Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸਰ੍ਪਨਿਦਾਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤੁਲ੍ਯਹੇਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍ਕੁਸ੍ਠਨਿਦਾਨਮਾਰਭ੍ਯਤੇ-
14. kuṣṭhaśvitrakr̥minidānādhyāyaḥ
Adhikarana kuShThaSvitrakRuminidAnAdhyAyaH ,kuShThasya nidAnasaMprAptI (2-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤਃ ਕੁਸ੍ਠਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕਮਿਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)||੨|| ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰੇਣ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਰੋਧਿਨਾ| ਸਾਧੁਨਿਨ੍ਦਾਵਧਾਨ੍ਯਸ੍ਵਹਰਣਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸੇਵਿਤੈਃ||੧|| ਪਾਪ੍ਮਭਿਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੈਰ੍ਵੋਰਿਤਾ ਮਲਾਃ| ਸਿਰਾਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਾਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਲਸੀਕਾਸਗਾਮਿਸਮ੍||੨|| ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਲਥੀਕਤ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਸ੍ਤਤੋ ਬਹਿਃ| ਤ੍ਵਚਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਦੁਸ੍ਟਾਃ ਕੁਸ੍ਠਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ ਤਤ੍||੩||
View original
अथातः कुष्ठश्वित्रकृमिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२|| मिथ्याहारविहारेण विशेषेण विरोधिना| साधुनिन्दावधान्यस्वहरणाद्यैश्च सेवितैः||१|| पाप्मभिः कर्मभिः सद्यः प्राक्तनैर्वोरिता मलाः| सिराः प्रपद्य तिर्यग्गास्त्वग्लसीकासृगामिषम्||२|| दूषयन्ति श्लथीकृत्य निश्चरन्तस्ततो बहिः| त्वचः कुर्वन्ति वैवर्ण्यं दुष्टाः कुष्ठमुशन्ति तत्||३||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਾਦਿਨਾ ਤਥਾ ਸਾਧੁਨਿਨ੍ਦਾਵਧਾਦਿਭਿਃ ਪਾਪ੍ਮਭਿਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸਦ੍ਯਃ ਸੇਵਿਤੈਃ-ਅਨੁਸ੍ਠਿਤੈਃ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੈਰ੍ਵਾ-ਅਨ੍ਯਜਨ੍ਮਾਚਰਿਤੈਃ| ਸੇਵਿਤਗ੍ਰਹਣੇਨ ਸਾਤਤ੍ਯਾਨੁਸ੍ਠਾਨਂ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਤੇਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ਕਰਣਤ੍ਵਮੇਸਾਂ ਨ ਕੁਸ੍ਠਹੇਤੁਰਿਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਤੈਸ੍ਤਥਾਭੂਤੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਾਦਿਨਾ ਚ ਈਰਿਤਾਃ-ਦੁਸ੍ਟਾਃ, ਮਲਾਃ-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਃ, ਸ਼ਿਰਾਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਾਮਿਨੀਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ-ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ, ਤ੍ਵਗ੍ਲਸੀਕਾਸਗਾਮਿਸਂ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ| ਤਦੇਵ ਚ ਤ੍ਵਗਾਦਿਕਂ ਸ਼ਿਥਿਲੀਕਤ੍ਯ ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਬਹਿਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤੋ-ਬਾਹ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਸਰਨ੍ਤਃ, ਤ੍ਵਚੋ [ ਯਤ੍ ] ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਕੁਸ੍ਠਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ, ਮੁਨਯ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|
Adhikarana kuShThasya nirvacanam (4-6) · Śloka 6
ਕੁਤੋਸ੍ਯ ਰੋਗਸ੍ਯ ਕੁਸ੍ਠਮਿਤਿ ਸਂਜ੍ਞਾ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਕਾਲੇਨੋਪੇਕ੍ਸਿਤਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕੁਸ੍ਣਾਤਿ ਤਦ੍ਵਪੁਃ| ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਧਾਤੂਨ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਂਕ੍ਲੇਦ੍ਯ ਚਾਵਹੇਤ੍||੪|| ਸਸ੍ਵੇਦਕ੍ਲੇਦਸਙ੍ਕੋਥਾਨ੍ ਕਮੀਨ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਨ੍ ਸੁਦਾਰੁਣਾਨ੍| ਲੋਮਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਨਾਯੁਧਮਨੀਤਰੁਣਾਸ੍ਥੀਨਿ ਯੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੫|| ਭਕ੍ਸਯੇਚ੍ਛ੍ਵਿਤ੍ਰਮਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਬਾਹ੍ਯਮੁਦਾਹਤਮ੍| |੬|
View original
कुतोऽस्य रोगस्य कुष्ठमिति संज्ञा ? इत्याह - - - - कालेनोपेक्षितं यस्मात्सर्वं कुष्णाति तद्वपुः| प्रपद्य धातून्व्याप्यान्तः सर्वान् संक्लेद्य चावहेत्||४|| सस्वेदक्लेदसङ्कोथान् कृमीन् सूक्ष्मान् सुदारुणान्| लोमत्वक्स्नायुधमनीतरुणास्थीनि यैः क्रमात्||५|| भक्षयेच्छ्वित्रमस्माच्च कुष्ठबाह्यमुदाहृतम्| |६|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਰੁਪੇਕ੍ਸਿਤਂ-ਅਨੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸਤ੍, ਕਾਲੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਵਪੁਃ-ਸ਼ਰੀਰਂ, ਕਸ੍ਣਾਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ ਕੁਸ੍ਠਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਂ ਧਾਤੂਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ-ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ, ਅਨਨ੍ਤਰਮਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ-ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤੇਸਾਮੇਵਾਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ, ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਂਸ੍ਤਾਨੇਵ ਧਾਤੂਨ੍ ਸਂਕ੍ਲੇਦ੍ਯ-ਕ੍ਲੇਦਯਿਤ੍ਵਾ, ਕਮੀਨਾਵਹੇਤ੍-ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ? ਸ੍ਵੇਦਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਤਾਨ੍| ਤਥਾ, ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਨ੍| ਤਥਾ, ਸੁਦਾਰੁਣਾਨ੍-ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍| ਯੈਃ-ਕਮਿਭਿਃ, ਤਤ੍ਕੁਸ੍ਠਂ ਲੋਮਾਦੀਨ੍ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਸ੍ਯੇਦਗ੍ਰੂਪਤਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਾ ਕੁਸ੍ਠਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾ| ਅਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕਾਰਣਾਚ੍ਛ੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਕੁਸ੍ਠਬਾਹ੍ਯਮੁਦਾਹਤਮ੍, ਕੁਸ੍ਠਾਦ੍ਬਾਹ੍ਯਂ ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਮਾਤ੍ਰਮੇਵੋਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
Adhikarana kuShThasya saptavidhatvaM doShataH (6-7) · Śloka 7
| ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਸਪ੍ਤਧਾ ਦੋਸੈਃ ਪਥਙ੍ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਸਮਾਗਤੈਃ||੬|| ਨਨੁ, ਏਵਂ ਸਤ੍ਯੇਕਦੋਸਜਂ ਦ੍ਵਿਦੋਸਜਂ ਕੁਸ੍ਠਮ੍, ਨ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਇਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਹ - - - - ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸੇਸੁ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੋਧਿਕਤ੍ਵਤਃ|੭|
View original
