6. madātyayādinidanādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ராஜயக்ஷ்மநிதாநாதநந்தரஂ மதாத்யயநிதாநாரம்பஃ| யதோ யதா ராஜயக்ஷ்மா தோஷத்ரயஜஸ்ததா மதாத்யயோऽபி| வக்ஷ்யதி ஹி தத்ர (ஶ்லோ. ௧௪) - "ஸர்வேऽபி ஸர்வைர்ஜாயந்தே வ்யபதேஶஸ்து பூயஸா|" இதி|

Adhikarana madAtyayAdinidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2

தஸ்மாந்மதாத்யயநிதாநமுச்யத இத்யாஹ - - - - அதாதோ மதாத்யயாதிநிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸூத்ரே||௨||

ஸ௦-பூர்வவத்வ்யாக்யா|

Adhikarana madyasya guNAH (1) · Śloka 1

தீக்ஷ்ணோஷ்ணரூக்ஷஸூக்ஷ்மாம்லஂ வ்யவாய்யாஶுகரஂ லகு| விகாஷி விஶதஂ மத்யமோஜஸோऽஸ்மாத்விபர்யயஃ||௧||

ஸ௦-தீக்ஷ்ணோஷ்ணாதிகுணஂ மத்யம்| அஸ்மாத்-மத்யாத், ஓஜஸோ விபர்யயோ-வைபரீத்யம், யதா-மந்தஶீதஸ்நிக்தஸாந்த்ரமதுரஸ்திரசிரகத்குருஶ்லக்ஷ்ணபிச்சிலத்வம்|

Adhikarana madyaguNa evotkarShato viShe~api (2) · Śloka 2

தீக்ஷ்ணாதயோ விஷேऽப்யுக்தாஶ்சித்தோபப்லாவிநோ குணாஃ| ஜீவிதாந்தாய ஜாயந்தே விஷே தூத்கர்ஷவத்திதஃ||௨||

ஸ௦-ஏத ஏவ தீக்ஷ்ணாதயோ தஶ குணா விஷேऽப்யுக்தாஃ| சித்தமுபப்லாவிதுஂ ஶீலஂ யேஷாஂ தே சித்தோபப்லாவிநஃ,-சித்தவிப்ரமகாரிணஃ| ந கேவலஂ மத்ய இத்யபிஶப்தார்தஃ| நநு, யதி த ஏவ தீக்ஷ்ணாதயோ குணா விஷே, த ஏவ மத்யே, தத்கதஂ விஷஸ்தா ஏவ தீக்ஷ்ணாதயோ மாரயந்தி ந மத்யஸ்தாஃ ? இத்யத்ர யுக்திமாஹ-ஜீவிதாந்தாயேத்யாதி| விஷஸ்தாஸ்தீக்ஷ்ணாதயோ யே குணாஸ்தே மாரணாய ஸம்பத்யதே, உத்கர்ஷவத்திதஃ-உத்கர்ஷவர்தநாத்|

Adhikarana prathamamadasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4

கதஂ கத்வா மத்யஂ சேதோ விகாரஂ நயதி ? இத்யாஹ - - - - தீக்ஷ்ணாதிபிர்குணைர்மத்யஂ மந்தாதீநோஜஸோ குணாந்| தஶபிர்தஶ ஸங்க்ஷோப்ய சேதோ நயதி விக்ரியாம்||௩|| ஆத்யே மதே| |௪|

ஸ௦-தீக்ஷ்ணாதிபிர்தஶபிர்குணைர்மந்தாதீநோஜஸஃ ஸம்பந்திநோ குணாந் ஸங்க்ஷோப்ய-ஸமந்தாத்துஷ்டதாமாபாத்ய, சேதோ விக்ரியாஂ-விகாரஂ நயதி, ஆத்யே மதே| நநு, தீக்ஷ்ணாதிபிர்மந்தாதீநித்யேதாவதேவாஸ்து, கிஂ தஶபிர்தஶேத்யநேந? பாடாதேவ ஹி தஶஸங்க்யாऽவகமிஷ்யதே| அஸ்த்யேதத்| கிந்து ஸர்வைரேவ தீக்ஷ்ணாதிபிஃ ஸர்வாநபி மந்தாதீந் ஸங்க்ஷோப்ய சேதோ விக்ரியாஂ மத்யஂ நயதி, ந து கியத்பிரபி தீக்ஷ்ணாதிபிஃ கியத ஏவ மந்தாதீந், இதி ப்ரதிபாதநாய ஸங்க்யாக்ரஹணம்| உத்கர்ஷதாரதம்யதஸ்த்வஸ்த்யேவ விஶேஷஃ, தேந ஸர்வத்ர மதேநைவ துல்யஃ க்ஷோப இதி வேத்யம்| ஆத்யே ச மதே யதாஸ்வஂ ப்ரபோதஜநகே புமாந் ஸ்திதோ மத்யபாநாத்தாதாத்விகஂ ஸுகஂ ஸமதிகச்சதீத்யநுக்தமபி ஸம்பாவ்யதே| ததா ச முநிஃ (ச. சி. அ. ௨௪|௬௪)- "பஞ்சஸ்வர்தேஷு காந்தேஷு யா ரதிஃ ப்ரதமே மதே| யூநாஂ வா ஸ்தவிராணாஂ வா தஸ்யா நாஸ்த்யுபமா புவி||" இதி|

