10. pramēhanidānādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

அஶ்மரீநிதாநாதநந்தரஂ ப்ரமேஹநிதாநமாரப்யதே -

Adhikarana pramehanidAnAdhyAyaH, pramehA viMshatiH (2-1) · Śloka 1

அஶ்மரீநிதாநாதநந்தரஂ ப்ரமேஹநிதாநமாரப்யதே - - - - அதாதஃ ப்ரமேஹநிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸூத்ரே|௨| ப்ரமேஹா விஂஶதிஸ்தத்ர ஶ்லேஷ்மதோ தஶ, பித்ததஃ| ஷட், சத்வாரோऽநிலாத்|௧|

ஸ௦-ப்ரமேஹா விஂஶதிர்பவந்தி| தத்ர-விஂஶதிப்ரமேஹேஷு, தஶ ஶ்லேஷ்மதஃ ப்ரமேஹாஃ, ஷட் பித்ததஃ, சத்வாரோ வாதாத்|

Adhikarana pramehANAM nidAnam (1-3) · Śloka 3

| தேஷாஂ மேதோமூத்ரகபாவஹம்||௧|| அந்நபாநக்ரியாஜாதஂ யத்ப்ராயஸ்தத்ப்ரவர்தகம்| ஸ்வாத்வம்லலவணஸ்நிக்தகுருபிச்சிலஶீதலம்||௨|| நவதாந்யஸுராநூபமாஂஸேக்ஷுகுடகோரஸம்| ஏகஸ்தாநாஸநரதிஃ ஶயநஂ விதிவர்ஜிதம்||௩||

ஸ௦-தேஷாஂ-ப்ரமேஹாணாஂ, மேதோமூத்ரகபகரஂ யதந்நபாநக்ரியாஜாதஂ ப்ராயோ-பாஹுல்யேந, தத்ப்ரவர்தகஂ-உத்பாதகம்| ஜாதஶப்தஃ ப்ரகாரே| க்ரியா-சேஷ்டா ஶய்யாஸநநித்ராலஸ்யாதிகா கபகாரீ| ததேவாந்நாதி தர்ஶயிதுமாஹ-ஸ்வாத்வம்லேத்யாதி| ஏகஸ்தாநாஸநே ரதிஃ-ப்ரீதிஃ| ஶயநஂ-ஸ்வப்நோ, விதிவர்ஜிதஂ-அயதோக்தம் (ஹ. ஸூ. அ. ௭|௫௪) - "அகாலேऽதிப்ரஸங்காஞ்ச ந ச நித்ரா நிஷேவிதா| ஸுகாயுஷீ பராகுர்யாத்காலராத்ரிரிவாபரா||" இத்யாதி|

Adhikarana kaphapramehANAM saMprAptiH (4) · Śloka 4

பஸ்திமாஶ்ரித்ய குருதே ப்ரமேஹாந் தூஷிதஃ கபஃ| தூஷயித்வா வபுஃக்லேதஸ்வேதமேதோரஸாமிஷம்||௪||

ஸ௦-கபஃ ப்ரமேஹகாரணைர்தூஷிதோ பஸ்திமாஶ்ரித்ய ப்ரமேஹாந் குருதே| கிஂ கத்வா ? வபுராதீந் தூஷயித்வா|கபஜப்ரமேஹாணாஂ ஸம்ப்ராப்திமுக்த்வா பித்தப்ரமேஹஸம்ப்ராப்திமாஹ|

Adhikarana pittapramehANAM saMprAptiH (5) · Śloka 5

பித்தஂ ரக்தமபி க்ஷீணே கபாதௌ மூத்ரஸஂஶ்ரயம்| |௫|

ஸ௦-பித்தஂ கர்த ரக்தஂ மூத்ரஸஂஶ்ரயஂ தூஷயித்வா ப்ரமேஹாந் குருதே| அபிஶப்தாத்வபுராதீஂஶ்ச| கதா ? கபாதௌ,-ஸௌம்யே தாதௌ, க்ஷீணே ஸதி|

Adhikarana vAtapramehANAM saMprAptiH (5) · Śloka 5

| தாதூந் பஸ்திமுபாநீய தத்க்ஷயேऽபி ச மாருதஃ||௫||

ஸ௦-மாருதஶ்ச தூஷிதோ தாதூந்-வாதப்ரமேஹஸம்பாதநயோக்யாந், பஸ்திமுபாநீய-ஸமந்தாந்மூத்ராதாரஸமீபஂ நீத்வா, தத்க்ஷயேऽபி ச ப்ரமேஹாந் குருதே| தேஷாஂ-தாதூநாஂ, க்ஷயஸ்தஸ்மிஂஶ்ச ஸதி| ந கேவலஂ தாதூந் பஸ்திமுபாநீய யாவததஃக்ஷரணத்வாதிநா தேஷாமபி ஸ்வயஂ கத்வேத்யபி சேத்யஸ்யார்தஃ|

