதோஷநிதாநஂ நாமாஷ்டமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௮||