Adhikarana dvitIyamadasya lakShaNam (4) · Śloka 4

த்விதீயே து ப்ரமாதாயதநே ஸ்திதஃ| துர்விகல்பஹதோ மூடஃ ஸுகமித்யதிமுச்யதே||௪||

ஸ௦-அநந்தரஂ த்விதீயே து மதே ஸ்திதஃ-ப்ராப்தஃ, ஸ்வார்தைர்துஷ்டைஸ்தைஸ்தைர்விகல்பைர்ஹதஃ-புருஷார்தாத்விநஷ்டஃ, அத ஏவ மூடஃ-கார்யாகார்யாநபிஜ்ஞஃ, ஸுகமித்யதிமுச்யதே-ஸுகமிதி ஜ்ஞாநேந ப்ரதமமதோத்பந்நேந ததாநீமதிமுச்யதே-அதிகஂ கத்வா தேந ஸுகேந பரித்யஜ்யதே| தாதாத்விகமாத்யஂ ஸுகஂ நாநுபவதி, ஓஜஸோ விஹதத்வாத்| அந்யே த்வாஹுஃ,-அவமுச்யதே-நிஶ்சிநோதி ஸுகமேததித்யபிநிவிஶதே| கிம்பூதே மதே ஸ்திதஃ ? ப்ரமாதாயதநே, ப்ரமாதாநாஂ-ஸாஹஸாநாமிஹாமுத்ர சாஶுபஹேதூநாஂ, [ ஆயதநே- ] ஸ்தாநே|

Adhikarana dvitIyatRutIyasandhisthitasya lakShaNam (5) · Śloka 5

மத்யமோத்தமயோஃ ஸந்திஂ ப்ராப்ய ராஜஸதாமஸஃ| நிரங்குஶ இவ வ்யாலோ ந கிஞ்சிந்நாசரேஜ்ஜடஃ||௫||

ஸ௦-மத்யமோத்தமயோஃ-த்விதீயததீயயோஃ, ஸந்திஂ ப்ராப்ய-அந்தரஂ லப்த்வா, புருஷோ ராஜஸதாமஸோ ந கிஞ்சிதஶுபஂ நாசரேத்-அபி து ஸர்வமஶுபமாசரேத்| ராஜஸஸஹிதஸ்தாமஸோ ராஜஸதாமஸஃ| ஶாகபார்திவாதித்வாத் மத்யம (உத்தர) பதலோபீ ஸமாஸஃ, ராஜஸோ வா தாமஸோ வேத்யர்தஃ| ராஜஸதாமஸக்ரஹணாத் ஸாத்விகஃ புருஷோ நேதஶீமவஸ்தாஂ ப்ராப்நோதீதி கமயதி| நிரங்குஶ இவ வ்யாலஃ| யதா,-வ்யாலோ-துஷ்டஹஸ்தீ, ஜடோ-பதிரஃ, ததா நிரங்குஶோ, ந கிஞ்சிதஶுபஂ நாசரேத், உந்மார்கப்ரவத்தத்வாத்| தந்த்ராந்தரே சைவமுக்தம்-"ஸாத்விகே ஶௌசதாக்ஷிண்யஹர்ஷமண்டநலாலஸஃ| கீதாத்யயநஸௌபாக்யஸுரதோத்ஸாஹகந்மதஃ|| ராஜஸே துஃகஶீலத்வமாத்மத்யாகஂ ஸஸாஹஸம்| கலஹஂ ஸாநுபந்தஂ ச கரோதி புருஷே மதஃ|| அஶௌசநித்ராமாத்ஸர்யாகம்யாகமநலோலதாஃ| அஸத்யபாஷணஂ சாபி குர்யாத்வை தாமஸே மதஃ||" இதி| வ்யாலக்ரஹணாத்யஃ ஶுத்தஸ்வபாவோ ஹஸ்தீ ஸ ஸணிரஹிதோऽபி கதாசித்தஸ்த்யாரோஹஶப்தஶ்ரவணாத் காலோசிதஂ ஸங்கேதமுபலப்ய யுக்தமாசரத்யேவேதி, அதோ வ்யாலோ நிரங்குஶ இதி த்விதயமுபந்யஸ்தம்| தேஜஸஃ கிஞ்சிச்சேஷத்வாத் நிந்த்யாமிமாமவஸ்தாஂ ப்ராப்தஃ|

Adhikarana tRutIyamadasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

அத ஏவாஹ - - - - இயஂ பூமிரவத்யாநாஂ தௌஃஶீல்யஸ்யேதமாஸ்பதம்| ஏகோऽயஂ பஹுமார்காயா துர்கதேர்தேஶிகஃ பரம்||௬|| நிஶ்சேஷ்டஃ ஶவவச்சேதே ததீயே து மதே ஸ்திதஃ| மரணாதபி பாபாத்மா கதஃ பாபதராஂ தஶாம்||௭||