| कुष्ठानि सप्तधा दोषैः पृथङ्मिश्रैः समागतैः||६|| ननु, एवं सत्येकदोषजं द्विदोषजं कुष्ठम्, न सर्वं त्रिदोषजं स्यात्, इत्याशङ्क्याह - - - - सर्वेष्वपि त्रिदोषेषु व्यपदेशोऽधिकत्वतः|७|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦- ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਸਪ੍ਤਧਾ-ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਪਥਕ੍-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੈਃ| ਤੈਰੇਵ ਚ ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਤਕਫਾਭ੍ਯਾਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਤੈਰੇਵ ਦੋਸੈਃ ਸਮਾਗਤੈਃ-ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੈਃ| ਸ੦- ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਕੁਸ੍ਠੇਸੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ੇਸੁ - ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੇਸ੍ਵਪਿ, ਅਧਿਕਤ੍ਵੇਨ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਃ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਯ ਸਮਵਿਸਮਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana kuShThasya aShTAdashatvaM nAmataH (7-10) · Śloka 10
ਅਤ ਆਹ - - - - ਵਾਤੇਨ ਕੁਸ੍ਠਂ ਕਾਪਾਲਂ, ਪਿਤ੍ਤਾਦੌਦੁਮ੍ਬਰਂ, ਕਫਾਤ੍||੭|| ਮਣ੍ਡਲਾਖ੍ਯਂ ਵਿਚਰ੍ਚੀ ਚ, ਕ੍ਸਾਖ੍ਯਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਮ੍| ਚਰ੍ਮੈਕਕੁਸ੍ਠਕਿਟਿਭਸਿਧ੍ਮਾਲਸਵਿਪਾਦਿਕਾਃ||੮|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵਾਃ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਦਦ੍ਰੁਸ਼ਤਾਰੁਸੀ| ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ ਸਵਿਸ੍ਫੋਟਂ ਪਾਮਾ ਚਰ੍ਮਦਲਂ ਤਥਾ||੯|| ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਾਕਣਂ| |੧੦|
View original
अत आह - - - - वातेन कुष्ठं कापालं, पित्तादौदुम्बरं, कफात्||७|| मण्डलाख्यं विचर्ची च, ऋक्षाख्यं वातपित्तजम्| चर्मैककुष्ठकिटिभसिध्मालसविपादिकाः||८|| वातश्लेष्मोद्भवाः, श्लेष्मपित्ताद्दद्रुशतारुषी| पुण्डरीकं सविस्फोटं पामा चर्मदलं तथा||९|| सर्वैः स्यात्काकणं| |१०|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-[ਵਾਤੇਨ-] ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇਨ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ, ਕਾਪਾਲਂ ਨਾਮ ਕੁਸ੍ਠਂ ਭਵਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍-ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਾਤ੍ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤ੍, ਔਦੁਮ੍ਬਰਂ ਨਾਮ ਕੁਸ੍ਠਂ ਜਾਯਤੇ| ਕਫਾਤ੍-ਕਫਾਧਿਕਾਤ੍ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤ੍, ਮਣ੍ਡਲਾਖ੍ਯਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਜਾਯਤੇ| ਤਥਾ ਵਿਚਰ੍ਚੀ ਚ, ਕਫਾਦੇਵੇਤਿ ਚਾਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸਾਖ੍ਯਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਂ-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾਤ੍ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਜ੍ਜਾਤਮ੍| ਏਵਮਗ੍ਰੇਪਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਚਰ੍ਮੈਕਕੁਸ੍ਠਕਿਟਿਭਸਿਧ੍ਮਾਲਸਵਿਪਾਦਿਕਾ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵਾਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਦਦ੍ਰੁਸ਼ਤਾਰੁਸੀ ਦ੍ਵੇ ਕੁਸ੍ਠੇ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਦਦ੍ਰੁ ਸ਼ਤਾਰੁਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਾਤ੍, ਯਾਵਤ੍ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ ਤਥਾ ਵਿਸ੍ਫੋਟਸ੍ਤਥਾ ਪਾਮਾ ਤਥਾ ਚਰ੍ਮਦਲਂ ਜਾਯਤੇ| ਸਰ੍ਵੈਃ-ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਸਮੈਰ੍ਦੋਸੈਃ, ਕਾਕਣਂ ਨਾਮ ਕੁਸ੍ਠਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਏਵਮੇਤਾਨ੍ਯਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ|
Adhikarana saptamahAkuShThAni (10) · Śloka 10
ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਕਂ ਦਦ੍ਰੁ ਸਕਾਕਣਮ੍| ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਰ੍ਕ੍ਸਜਿਹ੍ਵੇ ਚ ਮਹਾਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਤੁ||੧੦||
View original
पूर्वं त्रिकं दद्रु सकाकणम्| पुण्डरीकर्क्षजिह्वे च महाकुष्ठानि सप्त तु||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਕਂ-ਕਾਪਾਲੋਦੁਮ੍ਬਰਮਣ੍ਡਲਾਖ੍ਯਂ, ਤਥਾ ਦਦ੍ਰੁਃ ਕਾਕਣਂ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਮਕ੍ਸਜਿਹ੍ਵਂ ਚੇਤਿ ਮਹਾਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਸ੍ਯੁਃ|
Adhikarana kuShThasya pUrvarUpam (11-13) · Śloka 13
ਅਤਿਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਖੇਦਾਸ੍ਵੇਦਵਿਵਰ੍ਣਤਾਃ| ਦਾਹਃ ਕਣ੍ਡੂਸ੍ਤ੍ਵਚਿ ਸ੍ਵਾਪਸ੍ਤੋਦਃ ਕੋਠੋਨ੍ਨਤਿਃ ਸ਼੍ਰਮਃ||੧੧|| ਵ੍ਰਣਾਨਾਮਧਿਕਂ ਸ਼ੂਲਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚਿਰਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਰੂਢਾਨਾਮਪਿ ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਲ੍ਪੇਪਿ ਕੋਪਨਮ੍||੧੨|| ਰੋਮਹਰ੍ਸੋਸਜਃ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਂ ਕੁਸ੍ਠਲਕ੍ਸਣਮਗ੍ਰਜਮ੍| |੧੩|
View original
अतिश्लक्ष्णखरस्पर्शखेदास्वेदविवर्णताः| दाहः कण्डूस्त्वचि स्वापस्तोदः कोठोन्नतिः श्रमः||११|| व्रणानामधिकं शूलं शीघ्रोत्पत्तिश्चिरस्थितिः| रूढानामपि रूक्षत्वं निमित्तेऽल्पेऽपि कोपनम्||१२|| रोमहर्षोऽसृजः कार्ष्ण्यं कुष्ठलक्षणमग्रजम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਅਤਿਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਕਂ ਕੁਸ੍ਠਲਕ੍ਸਣਮਗ੍ਰਜਮ੍-ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
Adhikarana kApAlakuShThasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
ਅਧੁਨੈਤੇਸਾਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯਾਹ - - - - ਕਸ੍ਣਾਰੁਣਕਪਾਲਾਭਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸੁਪ੍ਤਂ ਖਰਂ ਤਨੁ||੧੩|| ਵਿਸ੍ਤਤਾਸਮਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਹਸਿਤੈਰ੍ਲੋਮਭਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍| ਤੋਦਢ੍ਯਮਲ੍ਪਕਣ੍ਡੂਕਂ ਕਾਪਾਲਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਸਰ੍ਪਿ ਚ||੧੪||
View original
अधुनैतेषां लक्षणान्याह - - - - कृष्णारुणकपालाभं रूक्षं सुप्तं खरं तनु||१३|| विस्तृतासमपर्यन्तं हृषितैर्लोमभिश्चितम्| तोदढ्यमल्पकण्डूकं कापालं शीघ्रसर्पि च||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਕਸ੍ਣਾਰੁਣਕਪਾਲਾਭਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਕਾਪਾਲਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍|
Adhikarana udumbarakuShThasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16
ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਤਾਮ੍ਰਤ੍ਵਗ੍ਰੋਮ ਗੌਰਸਿਰਾਚਿਤਮ੍| ਬਹਲਂ ਬਹਲਕ੍ਲੇਦਰਕ੍ਤਂ ਦਾਹਰੁਜਾਧਿਕਮ੍||੧੫|| ਆਸ਼ੂਤ੍ਥਾਨਾਵਦਰਣਕਮਿ ਵਿਦ੍ਯਾਦੁਦੁਮ੍ਬਰਮ੍| |੧੬|
View original
पक्वोदुम्बरताम्रत्वग्रोम गौरसिराचितम्| बहलं बहलक्लेदरक्तं दाहरुजाधिकम्||१५|| आशूत्थानावदरणकृमि विद्यादुदुम्बरम्| |१६|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਤਾਮ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਕਮੌਦੁਮ੍ਬਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍|
Adhikarana maNDalakuShThasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
| ਸ੍ਥਿਰਂ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼੍ਵੇਤਰਕ੍ਤਮਨਾਸ਼ੁਗਮ੍||੧੬|| ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਕ੍ਤਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਂ ਬਹੁਕਣ੍ਡੂਸ੍ਰੁਤਿਕ੍ਰਿਮਿ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪੀਤਾਭਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਮ੍||੧੭||