Adhikarana pramehANAM sAdhyAsAdhyatvam (6) · Śloka 6

அத ஸாத்யாஸாத்யவிபாகமாஹ - - - - ஸாத்யயாப்யபரித்யாஜ்யா மேஹாஸ்தேநைவ தத்பவாஃ| ஸமாஸமக்ரியதயா மஹாத்யயதயாऽபி ச||௬||

ஸ௦-ஸஃ-ஶ்லேஷ்மாதிஃ, பவோ-ஜந்ம, யேஷாஂ தே தத்பவாஃ கபாதிஸமுத்தாஃ, தேநைவ-விஶிஷ்டேந ஸம்ப்ராப்திவிஶேஷேண, ஸாத்யயாப்யபரித்யாஜ்யாஃ ஸ்யுஃ| ததா ச,-கபப்ரமேஹா வபுராதிதூஷணமாத்ரோத்திதத்வாத் ஸாத்யாஃ, பித்தப்ரமேஹாணாஂ ஸௌம்யதாதுக்ஷயே வபுராதே ரக்தஸ்ய ச தூஷணேந ஸமுத்தாநாத்யாப்யத்வம், வாதப்ரமேஹாஸ்து ஸர்வதாதுக்ஷயோத்பூதத்வாதஸாத்யாஃ| அந்யதபி ஹேத்வந்தரஂ ஸாத்யயாப்யாஸாத்யத்வே வக்தி-ஸமேத்யாதி| ஸமஂ சாஸமஂ ச ஸமாஸமே,-ஸமாநாஸமாநே, ஸமாஸமே க்ரியே யயோஸ்தாவேவம், தயோர்பாவஃ ஸமாஸமக்ரியதா, தயா| ததா, மஹாத்யயதயா| மஹாஂஶ்சாஸாவத்யயோ-விநாஶஃ ஶரீரவிகடநரூபோ மஹாத்யயஃ, தஸ்ய பாவோ மஹாத்யயதா, தயா| தத்ர கபஸ்ய ததா ஶரீரக்லேதாதேஃ ப்ரமேஹதூஷ்யஸ்யாப்யதர்பணரூபயைகயைவ க்ரியயா ஸாத்யத்வாத் கபப்ரமேஹாஃ ஸாத்யாஃ| பித்தஸ்ய ஶீதமதுராதிரூபா க்ரியா ப்ரமேஹாணாஂ ரூக்ஷதீக்ஷ்ணாதிகா தூஷ்யப்ரதிபக்ஷத்வாதௌபயிகீதி தஸ்மாத்தே பித்தப்ரமேஹா யாப்யாஃ| வாதப்ரமேஹாணாஂ ரூக்ஷதீக்ஷ்ணாதி து பத்யம்| வாதஸ்ய ஸ்நிக்தமதுராதிகஂ ஸந்தர்பணரூபஂ பத்யம்| ததேவஂ விருத்தக்ரியத்வாத்வாதப்ரமேஹா அஸாத்யாஃ| அபிசேதி ஸமுஞ்சயே|

Adhikarana pramehANAM sAmAnyalakShaNam (7) · Śloka 7

ஸாமாந்யஂ லக்ஷணஂ தேஷாஂ ப்ரபூதாவிலமூத்ரதா| |௭|

ஸ௦-தேஷாஂ-ப்ரமேஹாணாஂ, ஸாமாந்யலக்ஷணஂ ப்ரபூதமூத்ரதாऽऽவிலமூத்ரதா ச|

Adhikarana pramehabhedAnAM kAraNam (7-8) · Śloka 8

நநு, தோஷஸ்ய-கபாதேஃ, தூஷ்யஸ்ய ச-வபுஃக்லேதாதேஃ, துல்யத்வாத் கதஂ ப்ரதிதோஷஂ ப்ரமேஹாநேகத்வஂ ஸ்யாத் ? இத்யாஹ - - - - | தோஷதூஷ்யாவிஶேஷேऽபி தத்ஸஂயோகவிஶேஷதஃ||௭|| மூத்ரவர்ணாதிபேதேந பேதோ மேஹேஷு கல்ப்யதே| |௮|

ஸ௦-தோஷதூஷ்யாவிஶேஷேऽபி-ஸமாநத்வேऽபி ஸதி, தத்ஸஂயோகவிஶேஷதோ மேஹேஷு பேதஃ-அநேகத்வஂ கல்ப்யதே| தயோஃ-தோஷதூஷ்யயோஃ, ஸஂயோகஃ-ஸஂஶ்லேஷஃ, தத்ஸஂயோகஃ, தஸ்ய விஶேஷஃ-ப்ராக்கதகர்மவஶாத்பேதோ, தோஷதூஷ்யயோஃ ஸஂயோகாநேகத்வமித்யர்தஃ| தஸ்மாந்மூத்ரஸ்ய யோ வர்ணாதிபேதோ-வர்ணகந்தரஸஸ்பர்ஶாதிவிஶேஷஃ, தேந பேதேந பேதோ மேஹேஷு கல்ப்யதே-நிரூப்யதே|