ஸ௦-அவத்யாநாஂ-நிந்த்யாநாஂ, இயஂ-மதாவஸ்தா, பூமிஃ-ஆகரஃ| ததா, தௌஃஶீல்யஸ்ய-அஸமாஹிதத்வஸ்ய, இதஂ-மதாவஸ்தாந்தரஂ, ஆஸ்பதஂ-ஆவஸதஃ| ஏகோऽயஂ-மதவிஶேஷோ, பஹுமார்காயாஃ-அநேகமுகாயா துர்கதேஃ, பரஂ கத்வா தேஶிகஃ-ஆசார்யஃ| ஸ௦-ததீயே-உத்தமே மதே, ஸ்திதோ நரஸ்தேஜஸோ விஹதத்வாத் நிஶ்சேஷ்டஃ-சேஷ்டயா காயவாங்மநோலக்ஷணயா ரஹிதஃ, அத ஏவ ஶவவச்சேதே-மதாநுகல்பஃ ஸ்வபிதி| ஏவஂ ச ஸத்யஸௌ பாபாத்மா மரணாதபி பாபதராமவஸ்தாஂ ப்ராப்தஃ| யதோ மதோ மரணாத்ஸமநந்தரமேவ ஶரீராந்தரஂ ப்ராப்ய ஸுகாதீந் விந்ததே| ததீயாஂ மதாவஸ்தாஂ ப்ராப்தஸ்து புருஷோऽபரஶரீராப்ராப்தேர்ந கதாஞ்சித் ஸுகாத்யநுபவதீதி மரணாதப்யஸ்ய நிகஷ்டத்வம்|

Adhikarana madyashIlananiShedhaH (8) · Śloka 8

தர்மாதர்மஂ ஸுகஂ துஃகமர்தாநர்தஂ ஹிதாஹிதம்| யதாஸக்தோ ந ஜாநாதி கதஂ தச்சீலயேத்புதஃ||௮||

ஸ௦-யஸ்மிந்நாஸக்தோ-யதாஸக்தோ, தர்மாதீந் ந ஜாநாதி| தத்-ததாவிதஂ மத்யஂ, புதோ-மதிமாந், கதஂ ஶீலயேத்-அப்யஸேத்| தத்ர தர்மோ-தாநாத்யயநதேவகுருபூஜாதிகஃ| அதர்மோ-ஹிஂஸாதிஃ| ஸுகஂ-ஆஹ்லாதகோऽநுபவஃ| துஃகஂ-உபதாபஃ| அர்தஃ-உபயலோகஹிதம்| அநர்தஃ-அஹிதம்| ஶீலயேதித்யநேந தத்ராஸக்திஂ நிஷேததி, ந து மத்யபாநமபி|

Adhikarana madye~atipIte mohAdayaH (9-10) · Śloka 10

மத்யே மோஹோ பயஂ ஶோகஃ க்ரோதோ மத்யுஶ்ச ஸஂஶ்ரிதாஃ| ஸோந்மாதமதமூர்ச்சாயாஃ ஸாபஸ்மாராபதாநகாஃ||௯|| யத்ரைகஃ ஸ்மதிவிப்ரஂஶஸ்தத்ர ஸர்வமஸாது யத்| |௧௦|

ஸ௦-மத்யேऽதிபீதே மோஹாதயஃ ஸஂஶ்ரிதாஃ-ஆஶ்ரிதாஃ, மத்யாதிபாநாதநந்தரஂ மோஹாதீநாஂ ஸத்பாவாத்| அதவா கிமத்ர பஹுநாऽபிஹிதேந| யத்ர-யஸ்மிந் மத்யே, ஸ்மதேர்விப்ரஂஶோ-லோபஃ, தத்ர யத்கிஞ்சித்வித்யதே தத்ஸர்வமஸாது-அஶோபநம்| யத்ரௌஜஸௌ ந விஹதிர்ஹத்ப்ரபோதஶ்ச ஸ ப்ரதமோ மதஃ| யத்ரால்பா விஹதிரோஜஸஃ ஸ மத்யமஃ| யத்ர ஸர்வஸ்யௌஜஸௌ விஹதிஃ ஸ உத்தமஃ| ததா ச முநிஃ (ச. சி. அ. ௨௪|௩௫) - "ஓஜஸ்யவிஹதே பூர்வோ ஹதி ச ப்ரதிபோதிதே| மத்யமோ விஹதேऽல்பே து விஹதே தூத்தமோ மதஃ||" இதி|

Adhikarana ayuktiyuktamadyasya trivargAdinAshakatvam (10-11) · Śloka 11

| அயுக்தியுக்தமந்நஂ ஹி வ்யாதயே மரணாய வா||௧௦|| மத்யஂ த்ரிவர்கதீதைர்யலஜ்ஜாதேரபி நாஶநம்| |௧௧|

ஸ௦-யஸ்மாதயுக்த்யா யோஜிதமந்நமபி-யத்ப்ராணகரஂ ததபி, கர்மவஶாத்வ்யாதயே மரணாய வா ஸம்பத்யதே| மத்யஂ த்வயுக்தியோஜிதஂ த்ரிவர்காதேரபி நாஶநம்| யுக்திபீதஂ புநஸ்ததேவ த்ரிவர்காதீநாஂ ஸாதநமித்யபிஶப்தேந த்யோதயதி|