View original
| स्थिरं स्त्यानं गुरु स्निग्धं श्वेतरक्तमनाशुगम्||१६|| अन्योन्यसक्तमुत्सन्नं बहुकण्डूस्रुतिक्रिमि| श्लक्ष्णपीताभपर्यन्तं मण्डलं परिमण्डलम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਸ੍ਥਿਰਂ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍|
Adhikarana vicarcikAkuShThasya lakShaNam (18) · Śloka 18
ਸਕਣ੍ਡੂਪਿਟਿਕਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਲਸੀਕਾਢ੍ਯਾ ਵਿਚਰ੍ਚਿਕਾ| |੧੮|
View original
सकण्डूपिटिका श्यावा लसीकाढ्या विचर्चिका| |१८|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਸਕਣ੍ਡੂਪਿਟਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵਿਚਰ੍ਚਿਕਾਯਾ ਲਕ੍ਸਣਮ੍|
Adhikarana RukShajihvakuShThasya lakShaNam (18-19) · Śloka 19
| ਪਰੁਸਂ ਤਨੁ ਰਕ੍ਤਾਨ੍ਤਮਨ੍ਤਃਸ਼੍ਯਾਵਂ ਸਮੁਨ੍ਨਤਮ੍||੧੮|| ਸਤੋਦਦਾਹਰੁਕ੍ਕ੍ਲੇਦਂ ਕਰ੍ਕਸ਼ੈਃ ਪਿਟਿਕੈਸ਼੍ਚਿਤਮ੍| ਕ੍ਸਜਿਹ੍ਵਾਕਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਕ੍ਸਜਿਹ੍ਵਂ ਬਹੁਕ੍ਰਿਮਿ||੧੯||
View original
| परुषं तनु रक्तान्तमन्तःश्यावं समुन्नतम्||१८|| सतोददाहरुक्क्लेदं कर्कशैः पिटिकैश्चितम्| ऋक्षजिह्वाकृति प्रोक्तमृक्षजिह्वं बहुक्रिमि||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਪਰੁਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਕ੍ਸਜਿਹ੍ਵਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਕ੍ਸਜਿਹ੍ਵੇਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਖਰਾ ਆਕਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸਜਿਹ੍ਵਸ੍ਯ ਤਥੈਵਮ੍|
Adhikarana carmakuShThasya lakShaNam (20) · Śloka 20
ਹਸ੍ਤਿਚਰ੍ਮਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਚਰ੍ਮ| |੨੦|
View original
हस्तिचर्मखरस्पर्शं चर्म| |२०|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਹਸ੍ਤਿਚਰ੍ਮਵਤ੍ ਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਚਰ੍ਮਾਖ੍ਯਂ ਕੁਸ੍ਠਮ੍|
Adhikarana ekakuShThasya lakShaNam (20) · Śloka 20
ਏਕਾਖ੍ਯਂ ਮਹਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਅਸ੍ਵੇਦਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ਼ਕਲਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ |੨੦|
View original
एकाख्यं महाश्रयम्| अस्वेदं मत्स्यशकलसन्निभम् |२०|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਏਕਸਂਜ੍ਞਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਮਹਾਸ਼੍ਰਯਂ-ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਸ਼ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਅਸ੍ਵੇਦਂ-ਸ੍ਵੇਦਰਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ਼ਕਲਸਨ੍ਨਿਭਂ-ਮਤ੍ਸ੍ਯਤ੍ਵਙ੍ਮਣ੍ਡਲਸਦਸ਼ਮ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਤ੍ਵੇਕਕੁਸ੍ਠਸ੍ਯੈਵਂ ਲਕ੍ਸਣਮਭ੍ਯਧਾਯਿ (ਨਿ. ਅ. ੫|੯) - "ਕਤ੍ਸ੍ਨੋ ਦੇਹੋ ਯਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤੋਰੁਣੋ ਵਾ ਤਦੇਕਾਖ੍ਯਂ ਕੁਸ੍ਠਮਾਹੁਃ ਸੁਕਸ੍ਟਮ੍|" ਇਤਿ| ਖਰਨਾਦੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍-"ਮਹਦਸ੍ਵੇਦਨਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ਼ਕਲਾਕਾਰਮੇਕਜਮ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana kiTibhakuShThasya lakShaNam (20-21) · Śloka 21
| ਕਿਟਿਭਂ ਪੁਨਃ||੨੦|| ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਿਣਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਕਣ੍ਡੂਮਤ੍ਪਰੁਸਾਸਿਤਮ੍| |੨੧|
View original
| किटिभं पुनः||२०|| रूक्षं किणखरस्पर्शं कण्डूमत्परुषासितम्| |२१|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਕਿਟਿਭਂ ਤੁ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਿਣਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਕਣ੍ਡੂਮਤ੍ਪਰੁਸਾਸਿਤਮ੍|
Adhikarana sidhmakuShThasya lakShaNam (21-23) · Śloka 23
| ਸਿਧ੍ਮਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਬਹਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਨ੍ਤਰ੍ਘਸ੍ਟਂ ਰਜਃ ਕਿਰੇਤ੍||੨੧|| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਤਨੁ ਸ਼੍ਵੇਤਤਾਮ੍ਰਂ ਦੌਗ੍ਧਿਕਪੁਸ੍ਪਵਤ੍| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਕਾਯੇ ਸ੍ਯਾਤ੍|੨੩|
View original
| सिध्मं रूक्षं बहिः स्निग्धमन्तर्घृष्टं रजः किरेत्||२१|| श्लक्ष्णस्पर्शं तनु श्वेतताम्रं दौग्धिकपुष्पवत्| प्रायेण चोर्ध्वकाये स्यात्|२३|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਸਿਧ੍ਮਂ ਨਾਮ ਕੁਸ੍ਠਂ ਬਹੀ ਰੂਕ੍ਸਮ੍, ਅਨ੍ਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮ੍, ਘਸ੍ਟਂ ਸਦ੍ਰਜਃ ਕਿਰੇਤ੍-ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਥਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍| ਤਥਾ ਤਨੁ| ਵਰ੍ਣੇਨ ਸ਼੍ਵੇਤਤਾਮ੍ਰਮ੍, ਦੌਗ੍ਧਿਕਪੁਸ੍ਪਵਤ੍-ਅਲਾਬੁਕੁਸੁਮਾਭਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਯੇਣ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਊਰ੍ਧ੍ਵਕਾਯੇ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਖਰਨਾਦੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍-"ਅਲਾਬੁਪੁਸ੍ਪਵਤ੍ਸਿਧ੍ਮਂ ਘਸ੍ਟਂ ਯਚ੍ਚੋਦ੍ਵਮੇਦ੍ਰਜਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana alasakakuShThasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23
| ਗਣ੍ਡੈਃ ਕਣ੍ਡੂਯੁਤੈਸ਼੍ਚਿਤਮ੍||੨੨|| ਰਕ੍ਤੈਰਲਸਕਮ੍| |੨੩|
View original
| गण्डैः कण्डूयुतैश्चितम्||२२|| रक्तैरलसकम्| |२३|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਅਲਸਕਂ ਨਾਮ ਕੁਸ੍ਠਂ ਗਣ੍ਡੈ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣੈਃ ਕਣ੍ਡੂਯੁਤੈਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਭਵੇਤ੍|
Adhikarana vipAdikAkuShThasya lakShaNam (23) · Śloka 23
ਪਾਣਿਪਾਦਦਾਰ੍ਯੋ ਵਿਪਾਦਿਕਾਃ| ਤੀਵ੍ਰਾਰ੍ਤ੍ਯੋ ਮਨ੍ਦਕਣ੍ਡ੍ਵਸ਼੍ਚ ਸਰਾਗਪਿਟਿਕਾਚਿਤਾਃ||੨੩||
View original
पाणिपाददार्यो विपादिकाः| तीव्रार्त्यो मन्दकण्ड्वश्च सरागपिटिकाचिताः||२३||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਵਿਪਾਦਿਕਾਃ ਪਾਣਿਪਾਦਦਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਤਥਾ, ਤੀਵ੍ਰਾਰ੍ਤ੍ਯਃ-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਪੀਡਯਾ ਯੁਤਾਃ| ਤਥਾ, ਮਨ੍ਦਕਣ੍ਡ੍ਵਃ-ਅਲ੍ਪਖਰ੍ਜੂਕਾਃ| ਤਥਾ, ਸਰਾਗਪਿਟਿਕਾਚਿਤਾਸ਼੍ਚ| ਪਾਣਿਪਾਦੌ ਦਾਰਯਨ੍ਤੀਤਿ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਣਤਾਨ੍ਙੀਪ੍|
Adhikarana dadrukuShThasya lakShaNam (24) · Śloka 24
ਦੀਰ੍ਘਪ੍ਰਤਾਨਾ ਦੂਰ੍ਵਾਵਦਤਸੀਕੁਸੁਮਚ੍ਛਵਿਃ| ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਣ੍ਡਲਾ ਦਦ੍ਰੂਃ ਕਣ੍ਡੂਮਤ੍ਯਨੁਸਙ੍ਗਿਣੀ||੨੪||
View original
दीर्घप्रताना दूर्वावदतसीकुसुमच्छविः| उत्सन्नमण्डला दद्रूः कण्डूमत्यनुषङ्गिणी||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਦੂਰ੍ਵਾਵਦ੍ਦੀਰ੍ਘਪ੍ਰਤਾਨਾ ਦਦ੍ਰੂਃ| ਤਥਾ, ਅਤਸੀਪੁਸ੍ਪਾਭਾ| ਤਥਾ, ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਣ੍ਡਲਾ ਚ| ਤਥਾ, ਕਣ੍ਡੂਮਤੀ| ਤਥਾ, ਅਨੁਸਙ੍ਗਿਣੀ-ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਨੁਪ੍ਰਸਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਵਤੀ ਸ਼ਰੀਰਮਨੁਧਾਵਤੀ|
Adhikarana shatAruH kuShThasya lakShaNam (25) · Śloka 25
ਸ੍ਥੂਲਮੂਲਂ ਸਦਾਹਾਰ੍ਤਿ ਰਕ੍ਤਸ਼੍ਯਾਵਂ ਬਹੁਵ੍ਰਣਮ੍| ਸ਼ਤਾਰੁਃ ਕ੍ਲੇਦਜਨ੍ਤ੍ਵਾਢ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਪਰ੍ਵਜਨ੍ਮ ਚ||੨੫||