Adhikarana udakamehasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9

அதோதகமேஹாதீந் லக்ஷயதி - - - - | அச்சஂ பஹு ஸிதஂ ஶீதஂ நிர்கந்தமுதகோபமம்||௮|| மேஹத்யுதகமேஹேந கிஞ்சிச்சாவிலபிச்சிலம்| |௯|

ஸ௦-உதகமேஹேநாச்சாதிகுணயுக்தஂ மேஹதி| கிஞ்சிச்சாவிலபிச்சிலமிதி ஈஷத்ஸ்வச்சமூத்ராதாவிலஂ பிச்சலஂ ச பவதி|

Adhikarana ikShumehasya lakShaNam (9) · Śloka 9

| இக்ஷோ ரஸமிவாத்யர்தஂ மதுரஂ சேக்ஷுமேஹதஃ||௯||

ஸ௦-இக்ஷோர்மேஹாதிக்ஷுரஸஸதஶஂ மேஹதி| அத்யர்தஂ மதுரஂ சேதீக்ஷுரஸாத்விஶேஷமாஹ|

Adhikarana sAndramehasya lakShaNam (10) · Śloka 10

ஸாந்த்ரீபவேத்பர்யுஷிதஂ ஸாந்த்ரமேஹேந மேஹதி| |௧௦|

ஸ௦-ஸாந்த்ரமேஹேந யந்மேஹதி தத்பர்யுஷிதஂ-ராத்ரிஸ்திதஂ, கநீபவேத்|

Adhikarana surAmehasya lakShaNam (10) · Śloka 10

| ஸுராமேஹீ ஸுராதுல்யமுபர்யச்சமதோ கநம்||௧௦||

ஸ௦-ஸுராமேஹீ ஸுராதுல்யஂ மேஹதி| தச்ச மூத்ரஂ பர்யுஷிதமேவோபரிபாகேऽச்சமதஃ-அதஸ்தாத், கநஂ பவேத்|

Adhikarana piShTamehasya lakShaNam (11) · Śloka 11

ஸஂஹஷ்டரோமா பிஷ்டேந பிஷ்டவத்பஹலஂ ஸிதம்| |௧௧|

ஸ௦-பிஷ்டேந-பிஷ்டமேஹேந, ஸஂஹஷ்டரோமா ஸந் பிஷ்டவத்-பிஷ்டஸதஶஂ, பஹலஂ ஶுக்லஂ ச மேஹதி|

Adhikarana shukramehasya lakShaNam (11) · Śloka 11

| ஶுக்ராபஂ ஶுக்ரமிஶ்ரஂ வா ஶுக்ரமேஹி ப்ரமேஹதி||௧௧||

ஸ௦-ஶுக்ரமேஹீ ஶுக்ராபஂ ஶுக்ரமிஶ்ரஂ வா ப்ரமேஹதி|

Adhikarana sikatAmehasya lakShaNam (12) · Śloka 12

மூர்தாணூந் ஸிகதாமேஹீ ஸிகதாரூபிணோ மலாந்| |௧௨|

ஸ௦-ஸிகதாமேஹி மூர்தாணூந்-ஸஂஹதாந்- ஸூக்ஷ்மாஂஶ்ச, மலாந் ஸிகதாஸதஶாந் மேஹதி| மலாநிதி பஹுவசநஂ ஜாதௌ, கபாக்யோ ஹ்யேக ஏவ மலோऽத்ர கஹ்யதே|