Adhikarana madyapAnasya viShayaH (11-12) · Śloka 12

தாமேவ யுக்திஂ வக்ஷ்யமாணேந க்ரந்தேந ப்ரதிபாதயந்நாஹ - - - - | நாதிமாத்யந்தி பலிநஃ கதாஹாரா மஹாஶநாஃ||௧௧|| ஸ்நிக்தாஃ ஸத்த்வவயோயுக்தா மத்யநித்யாஸ்ததந்வயாஃ| மேதஃகபாதிகா மந்தவாதபித்தா தடாக்நயஃ||௧௨||

ஸ௦-யத ஏவஂவிதா நரா நாதிமாத்யந்தி, ததோ பலவத்பிஃ புருஷைஃ கதாஹாரைர்மஹாஶநைஃ ஸ்நிக்தைஃ ஸத்வயுக்தைர்வயோயுக்தர்மத்யோசிதைஸ்ததந்வயைஃ-மத்யபகுலப்ரஸூதைஃ, மேதோதிகைஃ கபாதிகைஃ ஸ்வல்பவாதபித்தைர்தடாக்நிபிஃ-அபகாரஸஹிஷ்ண்வக்நிபிஃ, மத்யஂ பேயம், நாதோ விபர்யஸ்தைஃ, இத்யந்யதந்த்ரகாரகதிதாயா யுக்தேரத்ரைவாந்தர்பாவோऽநேந தந்த்ரகதா கதஃ|

Adhikarana madyapAnasyAviShayaH (13-17) · Śloka 17

விபர்யயேऽதிமாத்யந்தி விஶ்ரப்தாஃ குபிதாஶ்ச யே| மத்யேந சாம்லரூக்ஷேண ஸாஜீர்ணே பஹுநாऽதி ச||௧௩|| வாதாத்பித்தாத்கபாத்ஸர்வைஶ்சத்வாரஃ ஸ்யுர்மதாத்யயாஃ| ஸர்வேऽபி ஸர்வைர்ஜாயந்தே வ்யபதேஶஸ்து பூயஸா||௧௪|| ஸாமாந்யஂ லக்ஷணஂ தேஷாஂ ப்ரமோஹோ ஹதயவ்யதா| விட்பேதஃ ப்ரததஂ தஷ்ணா ஸௌம்யாக்நேயோ ஜ்வரோऽருசிஃ||௧௫|| ஶிரஃபார்ஶ்வாஸ்திருக்கம்போ மர்மபேதஸ்த்ரிகக்ரஹஃ| உரோவிபந்தஸ்திமிரஂ காஸஃ ஶ்வாஸஃ ப்ரஜாகரஃ||௧௬|| ஸ்வேதோऽதிமாத்ரஂ விஷ்டம்பஃ ஶ்வயதுஶ்சித்தவிப்ரமஃ| ப்ரலாபஶ்சர்திருத்க்லேஶோ ப்ரமோ துஃஸ்வப்நதர்ஶநம்||௧௭||

ஸ௦-யதாநிர்திஷ்டாத்வைபரித்யேந, யதா-அபலிநோ யாவததடாக்நய இதி| ததா, விஶ்ரப்தாஃ-அமதமிவேதஂ ஸ்பஹணீயஂ ஸுரேப்யஃ பேபீயதேऽஸ்மாபிரிதி தத்கதமநஸோ விஶ்வஸ்தாஃ, ததா குபிதாஃ-க்ருத்தாஃ, யே தேऽதிமாத்யந்தி| மத்யேநேத்யாதி| அம்லரூக்ஷேண ச மத்யேந பீதேந ஸர்வ ஏவாதிமாத்யந்தி| அத்ர சாத்யம்லேநேதி வேத்யம், மத்யஸ்ய ஸர்வஸ்யைவாம்லப்ராயத்வாத்| ரூக்ஷேண-ந த்வீஷத்ஸ்நிக்தேந| ததா, ஸாஜீர்ணே-ஸஶப்த ஈஷதர்தே ஈஷதஜீர்ணே, தஸ்மிந்நேவ மத்யே பீதேऽதிமாத்யந்தி| ததா, அதிபஹுநா பீதேந மத்யேநாதிமாத்யந்தி| ஸ௦-வாதாதிபிஃ பதக்ऽऽஸ்திதைர்தோஷைஃ ஸந்நிபாதேந சேதி சத்வாரோ மதாத்யயா வஸ்துஸ்வபாவாஜ்ஜாயந்தே, நோநாதிகாஃ| ஸர்வேऽபி மதாத்யயாஃ ஸர்வைரபி தோஷைர்ஜாயந்தே| பூயஸா-பாஹுல்யேந து, வ்யபதேஶஃ-ஸஂஜ்ஞா பவதி, அயஂ வாதமதாத்யயோ யாவத் ஸந்நிபாதமதாத்யயோऽயமிதி| ஸ௦-தேஷாஂ-மதாத்யயாநாஂ, ஸாமாந்யஂ லக்ஷணஂ-அவிபாகேந [சிஹ்நம்], ப்ரமோஹாதிதுஃஸ்வப்நதர்ஶநபர்யந்தம்|