View original
स्थूलमूलं सदाहार्ति रक्तश्यावं बहुव्रणम्| शतारुः क्लेदजन्त्वाढ्यं प्रायशः पर्वजन्म च||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਸ਼ਤਾਰੁਰ੍ਨਾਮ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ੍ਥੂਲਮੂਲਾਦਿਲਕ੍ਸਣਮ੍, ਯਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਪਰ੍ਵਜਨ੍ਮ ਚੇਤਿ|
Adhikarana puNDarIkakuShThasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27
ਰਕ੍ਤਾਨ੍ਤਮਨ੍ਤਰਾ ਪਾਣ੍ਡੁ ਕਣ੍ਡੂਦਾਹਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸੋਤ੍ਸੇਧਮਾਚਿਤਂ ਰਕ੍ਤੈਃ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਮਿਵਾਂਸ਼ੁਭਿਃ||੨੬|| ਘਨਭੂਰਿਲਸੀਕਾਸਕ੍ਪ੍ਰਾਯਮਾਸ਼ੁ ਵਿਭੇਦਿ ਚ| ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਮ੍|੨੭|
View original
रक्तान्तमन्तरा पाण्डु कण्डूदाहरुजान्वितम्| सोत्सेधमाचितं रक्तैः पद्मपत्रमिवांशुभिः||२६|| घनभूरिलसीकासृक्प्रायमाशु विभेदि च| पुण्डरीकम्|२७|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ ਨਾਮ ਕੁਸ੍ਠਂ ਰਕ੍ਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਨ੍ਤਰਾ-ਮਧ੍ਯੇ, ਪਾਣ੍ਡੁ| ਤਥਾ, ਕਣ੍ਡੂਦਾਹਰੁਜਾਯੁਤਮ੍| ਤਥਾ, ਉਨ੍ਨਤਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਰਕ੍ਤੈਰਂਸ਼ੁਭਿਃ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰੇਖਾਭਿਃ, ਆਚਿਤਂ-ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ, ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਮਿਵ| ਤਥਾ, ਘਨਭੂਰਿਲਸੀਕਾਸਕ੍ਪ੍ਰਾਯਮ੍| ਆਸ਼ੁ ਚ ਵਿਭੇਦਿ|
Adhikarana visphoTakuShThasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28
| ਤਨੁਤ੍ਵਗ੍ਭਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਸ੍ਫੋਟੈਃ ਸਿਤਾਰੁਣੈਃ||੨੭|| ਵਿਸ੍ਫੋਟਮ੍| |੨੮|
View original
| तनुत्वग्भिश्चितं स्फोटैः सितारुणैः||२७|| विस्फोटम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਵਿਸ੍ਫੋਟਂ ਨਾਮ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਨੁਤ੍ਵਗ੍ਭਿਃ ਸ੍ਫੋਟੈਸ਼੍ਚਿਤਂ-ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਸਿਤਾਰੁਣੈਃ-ਸ਼੍ਵੇਤਲੋਹਿਤੈਃ|
Adhikarana pAmAkuShThasya lakShaNam (28) · Śloka 28
ਪਿਟਿਕਾਃ ਪਾਮਾ ਕਣ੍ਡੂਕ੍ਲੇਦਰੁਜਾਧਿਕਾਃ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾ ਬਹ੍ਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ੍ਫਿਕ੍ਪਣਿਕੂਰ੍ਪਰੇ||੨੮||
View original
पिटिकाः पामा कण्डूक्लेदरुजाधिकाः| सूक्ष्माः श्यावारुणा बह्व्यः प्रायः स्फिक्पणिकूर्परे||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਪਿਟਿਕਾਃ ਕਣ੍ਡੂਕ੍ਲੇਦਰੁਜਾਧਿਕਾਃ ਪਾਮੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ?ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾਃ ਬਹ੍ਵ੍ਯਸ਼੍ਚ| ਪ੍ਰਾਯੋ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਸਾ ਚ ਪਾਮਾ ਸ੍ਫਿਜੋਃ ਪਾਣ੍ਯੋਃ ਕੂਰ੍ਪਰਯੋਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana carmadalakuShThasya lakShaNam (29) · Śloka 29
ਸਸ੍ਫੋਟਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਹਂ ਕਣ੍ਡੂਸਾਤੋਦਦਾਹਵਤ੍| ਰਕ੍ਤਂ ਦਲਚ੍ਚਰ੍ਮਦਲਮ੍|੨੯|
View original
सस्फोटमस्पर्शसहं कण्डूषातोददाहवत्| रक्तं दलच्चर्मदलम्|२९|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਚਰ੍ਮਦਲਂ ਨਾਮ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ੍ਫੋਟਵਤ੍ ਤਥਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਕ੍ਸਮਮ੍| ਤਥਾ, ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਯੁਤਮ੍| ਤਥਾ, ਰਕ੍ਤਂ-ਵਰ੍ਣੇਨ| ਤਥਾ ਦਲਤ੍-ਸ੍ਫੁਟਤ੍, ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana kAkaNakuShThasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30
| ਕਾਕਣਂ ਤੀਵ੍ਰਦਾਹਰੁਕ੍||੨੯|| ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਕ੍ਤਂ ਚ ਕਸ੍ਣਂ ਚ ਕਾਕਣਨ੍ਤੀਫਲੋਪਮਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਯੁਤਂ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਨੈਕਵਰ੍ਣਂ ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍||੩੦||
View original
| काकणं तीव्रदाहरुक्||२९|| पूर्वं रक्तं च कृष्णं च काकणन्तीफलोपमम्| कुष्ठलिङ्गैर्युतं सर्वैर्नैकवर्णं ततो भवेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਕਾਕਣਂ ਨਾਮ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤੀਵ੍ਰਦਾਹਰੁਕ੍| ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵਂ-ਪ੍ਰਥਮਂ, ਰਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਕਸ੍ਣਂ ਕਾਕਣਨ੍ਤੀਫਲੋਪਮਂ-ਗੁਞ੍ਜਾਫਲਸਦਸ਼ਮ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਸਰ੍ਵੈਃ ਕੁਸ੍ਠਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਯੁਤਮ੍| ਨੈਕਵਰ੍ਣਂ-ਅਪਿ ਤੁ ਸ਼੍ਵੇਤਪੀਤਾਦਿਵਰ੍ਣਮਪਿ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਤੁ ਮਣ੍ਡਲਸ਼ਤਾਰੁਰ੍ਵਿਪਾਦਿਕਾਲਸਕਚਰ੍ਮਦਲਵਿਸ਼੍ਫੋਟਾਖ੍ਯਾਨਿ ਨੋਦਿਤਾਨਿ| ਸ੍ਥੂਲਾਰੁਸ੍ਕਮਹਾਕੁਸ੍ਠਪਰੀਸਰ੍ਵਵਿਸਰ੍ਪਰਕਸਾਰੁਣਾਖ੍ਯਾਨਿ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ| ਏਵਂ ਚ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਨਿ. ਅ. ੫|੮) - "ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥੂਲਮੂਲਾਨ੍ਯਰੂਂਸਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸਨ੍ਧਿਸੂਗ੍ਰਾਣਿ ਤਤ੍ ਸ੍ਥੂਲਾਰੁਸ੍ਕਂ ਕੁਸ੍ਠਮ੍| ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਦੇਹੇ ਮਹਾਖ੍ਯਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸਙ੍ਕੋਚਸ੍ਵਾਪਤੋਦਾਙ੍ਗਸਾਦਾਃ| ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੀਰ੍ਘਾਃ ਸ੍ਫੋਟਿਕਾਃ ਸ੍ਰਾਵਵਤ੍ਯਃ ਸਂਸਰ੍ਪੇਯੁਸ੍ਤਂ ਪਰੀਸਰ੍ਪਮਾਹੁਃ|| ਤੁਲ੍ਯਃ ਸਰ੍ਪੇਦ੍ਯੋ ਵਿਸਰ੍ਪੇਣ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਤ੍ਵਗ੍ਰਕ੍ਤਾਦੀਨ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਸ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪਃ| ਕਤ੍ਸ੍ਨੇ ਦੇਹੇ ਸ੍ਫੋਟਿਕਾਃ ਸ੍ਰਾਵਹੀਨਾਃ ਕਣ੍ਡੂਪ੍ਰਾਯਾ ਰਕ੍ਤਸਾਸ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾਃ| ਅਰੁਣਾਨਿ ਤਨੂਨਿ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣਿ ਤਾਪਯੁਤਾਨ੍ਯਰੁਣਾਨਿ|" ਇਤਿ| ਤਦੇਤੇਸੁ ਕੁਸ੍ਠਮੇਦੇਸੁ ਯਥਾ ਨਾਮਵਿਪਰ੍ਯਯਸ੍ਤਥਾ ਲਕ੍ਸਣਵਿਪਰ੍ਯਯੋਪਿ| ਕਿਨ੍ਤ੍ਵੇਤੇਪਿ ਕੁਸ੍ਠਭੇਦਾ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਏਵ, ਇਤ੍ਯੇਤਦਪਿ ਲਕ੍ਸਣਮਾਦਰਣੀਯਮੇਵੇਤਿ ਮਨ੍ਯਾਮਹੇਧਿਕਂ ਕੁਸ੍ਠੇਸੁ, ਇਤ੍ਯਾਦਿ|
Adhikarana kuShTheShu doSholbaNatA (31) · Śloka 31
ਕੁਸ੍ਠੇਸੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇਸੁ ਸਤ੍ਸੁ, ਇਦਂ ਵਾਤਾਧਿਕਂ ਕੁਸ੍ਠਮਿਦਂ ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਂ ਕੁਸ੍ਠਮਿਦਂ ਕਫਾਧਿਕਂ ਕੁਸ੍ਠਮਿਤਿ ਕਥਂ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮ੍? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਦੋਸਭੇਦੀਯਵਿਹਿਤੈਰਾਦਿਸ਼ੇਲ੍ਲਿਙ੍ਗਕਰ੍ਮਭਿਃ| ਕੁਸ੍ਠੇਸੁ ਦੋਸੋਲ੍ਬਣਤਾਮ੍|੩੧|
View original