Adhikarana shItamehasya lakShaNam (12) · Śloka 12

| ஶீதமேஹீ ஸுபஹுஶோ மதுரஂ பஶஶீதலம்||௧௨||

ஸ௦-ஶீதமேஹீ ஸுஷ்டு பஹுஶோ மதுரமதிஶீதலஂ ச மேஹதி|

Adhikarana shanairmehasya lakShaNam (13) · Śloka 13

ஶநைஃஶநைஃஶநைர்மேஹீ மந்தஂமந்தஂ ப்ரமேஹதி| |௧௩|

ஸ௦-ஶநைர்மேஹீ ஶநைஃஶநைர்மேஹதீத்யுத்தேஶே மந்தஂமந்தமிதி நிர்தேஶ இத்யபி பௌநருக்த்யம்|

Adhikarana lAlAmehasya lakShaNam (13) · Śloka 13

| லாலாதந்துயுதஂ மூத்ரஂ லாலாமேஹேந பிச்சிலம்||௧௩||

ஸ௦-லாலாமேஹேந லாலாதந்துயுதஂ விச்சிலஂ ச மூத்ரஂ ப்ரமேஹதி| இதி கபப்ரமேஹா தஶ|

Adhikarana kShAramehasya lakShaNam (14) · Śloka 14

பித்தஜாநாஹ - - - - கந்தவர்ணரஸஸ்பர்ஶைஃ க்ஷாரேண க்ஷாரதோயவத்| |௧௪|

ஸ௦-க்ஷாரதோயமிவ கந்தவர்ணரஸஸ்பர்ஶைஃ க்ஷாரமேஹேந மேஹதி|

Adhikarana nIlamehasya lakShaNam (14) · Śloka 14

| நீலமேஹேந நீலாபஂ|௧௪|

ஸ௦-நீலமேஹேந நீலாபஂ கந்தாதிபிர்மேஹதி|

Adhikarana kAlamehasya lakShaNam (14) · Śloka 14

| காலமேஹீ மஷீநிபம்||௧௪||

ஸ௦- காலமேஹீ மஷீஸதஶஂ மூத்ரஂ மேஹதி|

Adhikarana hAridramehasya lakShaNam (15) · Śloka 15

ஹாரித்ரமேஹீ கடுகஂ ஹரித்ராஸந்நிபஂ தஹத்| |௧௫|

ஸ௦-ஹாரித்ரமேஹி ஹரித்ராஸதஶஂ கடுகஂ தஹத்-தஹதிவ, மூத்ரஂ மேஹதி|

Adhikarana mA~jjiShThamehasya lakShaNam (15) · Śloka 15

| விஸ்ரஂ மாஞ்ஜிஷ்டமேஹேந மஞ்ஜிஷ்டாஸலிலோபமம்||௧௫||

ஸ௦-மாஞ்ஜிஷ்டமேஹீ மஞ்ஜிஷ்டாஜலஸதஶஂ விஸ்ரஂ ச மேஹதி|

Adhikarana raktamehasya lakShaNam (16) · Śloka 16

விஸ்ரமுஷ்ணஂ ஸலவணஂ ரக்தாபஂ ரக்தமேஹதஃ| |௧௬|

ஸ௦-ரக்தமேஹேந விஸ்ராதிகஂ மேஹதி|

Adhikarana vasAmehasya lakShaNam (16) · Śloka 16

அதுநா வாதஜாந் வக்தி - - - - | வஸாமேஹீ வஸாமிஶ்ரஂ வஸாஂ வா மூத்ரயேந்முஹுஃ||௧௬||

ஸ௦-வஸாமேஹீ வஸாமிஶ்ரஂ வஸாஂ வா புநஃபுநர்மூத்ரயேத்|

Adhikarana majjamehasya lakShaNam (17) · Śloka 17

மஜ்ஜாநஂ மஜ்ஜமிஶ்ரஂ வா மஜ்ஜமேஹீ முஹுர்முஹுஃ| |௧௭|

ஸ௦-மஜ்ஜமேஹீ மஜ்ஜாநஂ மஜ்ஜமிஶ்ரஂ வா புநஃ புநர்மேஹதி|

Adhikarana hastimehasya lakShaNam (17-18) · Śloka 18

| ஹஸ்தீ மத்த இவாஜஸ்ரஂ மூத்ரஂ வேகவிவர்ஜிதம்||௧௭|| ஸலஸீகஂ விபத்தஂ ச ஹஸ்திமேஹீ ப்ரமேஹதி| |௧௮|

ஸ௦-ஹஸ்திமேஹீ மத்தகஜ இவாநவரதஂ வேகரஹிதஂ லஸீகயா ஸஹ விபத்தஂ ச மூத்ரஂ ப்ரமேஹதி|

Adhikarana madhumehasya lakShaNam (18) · Śloka 18

| மதுமேஹீ மதுஸமம்|௧௮|

ஸ௦-மதுமேஹீ மதுஸமஂ ப்ரமேஹதி|

Adhikarana madhumehasya dvaividhyam (18-19) · Śloka 19

| ஜாயதே ஸ கில த்விதா||௧௮|| க்ருத்தே தாதுக்ஷயாத்வாயௌ தோஷாவதபதேऽதவா| |௧௯|

ஸ௦-ஸ து-மதுமேஹோ, வாயௌ தாதுக்ஷயாத்குபிதே ஸதி, அதவா தோஷாவதபதே மருதி, கில த்விதா ஜாயதே| அத்ர ச கேசிதேவாசார்யா த்விதா ஆஹுஃ| பஹவஸ்த்வேகமேவ தாதுக்ஷயவாதகோபஜமாஹுஃ, ந து மார்காவதவாதகோபஜமிதி ஸூசநார்தஃ கிலஶப்தஃ| வாயோஸ்து த்விதா கோபஃ| ததா சோக்தம்-"வாயோர்தாதுக்ஷயாத்கோபோ மார்கஸ்யாவரணேந ச|" இதி|

Adhikarana AvRutavAtasya kRucchrasAdhyatvam (19-20) · Śloka 20

| ஆவதோ தோஷலிங்காநி ஸோऽநிமித்தஂ ப்ரதர்ஶயேத்||௧௯|| க்ஷீணஃ க்ஷணாத்க்ஷணாத் பூர்ணோ பஜதே கச்ச்ரஸாத்யதாம்| |௨௦|