Adhikarana vAtajasya lakShaNam (18) · Śloka 18

விஶேஷாஜ்ஜாகரஶ்வாஸகம்பமூர்தருஜோऽநிலாத்| ஸ்வப்நே ப்ரமத்யுத்பததி ப்ரேதைஶ்ச ஸஹ பாஷதே||௧௮||

ஸ௦-வாதேந மதாத்யயே ஜாகராதிகஂ ப்ரேதைஃ ஸஹ பாஷத இதி பர்யந்தஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana pittajasya lakShaNam (19) · Śloka 19

பித்தாத்தாஹஜ்வரஸ்வேதமோஹாதீஸாரதட்ப்ரமாஃ| தேஹோ ஹரிதஹாரித்ரோ ரக்தநேத்ரகபோலதா||௧௯||

ஸ௦-பித்தேந மதாத்யயே தாஹாதிகஂ ரக்தநேத்ரகபோலதாபர்யந்தஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana kaphajasya lakShaNam (20) · Śloka 20

ஶ்லேஷ்மணா சர்திஹல்லாஸநித்ரோதர்தாங்ககௌரவம்| ||௨௦||

ஸ௦-ஶ்லேஷ்மணா மதாத்யயே சர்த்யாதிகமங்ககௌரவபர்யந்தஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana tridoShajasya lakShaNam (1) · Śloka 1

| ஸர்வஜே ஸர்வலிங்கத்வம்||௧||

ஸ௦-ஸர்வஜே மதாத்யயே ஸர்வலிங்கத்வஂ பவதி|

Adhikarana dhvaMsakavikShayayornidAnam (20-21) · Śloka 21

ஸம்ப்ரதி த்வஂஸகவிக்ஷயௌ லக்ஷயதி - - - - | முக்த்வா மத்யஂ பிபேத்து யஃ||௨௦|| ஸஹஸாऽநுசிதஂ வாऽந்யத்தஸ்ய த்வஂஸகவிக்ஷயௌ| பவேதாஂ மாருதாத்கஷ்டௌ துர்பலஸ்ய விஶேஷதஃ||௨௧||

ஸ௦-உசிதஂ மத்யஂ முக்த்வா-சிரஂ காலஂ பரித்யஜ்ய, யஃ புருஷஸ்ததேவ ஸஹஸா-அதிமாத்ரயா பிபேத், அதவாऽந்யத்யந்மத்யஂ யதநுசிதஂ-அஸாத்ம்யஂ மத்யஂ, தத்ஸஹஸா-அதிமாத்ரஂ பிபேத், தஸ்ய-புருஷஸ்ய, த்வஂஸகவிக்ஷயௌ வ்யாதீ மாருதாத்பவேதாஂ-ஜாயேயாதாம்| கிம்பூதௌ ? கஷ்டௌ,-கச்ச்ரஸாத்யௌ| துர்பலஸ்ய புநஃ புஂஸஸ்தௌ விஶேஷேண பவேதாம்|

Adhikarana dhvaMsakasya lakShaNam (22) · Śloka 22

த்வஂஸகே ஶ்லேஷ்மநிஷ்டீவஃ கண்டஶோஷோऽதிநித்ரதா| ஶப்தாஸஹத்வஂ தந்த்ரா ச|௨௨|

ஸ௦-த்வஂஸகே ஶ்லேஷ்மநிஷ்டீவாதயஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana vikShayasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23

| விக்ஷயேऽங்கஶிரோதிருக்||௨௨|| ஹத்கண்டரோகஃ ஸம்மோஹஃ காஸஸ்தஷ்ணா வமிர்ஜ்வரஃ| |௨௩|

ஸ௦-விக்ஷயே அங்கஶிரோதிருகாத்யாஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana nivRuttamadyasya phalam (23-1) · Śloka 1

| நிவத்தோ யஸ்து மத்யேப்யோ ஜிதாத்மா புத்திபூர்வகத்||௨௩|| விகாரைஃ ஸ்பஶ்யதே ஜாது ந ஸ ஶாரீரமாநஸைஃ| |௨௪| இதி மதாத்யயநிதாநம்||௧||

ஸ௦-ஶாரீரமாநஸாநாஂ ரோகாணாஂ மத்யஂ காரணமிதி கத்வா யஃ புமாந் ஜிதாத்மா மத்யேப்யோ நிவத்தோ புத்திபூர்வகத்-விமஶ்யகாரீ, ஸ கதாசிச்சாரீரைர்மாநஸைர்வா விகாரைர்ந ஸ்பஶ்யதே-நாக்ரம்யதே| இதி மதாத்யயஃ|

Adhikarana madamUrcchAyasannyAsAnAM hetutrayamadhiShTAnatrayaM balottaratvaM ca (24-25) · Śloka 25

அத மத்யவச்சேதோவிஹதிகாரணஸாமாந்யாந்மதாதீந் லக்ஷயதி - - - - | ரஜோமோஹாஹிதாஹாரபரஸ்ய ஸ்யுஸ்த்ரயோ கதாஃ||௨௪|| ரஸாஸக்ऽऽசேதநாவாஹிஸ்ரோதோரோதஸமுத்பவாஃ| மதமூர்ச்சாயஸந்ந்யாஸா யதோத்தரபலோத்தராஃ||௨௫||