कुष्ठेषु त्रिदोषजेषु सत्सु, इदं वाताधिकं कुष्ठमिदं पित्ताधिकं कुष्ठमिदं कफाधिकं कुष्ठमिति कथं ज्ञातव्यम्? इत्याह - - - - दोषभेदीयविहितैरादिशेल्लिङ्गकर्मभिः| कुष्ठेषु दोषोल्बणताम्|३१|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਕੁਸ੍ਠੇਸੁ ਦੋਸੋਲ੍ਬਣਤਾਂ-ਦੋਸਾਧਿਕ੍ਯਂ, ਦੋਸਭੇਦੀਯਵਿਹਿਤਯਥਾਯਥਂ ਲਿਙ੍ਗਕਰ੍ਮਭਿਰਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚ ਲਿਙ੍ਗਕਰ੍ਮਾਣਿ| ਯਥਾ-ਵਾਯੋਃ ਸ੍ਰਂਸਾਦੀਨਿ, ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦਾਹਾਦੀਨਿ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਸ੍ਨੇਹਕਾਠਿਨ੍ਯਾਦੀਨਿ, ਯਥਾਯਥਮਾਤ੍ਮੀਯੈਰੇਵ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਯਤਸ੍ਤੇਸਾਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤਤਸ੍ਤੇਸਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯੇਵ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਤ ਏਵ ਚ ਸ੍ਰਂਸਾਦੀਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਦੋਸਾਣਾਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਮਿਦਮੁਵਾਚ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੨|੫੪) - "ਇਤ੍ਯਸ਼ੇਸਾਮਯਵ੍ਯਾਪਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਦੋਸਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਯੈਰਵਹਿਤਸ੍ਤਤ੍ਸਮ੍ਯਗੁਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana kuShThasya asAdhyatvam (31-32) · Śloka 32
| ਸਰ੍ਵਦੋਸੋਲ੍ਬਣਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੩੧|| ਰਿਸ੍ਟੋਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਚ ਯਚ੍ਚਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ਼ੁਕ੍ਰਸਮਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| |੩੨|
View original
| सर्वदोषोल्बणं त्यजेत्||३१|| रिष्टोक्तं यच्च यच्चास्थिमज्जशुक्रसमाश्रयम्| |३२|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਸਰ੍ਵਦੋਸੋਲ੍ਬਣਂ-ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਂ, ਕੁਸ੍ਠਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍-ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਰਿਸ੍ਟੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ਯਚ੍ਚ ਵਿਕਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੇ ਕਥਿਤਂ (ਹ. ਸ਼ਾ. ਅ. ੫|੯੮) - "ਕੁਸ੍ਠਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਙ੍ਗਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਚ੍ਚ ਨੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਯਚ੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਮਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ਼ੁਕ੍ਰਸਮਾਸ਼੍ਰਯਂ ਤਚ੍ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍|
Adhikarana kuShThasya yApyatvam (32) · Śloka 32
| ਯਾਪ੍ਯਂ ਮੇਦੋਗਤਮ੍|੩੨|
View original
| याप्यं मेदोगतम्|३२|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਮੇਦੋਗਤਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਯਾਪ੍ਯਂ-ਪਥ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਯਾਪਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਮ੍|
Adhikarana kuShThasya kRucchratvam (32) · Śloka 32
| ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਸ੍ਰਮਾਂਸਗਮ੍||੩੨||
View original
| कृच्छ्रं पित्तद्वन्द्वास्रमांसगम्||३२||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਂ ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਗਂ ਮਾਂਸਗਂ ਚ ਕੁਸ੍ਠਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ-ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਮ੍|
Adhikarana kuShThasya sukhasAdhyatvam (33) · Śloka 33
ਅਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਕਫਵਾਤਾਢ੍ਯਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥਮੇਕਮਲਂ ਚ ਯਤ੍| |੩੩|
View original
अकृच्छ्रं कफवाताढ्यं त्वक्स्थमेकमलं च यत्| |३३|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਕਫਵਾਤਾਢ੍ਯਮਕਚ੍ਛ੍ਰਂ-ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥਂ, ਤਥਾ ਏਕਦੋਸਾਧਿਕਂ ਚ ਯਤ੍ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਚ੍ਚ ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਮ੍|
Adhikarana rasagatakuShTasya lakShaNam, raktagatasya lakShaNam, mAMsagatasya lakShaNam, medogatasya lakShaNam, asthimajjAgatasya lakShaNam, shukragatasya lakShaNam (33-36) · Śloka 36
| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਚਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਤੋਦਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਰੂਕ੍ਸਤਾਃ||੩੩|| ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਵਾਪਸ਼੍ਵਯਥਵਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇ, ਪਿਸ਼ਿਤੇ ਪੁਨਃ| ਪਾਣਿਪਾਦਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸ੍ਫੋਟਾਃ ਕ੍ਲੇਦਃ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚਾਧਿਕਮ੍||੩੪|| ਕੌਣ੍ਯਂ ਗਤਿਕ੍ਸਯੋਙ੍ਗਾਨਾਂ ਦਲਨਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮੇਦਸਿ| ਨਾਸਾਭਙ੍ਗੋਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ੍ਥੇ ਨੇਤ੍ਰਰਾਗਃ ਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯਃ||੩੫|| ਕ੍ਸਤੇ ਚ ਕਮਯਃ, ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਸ੍ਵਦਾਰਾਪਤ੍ਯਬਾਧਨਮ੍| |੩੬|
View original
| तत्र त्वचि स्थिते कुष्ठे तोदवैवर्ण्यरूक्षताः||३३|| स्वेदस्वापश्वयथवः शोणिते, पिशिते पुनः| पाणिपादाश्रिताः स्फोटाः क्लेदः सन्धिषु चाधिकम्||३४|| कौण्यं गतिक्षयोऽङ्गानां दलनं स्याच्च मेदसि| नासाभङ्गोऽस्थिमज्जस्थे नेत्ररागः स्वरक्षयः||३५|| क्षते च कृमयः, शुक्रे स्वदारापत्यबाधनम्| |३६|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਕੁਸ੍ਠੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਤ੍ਵਚਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਤੋਦਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਰਕ੍ਤਸ੍ਥੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਸ੍ਵੇਦਾਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਮਾਂਸਸ੍ਥੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਪਾਣਿਪਾਦਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸ੍ਫੋਟਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚਾਤਿਸ਼ਯੇਨ ਕ੍ਲੇਦੋ ਭਵਤਿ| ਮੇਦਸਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਕੌਣ੍ਯਂ-ਕੁਣਿਤਾ, ਤਥਾ ਗਤਿਕ੍ਸਯਃ, ਤਥਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਦਲਨਂ-ਛੇਦਨਮਿਵ, ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ੍ਥੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਨਾਸਾਯਾਃ-ਘ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਭਙ੍ਗਃ, ਤਥਾ ਨੇਤ੍ਰਯੋ ਰਾਗਃ ਸ੍ਵਰਸ੍ਯ ਚ ਕ੍ਸਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਕ੍ਸਤੇ ਚ ਕਮਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਦਾਰਣਾਮਪਤ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਬਾਧਨਂ-ਉਪਦ੍ਰਵੈਃ ਸ੍ਵੇਦਾਦਿਭਿਃ ਪੀਡਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana asRugAdiShu yathApUrvaM li~ggAni (36-1) · Śloka 1
| ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਸਗਾਦਿਸੁ||੩੬|| ਇਤਿ ਕੁਸ੍ਠਨਿਦਾਨਮ੍||੧||
View original