ஸ௦-ஸஃ-வாயுஃ, ஆவதமார்கோ லிங்காநி-வாதாவரகதோஷலக்ஷணாநி வாதஶோணிதநிதாநோக்தாநி, அநிமித்தஂ-அகஸ்மாத், ப்ரதர்ஶயேத் சலஸ்வபாவத்வாத்வாயோஃ| அத ஏவ ச க்ஷணாத்க்ஷீணோ-பஸ்தேரபூரணாத்ரிக்தஃ| க்ஷணாச்ச பூர்ணோ-மூத்ராஶயபூரணாத்பூர்ணோ, ந து ரிக்தஃ| அத ஏவ தோஷாவதமார்கவாதகோபஜத்வாதஸௌ கச்ச்ரஸாத்யதாஂ பஜதே, ந து தாதுக்ஷயவாதகோபஜவதத்யந்தாஸாத்யதாம்|

Adhikarana upekShayA sarveShAM madhumehatvam (20-21) · Śloka 21

| காலேநோபேக்ஷிதாஃ ஸர்வே யத்யாந்தி மதுமேஹதாம்||௨௦|| மதுரஂ யச்ச ஸர்வேஷு ப்ராயோ மத்விவ மேஹதி| ஸர்வேऽபி மதுமேஹாக்யா மாதுர்யாச்ச தநோரதஃ||௨௧||

ஸ௦-யத்-யஸ்மாத், ஸர்வே மேஹாஃ காலேநோபேக்ஷிதாஃ ஸந்தோ மதுமேஹதாஂ யாந்தி| யச்ச-யஸ்மாச்ச, ஸர்வேஷு மேஹேஷு மதுரஂ மத்விவ-மதுஸதஶஂ, மேஹதி| தநோஃ-ஶரீரஸ்ய, ச ஸ்வபாவாதேவ மாதுர்யம் (ர்யாத்)| அதஃ-அஸ்மாத்காரணஸந்தோஹாத், ஸர்வேऽபி மதுமேஹஸஂஜ்ஞாஃ|

Adhikarana kaphajAnAM upadravAH (22) · Śloka 22

அவிபாகோऽருசிஶ்ர்சர்திர்நித்ரா காஸஃ ஸபீநஸஃ| உபத்ரவாஃ ப்ரஜாயந்தே மேஹாநாஂ கபஜந்மநாம்||௨௨||

ஸ௦-கபஜாநாஂ மேஹாநாமவிபாகாதய உபத்ரவாஃ ப்ரஜாயந்தே|

Adhikarana pittajAnAM upadravAH (23) · Śloka 23

பஸ்திமேஹநயோஸ்தோதோ முஷ்காவதரணஂ ஜ்வரஃ| தாஹஸ்தஷ்ணாऽம்லகோ மூர்ச்சா விட்பேதஃ பித்தஜந்மநாம்||௨௩||

ஸ௦-பித்தஜந்மநாஂ பஸ்த்யாதிதோதாதயோ ஜாயந்தே|

Adhikarana vAtajAnAM upadravAH (24) · Śloka 24

வாதிகாநாமுதாவர்தகம்பஹத்க்ரஹலோலதாஃ| ஶூலமுந்நித்ரதா ஶோஷஃ காஸஃ ஶ்வாஸஶ்ச ஜாயதே||௨௪||

ஸ௦-வாதிகாநாமுதாவர்தாதயஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana upekShayA dasha piTikAH (25-26) · Śloka 26

ப்ரமேஹிணாஂ ச பிடிகாஃ ஶராவிகாத்யாஃ ப்ராயேண பவந்தி, இதி தா ஏவாஹ - - - - ஶராவிகா கச்சபிகா ஜாலிநீ விநதாऽலஜீ| மஸூரிகா ஸர்ஷபிகா புத்ரிணீ ஸவிதாரிகா||௨௫|| வித்ரதிஶ்சேதி பிடிகாஃ ப்ரமேஹோபேக்ஷயா தஶ| ஸந்திமர்மஸு ஜாயந்தே மாஂஸலேஷு ச தாமஸு||௨௬||

ஸ௦-ஶராவிகாதயோ தஶ பிடிகாஃ ப்ரமேஹாணாமுபேக்ஷயா ஜாயந்தே| ஸந்திமர்மஸு மாஂஸலேஷு ச-பஹுமாஂஸேஷு ஸ்தாநேஷு|

Adhikarana sharAvikAyA lakShaNam (27) · Śloka 27

அந்தோந்நதா மத்யநிம்நா ஶ்யாவா க்லேதருஜாந்விதா| ஶராவமாநஸஂஸ்தாநா பிடிகா ஸ்யாச்சராவிகா||௨௭||

ஸ௦-ஶராவிகாஸஂஜ்ஞா பிடிகாऽந்தோந்நதத்வாதிகுணயுக்தா பவதி| ததா ஶராவஸ்யேவ மாநஂ-ப்ரமாணஂ, ஸஂஸ்தாநஂ-ஆகாரஶ்ச, யஸ்யாஃ ஸைவம்|

Adhikarana kacchapikAyAH lakShaNam (28) · Śloka 28

அவகாடார்திநிஸ்தோதா மஹாவஸ்துபரிக்ரஹா| ஶ்லக்ஷ்ணா கச்சபபஷ்டாபா பிடிகா கச்சபீ மதா||௨௮||