ஸ௦-ரஜஃப்ரதாநஸ்ய மோஹப்ரதாநஸ்ய ததாऽபத்யாஹாரபரஸ்ய த்ரயோ கதாஃ ஸ்யுஃ-ஜாயேரந்| கிம்பூதாஃ ? ரஸஶ்சாஸக் ச சேதநா ச, தா வஹந்தி யாநி ஸ்ரோதாஂஸி, தேஷாஂ ரோதஃ ஸமுத்பவோ-ஹேதுஃ, யேஷாஂ தே ரஸாஸக்ऽऽசேதநாவாஹிஸ்ரோதோரோதஸமுத்பவாஃ| மதமூர்சாயஸந்ந்யாஸாஃ-ஏதத்ஸஂஜ்ஞாஃ| தே ச யதோத்தரபலோத்தராஃ| யோ ய உத்தரோ யதோத்தரம், பலஸ்யோத்தரஂ-உத்கர்ஷஃ, யதோத்தரஂ பலோத்தரஂ யேஷாஂ த ஏவம்| மதாந்மூர்சாயோ பலவாந் தஸ்மாதபி ஸந்ந்யாஸ இத்யர்தஃ|

Adhikarana madaH saptavidhaH (26) · Śloka 26

அத மதஂ லக்ஷயதி - - - - அத மதநிதாநம்| மதோऽத்ர தோஷைஃ ஸர்வைஶ்ச ரக்தமத்யவிஷைரபி| |௨௬|

ஸ௦-அத்ர-ஏஷு மதாதிஷு மத்யே, மதஃ ஸப்ததா,-பதக்தோஷைஃ ஸந்நிபாதேந ரக்தேந மத்யேந விஷேண ச|

Adhikarana vAtajasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27

| ஸக்தாநல்பத்ருதாபாஷஶ்சலஃ ஸ்கலிதசேஷ்டிதஃ||௨௬|| ரூக்ஷஶ்யாவாருணதநுர்மதே வாதோத்பவே பவேத்| |௨௭|

ஸ௦-வாதோத்பவே மதே ஸதி புமாந் ஸக்தாநல்பத்ருதாபாஷணாதிலக்ஷணோ பவேத்|

Adhikarana pittajasya lakShaNam (27) · Śloka 27

| பித்தேந க்ரோதநோ ரக்தபீதாபஃ கலஹப்ரியஃ||௨௭||

ஸ௦-பித்தேந க்ரோதநாதிலக்ஷணஃ|

Adhikarana kaphajasya lakShaNam (29) · Śloka 29

ஸ்வல்பஸம்பத்தவாக்பாண்டுஃ கபாத்த்யாநபரோऽலஸஃ| ||௨௯||

ஸ௦-கபாத் ஸ்வல்பஸம்பத்தவாகாதிலக்ஷணஃ|

Adhikarana sannipAtajasya lakShaNam (28) · Śloka 28

| ஸர்வாத்மா ஸந்நிபாதேந|௨௮|

ஸ௦-ஸர்வாத்மா-ஸர்வதோஷலக்ஷணஃ, ஸந்நிபாதேந|

Adhikarana raktajasya lakShaNam (28-29) · Śloka 29

| ரக்தாத்ஸ்தப்தாங்கதஷ்டிதா||௨௮|| பித்தலிங்கஂ ச| |௨௯|

ஸ௦-ரக்தாத்-ரக்தமதாத், ஸ்தப்ததஷ்டிதா ததா பித்தமதலிங்கஂ ச ஸ்யாத்|

Adhikarana madyajasya lakShaNam (29) · Śloka 29

மத்யேந விகதேஹாஸ்வராங்கதா| |௨௯|

ஸ௦-மத்யேந மதே விகதா சேஷ்டா ததா ஸ்வரஸ்ய விகதத்வமங்கஸ்ய ச|

Adhikarana viShajasya lakShaNam (29) · Śloka 29

| விஷே கம்போऽதிநித்ரா ச ஸர்வேப்யோऽப்யதிகஸ்து ஸஃ||௨௯||

ஸ௦-விஷே-விஷோத்தே மதே, கம்போऽதிநித்ரா ச ஸ்யாத்| ஸ ச-விஷமதஃ, ஸர்வேப்யோऽதிகஃ|

Adhikarana raktajAdiShu doShAnubandhaH (30-2) · Śloka 2

லக்ஷயேல்லக்ஷணோத்கர்ஷாத்வாதாதீந் ஶோணிதாதிஷு| |௩௦| இதி மதநிதாநம்||௨||

ஸ௦-ஶோணிதாத்யுத்தேஷு மதேஷு வாதாதீந் லக்ஷயேத்-ஜாநீயாத்| குதஃ ? லக்ஷணோத்கர்ஷாத்-ஸ்வஸ்வலக்ஷணோத்கர்ஷேண|

Adhikarana mUrchAyashcaturvidhaH, vAtajasya lakShaNam (30-31) · Śloka 31

அத மூர்ச்சாயஂ லக்ஷயதி - - - - அத மூர்ச்சாயநிதாநம்| | அருணஂ கஷ்ணநீலஂ வா கஂ பஶ்யந்ப்ரவிஶேத்தமஃ||௩௦|| ஶீக்ரஂ ச ப்ரதிபுத்யேத ஹத்பீடா வேபதுர்ப்ரமஃ| கார்ஶ்யஂ ஶ்யாவாருணா சாயா மூர்சாயே மாருதாத்மகே||௩௧||