| यथापूर्वं च सर्वाणि स्युर्लिङ्गान्यसृगादिषु||३६|| इति कुष्ठनिदानम्||१||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਅਸਗਾਦਿਸੁ ਧਾਤੁਸੁ ਕੁਸ੍ਠਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਦੇਹਾਨਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਯਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਯੁਃ| ਯਥਾ-ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਨਿ ਰਕ੍ਤਸ੍ਥੇ ਕਥਿਤਾਨਿ ਪਾਣ੍ਯਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸ੍ਫੋਟਾਦਯਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸਸ੍ਥੇ ਸ੍ਯੁਃ| ਏਵਂ ਮੇਦਃਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਏਵਂ ਚ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਵਾਪਾਦੀਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਦਾਰਾਣਾਮਪਤ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਯੁਰਿਤਿ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ|
Adhikarana shvitrasya sAmAnyalakShaNam (37) · Śloka 37
ਕੁਸ੍ਠਨਿਦਾਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਸ੍ਯੋਚ੍ਯਤੇ| ਕੁਸ੍ਠਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਯੋਰੇਕਕਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਤ ਏਵਾਹ - - - - ਅਥ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਨਿਦਾਨਮ੍| ਕੁਸ੍ਠੈਕਸਮ੍ਭਵਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਕਿਲਾਸਂ ਦਾਰੁਣਂ ਚ ਤਤ੍| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਪਰਿਸ੍ਰਾਵਿ ਤ੍ਰਿਧਾਤੂਦ੍ਭਵਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍||੩੭||
View original
कुष्ठनिदानादनन्तरं श्वित्रस्योच्यते| कुष्ठश्वित्रयोरेककारणत्वात्| अत एवाह - - - - अथ श्वित्रनिदानम्| कुष्ठैकसम्भवं श्वित्रं किलासं दारुणं च तत्| निर्दिष्टमपरिस्रावि त्रिधातूद्भवसंश्रयम्||३७||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਕੁਸ੍ਠਾਨਾਮੇਕਃ-ਸਮਾਨਃ, ਸਮ੍ਭਵੋ ਯਸ੍ਯ ਤਚ੍ਛ੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਕੁਸ੍ਠੈਕਸਮ੍ਭਵਂ ਭਵਤਿ| ਕਿਲਾਸਂ ਦਾਰੁਣਂ ਚ ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍, ਨ ਕੇਵਲਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਮਿਤਿ| ਤਚ੍ਚਾਪਰਿਸ੍ਰਾਵਿ-ਨ ਕੁਸ੍ਠਵਤ੍ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਉਦ੍ਭਵੋ-ਜਨ੍ਮ, ਸਂਸ਼੍ਰਯਃ-ਆਸ਼੍ਰਯਃ, ਉਦ੍ਭਵਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਯਸ਼੍ਚੋਦ੍ਭਵਸਂਸ਼੍ਰਯੌ, ਧਾਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਭਯਂ ਪਰਿਗਹ੍ਯਤੇ, ਵਾਤਾਦਯਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾਸ੍ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਾਦਯਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਧਾਤਵਃ, ਧਾਤਵਸ਼੍ਚ ਧਾਤਵਸ਼੍ਚ ਧਾਤਵਃ, ਤ੍ਰਯੋ ਧਾਤਵੋ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮੁਦ੍ਭਵਸਂਸ਼੍ਰਯੌ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਤ੍ਰਿਧਾਤੂਦ੍ਭਵਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍|
Adhikarana vAtajasya lakShaNam, pittajasya lakShaNam, kaphajasya lakShaNam (38-39) · Śloka 39
ਵਾਤਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸਾਰੁਣਂ, ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤਾਮ੍ਰਂ ਕਮਲਪਤ੍ਰਵਤ੍| ਸਦਾਹਂ ਰੋਮਵਿਧ੍ਵਂਸਿ, ਕਫਾਚ੍ਛ੍ਵੇਤਂ ਘਨਂ ਗੁਰੁ||੩੮|| ਸਕਣ੍ਡੁ ਚ, ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਮੇਦਃਸੁ ਚਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੩੯|
View original
वाताद्रूक्षारुणं, पित्तात्ताम्रं कमलपत्रवत्| सदाहं रोमविध्वंसि, कफाच्छ्वेतं घनं गुरु||३८|| सकण्डु च, क्रमाद्रक्तमांसमेदःसु चादिशेत्| |३९|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਵਾਤਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸਾਰੁਣਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਕਮਲਪਤ੍ਰਮਿਵ ਤਾਮ੍ਰਂ ਵਰ੍ਣੇਨ, ਤਥਾ ਸਦਾਹਮ੍, ਤਥਾ ਰੋਮਵਿਧ੍ਵਂਸਿ-ਰੋਮਸ਼ਾਤਨਸ੍ਵਭਾਵਮ੍| ਕਫਾਚ੍ਛ੍ਵੇਤਮ੍, ਤਥਾ ਘਨਮ੍, ਤਥਾ ਗੁਰੁ-ਅਙ੍ਗੇਨਾਨੁਭੂਯਤੇ, ਤਥਾ ਸਹ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਸਕਣ੍ਡੁ| ਕ੍ਰਮਾਤ੍-ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ, ਵਾਤਾਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਮੇਦਃਸੁ ਚਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੋਦ੍ਭਵਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵਂ ਮਾਂਸਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਕਫੋਦ੍ਭਵਂ ਮੇਦੋਧਾਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਮਿਤਿ ਕ੍ਰਮਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ|
Adhikarana shvitrasya sAdhyakRucchrAsAdhyatvam (39) · Śloka 39
| ਵਰ੍ਣੇਨੈਵੇਦਗੁਭਯਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਤਚ੍ਚੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍||੩੯||
View original
| वर्णेनैवेदृगुभयं कृच्छ्रं तच्चोत्तरोत्तरम्||३९||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਏਵੇਤਿ ਚਾਰ੍ਥੇ| ਉਭਯਂ-ਦੋਸੋਦ੍ਭਵਂ ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ, ਵਰ੍ਣੇਨ ਚੇਦਕ੍-ਅਰੁਣਂ ਤਾਮ੍ਰਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍, ਨ ਪੁਨਰ੍ਵਾਤਾਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵਤ੍ਵਦਨ੍ਯਵਰ੍ਣਂ ਰਕ੍ਤਾਦਿਸਂਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਦਨ੍ਯਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਚ੍ਚ-ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਵਾਤਾਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵਂ ਰਕ੍ਤਾਦਿਸਂਸ਼੍ਰਯਂ ਚ, ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਮਾਦਿਸ਼ੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰਕਤਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰਯਾਦ੍ਵਾਤਜਾਤ੍ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਮਾਂਸਾਸ਼੍ਰਯਂ ਪਿਤ੍ਤਜਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਰਮ੍| ਤਤੋ ਮੇਦਃਸਂਸ਼੍ਰਿਤਂ ਕਫਜਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਮਮਿਤਿ|
Adhikarana sarve rogAH prAyaH sa~jcAriNaH (40-2) · Śloka 2
ਅਧੁਨਾ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਭਾਗਾਰ੍ਥਮਾਹ - - - - ਅਸ਼ੁਕ੍ਲਰੋਮਾਬਹਲਮਸਂਸਸ੍ਟਂ ਮਿਥੋ ਨਵਮ੍| ਅਨਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਜਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ, ਵਰ੍ਜ੍ਯਮਤੋਨ੍ਯਥਾ||੪੦|| ਗੁਹ੍ਯਪਾਣਿਤਲੌਸ੍ਠੇਸੁ ਜਾਤਮਪ੍ਯਚਿਰਨ੍ਤਨਮ੍| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਕਾਹਾਰਸ਼ਯ੍ਯਾਦਿਸੇਵਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਗਦਾਃ||੪੧|| ਸਰ੍ਵੇ ਸਞ੍ਚਾਰਿਣੋ, ਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਗ੍ਵਿਕਾਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| |੪੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਨਿਦਾਨਮ੍||੨||
View original