ஸ௦-அர்திஃ-பீடா| நிஸ்தேதோ-விச்சிந்நஂ வ்யதநம்| அவகாடாவர்திநிஸ்தோதௌ யஸ்யாஃ ஸைவம்| ததா, மஹாந் வஸ்துபரிக்ரஹஃ-ஶரீராவயவவிஶேஷ ஆஶ்ரயோ, யஸ்யாஃ ஸைவம்| ததா, ஶ்லக்ஷ்ணா கச்சபபஷ்டதுல்யா ச கச்சபீஸஂஜ்ஞா பிடிகா மதா| தந்த்ரகதாமிதி ஶேஷஃ|

Adhikarana jAlinyAH lakShaNam (29) · Śloka 29

ஸ்தப்தா ஸிராஜாலவதீ ஸ்நிக்தஸ்ராவா மஹாஶயா| ருஜாநிஸ்தோதபஹுலா ஸூக்ஷ்மச்சித்ரா ச ஜாலிநீ||௨௯||

ஸ௦-ஸ்தப்தாதிகுணயுக்தா ஜாலிநீஸஂஜ்ஞா|

Adhikarana vinatAyAH lakShaNam (30) · Śloka 30

அவகாடருஜாக்லேதா பஷ்டே வா ஜடரேऽபி வா| மஹதீ பிடிகா நீலா விநதா விநதா ஸ்மதா||௩௦||

ஸ௦-அவகாடருஜாதியுக்தா பிடிகா மஹதி ததா நீலா-நீலவர்ணா, விநதா ச| ஸா ச விநதாஸஂஜ்ஞா பஷ்டே ஜடரே வா ஸ்யாத்|

Adhikarana alajyAH lakShaNam (31) · Śloka 31

தஹதி த்வசமுத்தாநே பஶஂ கஷ்டா விஸர்பிணீ| ரக்தகஷ்ணாऽதிதட்ஸ்போடதாஹமோஹஜ்வராऽலஜீ||௩௧||

ஸ௦-அலஜீஸஂஜ்ஞா உத்தாநே ஸதி த்வசஂ தஹதி| அதிதுஃஸஹா விஸர்பணஶீலா ததா ரக்தகஷ்ணாऽதிதடாதியுக்தா ச|

Adhikarana masUrikAyAH lakShaNam (32) · Śloka 32

மாநஸஂஸ்தாநயோஸ்துல்யா மஸூரேண மஸூரிகா| |௩௨|

ஸ௦-மஸூரிகாஸஂஜ்ஞா மஸூரேண ப்ரமாணாகதிப்யாஂ துல்யா|

Adhikarana sarShapikAyAH lakShaNam (32-33) · Śloka 33

| ஸர்ஷபாமாநஸஂஸ்தாநா க்ஷிப்ரபாகா மஹாருஜா||௩௨|| ஸர்ஷபீ ஸர்ஷபாதுல்யபிடிகாபரிவாரிதா| |௩௩|

ஸ௦-ஸர்ஷபீஸஂஜ்ஞா ஸர்ஷபதுல்யப்ரமாணாகாரா ததா ஶீக்ரபாகா மஹாருஜா ச| ததா ஸர்ஷபஸதஶீபிஃ பிடிகாபிஃ பரிவாரிதா ச|

Adhikarana putriNyAH lakShaNam (33) · Śloka 33

| புத்ரிணீ மஹதீ பூரிஸுஸூக்ஷ்மபிடிகாசிதா||௩௩||

ஸ௦-புத்ரிணீஸஂஜ்ஞா ப்ரமாணேநாபரபிடிகாபேக்ஷயா மஹதீ| ததா பூரிபிஃ ஸுஸூக்ஷ்மாபிஃ பிடிகாபிராசிதா ச|

Adhikarana vidArikAyAH lakShaNam (34) · Śloka 34

விதாரீகந்தவத்வத்தா கடிநா ச விதாரிகா| |௩௪|

ஸ௦-விதாரிகாஸஂஜ்ஞா ஶ்ரகாலிகாகந்த இவ வர்துலா கடிநா ச ஸ்யாத்|

Adhikarana vidradheH lakShaNam (34) · Śloka 34

| வித்ரதிர்வக்ஷ்யதேऽந்யத்ர|௩௪|

ஸ௦-வித்ரதிரந்யத்ரேத்யதோऽத்யாயாதந்யஸ்மிந்நநந்தராத்யாயே வக்ஷ்யதே-பணிஷ்யதே|

Adhikarana piTikAnAM sAdhyAsAdhyatvam (34-35) · Śloka 35

| தத்ராத்யஂ பிடிகாத்ரயம்||௩௪|| புத்ரிணீ ச விதாரீ ச துஃஸஹா பஹுமேதஸஃ| ஸஹ்யாஃ பித்தோல்பணாஸ்த்வந்யாஃ ஸம்பவந்த்யல்பமேதஸஃ||௩௫||

ஸ௦-தத்ர-தாஸு பிடிகாஸு மத்யே, ஆத்யஂ-ஶராவிகாகச்சபிகாஜாலிநீத்யேதத, பிடிகாத்ரயஂ ததா புத்ரிணீ விதாரிகா சேதி பஞ்ச துஃஸஹாஃ, கச்ச்ரஸாத்யத்வாத்| யதோ பஹுமேதஸ ஏதாஃ ஸம்பவந்தி|ஸ௦-அந்யாஃ-ஏதாப்யோऽபராஸ்து, பித்தோல்பணாஶ்சதஸ்ரஃ (ஶ்ச தாஃ) ஸஹ்யாஃ-ஸோடுஂ ஶக்யாஃ, ஸுகஸாத்யத்வாத்| தாஶ்சால்பமேதஸஃ ஸம்பவந்தி|

Adhikarana prameheNa vinA~apyetAsAmutpattiH (36) · Śloka 36

தாஸு மேஹவஶாச்ச ஸ்யாத்தோஷோத்ரேகோ யதாயதம்| |௩௬|

ஸ௦-தாஸு-பிடிகாஸு, மேஹாநுரோதாத்தோஷோத்ரேகோ யதாயதஂ-யதாஸ்வஂ ஸ்யாத்| வாதமேஹஜாஸு வாதாதிக்யஂ பித்தமேஹஜாஸு பித்தாதிக்யஂ கபமேஹஜாஸு கபாதிக்யம்| உத்ரேகஶப்தேநைதத்ऽऽத்யோதயதி,-த்ரிதோஷஜாஃ ஸர்வா ஏவைதா இதி|

Adhikarana prameharaktapittayorbhedakalakShaNam (36) · Śloka 36

ப்ரமேஹேண விநாऽப்யேதா ஜாயந்தே துஷ்டமேதஸஃ| தாவச்ச நோபலக்ஷ்யந்தே யாவத்வஸ்துபரிக்ரஹஃ||௩௬||

ஸ௦-ஏதாஃ-பூர்வோக்தாஃ பிடிகாஃ, ப்ரமேஹேண விநாऽபி-அப்ரமேஹிணோऽபி புஂஸோ, துஷ்டமேதஸோ ஜாயந்தே| ஜாதா அபி தாஸ்ததாவிதஸ்ய நரஸ்ய தாவந்ந லக்ஷ்யந்தே-யதாயதஂ லக்ஷணஂ நோத்பத்யதே, யாவத்-யதாஸ்வஂ, பஷ்டோதராதி வஸ்த்வாஸாமாதாரத்வேந தந்த்ரகதா யத்பரிபாஷிதஂ தந்ந பரிகஹீதம்| ஏவஂ சிரேண காலேநோத்பந்நா அபி ஜ்ஞாயந்த இத்யர்தஃ |

Adhikarana pramehANAM pUrvarUpam (37-39) · Śloka 39

ஹாரித்ரவர்ணஂ ரக்தஂ வா மேஹப்ராக்ரூபவர்ஜிதம்| யோ மூத்ரயேந்ந தஂ மேஹஂ ரக்தபித்தஂ து தத்விதுஃ||௩௭|| ஸ்வேதோऽங்ககந்தஃ ஶிதிலத்வமங்கே ஶய்யாஸநஸ்வப்நஸுகாபிஷங்கஃ| ஹந்நேத்ரஜிஹ்வாஶ்ரவணோபதேஹோ கநாங்கதா கேஶநகாதிவத்திஃ||௩௮|| ஶீதப்ரியத்வஂ கலதாலுஶோஷோ மாதுர்யமாஸ்யே கரபாததாஹஃ| பவிஷ்யதோ மேஹகணஸ்ய ரூபஂ மூத்ரேऽபிதாவந்தி பிபீலிகாஶ்ச||௩௯||

ஸ௦-மேஹஸ்ய யத் ப்ராக்ரூபஂ தேந வர்ஜிதஂ ஹாரித்ரவர்ணஂ ரக்தஂ வா யோ மூத்ரயேத் தஂ மேஹஂ ந விதுஃ, கிந்தர்ஹி ? தத் ரக்தபித்தமித்யாஹுஃ| ஸ௦-ஏதத்பவிஷ்யதோ-பாவிநோ, மேஹகணஸ்ய-விஂஶதிஸங்க்யஸ்ய, ஸ்வேத இத்யாதி ரூபம்| ந கேவலமேதத் ப்ராக்ரூபஂ யாவத்பிபீலிகா மூத்ரேऽபிதாவந்தி| மதுரரஸப்ரியத்வாத்தேஷாஂ| முநிஸ்த்வத்ர நகவத்திஂ ந ஜகாத (?)|

Adhikarana pramehe dvividho vicAraH (40) · Śloka 40

தஷ்ட்வா ப்ரமேஹஂ மதுரஂ ஸபிச்சஂ மதூபமஂ ஸ்யாத்த்விவிதோ விசாரஃ| ஸம்பூரணாத்வா கபஸம்பவஃ ஸ்யாத் க்ஷீணேஷு தோஷேஷ்வநிலாத்மகோ வா||௪௦||

ஸ௦-மதூபமஂ-மாக்ஷிகதுல்யஂ, மதுரஂ ததா ஸஹ பிச்சயா-ஶால்மலீநிர்யாஸதுல்யயா, வர்தத இதி ஸபிச்சம்| ஏவஂவிதஂ ப்ரமேஹஂ தஷ்ட்வா ததாநீஂ த்விவிதோ விசாரஃ ஸ்யாத்| ஸம்பூரணாத்காரணாத் கிமயஂ கபஸம்பவோ மேஹோऽபதர்பணஸாத்யஃ ? உத க்ஷீணேஷு தோஷேஷு-கபாதிதோஷக்ஷயாத், ஸந்தர்பணஸாத்யோऽநிலாத்மகஃ ஸ்யாத் ? இதி ஸந்தேஹோ மந்தபுத்தேஃ| தீக்ஷ்ணமதிஸ்து கபமேஹாந் வாதமேஹாஂஶ்ச லிங்காந்தரைஃ ஸம்யக்வேத்த்யேவ|

Adhikarana pramehANAM sAdhyAsAdhyatvam (10) · Śloka 10

அதுநா யதுக்தஂ ஸாத்யயாப்யபரித்யாஜ்யாஃ கபாதிஸம்பவா இத்யஸ்யாபவாதமாஹ - - - - ஸபூர்வரூபாஃ கபபித்தேமேஹாஃ க்ரமேண யே வாதகதாஶ்ச மேஹாஃ| ஸாத்யா ந தே, பித்தகதாஸ்து யாப்யாஃ ஸாத்யாஸ்து மேதோ யதி நாதிதுஷ்டம்||௪௧|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ததீயே நிதாநஸ்தாநே ப்ரமேஹநிதாநஂ நாம தஶமோऽத்யாயஃ||௧௦||

ஸ௦-ஸஹ பூர்வரூபைஃ-"ஸ்வேதோऽங்ககந்தஃ" (ஶ்லோ. ௩௮) இத்யாதிபிர்வர்தந்தேऽநவரதஂ கத்வாऽநுபத்யந்தே யே தே ஸபூர்வரூபா அஸாத்யாஃ| ஸர்வேஷாஂ பூர்வரூபாவ்யபிசாரேऽபி விஶேஷணஂ ஸாகல்யப்ராபணார்தம்| ஸர்வைஃ பூர்வரூபைஃ ஸஹ யே வர்தந்தே தே கபமேஹாஃ பித்தமேஹாஶ்சாஸாத்யாஃ, ஸாதயிதுமஶக்யத்வாத்| உபலக்ஷணஂ சேதம்,-அபரேऽபி ஹி ரோகாஃ ஸபூர்வரூபாஃ ப்ராயேணாஸாத்யா ஏவ| ததா க்ரமேண கபாநுபூர்வ்யா யே வாதகதா மேஹாஸ்தேऽஸாத்யாஃ| நநு, வாதகதா மேஹா அஸாத்யா இதி ப்ராகுக்தமேவ, தத்கிமநேந க்ரந்தேந ? இதி| ப்ரூமஃ| அக்ரமேண ப்ரதமமேவ யே வாதோத்பந்நாஸ்தே த்யாஜ்யா இதி பூர்வமுக்தம்| இஹ து க்ரமேண ப்ரதமஂ கபப்ரமேஹாஸ்ததஃ பித்தப்ரமேஹாஸ்ததஃ காலேந த ஏவ யே வாதப்ரமேஹாஃ ஸம்பந்நாஸ்தே பூர்வஂ கபப்ரமேஹத்வாத்ஸாதயிதுமபி ஶக்யந்த இத்யாஶங்காயாஂ க்ரமேண யே வாதகதாஸ்தேऽஸாத்யா இத்யுக்தம்| பித்தகதாஸ்த்வஸபூர்வரூபா அபி யாப்யா அஸமக்ரியத்வாதிதி ப்ராங்நிர்திஷ்டம்| தேஷாஂ யதி மேதோ நாதிதுஷ்டஂ பவேத்ததா தேऽபி யாப்யாஃ ஸந்தஃ ஸாத்யா பவந்தி| மேதோ நாதிதுஷ்டமித்யநேநைதஜ்ஜ்ஞாபயதி,-ஸர்வமேஹேஷு மேதோதுஷ்டிரவஶ்யஂபாவிநீதி| மேஹிநோ ராஜயக்ஷ்மிணஶ்ச கேஶநகாதிவத்திஃ கிட்டபாஹுல்யாத்பவதி, ரோகஸ்வபாவாதித்யந்யே| வத்தாந்யுபஜாதிஸஂஜ்ஞாநி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ததீயே நிதாநஸ்தாநே ப்ரமேஹநிதாநஂ நாம தஶமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௧௦||