ஸ௦-மாருதோத்பவே மூர்சாயே அருணாத்யந்யதமவர்ணமாகாஶஂ பஶ்யந் புமாஂஸ்தமஃ ப்ரவிஶேத்-மூடாவஸ்தாஂ ப்ராப்நோதி| ஶீக்ரஂ ச ப்ரதிபுத்யேத-ஸஂஜ்ஞாஂ லபேத்| ஹத்பீடாவேபதுப்ரமயுதஸ்ததா கார்ஶ்யாதி ச ஸ்யாத்|

Adhikarana pittajasya lakShaNam (32-33) · Śloka 33

பித்தேந ரக்தஂ பீதஂ வா நபஃ பஶ்யந் விஶேத்தமஃ| விபுத்யேத ச ஸஸ்வேதோ தாஹதட்தாபபீடிதஃ||௩௨|| பிந்நவிண்நீலபீதாபோ ரக்தபீதாகுலேக்ஷணஃ| |௩௩|

ஸ௦-பித்தேந மூர்சாயே ரக்தஂ பீதஂ வா நபஃ பஶ்யஂஸ்தமஃ புமாந் விஶேத்-மூடாவஸ்தாஂ ப்ராப்நுயாத்| ஸஹ ஸ்வதேந விபுத்யேத-ஸஂஜ்ஞாஂ லபதே| ததா தாஹாதிபீடிதஸ்ததா பிந்நவிடாதிகஃ|

Adhikarana kaphajasya lakShaNam (33-34) · Śloka 34

| கபேந மேகஸஂகாஶஂ பஶ்யந்நாகாஶமாவிஶேத்||௩௩|| தமஶ்சிராச்ச புத்யேத ஸஹல்லாஸஃ ப்ரஸேகவாந்| குருபிஃ ஸ்திமிதைரங்கைரார்த்ரசர்மாவநத்தவத்||௩௪||

ஸ௦-கபேந மூர்ச்சாயே மேகாபமாகாஶஂ பஶ்யஂஸ்தம ஆவிஶேத், சிரேண ச புத்யேத-ஸஂஜ்ஞா லபதே| ஹல்லாஸாதிமாந், ததாऽऽத்ரேண சர்மணாऽவநத்தோ-வேஷ்டித இவ|

Adhikarana tridoShajasya lakShaNam (35-36) · Śloka 36

ஸர்வாகதிஸ்த்ரிபிர்தோஷைரபஸ்மார இவாபரஃ| பாதயத்யாஶு நிஶ்சேஷ்டஂ விநா பீபத்ஸசேஷ்டிதைஃ||௩௫|| இதி மூர்ச்சாயநிதாநம்|௩௬|

ஸ௦-த்ரிபிர்தோஷைர்யோ மூர்ச்சாயஃ ஸர்வாகாரஃ ஸோऽபரோऽபஸ்மார இவாஶு-ஶீக்ரமேவ, புருஷஂ நிஶ்சேஷ்டஂ பாதயதி| விநா பீபத்ஸசேஷ்டிதைஃ-அபஸ்மாரோத்தாநி நிந்த்யாநி சேஷ்டிதாநி வர்ஜயித்வா, அந்யத்ஸர்வஂ ஸமாநம்|

Adhikarana madamUrchAyayorauShadhaM vinA nivRuttiH,sanyAsasyauShadhaikanivartyatvam (36) · Śloka 36

இதாநீஂ ஸந்ந்யாஸஂ லக்ஷயிதுமாஹ - - - - அத ஸந்ந்யாஸநிதாநம்| தோஷேஷு மதமூர்ச்சாயாஃ கதவேகேஷு தேஹிநாம்| ஸ்வயமேவோபஶாம்யந்தி, ஸந்ந்யாஸோ நௌஷதைர்விநா||௩௬||

ஸ௦-மதாஶ்ச மூர்ச்சாயாஶ்ச மதமூர்ச்சாயாஃ, கதவேகேஷு தோஷேஷு ஸத்ஸு ஸ்வயமேவ-ஔஷதஂ விநாऽபி, ஶாம்யந்தி| ஸந்ந்யாஸஃ புநரௌஷதைர்விநா ந ஶாந்திமேதி|

Adhikarana saMnyAsasya saMprAptiH saMnyAsasya lakShaNam (37-38) · Śloka 38

வாக்தேஹமநஸாஂ சேஷ்டாமாக்ஷிப்யாதிபலா மலாஃ| ஸந்ந்யாஸஂ ஸந்நிபதிதாஃ ப்ராணாயதநஸஂஶ்ரயாஃ||௩௭|| குர்வந்தி, தேந புருஷஃ காஷ்டீபூதோ மதோபமஃ| ம்ரியேத ஶீக்ரஂ ஶீக்ரஂ சேச்சிகித்ஸா ந ப்ரயுஜ்யதே||௩௮||

ஸ௦-வாக் ச தேஹஶ்ச மநஶ்ச, தேஷாஂ சேஷ்டாஂ-யதாஸ்வலக்ஷணாஂ, ஆக்ஷிப்ய மலாஃ-வாதபித்தகபாஃ, ஸந்நிபதிதாஃ ஸந்தஃ-த்ரய ஏககார்யோத்யதாஃ, ஸந்ந்யாஸஂ குர்வந்தி| கிம்பூதாஃ ? அதிபலாஸ்ததா ப்ராணாயதநஸஂஶ்ரயாஃ,-விஶேஷேண ஹதயாஶ்ரயாஃ| தேந-ஸந்ந்யாஸேந, புருஷஃ காஷ்டீபூதஃ-ஸ்தாணுகுட்யகல்பஃ, ததா மதோபமஃ-தத்ஸதஶோ பூத்வா, அநந்தரஂ ஶீக்ரஂ ம்ரியேத| யதி ஶீக்ரஂ சிகித்ஸா ந ப்ரயுஜ்யதே| ம்ரியேத இதி ஸம்பாவநாயாஂ லிங்|

Adhikarana saMnyAsastvarayA cikitsyaH (39-3) · Śloka 3

ஶீக்ரஂ சிகித்ஸநாஜ்ஜீவேத், இத்யத்ரைவோதாஹரணார்தமாஹ - - - - அகாதே க்ராஹபஹுலே ஸலிலௌக இவாதடே| ஸந்ந்யாஸே விநிமஜ்ஜந்தஂ நரமாஶு நிவர்தயேத்||௩௯|| இதி ஸந்ந்யாஸநிதாநம்||௩||

ஸ௦-அகாதே-அதலஸ்பர்ஶே, ஸலிலௌகே, ததா க்ராஹபஹுலே-மகராதிப்ராணஹரப்ராணிபூயஸி, ததாऽதடே-அரோதஸி| ததா தஸ்மிந்நிமஜ்ஜந்தஂ நரமாஶு-ஶீக்ரஂ, நிவர்தயேத்-தஸ்மாதுத்தரேத், ஏவஂ ஸந்ந்யாஸேऽபி நிமஜ்ஜந்தஂ நரமாஶு நிவர்தயேத்| அநேநோதாஹரணேந மதா(ஹா)த்யயத்வமஸ்ய வ்யாதேஃ ப்ரதர்ஶயந் ஸ்வல்பகாலஹாபநமப்யத்ர வ்யாதௌ ந கார்யமிதி த்யோதயதி|

Adhikarana yuktiviyuktasya madyapAnasya phalam (40) · Śloka 40

இதாநீஂ மதாத்யயநிதாநத்வாந்மத்யஸ்ய மத்யேநைவோபஸஂஹாரஂ குர்வந்நாஹ - - - - மதமாநரோஷதோஷப்ரபதிபிரரிபிர்நிஜைஃ பரிஷ்வங்கஃ| யுக்தாயுக்தஂ ச ஸமஂ யுக்திவியுக்தேந மத்யேந||௪௦||

ஸ௦-யுக்திவியுக்தேந மத்யேந மதாதிபிர்நிஜைஃ-ஸஹஜாதைஃ, [அரிபிஃ-] ஶத்ருபிர்தஷ்டாதஷ்டவிநாஶகாரிபிஃ, பரிஷ்வங்கஃ-அதிஸஂஶ்லேஷோ, பவதி| ந கேவலஂ மத்யேந மதாத்யதிஸங்கஃ, யாவத்யுக்தாயுக்தஂ ஸமஂ-துல்யஂ, ஸம்பத்யதே| யுக்தமநுஷ்டேயம், அயுக்தமநநுஷ்டேயம், ததுபயஂ ஸமஂ ஜாயதே, கார்யாகார்யஂ ந ஜாநாதீத்யர்தஃ| யதஶ்சைவஂ ததோ மத்யபாநே யுக்தேர்கரீயஸ்த்வம்| யுக்திஶ்ச ப்ராகேவ தர்ஶிதா| "ஆர்யாத்விதீயதலபவலக்ஷ்ம ப்ரதிநியதமவகம்ய| உபயத்ராப்யுபகீதிஂ வதந்தி யத்யஂஶகைர்கதிதைஃ||"

Adhikarana yuktiyuktasya madyapAnasya Palam (6) · Śloka 6

புநரபி யுக்திஂ ப்ரதர்ஶயந்நாஹ - - - - பலகாலதேஶஸாத்ம்யப்ரகதிஸஹாயாமயவயாஂஸி| ப்ரவிபஜ்ய ததநுரூபஂ யதி பிபதி ததஃ பிபத்யமதம்||௪௧|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ததீயே நிதாநஸ்தாநே மதாத்யயாதிநிதாநஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||

ஸ௦-பலகாலாதீந் ப்ரவிபஜ்ய-புத்த்யா விமஶ்ய, ததநுரூபஂ-தத்யோக்யஂ, யதி பிபதி ததோऽமதஂ பிபதி| மத்யவ்யாஜேநாமதமாஸ்வாதயதீத்யர்தஃ| ஆர்யா| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ததீயே நிதாநஸ்தாநே மதாத்யயாதிநிதாநஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௬||