अधुना साध्यासाध्यविभागार्थमाह - - - - अशुक्लरोमाबहलमसंसृष्टं मिथो नवम्| अनग्निदग्धजं साध्यं श्वित्रं, वर्ज्यमतोऽन्यथा||४०|| गुह्यपाणितलौष्ठेषु जातमप्यचिरन्तनम्| स्पर्शैकाहारशय्यादिसेवनात् प्रायशो गदाः||४१|| सर्वे सञ्चारिणो, नेत्रत्वग्विकारा विशेषतः| |४२| इति श्वित्रनिदानम्||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਅਸ਼ੁਕ੍ਲਰੋਮ ਯਚ੍ਛਿਤ੍ਰਂ, ਤਥਾ ਅਬਹਲਂ-ਅਘਨਂ, ਤਥਾ ਮਿਥਃ-ਪਰਸ੍ਪਰਂ, ਅਸਂਸਸ੍ਟਂ-ਅਮਿਲਿਤਂ, ਤਥਾ ਨਵਂ-ਅਵਰ੍ਸਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ, ਤਥਾਨਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਜਂ-ਅਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਜਂ ਯਨ੍ਨ ਭਵਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਵਰ੍ਜ੍ਯਮਤੋਨ੍ਯਥਾ-ਸ਼ੁਕ੍ਲਰੋਮ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ, ਤਥਾ ਬਹਲਂ, ਤਥਾ ਪਰਸ੍ਪਰਸਂਸਸ੍ਟਂ, ਤਥਾ ਚਿਰਕਾਲੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਜਂ ਚ, ਤਚ੍ਚਾਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਗੁਹ੍ਯਪਾਣਿਤਲੌਸ੍ਠੇਸੁ ਜਾਤਮਚਿਰਨ੍ਤਨਮਪ੍ਯਚਿਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵੇਨ ਵਰ੍ਜ੍ਯਮ੍| ਸ੦-ਸਰ੍ਵੇ ਰੋਗਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਸਞ੍ਚਾਰਿਣਃ-ਸਞ੍ਚਰਣਸ਼ੀਲਾਃ| ਕੁਤਃ ? ਏਕੇ ਚ ਤ ਆਹਾਰਸ਼ਯ੍ਯਾਦਯਸ਼੍ਚੈਕਾਹਾਰਸ਼ਯ੍ਯਾਦਯਃ, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਸਨਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ-ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਃ, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਏਕਾਹਾਰਸ਼ਯ੍ਯਾਦਯਸ਼੍ਚ, ਤੇਸਾਂ ਸੇਵਨਂ-ਭਜਨਂ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍| ਨੇਤ੍ਰੇ ਚ ਤ੍ਵਕ੍ ਚ ਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਕ੍, ਤਤ੍ਰ ਵਿਕਾਰਾਃ-ਗਦਾਃ, ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਞ੍ਚਾਰਿਣਃ|
Adhikarana kRumINAM dvividhatvam (42) · Śloka 42
ਅਧੁਨਾ ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ ਕਮੀਨਧਿਕਤ੍ਯਾਹ - - - - ਅਥ ਕਮਿਨਿਦਾਨਮ੍| ਕਮਯਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਭੇਦਤਃ||੪੨||
View original
अधुना क्रमप्राप्तान् कृमीनधिकृत्याह - - - - अथ कृमिनिदानम्| कृमयस्तु द्विधा प्रोक्ता बाह्याभ्यन्तरभेदतः||४२||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਕਮਯੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ, ਮੁਨਿਭਿਰਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤੁਰਵਧਾਰਣੇ, ਦ੍ਵਿਧੈਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮੇਦਤਃ| ਏਕੇ ਬਾਹ੍ਯਾ ਯੇ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਜਾ ਯੂਕਾਲਿਕ੍ਸਾਦਯਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਚਾਨ੍ਤਰਾਃ, ਯਥਾ-ਅਨ੍ਤ੍ਰਾਦਾਦਯਃ|
Adhikarana kRumINAM caturvidhatvaM janmataH (43) · Śloka 43
ਜਨ੍ਮਭੇਦੇਨ ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾਃ| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਬਹਿਰ੍ਮਲਕਫਾਸਗ੍ਵਿਡ੍ਜਨ੍ਮਭੇਦਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ| |੪੩|
View original
जन्मभेदेन चतुष्प्रकाराः| कथम् ? इत्याह - - - - बहिर्मलकफासृग्विड्जन्मभेदाच्चतुर्विधाः| |४३|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਬਹਿਰ੍ਮਲਜਨ੍ਮਾਨਃ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਲੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਰੀਰਬਾਹ੍ਯੇਭ੍ਯ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਥਾ ਕਫਜਨ੍ਮਾਨੋ ਰਕ੍ਤਜਨ੍ਮਾਨੋ ਵਿਡ੍ਜਨ੍ਮਾਨਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ| ਵਿਟ੍-ਪੁਰੀਸਮ੍|
Adhikarana kRumINAM viMshatividhatvaM nAmataH (43) · Śloka 43
| ਨਾਮਤੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਿਧਾਃ|੪੩|
View original
| नामतो विंशतिविधाः|४३|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਨਾਮਤੋ-ਨਾਮਭੇਦਾਤ੍, ਕਮਯੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਪ੍ਰਕਾਰਾਃ|
Adhikarana bAhyajAnAM nidAnanAmalakShaNAni (43-45) · Śloka 45
| ਬਾਹ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰਾਮਜੋਦ੍ਭਵਾਃ||੪੩|| ਤਿਲਪ੍ਰਮਾਣਸਂਸ੍ਥਾਨਵਰ੍ਣਾਃ ਕੇਸ਼ਾਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਬਹੁਪਾਦਾਸ਼੍ਚ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਯੂਕਾ ਲਿਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚ ਨਾਮਤਃ||੪੪|| ਦ੍ਵਿਧਾ ਤੇ ਕੋਠਪਿਟਿਕਾਕਣ੍ਡੂਗਣ੍ਡਾਨ੍ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤੇ| |੪੫|
View original
| बाह्यास्तत्रामृजोद्भवाः||४३|| तिलप्रमाणसंस्थानवर्णाः केशाम्बराश्रयाः| बहुपादाश्च सूक्ष्माश्च यूका लिक्षाश्च नामतः||४४|| द्विधा ते कोठपिटिकाकण्डूगण्डान् प्रकुर्वते| |४५|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇਸੁ ਕਮਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਅਮਜੋਦ੍ਭਵਾਃ-ਬਾਹ੍ਯਮਲਰੂਪੇਣੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ, ਬਾਹ੍ਯਾਃ| ਤੇ ਚ ਤਿਲਾਨਾਮਿਵ ਪ੍ਰਮਾਣਸਂਸ੍ਥਾਨਵਰ੍ਣਾ ਯੇਸਾਂ ਤ ਏਵਮ੍| ਕੇਸ਼ਾ [ ਅਮ੍ਬਰਂ- ] ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚਾਸ਼੍ਰਯੋ ਯੇਸਾਂ ਤ ਏਵਮ੍| ਤਥਾ ਬਹੁਪਾਦਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ਼੍ਚ| ਨਾਮਤੋ-ਨਾਮ੍ਨਾ, ਯੂਕਾ ਲਿਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ| ਤੇ ਚ ਕੋਠਾਦੀਨ੍ ਵਿਦਧਤਿ|
Adhikarana antarjAnAM nidAnam (45) · Śloka 45
| ਕੁਸ੍ਠੈਕਹੇਤਵੋਨ੍ਤਰ੍ਜਾਃ|੪੫|
View original
| कुष्ठैकहेतवोऽन्तर्जाः|४५|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਅਨ੍ਤਰ੍ਜਾਃ-ਅਨ੍ਤਰਾਃ ਕਮਯਃ, ਕੁਸ੍ਠੈਕਹੇਤਵਃ ਕੁਸ੍ਠੇਨ ਸਹੈਕਃ-ਤੁਲ੍ਯੋ, ਹੇਤੁਃ-ਨਿਦਾਨਂ ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਾਦਿਕਂ, ਯੇਸਾਂ ਤ ਏਵਮ੍|
Adhikarana kaphajAnAM nidAnam (45-46) · Śloka 46
| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਸ੍ਤੇਸੁ ਚਾਧਿਕਮ੍||੪੫|| ਮਧੁਰਾਨ੍ਨਗੁਡਕ੍ਸੀਰਦਧਿਸਕ੍ਤੁਨਵੌਦਨੈਃ| |੪੬|
View original
| श्लेष्मजास्तेषु चाधिकम्||४५|| मधुरान्नगुडक्षीरदधिसक्तुनवौदनैः| |४६|
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਤੇਸੁ-ਅਨ੍ਤਰ੍ਜੇਸੁ ਕਮਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾ ਅਧਿਕਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਮਧੁਰਾਨ੍ਨਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਯੁਃ|
Adhikarana purIShajAnAM nidAnam (46) · Śloka 46
ਰਕ੍ਤਜਾਨਾਂ ਨਿਦਾਨਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣ ਇਤਿ ਪੁਰੀਸੋਤ੍ਥਾਂਸ੍ਤਾ(ਤ੍ਥਾਨਾਂ ਤਾ)ਵਦਾਹ - - - - | ਸ਼ਕਜ੍ਜਾ ਬਹੁਵਿਡ੍ਧਾਨ੍ਯਪਰ੍ਣਸ਼ਾਕੋਲਕਾਦਿਭਿਃ||੪੬||
View original
रक्तजानां निदानविशेषो वक्ष्यमाण इति पुरीषोत्थांस्ता(त्थानां ता)वदाह - - - - | शकृज्जा बहुविड्धान्यपर्णशाकोलकादिभिः||४६||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਸ਼ਕਜ੍ਜਾਃ ਸ਼ਕਦੁਦ੍ਭੂਤਾਃ, ਤੇ ਕੁਸ੍ਠੈਕਹੇਤੁਸਾਮਾਨ੍ਯੇਪ੍ਯਧਿਕਂ ਬਹੁਵਿਡ੍ਧਾਨ੍ਯੈਃ-ਯਵਮਾਸਾਦਿਭਿਃ, ਬਹੁਵਿਡ੍ਮਿਰੇਵ ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਕੈਃ-ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾਦਿਭਿਃ, ਤਥੋਲਕਾਦਿਭਿਃ| ਉਲਕਃ-ਸ੍ਵੇਦਪਰ੍ਯਾਯਃ| ਅਪਰੇ ਤੁ "ਉਲੁਕਾਦਿਭਿਃ" ਇਤਿ ਜਗੁਃ| ਉਲੁਕਂ-ਹਰਿਤਾਵਸ੍ਥਂ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ ਚ|
Adhikarana kaphajAnAM sthAnAkAranAmalakShaNAni (47-50) · Śloka 50
ਕਫਾਦਾਮਾਸ਼ਯੇ ਜਾਤਾ ਵਦ੍ਧਾਃ ਸਰ੍ਪਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ| ਪਥੁਬ੍ਰਧ੍ਨਨਿਭਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਦ੍ਗਣ੍ਡੂਪਦੋਪਮਾਃ||੪੭|| ਰੂਢਧਾਨ੍ਯਾਙ੍ਕੁਰਾਕਾਰਾਸ੍ਤਨੁਦੀਰ੍ਘਾਸ੍ਤਥਾਣਵਃ| ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਵਭਾਸਾਸ਼੍ਚ ਨਾਮਤਃ ਸਪ੍ਤਧਾ ਤੁ ਤੇ||੪੮|| ਅਨ੍ਤ੍ਰਾਦਾ ਉਦਰਾਵੇਸ੍ਟਾ ਹਦਯਾਦਾ ਮਹਾਕੁਹਾਃ| ਕੁਰਵੋ ਦਰ੍ਭਕੁਸੁਮਾਃ ਸੁਗਨ੍ਧਾਸ੍ਤੇ ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੇ||੪੯|| ਹਲ੍ਲਾਸਮਾਸ੍ਯਸ੍ਰਵਣਮਵਿਪਾਕਮਰੋਚਕਮ੍| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਜ੍ਵਰਾਨਾਹਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਕ੍ਸਵਥੁਪੀਨਸਾਨ੍||੫੦||
View original
कफादामाशये जाता वृद्धाः सर्पन्ति सर्वतः| पृथुब्रध्ननिभाः केचित् केचिद्गण्डूपदोपमाः||४७|| रूढधान्याङ्कुराकारास्तनुदीर्घास्तथाऽणवः| श्वेतास्ताम्रावभासाश्च नामतः सप्तधा तु ते||४८|| अन्त्रादा उदरावेष्टा हृदयादा महाकुहाः| कुरवो दर्भकुसुमाः सुगन्धास्ते च कुर्वते||४९|| हृल्लासमास्यस्रवणमविपाकमरोचकम्| मूर्च्छाच्छर्दिज्वरानाहकार्श्यक्षवथुपीनसान्||५०||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਕਫਾਦਾਮਾਸ਼ਯੇ ਜਾਤਾਃ-ਨ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ| ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਪਥਗਧ੍ਯੇਸ੍ਯਤੇ (ਸ਼੍ਲੋ. ੫੩) - "ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਪੁਰੀਸੋਤ੍ਥਾਃ" ਇਤਿ| ਤੇ ਚ ਵਦ੍ਧਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਤਃ-ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਰੀਰੇ, ਸਰ੍ਪਨ੍ਤਿ-ਪ੍ਰਸਰਨ੍ਤਿ| ਸਰ੍ਵਤ ਇਤਿ "ਆਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍(ਦਿਭ੍ਯਃ)" ਤਸਿਃ| ਪਥੁਬ੍ਰਧ੍ਨਨਿਭਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨਕਥਨਮ੍| ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਰ੍ਣਕਥਨਮ੍| ਨਾਮਤੋ-ਨਾਮ੍ਨਾ ਚ, ਤੇ ਸਪ੍ਤਧਾ-ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਃ| ਤੁਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥੇ| ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਸਪ੍ਤ ਨਾਮਾਨ੍ਯਾਹ-ਅਨ੍ਤ੍ਰਾਦਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਅਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਦਨ੍ਤੀਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦਾਃ, ਇਤ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯਰ੍ਥਾਨੁਗਤਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ| ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਯਾਦਚ੍ਛਿਕਾਨਿ ਕੁਰਵ ਇਤ੍ਯਾਦੀਨਿ| ਤੇ ਚ-ਕਫਜਾਃ ਕਮਯੋ, ਹਲ੍ਲਾਸਾਦਿਕਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ|
Adhikarana raktajAnAM sthAnAkAranAmalakShaNAni (51-52) · Śloka 52
ਅਧੁਨਾ ਰਕ੍ਤਜਾਨਾਹ - - - - ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਸਿਰੋਤ੍ਥਾਨਾ ਰਕ੍ਤਜਾ ਜਨ੍ਤਵੋਣਵਃ| ਅਪਾਦਾ ਵਤ੍ਤਤਾਮ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਕੇਚਿਦਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ||੫੧|| ਕੇਸ਼ਾਦਾ ਲੋਮਵਿਧ੍ਵਂਸਾ ਲੋਮਦ੍ਵੀਪਾ ਉਦੁਮ੍ਬਰਾਃ| ਸਟ੍ ਤੇ ਕੁਸ੍ਠੈਕਕਰ੍ਮਾਣਃ ਸਹਸੌਰਸਮਾਤਰਃ||੫੨||
View original
अधुना रक्तजानाह - - - - रक्तवाहिसिरोत्थाना रक्तजा जन्तवोऽणवः| अपादा वृत्तताम्राश्च सौक्ष्म्यात्केचिददर्शनाः||५१|| केशादा लोमविध्वंसा लोमद्वीपा उदुम्बराः| षट् ते कुष्ठैककर्माणः सहसौरसमातरः||५२||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਰਕ੍ਤਜਾਃ ਕਮਯੋ ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਸਿਰੋਤ੍ਥਾਨਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਤਥਾ, ਅਪਾਦਾ ਵਤ੍ਤਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ| ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਤ੍-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਕੇਚਿਦਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ-ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਾਸਮਧਿਗਮ੍ਯਾਃ ਕਾਰ੍ਯੇਣੈਵਾਨੁਮੀਯਨ੍ਤੇ| ਤੇਸਾਂ ਨਾਮਾਨ੍ਯਾਹ-ਕੇਸ਼ਾਦਾ ਲੋਮਵਿਧ੍ਵਂਸਾ ਲੋਮਵਿਧ੍ਵਂਸਾ ਲੋਮਦ੍ਵੀਪਾ ਉਦੁਮ੍ਬਰਾ ਇਤਿ| ਤਥਾ ਸਹ ਸੌਰਸਮਾਤਭ੍ਯਾਮ੍ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਸਹਸੌਰਸਮਾਤਰਃ| ਸੌਰਸਮਾਤਸਂਜ੍ਞਂ ਨਾਮਦ੍ਵਯਮ੍| ਏਵਂ ਸਡੇਤੇ ਰਕ੍ਤਜਾਃ ਕਮਯਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ "ਸਹਜਾ ਰਸਮਾਤਰਃ " ਇਤਿ| ਸਹ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਜਾਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਸਹਜਾਃ, ਰਸੋ ਮਾਤਾ-ਜਨਨੀ, ਯੇਸਾਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਵਾਤ੍ਤੇ ਰਸਮਾਤਰ ਇਤਿ| ਕੁਸ੍ਠੇਨ ਸਹੈਕਂ ਕਰ੍ਮ-ਰੋਮਹਰ੍ਸਕਣ੍ਡੂਤੋਦਾਦਿਕਂ ਕੇਸ਼ਲੋਮਧ੍ਵਂਸਾਦਿਕਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਮਾਂਸਤਰੁਣਾਸ੍ਥਿਭਕ੍ਸਣਂ ਵਾ, ਯੇਸਾਂ ਤ ਏਵਮ੍|
Adhikarana purIShajAnAM sthAnAkAranAmalakShaNAni (14) · Śloka 14
ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਪੁਰੀਸੋਤ੍ਥਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇਧੋਵਿਸਰ੍ਪਿਣਃ| ਵਦ੍ਧਾਃ ਸਨ੍ਤੋ ਭਵੇਯੁਸ਼੍ਚ ਤੇ ਯਦਾਮਾਸ਼ਯੋਨ੍ਮੁਖਾਃ||੫੩|| ਤਦਾਸ੍ਯੋਦ੍ਗਾਰਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਾ ਵਿਡ੍ਗਨ੍ਧਾਨੁਵਿਧਾਯਿਨਃ| ਪਥੁਵਤ੍ਤਤਨੁਸ੍ਥੂਲਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਪੀਤਸਿਤਾਸਿਤਾਃ||੫੪|| ਤੇ ਪਞ੍ਚ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਮਯਃ ਕਕੇਰੁਕਮਕੇਰੁਕਾਃ| ਸੌਸੁਰਾਦਾਃ ਸੁਲੂਨਾਖ੍ਯਾ ਲੇਲਿਹਾ ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਚ||੫੫|| ਵਿਡ੍ਭੇਦਸ਼ੂਲਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਪਾਰੁਸ੍ਯਪਾਣ੍ਡੁਤਾਃ| ਰੋਮਹਰ੍ਸਾਗ੍ਨਿਸਦਨਗੁਦਕਣ੍ਡੂਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਗਮਾਤ੍||੫੬|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਤਤੀਯੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਕੁਸ੍ਠਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕਮਿਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੪||
View original
पक्वाशये पुरीषोत्था जायन्तेऽधोविसर्पिणः| वृद्धाः सन्तो भवेयुश्च ते यदाऽऽमाशयोन्मुखाः||५३|| तदाऽस्योद्गारनिःश्वासा विड्गन्धानुविधायिनः| पृथुवृत्ततनुस्थूलाः श्यावपीतसितासिताः||५४|| ते पञ्च नाम्ना कृमयः ककेरुकमकेरुकाः| सौसुरादाः सुलूनाख्या लेलिहा जनयन्ति च||५५|| विड्भेदशूलविष्टम्भकार्श्यपारुष्यपाण्डुताः| रोमहर्षाग्निसदनगुदकण्डूर्विनिर्गमात्||५६|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने कुष्ठश्वित्रकृमिनिदानं नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸ੦-ਪੁਰੀਸੋਤ੍ਥਾਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯ ਏਵ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍| ਤੇ ਚਾਧੋਵਿਸਰ੍ਪਿਣਃ ਸ੍ਯੁਃ-ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਗਾਃ| ਵਦ੍ਧਾਃ ਸਨ੍ਤੋ-ਵਦ੍ਧਿਂ ਗਤਾਃ, ਯਦਾਮਾਸ਼ਯੋਨ੍ਮੁਖਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਦਾਸ੍ਯ-ਕਮਿਮਤੋ ਰੋਗਿਣਃ, ਉਦ੍ਗਾਰਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਾ ਵਿਡ੍ਗਨ੍ਧਾਨੁਵਿਧਾਯਿਨਃ-ਪੁਰੀਸਗਨ੍ਧਾਨੁਕਾਰਿਣੋ, ਭਵੇਯੁਃ| ਤਥਾ ਤੇ ਪਥੁਵਤ੍ਤਤਨੁਸ੍ਥੂਲਾਃ ਸਂਸ੍ਥਾਨੇਨ ਸ੍ਯੁਃ, ਸ਼੍ਯਾਵਪੀਤਸਿਤਾਸਿਤਾ ਵਰ੍ਣੇਨ, ਤਥਾ ਨਾਮ੍ਰਾ ਪਞ੍ਚ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ| ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਨਾਮਾਨ੍ਯਾਹ-ਕਕੇਰੁਕੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਤੇ ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਗਮਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਵਿਡ੍ਭੇਦਾਦੀਨ੍ ਜਨਯਨ੍ਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਤਤੀਯੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਕੁਸ੍ਠਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕਮਿਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧੪||