3. aṅgavibhāgaśārīrōdhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

கர்பவ்யாபதோऽநந்தரமங்கவிபாக உச்யதே| அங்கப்ரத்யங்கவிஜ்ஞாநே ஹி ஸதி ஸம்யக்கர்பஸ்யாஹரணாதிகஂ கர்துஂ ஶக்யதே, நாந்யதா| இதீதமாஹ-

Adhikarana a~ggaviBAgaSArIrodhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதோऽங்கவிபாகஂ ஶாரீரஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸூத்ரே||௨||

அங்கஸ்ய-ஶரீரஸ்ய, விபாகோ-விபஜநஂ, அங்கப்ரத்யங்காதிநா பதக்கரணஂ-அங்கவிபாகஃ| அதேத்யாதி பூர்வவத்|

Adhikarana ShaDa~ggama~ggam (1) · Śloka 1

அத தாந்யேவாங்காநி விபக்துகாம ஆஹ ஶிரோऽந்தராதிர்த்வௌ பாஹூ ஸக்திநீதி ஸமாஸதஃ| ஷடங்கமங்கஂ ப்ரத்யங்கஂ தஸ்யாக்ஷிஹதயாதிகம்||௧||

ஷடங்கஂ-ஷடவயவஂ, அங்கஂ-ஶரீரம்| தாந்யேவ ஷடங்காந்யாஹஶிரஃ, ததாऽந்தராதிஃ, ததா த்வௌ பாஹூ-வாமதக்ஷிணௌ, ததா ஸக்திநீ த்வே-வாமதக்ஷிணே, இதி-ஏவஂ, ஸமாஸதஃ-ஸங்க்ஷேபேண, ஷடங்கம்| விஸ்தரேண புநரநேகாவயவம்| அந்தராதிஶப்தேந ஶிரோபாஹுஸக்திவர்ஜஃ ஸர்வோ மத்யபாக உச்யதே| ஆதீயந்தே-நிபத்யந்தே யதாயதஂ ஶரீரஸ்யாந்தஃ ஸ்தாப்யந்தே ப்ராக்கதேந கர்மணா ஶிரஃப்ரபதயஃ பஞ்சாவயவா யஸ்மிந் ஸோऽந்தராதிஃ| தஸ்ய-ஷடவயவஸ்யாங்கஸ்ய, அக்ஷிஹதயாதிகஂ ப்ரத்யங்கம்| ஆதிஶப்தேந கர்ணநாஸாபாணிபாதாதிபரிக்ரஹஃ| அவயவமவயவஂ ப்ரதி யோऽவயவஃ, தத்ப்ரத்யங்கமுச்யதே| ஶரீரஂ வ்யோமவாய்வாதிபஞ்சமஹாபூதாத்மகஂ சேதநாதீநாமதிஷ்டாநம்|

Adhikarana pa~jcamahABUtaguNAH (2) · Śloka 2

அதஸ்தமேவ ப்ரத்யேகஂ மஹாபூதகுணமாஹ ஶப்தஃ ஸ்பர்ஶஶ்ச ரூபஂ ச ரஸோ கந்தஃ க்ரமாத்ங்குணாஃ| காநிலாக்ந்யப்புவாம்|௨|

ஶப்தாதயஃ பஞ்ச குணாஃ க்ரமாத்-க்ரமேண, காதீநாஂ பஞ்சாநாஂ பவந்தி| கஂ சாநிலஶ்சாக்நிஶ்சாபஶ்ச பூஶ்ச காநிலக்ந்யப்புவஃ, தாஸாம்| தத்ர ஶப்தஃ கஸ்ய-ஆகாஶஸ்ய குணஃ, ஸுஷிரேऽதிரேக்தஸ்பர்ஶாதிகுணசதுஷ்டயாயோகித்வேந ஶப்தமாத்ரஸ்யைவோபலம்பாத்| ஸ்பர்ஶோ வாயோஃ| ரூபமக்நேஃ| ரஸோऽபாஂ-பாநீயஸ்ய| கந்தோ பூமேஃ| ஏதேஷாஂ குணாநாஂ காத்யாஶ்ரிதத்வாத்தேஷாஂ குணா இத்யுச்யந்தே|

Adhikarana uttarottaramekaguNavRuddhyanvayaH (2) · Śloka 2

கிமேகைக ஏவாகாஶஸ்யேவ வாய்வாதீநாஂ யதோக்தோ குணஃ ? உதாந்யேऽபி ஸந்தி ? இத்யாஹ | ஏககுணவத்த்யந்வயஃ பரே||௨||

ஏகேந குணேந வத்திஃ, தயாऽந்வயஃ-ஸம்பந்தஃ| பரே-வாய்வாதௌ மஹாபூதே| அதவா, ஏகஸ்ய குணஸ்ய வத்திஃ, தயாऽந்வயஃ-அநுகமஸ்தத்பாவித்வஂ பர இதி| சதுர்ணாஂ மஹாபூதாநாஂ பரத்வோக்திபாக்த்வமாகாஶாபேக்ஷயா| தேந வாய்வாதௌ மஹாபூதே ஏககுணவத்த்யந்வயஃ| ஆகாஶஸ்த்வேககுண ஏவ| தஸ்ய பரத்வாஸம்பவாந்ந தஸ்யைககுணவத்த்யந்வயஃ| ஆகாஶாத்பரே-அநந்தரே மஹாபூதே வாய்வாக்யே, ஏககுண வத்த்யந்வயேந த்விகுணத்வாத் ஶப்தஸ்பர்ஶகுணத்வம்| ததஃ பரே மஹாபூதேऽக்ந்யாக்யே, ஏககுணவத்த்யந்வயேந த்ரிகுணத்வாத் ஶப்தஸ்பர்ஶரூபகுணத்வம்| ததஃ பரே-ஜலாக்யே மஹாபூதே, ஏககுணவத்த்யந்வயேந சதுர்குணத்வாத் ஶப்தஸ்பர்ஶரூபரஸகுணத்வம்| ததஃ பரே-பதிவ்யாக்யே மஹாபூதே, ஏககுணவத்த்யந்வயேந பஞ்சகுணத்வாத் ஶப்தஸ்பர்ஶரூபரஸகந்தகுணத்வம்| ஏவஂ பஞ்சாநாஂ காதீநாமேககுணவத்த்யைகத்வித்ரிசதுஃ பஞ்சகுணத்வஂ போத்யம்| இதாநீஂ யதாக்ரமநிர்திஷ்டேப்யோ பூதேப்யோ யே பாவா பவந்தி, தாந் தர்ஶயதி-

Adhikarana mahABUteByodehotpattiprakAraH (3-4) · Śloka 4

இதாநீஂ யதாக்ரமநிர்திஷ்டேப்யோ பூதேப்யோ யே பாவா பவந்தி, தாந் தர்ஶயதி தத்ர காத் காநி தேஹேऽஸ்மிந் ஶ்ரோத்ரஂ ஶப்தோ விவிக்ததா| வாதாத்ஸ்பர்ஶத்வகுச்ச்வாஸா வஹ்நேர்தக்ரூபபக்தயஃ||௩|| ஆப்யா ஜிஹ்வாரஸக்லேதா க்ராணகந்தாஸ்தி பார்திவம்| |௪|

[தத்ர-] தேஷு பஞ்சஸு மஹாபூதேஷு மத்யே, அஸ்மிந் தேஹே-மநுஷ்யாதௌ ஸ்தூலதயா பரிணதே, நாந்யஸ்மிந்நதீந்த்ரியே பூதாதௌ| காத்-ஆகாஶாத் ஸத்வபஹுலாத், காநி-சித்ராணி, 'பவந்தி' இதி ஶேஷஃ| ஏவஂ ஶ்ரோத்ரேந்த்ரியாதிஷ்டாநஂ-ஶ்ரோத்ரம்| ததா, ஶப்தோ-கோஷஃ| ததா, விவிக்ததா-ஶூந்யதா ரிக்ததா, காதேவ சித்ரவிஶேஷஃ| யத்யபி சித்ராதிஷு ஸர்வபூதாநாமேவ வ்யாபாரஃ, ததாऽப்யாகாஶஸ்யைவாத்ர விஶிஷ்டஂ காரணத்வம்| யதா-கடாதௌ மத்தண்டசக்ரஸலிலஸூத்ராதிகாரணஸமுதாயநிஷ்பந்நேऽபி மத ஏவ விஶிஷ்டகாரணத்வம்| அத ஏவாஸௌ மந்மய ஏவோச்யதே| ஏவஂ ஸர்வேஷு வக்ஷ்யமாணேஷு வாதாதிஜேஷு ஸ்பர்ஶாதிஷு போத்யம்| வாதாத்-அநிலாத்ரஜோபஹுலாத், ஸ்பர்ஶாதயோ பவந்தி| ஸ்பர்ஶஃ-ஸ்பர்ஶநம்| த்வகிஹ ஸ்பர்ஶநேந்த்ரியாதிஷ்டாநம்| ததா, உச்ச்வாஸஃ-ப்ராணாக்யஃ| வஹ்நேஃ ஸத்வரஜோபஹுலாத்தகாதயோ பவந்தி| த்தக்-த்தஷ்டிஃ, சக்ஷுரிந்த்ரியாதிஷ்டாநம்| ததா, ரூபாக்யோ குணஃ| பக்திஃ-பாகஃ| உபலக்ஷணஂ சேதம்| தேஜஃபித்தோஷ்மமேதாவர்ணஶௌர்யாதயோऽபி வஹ்நேரேவ வேத்யாஃ| அப்த்யஃ ஸத்வதமோபஹுலாப்யோ ஜாதா ஆப்யா ஜிஹ்வாதயோ பவந்தி| ஜிஹ்வாஶப்தேநாத்ர ஜிஹ்வாயா விஶிஷ்ட ஏகதேஶோ ரஸநேந்த்ரியாதிஷ்டாநஂ விவக்ஷிதஃ, ந ஸர்வைவ ஜிஹ்வா| ததா, ரஸாக்யோ குணஃ| ததா, க்லேதாக்யோ பாவஃ| உபலக்ஷணஂ சேதம்| ஸ்வேதஸ்நேஹமூத்ராதயோऽப்யாப்யா ஏவ| க்ராணாதி பார்திவஂ பவதி| க்ராணஂ-நாஸாயா விஶிஷ்ட ஏகதேஶோ க்ராணேந்த்ரியாதிஷ்டாநம்| கந்தோ குணஃ| ததா, அஸ்தி பாவஃ| ஏதாநி ஸர்வாணி பதிவ்யாக்யாத்தமோபஹுலாந்மஹாபூதாஜ்ஜாதாநி|

Adhikarana dehe mAtRujapitRujaBAvAH (4-5) · Śloka 5

தேஹேऽஸ்மிந் கிஂ மாதஜம் ? கிஂ பிதஜம் ? இத்யாஹ | மத்வத்ர மாதஜஂ ரக்தமாஂஸமஜ்ஜகுதாதிகம்||௪|| பைதகஂ து ஸ்திரஂ ஶுக்ரதமந்யஸ்திகசாதிகம்| சைதநஂ சித்தமக்ஷாணி நாநாயோநிஷு ஜந்ம ச||௫||

அத்ர-அஸ்மிந் தேஹே, அநேகஸாமக்ரீகேऽபி யந்மது வஸ்து தந்மாதஜம்| மாதுராதிக்யேந காரணபாவ இத்யர்தஃ| மாதஜமிதி "பஞ்சம்யாமஜாதௌ" இதி ஜநேர்டஃ| கிஂ புநஸ்தந்மது ? இத்யாஹ-ரக்தேத்யாதி| ஆதிஶப்தேந நாபீஹதயயகத்ப்லீஹாமாஶயாதீநாஂ க்ரஹணம்| நநு, குதஸ்ய மாஂஸப்ராயத்வாந்மாஂஸக்ரஹணேநைவ ஸித்தஂ க்ரஹணம்| தத் கிஂ குதக்ரஹணேந ? ப்ரூமஃ| மாஂஸத்வஸ்யாப்யஸ்யாநிஶ்சயாத் பதகுபாதாநஂ கதம்| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஹ.ஶா.அ.௪/௪௫)-"மாஂஸமர்ம குதோऽந்யேஷாஂ" இதி| யத்வஸ்து ஸ்திரஂ தத் பைதகஂ-பிதஜம்| கிஂ தத் ? இத்யாஹ-ஶுக்ராதிகம்| ஆதிஶப்தேந ஶிராஸ்நாயுரோமாதீநாஂ க்ரஹணம்| பைதகமிதி "பிதுர்யச்ச" இதி டக்| "இஸுஸுக்தாந்தாத்கஃ" இதி காதேஶஃ| சேதநா-ஆத்மைவ, ப்ராக்கதஶுபாஶுபகர்மபீஜக்ஷேத்ரமித்யர்தஃ| ததோ ஜாதஂ சைதநம்| கிஂ தத் ? இத்யாஹசித்தமித்யாதி| சித்தஂ-இந்த்ரியஸாரதிஃ| ததா, அக்ஷாணி-ஶ்ரோத்ராதீநி| நநு, சைதநாந்யக்ஷாணீத்யேதத்பூர்வாபரவ்யாஹதமிவ மந்யாமஹே| யதஃ பூர்வமுக்தம் (ஶ்லோ.௩)-"காத்காநி தேஹேऽஸ்மிந்" இதி| தத்கதமிஹ சைதநாந்யக்ஷாணீத்யுச்யந்தே ? ப்ரூமஃ| நாத்ர தத்ர வாऽவதாரணஂ கதம்| யதா சைதநாந்யேவாக்ஷாணி காதேவ காநீதி| தஸ்மாதாகாஶஂ சேதநா ச த்வயமப்யக்ஷாணாஂ காரணமித்யவேஹி| ததா, நாநாயேநிஷு-கஜாஜவாஜிபஸ்தஶஶஶம்பரப்ரபதிஷு, யஜ்ஜந்ம-ஸம்பவஃ, ததபி சைதநம்| உபலக்ஷணஂ சேதம்| காமக்ரோதலோபபயஹர்ஷதர்மாதர்மஶீலதாஸ்மதிபுத்தீச்சாத்வேஷப்ரயத்நாஹங்காரஸுகதுஃகாயுஃஸ்வரவிஶேஶாதயோऽபி ஹி சைதநா ஏவ|

Adhikarana sAtmyajaBAvAH (6) · Śloka 6

| ஸாத்ம்யஜஂ த்வாயுராரோக்யமநாலஸ்யஂ ப்ரபா பலம்|௬|

ஸாத்ம்யஂ த்ரிவிதம், வ்யாதிஸாத்ம்யஂ தேஶஸாத்ம்யஂ தேஹஸாத்ம்யஂ ச| தத்ரேஹ வ்யாதிஸாத்ம்யஂ ந கஹ்யதே| யதோ தேஹஸ்ய ஸம்பவதஃ ஸம்பூதமாத்ரஸ்ய சேயஂ விசாரணா ப்ரஸ்துதா, குதஃ கிஂ ஸம்பவதி? இதி| அதோ வ்யாதிசர்சேஹாப்ரஸ்தாவாந்நோபயுஜ்யதே| [தஸ்மாத்தேஶஸாத்ம்யஂ தேஹஸாத்ம்யஂ ச கஹ்யதே| தேஹஸ்ய ஹி ஸம்பவதஃ ஸம்பூதமாத்ரஸ்ய ச மாத்ராஹாரவிஹாராதி யதபத்யமப்யதிஶயேந ஶீலிதஂ ததப்யஸ்ய தேஹஸ்யோசிததாஂ கச்சத்ஸுகநுபந்தத்வேந ஸாத்ம்யமுச்யதே|] தஸ்மாத்தேஶஸாத்ம்யஂ தேஹஸாத்ம்யம் ச க்ரஹீதுஂ யுக்தம்| ஸாத்ம்யாஜ்ஜாதஂ-ஸாத்ம்யஜம்| கிஂ தத் ? ஆயுஃ,-ஜீவிதம்| ததா, ஆரோக்யஂ-தாதுஸாம்யம்| ததா, அநாலஸ்யஂ-ஸர்வசேஷ்டாஸூத்யோகஃ,-உத்ஸாஹஃ| ததா, ப்ரபாகாந்திஃ| ததா, பலஂ-ஶக்திஃ| உபலக்ஷணஂ சேதம்| அலோலுபத்வேந்த்ரியப்ரஸாதஸ்வரவர்ணவீர்யௌஜஃஸம்பத்ப்ரஹர்ஷாத்யபி ஹி ஸாத்ம்யஜமேவ|

Adhikarana rasajaBAvAH (6) · Śloka 6

| ரஸஜஂ வபுஷோ ஜந்ம வத்திர்வத்திரலோலதா||௬||

ரஸாத்-ஆஹாரரஸாத் பரிணதாஜ்ஜாதஂ ரஸஜம்| கிஂ தத் ? ஜந்ம,-ஸம்பவஃ| கஸ்ய ? வபுஷஃ,-ஸகலஸ்ய ஶரீரஸ்ய| ததா, வத்திஃ-வர்தநஂ, ஜீவிதாநுபந்தஃ| ரஸஂ ஹி விநா ஜீவிதஸ்யாப்யபாவஃ| ததா, வத்திஃ-ஆயாமவிஸ்தராப்யாஂ யதாஸஂஸ்தாநஸ்ய ஶரீரஸ்யாதிக்யம்| ததா, அலோலிதா-அலௌல்யம்| அலோலதா ரஸஜேதி லிங்கவிபரிணாமே ஸதி ஸம்பந்தஃ| உதாஹரணமாத்ரஂ சேதம்| உத்ஸாஹபுஷ்டிதப்தயோऽபி ஹி ரஸஜா ஏவ|

Adhikarana sAtvikAdiBAvAH (7-8) · Śloka 8

ஸாதிவிகஂ ஶௌசமாஸ்திக்யஂ ஶுக்லதர்மருசிர்மதிஃ| ராஜஸஂ பஹுபாஷித்வஂ மாநகத்தம்பமத்ஸரம்||௭|| தாமஸஂ பயமஜ்ஞாநஂ நித்ராऽऽலஸ்யஂ விஷாதிதா| |௮|

ஸத்வஜஂ ஶௌசாதிகம்| ஶௌசஂ-வாக்காயமநஸாஂ ஶுத்திஃ ஸத்யவாக்யாத்யபிதாயித்வஂ-வாக்ஶுத்திஃ, மஜ்ஜலாதிநா க்ஷாலநாதி ஶாஸ்த்ரோதிதஂ-காயிகஂ ஶௌசம்| மாநஸஂ து ஶௌசஂ-ஜகத்பந்துதா கருணாஶுத்தஸந்தாநத்வமாஸ்திக்யாதி| ஶௌசமிதி "இகாந்தாச்ச லகுபூர்வாத்" இத்யண்| ஆஸ்திக்யமிதி அஸ்தி பரலோக இதி மதிரஸ்யேத்யாஸ்திகஃ| "அஸ்தி நாஸ்தி" இத்யாதிநா டக்| ஆஸ்திகஸ்ய பாவ ஆஸ்திக்யம்| ப்ராஹ்மாணாதித்வாத் ஷ்யஞ்| ததா, ஶுக்லே தர்மே நிர்வ்யாஜே, ருசிஃ-பக்திஃ| மதிஃ-ப்ரஜ்ஞா| உபலக்ஷணஂ சேதம்| கதஜ்ஞதாதாக்ஷிண்யவ்யவஸாயஶௌர்யகாம்பீர்யஸ்மதிமேதாதயோऽபி ஹி ஸாத்த்விகா ஏவ| ராஜஸாநி பஹுபாஷித்வாதீநி| உபலக்ஷணஂ சேதம்| ஶௌர்யதுருபசாரதாலோலுபத்வஹர்ஷகாமாதயோऽபி ராஜஸா ஏவ| தாமஸாநி பயாதீநி| உபலக்ஷணஂ சேதம்| ப்ரமாதஶோகாதீந்யபி தாமஸாந்யேவ| தத்ர ஸத்வஂ-மநஃ, தஸ்யோபப்லவோ ரஜஸ்தமஶ்சேதி| ஸுஶ்ருதே (ஸங்க்ரஹே) சோக்தம் (ஸூ.அ.௨௦)-"வய்வாகாஶதாதுப்யாஂ வாயுஃ, ஆக்நேயஂ பித்தம், அம்பஃபதிவீப்யாஂ ஶ்லேஷ்மா|" இதி| ஆயுர்வேதாவதாரே தூக்தம்-"ஶீதோஷ்ணஶமவத்த்யாऽऽப்யஂ ந பித்தஂ த்ருததாம்ரவத்| கரகாம்பஃ கபோ பௌமௌ நாநிலாநலஸஂஹதஃ||(?) இதி|

Adhikarana evM BUtamayo dehaH (8) · Śloka 8

அதுநா தேஹாஶ்ரிதஸர்வபாவோபஸஂஹாரஂ குர்வந் ப்ரதாநோ யோ பாவோ தேஹஸ்ய, தஸ்ய ப்ராதாந்யஂ தர்ஶயந்நிதமாஹ | இதி பூதமயோ தேஹஃ|௮|

ஸர்வேப்யோ தேஹாஶ்ரிதபாவேப்யோ மஹாபூதாநாமேவ ப்ராதாந்யம், தந்மயத்வாத்தேஹஸ்ய ஸர்வபாவாதாரபூதஸ்ய

Adhikarana raktAtsaptatvagutpattiH (7) · Śloka 9

இத்யேவமநேந க்ரந்தேந தேஹஸ்ய பூதமயத்வமபிதாய, இதாநீஂ தேஹஸ்ய ப்ரதிபாகஶோ நிரூபயந்நாஹ | தத்ர ஸப்த த்வசோऽஸஜஃ||௮|| பச்யமாநாத்ப்ரஜாயந்தே க்ஷீராத்ஸந்தாநிகா இவ| |௯|

தத்ர-தஸ்மிந் மஹாபூதமயே தேஹே, அஸஜோ-ரக்தாத் ஸப்தத்வகுத்பாதநஸமர்தேந தாதூஷ்மணா பச்யமாநாத், ஸப்த த்வசஃ ப்ரகர்ஷேண ஜாயந்தே| குதஃ கா இவ ? யதா க்ஷீராத் பச்யமாநாச்சீதீபூதாத்ததுபரி கநபாகஸ்வபாவாஃ ஸந்தாநிகாஃ-ஜாலிகாஃ, ஜாயந்தே தத்வதஸஜஃ பச்யமாநாத்ஸப்த த்வசோ பவந்தி| தத்ர "பாஸிநீ லோஹிநீ ஶ்வேதா தாம்ரா த்வக்வேதிநீ ததா| ஸ்யாத்ரோஹிணீ மாஂஸதரா ஸப்தமீ பரிகீர்திதா|| ௧|| வ்ரீஹேரஷ்டாதஶாஂஶாऽऽத்யா த்விதீயா ஷோடஶாஂஶிகா| த்வாதஶாஂஶா ததீயா து சதுர்த்யஷ்டாஂஶமாத்ரிகா|| ௨|| பஞ்சமீ பஞ்சமாஂஶா து ஷஷ்டீ வ்ரீஹிப்ரமாணிகா| வ்ரீஹித்வயப்ரமாணா து ஸப்தமீ பிஷஜாஂ மதா|| ௩|| காதிச்சாயாபஞ்சகஸ்ய பாஸிந்யாதாரதாஂ கதா| மந்யந்தே ஷட் த்வசஃ கேசித்தாஸாஂ பாஹ்யோதகாஶ்ரயா|| ௪|| த்விதீயாऽஸக்தரா ஸித்மஶ்வித்ராதாரா ததீயகா| சதுர்தீ ஸர்வகுஷ்டாநாமதிஷ்டாநத்வமாகதா|| ௫|| வித்ரத்யலஜ்யதிஷ்டாநா பஞ்சமீ ரோககாரிணீ| ஷஷ்ட்யத்ர யஸ்யாஂ ச்சிந்நாயாஂ தாம்யத்யந்தஂ தமோ விஶேத்|| ௬|| யாமதிஷ்டாய ஜாயந்தே ஸ்தூலமூலாநி பர்வஸு| அரூஂஷி கஷ்ணரக்தாநி துஶ்சிகித்ஸ்யதமாநி ச|| ௭|| " இதி|

Adhikarana kalAnirUpaNam (10) · Śloka 10

இதாநீஂ கலா ஆஹ | தாத்வாஶயாந்தரக்லேதோ விபக்வஃ ஸ்வஂஸ்வமூஷ்மணா||௯|| ஶ்லேஷ்மஸ்நாய்வபராச்சந்நஃ கலாக்யஃ காஷ்டஸாரவத்| தாஃ ஸப்த|௧௦|

தாதூநாஂ-ரஸாதீநாஂ, ஆஶயாஃ-ஆதாராஃ, ஜலாஶயவத்தேஷாமந்தராண்யந்தராலாநி, தேஷு தாத்வாஶயாந்தரேஷு க்லேதோ தாத்வாஶயாந்தரக்லேதஃ| ஸ விபக்வஃ கலாக்ய உச்யதே-கலாஸஂஜ்ஞாஂ லபதே| கேந விபக்வஃ ? ஸ்வஂஸ்வமூஷ்மணா,-ஆத்மீயேநாத்மீயேந வஹ்நிநா| யதா ரஸதாத்வாஶயாந்தரஸ்தஃ க்லேதோ ரஸதாதூஷ்மணா விபக்வஃ கலைகா பவதி| யாவச்சுக்ரதாத்வாஶயாந்தரஸ்தஃ ஶுக்ரதாதூஷ்மணா விபக்வஃ ஸப்தமீ கலா பவதி| கீதஶோ விபக்வஃ ? ஶ்லேஷ்மணா ஸ்நாய்வாऽபரயா ச-ஜராய்வாக்யயா, சந்நஃ-சாதிதஃ| "வா தாந்தஶாந்த" இத்யாதௌ சதேர்ண்யந்தாத் சந்நஶப்தோ நிபாதிதஃ| கிஂவத் ? காஷ்டஸாரவத்| யதா காஷ்டஸ்ய ஸாரஃ, ததாऽயஂ தாதுஸாரஶேஷோऽல்பத்வாத்கலாஸஂஜ்ஞஃ| தாத்வாஶயாந்தரமர்யாதாஃ ஸப்த கலாஃ| தத்ர-"ஆத்யா மஂஸதரா யஸ்யாஂ தமந்யஃ ஸ்நாயவஃ ஸிராஃ| ஸ்ரோதாஂஸி ச ப்ரரோஹந்தி ப்ரதாநைர்வ்யாபிபிஃ கலா|| ௧|| த்விதீயாऽஸக்தராऽஸ்யாஂ து மாஂஸாந்தஃ ஶோணிதஂ ஸ்திதம்| விஶேஷதஃ ஸிராப்லீஹயகத்ஸு க்ஷதஜஂ க்ஷதாத்|| ௨||மாஂஸாத்ப்ரவர்ததே க்ஷீரஂ க்ஷீரிவக்ஷாதிவ க்ஷதாத்| மேதோதரா ததீயாऽத்ர மேதாऽஸ்த்நாமுதரே ஸ்திதம்|| ௩|| பவத்யணுஷு மஜ்ஜாऽந்தஃ ஸ்தூலாஸ்திஷ்வத மூர்த்தநி| மஸ்துலுங்ககபாலாந்தஶ்சதுர்தீ து கபாஶ்ரயா|| ௪|| தத்ஸ்தஃ கபோ த்ரடயதி ஸந்தீநஸ்த்நாஂ ஶரீரஜாந்| பஞ்சம்யாஸாஂ விடாதாரா ஸாऽऽமபக்வாஶயாஶ்ரயா|| ௫|| உந்துகஸ்தஂ விபஜதே மலஂ, பித்ததரா புநஃ| ஷஷ்டீ பக்வாஶயாந்தஸ்தா வஹ்நயதிஷ்டாநபாவதஃ|| ௬|| பக்வாஶயோந்முகஂ கத்வா பலாத்பித்தஸ்ய தேஜஸா| ஶோஷயந்தீ பசத்யந்நஂ ததேவ ச விமுச்யதி|| ௭|| தோஷதுஷ்டாऽத தௌர்பல்யாதாமமேவ நிரஸ்யதி| லபதே க்ரஹணீஸஂஜ்ஞாமஸ்யாஶ்சாக்நிபலஂ பலம்|| ௮|| ஶரீரஂ தாரயத்யக்நிபலோபஷ்டம்பபஂஹிதா| அந்த்யா கலா ஶுக்ரதரா மூத்ரமார்கமுபாஶ்ரிதா|| ௯|| த்வயங்குலே தக்ஷிணே பார்ஶ்வே பஸ்தித்வாரஸ்ய சாப்யதஃ| ஶரீரஂ வ்யாப்ய ஸகலஂ ஸா ஶுக்ரஂ வர்தயத்யபி|| ௧௦||" இதி|

Adhikarana AdhArAH (10-11) · Śloka 11

கலாக்யஂ பாவமாக்யாய, ஆதாராக்யாந் பாவாநாஹ | ஸப்த சாதாரா ரக்தஸ்யாத்யஃ க்ரமாத் பரே||௧௦|| கபாமபித்தபக்வாநாஂ வாயோர்மூத்ரஸ்ய ச ஸ்மதாஃ| கர்பாஶயோऽஷ்டமஃ ஸ்த்ரீணாஂ பித்தபக்வாஶயாந்தரே||௧௧||

ந கேவலஂ கலாஃ ஸப்த யாவதாதாரா அபி ஸப்த| ரக்தாதீநாமஸ்மிந் தேஹே ஸம்பவந்தீதி வாக்யஶேஷஃ| ரக்தஸ்யாத்யோ-ரஸாக்யோதாதுஃ, பரே-அந்யே யே தாதவஃ ஷட், தே க்ரமாத்-யதாக்ரமஂ, கபாதீநாமாதாராஃ ஸ்மதாஃ-உக்தாஃ| ஆமஸ்யாந்நஸ்ய ய ஆதாரஃ ஸோऽத்ராமஶப்தேநோக்தஃ| ததா பக்வஸ்யாந்நஸ்ய-புரீஷதாஂ ப்ராப்தஸ்ய, ய ஆதாரஃ ஸ பக்வஶப்தேநோச்யதே| கர்பாஶயோ-கர்பாதாரோ, யஃ ஸோऽஷ்டமஃ ஸ்த்ரீணாமேவ தேஹே ஸம்பவதி ந புஂஸாம்| க்வ ஶரீரதேஶே ஸ்த்ரீணாஂ ஸம்பவதி ? இத்யாஹ-பித்தபக்வாஶயாந்தர இதி| பக்வஶப்தேநேஹ பக்வாந்நமுச்யதே| பித்தஂ ச பக்வஂ ச பித்தபக்கே, தயோராஶயௌ ஆதாரௌ, பித்தபக்வாஶயயோரந்தரஂ-மத்யஂ, பித்தபக்வாஶயாந்தரம்| தஸ்மிந் கர்பஸ்யாஶயஃ|

Adhikarana koShThA~ggAni (12) · Śloka 12

கோஷ்டாங்காநி ஸ்திதாந்யேஷு ஹதயஂ க்லோம புப்புஸம்| யகத்ப்லீஹோந்துகஂ வக்கௌ நாபிடிம்பாந்த்ரபஸ்தயஃ||௧௨||

ஏஷு-ரக்தாத்யாதாரேஷு, கோஷ்டாங்காநி-உதராவயவா ஹதயாதீநி, ஸ்திதாநி-ஆஶ்ரிதாநி| தத்ர-"கபரக்தப்ரஸாதாத்ஸ்யாத்ததயஂ ஸ்தாந மோஜஸஃ| சேதநாநுகபாவாநாஂ பரமஂ சிந்திதஸ்ய ச|| ௧|| மாஂஸபேஶீசயோ ரக்தபத்மாகாரமதோமுகம்| தஸ்ய தக்ஷிணதஃ க்லோம யகத்புப்புஸமாஸ்திதம்|| ௨|| ஸமாநவாயுப்ரத்மாதாத்ரக்தாத்தேஹோஷ்மபாசிதாத்| கிஞ்சிதுச்ச்ரிதரூபஸ்து ஜாயதே க்லோமஸஂஜ்ஞகஃ|| ௩|| தத்துல்யஹேதுஜே ப்லீஹயகதீ பிஷஜாஂ மதே| ரக்தகிட்டாதுந்துகஂ ஸ்யாத்புப்புஸோ ரக்தபேநஜஃ|| ௪|| மேதோஸஜஃ பச்யமாநாத் ஸ்யாதாஂ வக்கௌ ப்ரஸாதஜௌ| நாபிஃ ஸர்வஶிராணாஂ ஸ்யாதாதாரஃ, ஶகதஃ புநஃ|| ௫|| டிம்பஂ ஸ்யாத்ரக்தமாஂஸஸ்ய ப்ரஸாதாதந்த்ரஸம்பவஃ| ஸார்தத்ரிவ்யாமமந்த்ராணி புருஷாணாஂ து தாநி ச|| ௬|| ஸ்த்ரீணாஂ த்ரிவ்யாமமாத்ராணி, பஸ்திர்மூத்ரஸ்ய சாஶயஃ|" இதி| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஶா.அ.௫)-"கபரக்தவாஹிஸ்ரோதஸாஂ மஹாபூதாநாஂ ச ப்ரஸாதாதிந்த்ரியாணி| தேஷ்வபி நேத்ரே ஶ்லேஷ்மணஃ ப்ரஸாதாச்சுக்லமண்டலம், தத்பிதஜம்| அஸஜஃ கஷ்ணமண்டலம், தந்மாதஜம்| மத்யே த்தஷ்டிமண்டலம், ததுபயாத்மகம்| பக்ஷ்மவர்த்மஶுக்லகஷ்ணத்தஷ்ட்யாக்யாநி பஞ்ச மண்டலாநி| தத்ஸந்தயஶ்சத்வாரோ த்வௌ சாபாங்ககநீநயோரிதி [ தே ஷட் ] ஷட் [ ச ] படலாநி| த்வே வர்த்மநீ| பாஹ்யஂ சாஶ்ரிதமக்ந்யம்பஸீ, த்விதீயஂ மாஂஸஂ, ததியஂ மேதஃ, சதுர்தமஸ்தி, தேஷாஂ பஹலதா த்தஷ்டேஃ பஞ்சமாஂஶேந| பந்தநகுணாஸ்து சத்வாரஃ ஸிராகண்டராமேதஃகபாத்மகாஃ| ஶ்லேஷ்மா து பரஂ ஸர்வஸந்திபந்தநமித்யுக்தஂ ப்ராக்| நேத்ராஶ்ரிதஂ தேஜோ பாஹ்யதேஜஸா ஸ்வயோநிநா யோகாச்சஸ்த்ரமிவாஶ்மநா கர்மண்யஂ பவதி| அதியோகாதுபஹந்யதே| தச்ச வைத்யுதவத்வடவாமுகவச்சாம்போ மத்யகமபி வீர்யோகர்ஷாத்தேஜஸ்த்வஂ ந ஜஹாதி|" இதி| அதுநா யாநி விஶேஷேண ஜீவிதஸ்ய ஸ்தாநாநி-தேஹாவயவாஃ, தாந்யாஹ-

Adhikarana jIvitasthAnAni (13) · Śloka 13

தஶ ஜீவிததாமாநி ஶிரோரஸநபந்தநம்| கண்டோऽஸ்ரஂ ஹதயஂ நாபிர்பஸ்திஃ ஶுக்ரௌஜஸீ குதம்||௧௩||

ஶிரஶ்ச ரஸநஂ ச ஶிரோரஸநம்| ரஸநஂ-ஜிஹ்வா| பத்யதேऽநேநேதி பந்தநம்| ஶிரோரஸநஸ்ய பந்தநஂ ஶிரோரஸநபந்தநம்| ஶிரோரஸநபந்தநாதீநி தஶ ஜீவிதஸ்ய ஸ்தாநாநி| ஏதேஷு ஸ்தாநேஷு விஶேஷேண ஜீவிதஂ-ஶரீரேந்த்ரியஸத்வாத்மஸஂயோகலக்ஷணஂ, அவதிஷ்டதே|

Adhikarana SarIre jAlAdInAM saMKyA (14-16) · Śloka 16

ஜாலாநி கண்டராஶ்சாங்கே பதக் ஷோடஶ நிர்திஶேத்| ஷட் கூர்சாஃ ஸப்த ஸீவந்யோ மேட்ரஜிஹ்வாஶிரோகதாஃ||௧௪|| ஶஸ்த்ரேண தாஃ பரிஹரேச்சதஸ்ரோ மாஂஸரஜ்ஜவஃ| சதுர்தஶாஸ்திஸங்காதாஃ, ஸீமந்தா த்விகுணா நவ||௧௫|| அஸ்த்நாஂ ஶதாநி ஷஷ்டிஶ்ச த்ரீணி தந்தநகைஃ ஸஹ| |௧௬|

ஜாலாநீவ ஜாலாநி ஶரீரே ஷோடஶ ஆதிஶேத்| கண்டராஶ்ச பதகேவ ஷோடஶ ஆதிஶேத்-ப்ரூயாத்| ஆசார்ய இதி ஶேஷஃ| ததா, ஷட் கூர்சா அங்கே ஸ்யுஃ| ததா ஸீவந்யஃ ஸப்தஸங்க்யா மேட்ராதிஸ்திதாஃ| தாஃ ஶஸ்த்ரேண பரிஹரேத், ப்ரத்யவாயபயாத்| ந தாஸு ஶஸ்த்ரஂ பாதயேதித்யர்தஃ| தத்ர-"ஶிராஸ்நாய்வஸ்திபிஶிதைஶ்சத்வாரி மாணிபந்தநே| ஏகத்ரைகத்ர குல்பே ச ஜாலாந்யேவஂ து ஷோடஶ|| ௧|| ஹஸ்தயோர்த்வே பாதயோர்த்வே க்ரீவாபாகேऽத பஷ்டதஃ| ப்ரத்யேகஂ து சதஸ்ரஃ ஸ்யுஃ கண்டரா இதி ஷோடஶ|| ௨|| கரயோர்த்வௌ பாதயோர்த்வௌ க்ரீவாயாஂ மேஹநே ததா| ஏகைகமிதி ஷட் கூர்சாஃ, ஸீவந்யஃ ஸப்த கீர்திதாஃ|| ௩|| ஏகா மேட்ரேऽத ஜிஹ்வாயாஂ பவேயுஃ பஶ்ச மூர்த்தநி| பஷ்டவஂஶே ஹ்யுபயதஶ்சதஸ்ரோ மாஂஸரஜ்ஜவஃ|| ௪|| பாஹ்யே த்வே அந்தரே த்வே ச, குல்பே ஜாநுநி வங்க்ஷணே| த்ரிகே ஶிரஸி கக்ஷாயாஂ கூர்பரே மணிபந்தநே|| ௫|| அஸ்த்நாஂ பவேயுஃ ஸங்காதா அமீ அத்ர சதுர்தஶ| ஸீமந்தாஃ பஞ்ச மூர்த்நி ஸ்யுர்குல்பாதிஷ்வஸ்திஸங்கவத்|| ௬|| அஸ்த்நாஂ ஶதாநி ஷஷ்டிஶ்ச த்ரீணி தந்தநகைஃ ஸஹ| பஞ்ச பாதநகாஃ ஸக்த்நி ப்ரத்யங்குல்ய ஸ்திகத்ரயம்|| ௭|| ஏவஂ பஞ்சதஶைதாநி ஶலாகாஃ பஞ்ச து ஸ்மதாஃ| ஏகஸ்தத்ப்ரதிபந்தஶ்ச ஜங்காயாஂ கூர்சகுல்பகே|| ௮|| த்வே த்வே இதி ஷடேவ ஸ்யுஃ பார்ஷ்ணாவூரௌ ச ஜாநுநி| ஏகைகமித்யே கஸக்த்நி பஞ்சத்ரிஂஶத்ததாऽபரே|| ௯|| புஜயோஃ ஸக்திதுல்யாநி பேதா ஏஷாஂ து நாமதஃ| பாணிஃ ஸ்யாத்பாதவதத்ர ஹஸ்தமூலஂ ச பார்ஷ்ணிவத்|| ௧௦|| மணிபந்தோ குல்பதுல்யஃ கூர்சதுல்யோ த்வயேऽபி ச| ப்ரகோஷ்டௌ ஜங்கயா துல்யௌ ஜாநுவத்கூர்பரோ பவேத்|| ௧௧|| ஊருவத்வாஹுபஷ்டஂ ஸ்யாந்தந்தராதௌ து பர்ஶுகாஃ| சதுர்விஂஶதிரேதேஷு ஸ்தாலகாந்யர்புதாநி ச|| ௧௨|| தாவந்தி பஷ்டே த்ரிஂஶத்ஸ்யுருரஸ்யஷ்டௌ த்ரிகே பகே| ஏகைகஂ ஸ்யாதக்ஷகயோரஂஸயோஸ்தத்பலாக்யயோஃ|| ௧௩|| நிதம்பே து பவேதாஂ த்வே ஶதமேதத்ஸவிஂஶதி| கண்டயோஃ கர்ணயோர்த்வே த்வே ஶங்கயோஶ்சாத தாலுநி|| ௧௪|| ததா ஜத்ருண்யேகமேகஂ க்ரீவாயாஂ து த்ரயோதஶ| கண்டநாட்யாஂ து சத்வாரி ஹநுபந்தே த்வயஂ பவேத்|| ௧௫|| த்வாத்ரிஂஶதேவ தந்தாஃ ஸ்யுஸ்தத்ஸங்க்யோலூகலாநி ச| த்ரீணி க்ராணே ஷட் ஶிரஸி ஶதமூர்த்வமிதி ஸ்மதம்|| ௧௬|| ஶாகாந்தராத்யூர்த்வபேதாதேவஂ ஷஷ்டிஶதத்ரயம்| கபாலஂ ருசகஂ சைவ தருணஂ வலயஂ ததா|| ௧௭|| நலகஂ பஞ்சதேதி ஸ்யுர்நிதம்பே கண்டஜாநுநி| தாலுமத்யே ஶிரஸ்யஂஸே கபாலாக்யாநி நிர்திஶேத்|| ௧௮|| தஶநா ருசகாக்யாஃ ஸ்யுர்க்ராணே கர்ணேऽக்ஷிகோஶகே| தருணாநி பஷ்டபார்ர்ஶ்வே சரணே வலயாநி து|| ௧௯|| ஶேஷாணி நலகாக்யாநி நாமாக்யாதாகதீநி ச|" இதி|

Adhikarana tatra dhanvantarimatam (16-17) · Śloka 17

| தந்வந்தரிஸ்து த்ரீண்யாஹ, ஸந்தீநாஂ ச ஶதத்வயம்||௧௬|| தஶோத்தரஂ| |௧௭|

தந்வந்தரிஸஂஜ்ஞஃ புநஸ்தந்த்ரகதஸ்த்நாஂ ஶதாநி த்ரீண்யேவாஹ, நாதிகாநி| ததா, அஸ்திஸந்தீநாஂ ஶதத்வயஂ தஶோத்தரஂ தந்வந்தரிராஹேதி யோஜ்யம்| "ஸங்க்யாயந்தே ஸந்தயோऽத்ர சதஸ்ரோऽங்குலயஃ பதே| சதஸஷ்வங்குலீஷு ஸ்யுஃ ப்ரத்யேகஂ த்ரய ஏவ து|| ௧|| த்வாவங்குஷ்டே வங்க்ஷணே ஸ்யாதேகோ குல்பேऽத ஜாநுநி| ஸக்த்யேகஸ்மிந் ஸப்ததஶ தாவந்தோऽபி த்விதீயகே|| ௨|| புஜயோஃ ஸக்திதுல்யாநி அந்தராதௌ த்விமே மதாஃ| த்ரயஃ கடீகபாலேஷு விஂஶதிஶ்சதுருத்தரா|| ௩|| பஷ்டே தத்வத்பார்ஶ்வயோஶ்ச, உரஸ்யஷ்டௌ ததோர்த்வதஃ| ஶிரோதராயாமஷ்ட ஸ்யுஃ கண்டநாட்யாஂ த்ரயஃ ஸ்மதாஃ|| ௪|| ஹதயக்லோமயகதாஂ நாடீஷ்வஷ்டாதஶ ஸ்மதாஃ| த்வாத்ரிஂஶத்தந்தமூலேஷு ஏகைகே க்ராணகாகலே|| ௫|| மூர்த்நி ச, த்வௌ கர்ணஶங்கே கண்டநேத்ரே ச வர்த்மநி| ஹநுஸந்தௌ ச விஜ்ஞேயௌ த்வௌ ப்ருவோஶ்சோபரி ஸ்மதௌ|| ௬|| பஞ்ச மூர்த்தகபாலேஷு ஊர்த்வமேவஂ த்ர்யஶீதிகாஃ| ஸஂஜ்ஞயைதேऽஷ்டதா ஜ்ஞேயா மணிபந்தேऽத ஜாநுநி|| ௭||குல்பேऽங்குலௌ கோரஸஂஜ்ஞா த்விஜமூலேஷு வங்க்ஷணே| கக்ஷாயாஂ சோலூகலாக்யா அஂஸபீடே குதே பகே|| ௮|| நிதம்பே சைவ ஸாமுத்கா க்ரீவாயாஂ பஷ்டவஂஶகே| ப்ரதராஃ, ஸ்யுர்மூர்த்தகடீகபாலே துந்நஸீவநாஃ|| ௯|| ஹநூபயே காகதுண்டாஃ, கண்டஸ்ய யகதஸ்ததா| ஹதயக்லோமநேத்ராணாஂ நாட்யாஂ மண்டலநாமகாஃ|| ௧௦|| ஶ்ரோத்ரஶங்காடகாக்யேஷு ஶங்காவர்தா இதி ஸ்மதாஃ|" இதி|

Adhikarana Atreyamatam (17) · Śloka 17

அதாத்ரேயமதஂ ப்ரூதே ஸஹஸ்ரே த்வே நிஜகாதாத்ரிநந்தநஃ| |௧௭|

அத்ரிநந்தநோ த்வே ஸஹஸ்ரே ஸந்தீநாஂ நிஜகாத-ப்ரோவாச| ஸ ஹி ஸ்நாயுபேஶீஸிராஶ்ரிதைஃ ஸந்திபிஃ ஸஹ கணயதி| ஏதச்ச பாஹுல்யேநோக்தம்| ததா ஹி-நவஸு ஸ்நாயுஶதேஷு நவஶதாநி ஸந்தீநாம், பஞ்சஸு பேஶீஶதேஷு பஞ்சஶதாநி,, ஸப்தஸு ஸிராஶதேஷு ஸப்தஶதாநி, இத்யேகவிஂஶதிஶதாநி ப்ராயேண ப்ராப்நுவந்தீதி மந்யாமஹே|

Adhikarana snAyvAdInAM saMKyA (17) · Śloka 17

| ஸ்நாவ்நாஂ நவஶதீ|௧௭|

ஸ்நாயூநாமஸ்மிந் தேஹே நவஶதீ| நவாநாஂ ஶதாநாஂ ஸமாஹாரோ நவஶதீ, "த்விகோஃ" இதி ஙீப், நவஶதாநித்யர்தஃ| தத்ர "பதே பஞ்ச ஸ்யுரங்குல்யஃ ப்ரத்யங்குலி து தாநி ஷட்| த்ரிஂஶதேவஂ, தஶ தஶ கூர்சே பாததலே ததா|| ௧|| குல்பே சேதி, த்ரிஂஶதேவ ஜங்காயாஂ, தஶ ஜாநுநி| சத்வாரிஂஶத்ஸ்யுரூரௌ ச, வங்க்ஷணே தஶ, ஸக்திநி|| ௨|| ஸார்தஂ ஶதஂ, த்விதீயேऽபி தத்வத்பாஹ்வோஶ்ச ஸக்திவத்| ஶாகாஸ்வேவஂ ஷட்ஶதாநி, கட்யாஂ த்வே விஂஶதீ ஸ்மதே|| ௩|| விஂஶதிர்முஷ்கயோர்மேட்ரபஸ்த்யந்த்ரேஷு ச கீர்திதாஃ| அஶீதிஃ பஷ்டபாகே ஸ்யுஃ, பார்ஶ்வயோஃ ஷஷ்டிரக்ஷயோஃ|| ௪|| சத்வார்யுரஸ்யஷ்டதஶ, அஷ்டாவஂஸயுகே ஸ்மதாஃ| மத்யே ஶதத்வயஂ த்ரிஂஶத்வே த்வே மந்யாவடௌ ஸ்மதே|| ௫|| நேத்ரௌஷ்டதாலுநி ததா, க்ரீவாயாஂ த்ரிஂஶதீரிதாஃ| ஜத்ருணி த்ரீணி, சத்வாரி ஹந்வோஃ பஞ்ச து கீர்திதாஃ|| ௬|| ஜிஹ்வாயாஂ, தந்தமாஂஸேஷு த்வாதஶைவாத மூர்த்நி ஷட்| ஏவஂ ஶதாநி ஸ்நாயூநாஂ நவைதேஷு விநிர்தேஶேத்|| ௭|| ஆமபக்வாஶயாந்த்ரேஷு பஸ்தௌ ச ஸுஷிராணி து| ப்ரதாநவந்தி ஶாகாஸு மஹாஸ்நாவாநி கண்டாராஃ|| ௮|| வத்தாநி, பார்ஶ்வ பஷ்டோரஃஶிரஸி ஸ்யுஃ பதூநி ச| ஸிராதிப்யோऽப்யஸ்திதோऽபி ரக்ஷேத்ஸ்நாவாநி யத்நதஃ|| ௯||" இதி| ததா சோக்தம் (ஸுஶ்ருதே ஶா. அ. ௫/௩௫)- "ந ஹ்யஸ்தீநி ததா ஹிஂஸ்யுர்ந பேஶ்யோ ந ச ஸந்தயஃ| வ்யாபாதிதா அபி ஸிரா யதா ஸ்நாயூநி தேஹிநாம்|| ஸ்நாயூநி யோ வேத்தி ஸம்யக்பாஹ்யாந்யாப்யந்தராணி ச| ஸ கூடஂ ஶல்யமாஹர்துஂ தேஹாச்சக்நோதி தேஹிநஃ||" இதி|

Adhikarana snAyvAdInAM saMKyA (17-18) · Śloka 18

| பஞ்ச புஂஸாஂ பேஶீஶதாநி து||௧௭|| அதிகா விஂஶதிஃ ஸ்த்ரீணாஂ யோநிஸ்தநஸமாஶ்ரிதாஃ| |௧௮|

"பேஶ்யஃ ஸம்ப்ரதி பண்யந்தே பஞ்சாங்குல்யோऽத தாஸு தாஃ| ப்ரத்யேகஂ திஸ்ர இத்யேவஂ தாஃ பஞ்சதஶ கீர்திதாஃ|| ௧|| தஶ பாததலே குல்பே ததா பாதஸ்ய சோபரி| கூர்சே து (ச) விஂஶதிஃ ஸ்யாத்து ஜங்காயாஂ, பஞ்ச ஜாநுநி|| ௨|| ஊரௌ விஂஶதிரித்யேவஂ ஶதஂ ஸக்த்யேகதோ பவேத்| ஶதஂ த்விதீயேऽபி ததா, ஸக்திவத்குஜயோர்மதாஃ|| ௩|| சத்வார்யேவஂ ஶதாநி ஸ்யுஃ ஶாகாஸ்வேகைவ மேஹநே| ஸீவந்யாஂ ச, வஷணயோர்த்வே, ஸ்பிஜோஸ்து தஶ ஸ்மதாஃ|| ௪|| திஸ்ரோ குதே, பஸ்திமூர்த்நி த்வே, சதஸ்ரஸ்து கோஷ்டகாஃ| நாப்யாமேகாऽத, ஹத்யேகா, ஸ்யாதேகாऽऽமாஶயேऽபி, ஷட்|| ௫|| யகத்ப்லீஹோந்துகேஷு, ஸ்யுஶ்சதஸ்ரஃ, பஷ்டதோ தஶ| பார்ஶ்வயோர்வக்ஷஸி தஶ, சதஸ்ரஶ்சாக்ஷகாஂஸயோஃ|| ௬|| இத்யந்தராதௌ ஷஷ்டிஃ, ஸ்யுர்க்ரீவாயாஂ தஶ, கண்டயோஃ| அஷ்டௌ, ஹநுப்ரதேஶேऽஷ்டாவேகைகா காகலே ததா|| ௭|| ஜிஹ்வாயாஂ மூர்த்நி கலகே, த்வே லலாடேऽத தாலுநி (த்வே த்வே தாலுலலாடயோஃ)| த்வே ஓஷ்டயோஃ, கர்ணயோர்த்வே, நாஸாயாஂ த்வே ச கீர்திதே|| ௮|| புருஷாணாஂ பவேதேதத்பேஶீநாஂ ஶதபஞ்சகம்| தஶாதிகாஃ ஸ்யுஃ ஸ்தநயோர்தஶ யோநௌ ச யோஷிதாம்|| ௯|| ப்ரத்யேகஂ ஸ்தநயோஃ பஞ்ச, தாஸாஂ வத்திஸ்து யௌவநே| யோந்யந்தராஶ்ரிதே த்வே து த்வே ச வத்தே முகாஶ்ரிதே|| ௧௦|| கர்பமார்காஶ்ரயாஸ்திஸ்ரோ யத்ர கர்போऽவதிஷ்டதே| ஶங்கநாப்யாகதிர்யோநிஸ்த்ர்யாவர்தா ஜாயதே ஸ்த்ரியாஃ|| ௧௧|| தஸ்யாஸ்ததீய ஆவர்தே ரோஹிதஸ்யாகதிர்பவேத்| கர்பஶய்யாऽத திஸ்ரஶ்ச பவேயுஃ ஸம்ப்ரவேஶிகாஃ|| ௧௨|| ஶுக்ரஸ்ய சார்தவஸ்யைவஂ பேஶீஸ்தந்த்ரவிதோ விதுஃ|" இதி| (ஸங்க்ரஹே சோக்தம் ஶா.அ.௫)- "ஏதாபிர்ஹி ஶரீரே தநுபஹலஸ்தூலாணுவக்ரவத்தஹ்ரஸ்வதீர்கஸ்திரமதுஶ்லக்ஷ்ணகர்கஶாபிஃ ஸந்த்யஸ்திஸிராஸ்நாவாநி ப்ரச்சாதிதாநி| ஸிராதமநீநாஂ சாணுஶோ விபஜ்யமாநாநாமேகோநத்ரிஂஶச்சதஸஹஸ்ராணி நவ ச ஶதாணி ஷட்பஞ்சாஶாநி பவந்தி| தாபிரிதஂ ஶரீரஂ கவாக்ஷிதஂ பிநத்தமாததஂ ச| தாவந்தி ச கேஶஶ்மஶ்ருலோமாநி| தாஸாஂ ஹி முகாநி தத்ப்ரதிபத்தாநி| அதஸ்தாநி தாபிராப்யாய்யந்தே| தைஶ்ச தாஃ ஸ்வேதமபிவஹந்தி| ததாऽப்யங்காலேபாதிவீர்யஂ த்வசிவிபக்வமந்தர்நயந்தி| ஸ்பர்ஶ ச கஹ்ணந்தி| ஸ்ரோதாஂஸி புநரஸங்க்யேயாந்யேவ|" இதி| அந்யே த்வாஹுஃ-"ஶரீரே ரோம்ணாஂ த்வாஸப்ததிஃ கோட்யோ பவந்தி|" இதி|

Adhikarana sirANAM saMKyA (18-19) · Śloka 19

இதாநீஂ ஸிராஃ ஸங்க்யாதுமாஹ | தஶ மூலஸிரா ஹத்ஸ்தாஸ்தாஃ ஸர்வஂ ஸர்வதோ வபுஃ||௧௮|| ரஸாத்மகஂ வஹந்த்யோஜஸ்தந்நிபத்தஂ ஹி சேஷ்டிதம்| |௧௯|

ஹதி திஷ்டந்தீதி ஹத்ஸ்தாஃ, தஶ மூலஸிராஃ| யதோऽந்யாஸாஂ ஸிராணஂ ஸர்வாஸாஂ மூலபூதத்வேநைவைதாஃ ஸ்திதாஃ, ததஃ ப்ரதாநபூதா இத்யர்தஃ| ஹத்ஸ்தாஃ-ஹதயஸம்பத்தாஃ| தாஃ ஸர்வஂ வபுஃ-ஸகலஂ தேஹஂ, ஓஜோ வஹந்தி-ப்ராபயந்தி| கதம் ? ஸர்வதஃ,-ஸர்வதிக்கம்| வபுரோஜோ வஹந்தீதி வஹேர்த்விகர்மகத்வாத் வபுரோஜஶ்ச கர்ம| கிம்பூதமோஜஃ ? ரஸாத்மகஂ,-ரஸஸ்வபாவம், ஆஹாராத்ஸாரகிட்டதயா பரிணதாத் ஸாரம்| தந்நிவத்தஂ ஹி சேஷ்டிதம்| தாஸு-தஶஸு ஸிராஸு, நிபத்தஂ-நிஶ்சயேந ஸ்திதஂ, சேஷ்டிதஂ-வாக்காயமநோவ்யாபாரஃ| ஹிஶப்தோ யஸ்மாதர்தே| யஸ்மாத்தந்நிபத்தஂ சேஷ்டிதமதஸ்தா மூலஸிராஃ|

Adhikarana AsAM saMsthAnam (19-20) · Śloka 20

இதாநீம் ஸஂஸ்தாநமாஸாஂ நிர்திஶதி | ஸ்தூலமூலாஃ ஸுஸூக்ஷ்மாக்ராஃ பத்ரரேகாப்ரதாநவத்||௧௯|| பித்யந்தே தாஸ்ததஃ ஸப்தஶதந்யாஸாஂ பவந்தி து| |௨௦|

ஸ்தூலஂ மூலஂ யாஸாஂ தா ஏவம்| ஸுஷ்டு ஸூக்ஷ்மமக்ரஂ-ப்ராந்தோ யாஸாஂ தா ஏவம்| ஸ்தூலமூலத்வேந தாஸாஂ வ்யாநவாயுவிக்ஷிப்தோ ரஸஃ ஶீக்ரமேவ சாந்தஃ ப்ரவிஶதி| ஸூக்ஷ்மப்ராந்தத்வேந ரோமராஜ்யாமப்யந்தஃ ப்ரவிஶ்ய தேஷாஂ ரோம்ணாஂ வத்திஹேதுஃ ஸம்பத்யதே| ததஶ்சாஸ்மிந் தேஹே ஸ்தூலமூலாஃ ஸுஸூக்ஷ்மாக்ராஃ பத்ரரேகாப்ரதாநவத் பித்யந்தே-அநேகதா ஸம்பத்யந்தே| யதா, வக்ஷஸ்ய பலாஶரேகாநாஂ ப்ரதாநாஃ-ஸமூஹாஃ, ஸ்தூலமூலாஃ ஸுஸூக்ஷ்மாக்ரா அநேகதா ஜாயந்தே ததைவைதாஃ ஸிராஃ ஸ்தூலமூலாஃ ஸூக்ஷ்மாக்ரா அநேகதா ஸம்பத்யந்தே நாநாரூபா யதஃ, ததஃ-தஸ்மாத்தேதோஃ, பலாஶரேகாப்ரதாநவதநேகதா கமநாதாஸாஂ ஸிராணாஂ ஸப்தஶதாநி பவந்தி| துஶப்தோऽவதாரணே பிந்நக்ரமஃ, ஸப்தைவ ஶதாநி|

Adhikarana SAKAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (20-21) · Śloka 21

| தத்ரைகைகஂ ச ஶாகாயாஂ ஶதஂ, தஸ்மிந்ந வேதயேத்||௨௦|| ஸிராஂ ஜாலந்தராஂ நாம திஸ்ரஶ்சாப்யந்தராஶ்ரிதாஃ| |௨௧|

தாஸாமேகைகஸ்மிந் ஸக்த்நி ஶதம்| தஸ்மிந்-ஸிராஶதே, ஸிராஂ ஜாலந்தராஂ நாம-யா ஜாலாநி தாரயதி தாஂ, ந வித்யேத்| திஸ்ரஶ்சேதி| யாஶ்சாந்யாஸ்திஸ்ரஃ ஸிரா அப்யந்தராஶ்ரிதாஃ-அந்தர்முகாஃ, தா அபி ந வேத்யா இதி சஶப்தார்தஃ| ஏவஂ ஸக்த்ந்யாஶ்ரிதே ஸிராஶதே சதஸ்ரஃ ஸிரா ந வேத்யாஃ| த்விதீயேऽபி ஸக்த்நி சதஸ்ர ஏவ| ஸக்திவத்பாஹ்வோரபி| ஏவஂ சதுர்ஷு ஸிராஶதேஷு ஶாகாஸ்வாஶ்ரிதேஷு ஷோடஶ ஸிரா ந வேத்யாஃ|

Adhikarana SroNyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (21-22) · Śloka 22

| ஷோடஶத்விகுணாஃ ஶ்ரோண்யாஂ, தாஸாஂத்வே த்வே து வங்க்ஷணே||௨௧|| த்வே த்வே கடிகதருணே ஶஸ்த்ரேணாஷ்டௌ ஸ்பஶேந்ந தாஃ| |௨௨|

ஷட்த்ரிஂஶச்சதமந்தராதௌ| தத்ர ஷோடஶத்விகுணாஃ ஶ்ரோண்யாஂ-த்வாத்ரிஂஶச்ச்ரோண்யவயவாஶ்ரிதா ஸிராஃ| தாஸாஂ மத்யே த்வே த்வே து வங்க்ஷணேத்வயோர்வங்க்ஷணயோஃ ப்ரத்யேகஂ த்வே ஸிரே| த்வே த்வே கடீகதருணே-த்வயோஃ கடீகதருணயோஃ ப்ரத்யேகஂ த்வே ஸிரே| ஏவஂ ஶ்ரோண்யாஶ்ரிதா அஷ்டௌ ஸிராஃ ஶஸ்த்ரேண ந் ஸ்பஶேத்|

Adhikarana pArshvayoH siraasaMkhyA avedyasirAshca (22) · Śloka 22

| பார்ஶ்வயோஃ ஷோடஶைகைகாமூர்த்வகாஂ வர்ஜயேத்தயோஃ||௨௨||

பார்ஶ்வயோஃ ஷோடஶ ஸிராஃ| தாஸாமேகைகாமூர்த்வகாஂ பார்ஶ்வஸந்திஸஂஜ்ஞாஂ ப்ரத்யேகஂ வர்ஜயேத்|

Adhikarana pRuShTe sirAsaMKyA avedyasirASca (23) · Śloka 23

த்வாதஶத்விகுணாஃ பஷ்டே பஷ்டவஂஶஸ்ய பார்ஶ்வயோஃ| த்வே த்வே தத்ரோர்த்வகாமிந்யௌ ந ஶஸ்த்ரேண பராமஶேத்||௨௩||

த்வாதஶத்விகுணாஃ பஷ்டே-சதுர்விஂஶதிஃ ஸிராஃ பஷ்டமாஶ்ரிதாஃ| தாஸாஂ பஷ்டவஂஶஸ்ய பார்ஶ்வயோஃ-பஷ்டவஂஶமுபயதஃ, த்வே த்வே தத்ரோர்த்வகாமிந்யௌ| ஏவஂ சதஸ்ரஃ ஶஸ்த்ரேண ந பராமஶேத்|

Adhikarana jaThare sirAsaMKyA avedyasirASca (24) · Śloka 24

பஷ்டவஜ்ஜடரே தாஸாஂ மேஹநஸ்யோபரி ஸ்திதே| ரோமராஜீமுபயதோ த்வே த்வே ஶஸ்த்ரேண ந ஸ்பஶேத்||௨௪||

பஷ்டவஜ்ஜடரே-பஷ்டேந துல்யாஃ ஸிரா உதரே, தத்ஸங்க்யா சதுர்விஂஶதிரித்யர்தஃ| தாஸாஂ-உதராஶ்ரிதாநாஂ ஶிராணாஂ மத்யாத், மேஹநஸ்ய மேட்ரஸ்யோபரி ஸ்திதே, ரோமராஜீமுபயதஃ-உபயபார்ஶ்வயோஃ, த்வே த்வே ஸிரே| ஏவஂ சதஸ்ரஃ ஸிராஃ| தாஃ ஶஸ்த்ரேண ந பராமஶேத்|

Adhikarana urasi sirAsaMKyA avedyasirASca (25-26) · Śloka 26

சத்வாரிஂஶதுரஸ்யாஸாஂ சதுர்தஶ ந வேதயேத்| ஸ்தநரோஹிததந்மூலஹதயே து பதக்த்வயம்||௨௫|| அபஸ்தம்பாக்யயோரேகாஂ ததாऽபாலாபயோரபி| |௨௬|

சத்வாரிஂஶதுரஸி ஸிராஃ| தாஸாஂ மத்யாத் சதுர்தஶ ஸிரா ந வேதயேத்| தா ஏவ தர்ஶயதி-ஸ்தநரோஹிதேத்யாதி| தயோஃ-ஸ்தநயோர்மூலே தந்மூலே| தத்ர ஸ்தநரோஹிதயோஃ, ததா ஸ்தநமூலயோஃ ததா ஹதயே, பதக்-ப்ரத்யேகஂ, த்வயஂ-த்வே த்வே ஸிரே, ந வித்யேத்| அபஸ்தம்பாக்யயோஃ ப்ரத்யேகமேகாஂ ஸிராஂ, ததாऽபாலாபயோஃ ப்ரத்யேகமேகாஂ ஸிராஂ ந வித்யேத்|

Adhikarana grIvAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (26-27) · Śloka 27

| க்ரீவாயாஂ பஷ்டவத்தாஸாஂ நீலே மந்யே ககாடிகே||௨௬|| விதுரே மாதகாஶ்சாஷ்டௌ ஷோடஶேதி பரித்யஜேத்| |௨௭|

க்ரீவாயாஂ பஷ்டவத் ஸிராணாஂ ஸங்க்யா-சதுர்விஂஶதிஃ ஸிராஃ| தாஸாஂ ஸிராணாஂ மத்யாந்நீலே த்வே, மந்யே த்வே, ககாடிகே த்வே, விதுரே த்வே, அஷ்டௌ ச மாதகாஃ-மாதகாக்யாநி மர்மாணி, இதி-ஏவஂ, ஷோடஶ பரித்யஜேத்-ந ஶஸ்த்ரஂ தாஸு பாதயேத்|

Adhikarana hanvoH sirAsaMKyA avedyasirASca (27) · Śloka 27

| ஹந்வோஃ ஷோடஶ, தாஸாஂ த்வே ஸந்திபந்தநகர்மணீ||௨௭||

ஹந்வோர்த்வயோஃ ஷோடஶ ஸிராஃ ஸஂஶ்ரிதாஃ| தாஸாஂ ஸிராணாஂ மத்யாத்வேஸிரே பரித்யஜேத்| கிஂகர்மணீ தே ஆஹ ? ஸந்திபந்தநகர்மணீ| பத்யதேऽநேநேதி பந்தநம்| ஸம்தேர்பந்தநஂ ஸந்திபந்தநம்| அர்தாத்தநுஸம்பந்திநஃ ஸந்தேர்பந்தநஂ கர்ம-க்ரியா, யயோஃ ஸிரயோஸ்தே ஸந்திபந்தநகர்மணீ ஸிரே|

Adhikarana jihvAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (28) · Śloka 28

ஜிஹ்வாயாஂ ஹநுவத்தாஸாமதோ த்வே ரஸபோதநே| த்வே ச வாசஃப்ரவர்திந்யௌ|௨௮|

ஜிஹ்வாயாஂ ஹநுவத் ஸிராஸங்க்யா-ஷோடஶைவ ஸிராஃ| தாஸாஂ மத்யாத் ஜிஹ்வாயா அதோ யே த்வே ஸ்திதே ரஸபோதநே-யாப்யாஂ ரஸோ ஜ்ஞாயதே மதுராதிரஸபோதிந்யௌ, த்வே ச வாசஃப்ரவர்திந்யௌ யே ஸிரே, ஏவஂ சதஸ்ரோ ஜிஹ்வாஶ்ரிதாஃ ஸிராஃ பரித்யஜேத்|

Adhikarana nAsAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (28-29) · Śloka 29

| நாஸாயாஂ சதுருத்தரா||௨௮|| விஂஶதிர்கந்தவேதிந்யௌ தாஸாமேகாஂ ச தாலுகாம்| |௨௯|

நாஸாயாஂ சதுருத்தரா விஂஶதிஃ ஸிராணாம், ஏவஂ சதுர்விஂஶதிஃ ஸிரா நாஸாஶ்ரிதாஃ| தாஸாஂ மத்யாத்வே கந்தவேதிந்யௌ-கந்தஂ வேதிதுஂ ஶீலஂ யயோஸ்தே கந்தவேதிந்யௌ ஸிரே, ததைகாஂ தாலுகாஂ ஸிராம், ஏவஂ நாஸாஶ்ரிதாஃ ஸிராஸ்திஸ்ரஃ பரித்யஜேத்|

Adhikarana nayanayoH sirAsaMKyA avedyasirASca (29-30) · Śloka 30

| ஷட்பஞ்சாஶந்நயநயோர்நிமேஷோந்மேஷகர்மணீ||௨௯|| த்வே த்வே, அபாங்கயோர்த்வே ச தாஸாஂ ஷடிதி வர்ஜயேத்| |௩௦|

ஷட்பஞ்சாஶந்நயநயோஃ ஸிராஃ| தாஸாஂ மத்யாந்நிமேஷோந்மேஷகர்மணீ| நிமேஷோந்மேஷௌ-நிமிலநோந்மீலநே, கர்மணீ யயோஸ்தே நிமேஷோந்மேஷகர்மணீ ஸிரே த்வே த்வே ப்ரத்யேகம், ததாऽபாங்கயோர்த்வே ஸிரே, ஏவஂ ஷட் ஸிரா வர்ஜயேத்-தத்ர ஶ்ஸ்த்ரஂ ந பாதயேத்|

Adhikarana lalATe sirAsaMKyA avedyasirASca (30-31) · Śloka 31

| நாஸாநேத்ராஶ்ரிதாஃ ஷஷ்டிர்லலாடே, ஸ்தபநீஶ்ரிதாம்||௩௦|| தத்ரைகாஂ, த்வே ததாऽऽவர்தௌ, சதஸ்த்ரஶ்ச கசாந்தகாஃ| ஸப்தைவஂ வர்ஜயேத்தாஸாம்|௩௧|

நாஸாநேத்ரகதா யாஃ ஸிரா உக்தாஃ| தாஸாஂ மத்யால்லலாடே ஷஷ்டிஃ ஸிரா பவந்தி| தத்ர-தாஸாஂ மத்யாத், ஸ்தபநீஶ்ரிதாஂ-ஸ்தபநீநாமமர்மவிஶேஷஸ்தத்ரஸ்தாஂ, ஏகாஂ ஸிராஂ ந வித்யேத்| த்வே ததாऽऽவர்தௌமர்மணீ, தயோராவர்தயோஃ ஸ்திதே த்வே ஸிரே ந வித்யேத்| சதஸ்ரஶ்ச கசாந்தகாஃ-கேஶாந்தஸ்தாஃ ஸிராஃ, ந வித்யேத்| ஏவஂ ஸப்த ஸிரா லலாடே வர்ஜயேத்|

Adhikarana karNayoH sirAsaMKyA avedyasirASca (31-32) · Śloka 32

| கர்ணயோஃ ஷோடஶாத்ர து||௩௧|| த்வே ஶப்தபோதநே ஶங்கௌ ஸிராஸ்தா ஏவ சாஶ்ரிதாஃ| த்வே ஶங்கஸந்திகே தாஸாம்|௩௨|

கர்ணயோர்த்வயோஃ ஷோடஶ ஸிராஃ| அத்ர து-அஸ்மிந் ஷோடஶஸங்க்யே ஸிரோத்தேஶே, கர்ணயோராஸ்திதே த்வே ஸிரே ஶப்தபோதநே-யாப்யாஂ ஶப்தோ புத்யதே-ஜ்ஞாயதே தே, வர்ஜயேத்| ஶங்கௌ ஸிராஸ்தா ஏவ கர்ணாஶ்ரிதாஃ| தாஸாஂ மத்யாத்வே ஸிரே ஶங்கஸந்திகே-ஶங்கஸந்த்யாஶ்ரிதே, வர்ஜயேத்|

Adhikarana mUrdhni sirAsaMKyA avedyasirASca (32-33) · Śloka 33

| மூர்த்நி த்வாதஶ தத்ர து||௩௨|| ஏகைகாஂ பதகுத்க்ஷேபஸீமந்தாதிபதிஸ்திதாம்| |௩௩|

மூர்த்நி விஷயே த்வாதஶ ஸிராஃ| தத்ர து-தாஸு த்வாதஶஸு ஸிராஸு மத்யேऽஷ்டௌ ஸிராஃ ஶஸ்த்ரேண வர்ஜயேத்| தா ஏவாஹ-ஏகைகாமிதி| ஏவஂ ப்ரத்யேகமுத்க்ஷேபயோர்த்வயோரேகைகாஂ, ஸீமந்தேஷு பஞ்சஸ்வேகைகாஂ, அதிபதாவேகாஂ, இத்யஷ்டௌ|

Adhikarana sirAvarNanopayogakathanam (33) · Śloka 33

| இத்யவேத்யவிபாகார்தஂ ப்ரத்யங்கஂ வர்ணிதாஃ ஸிராஃ||௩௩||

இதி-ஸமப்தௌ ப்ரகாரே வா| அவேஷ்யஸிராவிபாகவிஜ்ஞாநார்தஂ தந்நிமித்தஂ, ப்ரத்யங்கஂ-ஶிரஸ்யந்தராதௌ பாஹ்வாதிஷு, யாஃ ஸிராஸ்தா வர்ணிதாஃ-உக்தாஃ தா வர்ணயிதுஂ ஸமாப்தா இதி, அதவாऽநேந ப்ரகாரேண பூர்வோக்தேந வர்ணிதாஃ|

Adhikarana avedhyAnAM saMKyA (34) · Śloka 34

அவேத்யாஸ்தத்ர கார்த்ஸ்நேந தேஹேऽஷ்டாநவதிஸ்ததா| ஸங்ஹ்கீர்ணா க்ரதிதாஃ க்ஷுத்ரா வக்ராஃ ஸந்திஷு சாஶ்ரிதாஃ||௩௪||

தத்ர-தாஸு ஸிராஸு மத்யே, கார்த்ஸ்நேந- ஸாகல்யேந, அஷ்டாநவதிஃ ஸிரா அவோத்யா வர்ணிதாஃ| தேஹே-ஶரீரே| ந கேவலமேத ஏவாவேத்யாஃ, யாவத்ஸங்கீர்ணாதயஶ்சேதி ததாஶப்தஸ்யார்தஃ| ஸங்கீர்ணாஃ-பரஸ்பரஂ நிபத்தாஃ| க்ரதிதா இவ-க்ரதிதாஃ| க்ஷுத்ராஃ-அல்பாஃஸூக்ஷ்மா ந மஹத்யஃ| வக்ராஃ-குடிலாஃ| ததா ஸந்திஷு-அஸ்திஸந்திஷு, யா ஆஶ்ரிதாஸ்தா அபி ந வேத்யாஃ|

Adhikarana sirANAM raktAdivahatvam (35-36) · Śloka 36

தாஸாஂ ஶதாநாஂ ஸப்தாநாஂ பாதோऽஸ்ரஂ வஹதே பதக்| வாதபித்தகபைர்ஜுஷ்டஂ ஶுத்தஂ சைவஂ ஸ்திதா மலாஃ||௩௫|| ஶரீரமநுகஹ்ணந்தி பீடயந்த்யந்யதா புநஃ| |௩௬|

தாஸாஂ ஸிராணாஂ ஸம்பந்தீநி யாநி ஸப்தஶதாநி, தேஷாஂ பாதஃ-பஞ்சஸப்தத்யதிகஂ ஶதஂ, அஸ்ரஂ வஹதே, அஸ்மிந் தேஹே| கிம்பூதஂ தத்ரக்தம் ? வாதபித்தகபைர்ஜுஷ்டஂ-ஸேவிதஂ, ஶுத்தஂ ச-ரைரநாக்ராந்தமஜுஷ்டஂ கத்வா| பதத்-ப்ரத்யேகஂ கத்வா, பாதோऽஸ்ரஂ வஹதே| ஏவஂ வாதஜுஷ்டஂ ரக்தஂ ஸிராஶதஂ பஞ்சஸப்தத்யதிகஂ வஹதே| பித்தஜுஷ்டஂ பஞ்சஸப்தத்யதிகஂ ஶதஂ, ததா கபஜுஷ்டஂ பஞ்சஸப்த்யதிகஂ ஶதஂ, ததா ஶுத்தஂ ரக்தஂ பஞ்ச ஸப்த்யதிகஂ ஶதஂ வஹதே| ஏவஂ-பூர்வோக்தேந ப்ரகாரேண, மலாஃஸ்திதாஃ ஶரீரமநுகஹ்ணந்தி-வர்தயந்தி| அந்யதா புநஃ-வ்யத்யயேந ஸ்திதாஃ, பீடயந்தி-விகாரேண யோஜயந்தி|

Adhikarana vAtAsravAhakAnAM lakShaNam (36-37) · Śloka 37

கிஂலக்ஷணாஃ ஸிரா வாதாதிஜுஷ்டமஸ்ரஂ வஹந்தி ? இத்யாஹ | தத்ர ஶ்யாவாருணாஃ ஸூக்ஷ்மாஃ பூர்ணரிக்தாஃ க்ஷணாத்ஸிராஃ||௩௬|| ப்ரஸ்பந்திந்யஶ்ச வாதாஸ்ரஂ வஹந்தே| |௩௭|

தத்ர-தாஸு ஸிராஸு மத்யே, ஶ்யாவாருணா வர்ணேந யாஃ ஸிராஸ்தா வாதாஸ்ரஂ-வாதரக்தஂ, வஹந்தே| ததா ஸூக்ஷ்மாஃ| ததா பூர்ணரிக்தாஃ வாயோஶ்சலத்வாத் க்ஷணாத்பூர்ணாஃ க்ஷணாத்ரிக்தாஃ-ஶூந்யா ஏவ| ததா ப்ரஸ்பந்திந்யஃ| கில ஸ்பந்தநஂ ஸர்வாஸாஂ வித்யதே, ப்ரகர்ஷேண து வாதரக்தவாஹிநீநாமிதி ப்ரஶப்தேந த்யோத்யதே|

Adhikarana pittAsravAhakAnAM lakShaNam (37) · Śloka 37

பித்தஶோணிதம்| ஸ்பர்ஶோஷ்ணாஃ ஶீக்ரவாஹிந்யோ நீலபீதாஃ|௩௭|

ஸிராஃ பித்தஶோணிதஂ வஹந்தே| கிஂவிதாஃ ? ஸ்பர்ஶோஷ்ணாஃஸ்பர்ஶேநோஷ்ணாஃ, ந ஶீதாஃ| ததா, ஶீக்ரவாஹிந்யஃ| ததா, நீலபீதா வர்ணேந|

Adhikarana kaPAsravAhakAnAM lakShaNam (37-38) · Śloka 38

| கபஂ புநஃ||௩௭|| கௌர்யஃ ஸ்நிக்தாஃ ஸ்திராஃ ஶீதாஃ| |௩௮|

கபஂ புநர்கௌர்யோ வஹந்தே| ததா ஸ்நிக்தாதிவிஶேஷணாஃ| கபமிதி கபஶோணிதம், ஶோணிதஶப்தலோபாத்| ஸ்நிக்தாஃ-ஸ்நிக்தச்சாயாஃ| ததா, ஸ்திராஃ-ந து சபலாஃ| ததா, ஶீதாஃ ஸ்பர்ஶேந|

Adhikarana saMsRuShTAsravAhakAnAM lakShaNam (38) · Śloka 38

ஸஂஸஷ்டஂ லிங்கஸங்கரே| |௩௮|

லிங்கஸங்கரே-யதா நிர்திஷ்டஸ்ய லக்ஷணஸ்ய ஸங்கீர்ணத்வே, ஸஂஸஷ்டஂ-கபாவாதஜுஷ்டஂ வாதபித்தஜுஷ்டஂ கபபித்தஜுஷ்டஂ த்ரிபிரபி தோஶைர்ஜுஷ்டஂ, ரக்தஂ ஸிரா வஹந்தி-ஸகலஂ ஶரீரஂ ப்ராபயந்தி|

Adhikarana SuddhaSoNitavahAnAM rohiNInAM lakShaNam (38) · Śloka 38

| கூடாஃ ஸமஸ்திதாஃ ஸ்நிக்தா ரோஹிண்யஃ ஶுத்தஶோணிதம்||௩௮||

கூடாஃ-அந்தர்கதாஃ, ததா ஸமஂ கத்வா ஸ்திதாஃ-ஸமஸ்திதாஃ, ததா ஸ்நிக்தாஃ-ஸ்நிக்தச்சாயாஃ, ரோஹிண்யஃ-ஸிராபரஸஂஜ்ஞா லோஹிதாபாஸா வா ப்ரஸரணஶீலா வா, ஶுத்தஶோணிதஂ தேஹேऽஸ்மிந் வஹந்தி|

Adhikarana nABisaMbaddhAH sirAH (39-40) · Śloka 40

தமந்யோ நாபிஸம்பத்தா விஂஶதிஶ்சதுருத்தரா| தாபிஃ பரிவதா நாபிஶ்சக்ரநாபிரிவாரகைஃ||௩௯|| தாபிஶ்சோர்த்வமதஸ்திர்யக்தேஹோऽயமநுகஹ்யதே| |௪௦|

தமந்யோ நாபிஸம்பத்தா விஂஶதிஶ்சதுருத்தரா-சதுர்விஂஶதிரித்யர்தஃ| தாபிஃ-தமநீபிஃ, நாபிஃ பரிவதா-பரிவேஷ்டிதா| கதம் ? சக்ரநாபிரிவாரகைஃ,-யதா ரதாங்கஸ்ய மத்யமபாகோ நாபிஶப்தவாச்யோऽரகைஃ பரிவ்ரியதே தத்வந்நாபிஃ-ஶரீரமத்யபாகோ, தமநீபிஃ| த்மாநாத்தமந்யஃ ஸ்ரோதோவிஶேஷா உச்யந்தே| தாபிஃ தமநீபிஃ, அயஂ தேஹ ஊர்த்வமதஸ்திர்யக் சாநுகஹ்யதே-ரஸாதிப்ராபணகர்மணா தாஃ காயஸ்யாநுக்ரஹஂ குர்வந்தி| தாபிரயஂ தேஹ ஆய்யாயதே, ஆராம இவ ஜலஹாரிணீபிஃ கேதார இவ குல்யாபிஃ| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஶா. அ.௬)-"தாஸாஂ கலு தமநீநாஂ மத்யாத்தஶ தமந்ய ஊர்த்வஂ ப்ரஸதா தஶாதஃ ப்ரஸதாஸ்திர்யக் சதஸ்ரஃ| தாபிர்யதாஸ்வமங்காவயவா ஊர்த்வாதஸ்திர்யக் ஸமாஶ்ரிதா தார்யந்தே ஆப்யாய்யந்தே ச| தாஸாமூர்த்வகா ஹதயமபிப்ரபந்நாஃ ப்ரத்யேகஂ த்ரிதா ஜாயந்தே| ஏவஂ தாஸ்த்ரிஂஶத்| த்ரிஂஶதோ மத்யாத்வே த்வே வாதபித்தகபரக்தரஸாந் வஹதஃ| ஏவஂ தஶ| த்வே த்வே ஶப்தரூபரஸகந்தாந் கஹ்ணீதஃ| ஏவமஷ்டாபிஃ ஶப்தரூபரஸகந்தா கஹ்யந்தே| த்வாப்யாஂ த்வாப்யாஂ பாஷதே கோஷஂ கரோதி ஸ்வபிதி ப்ரதிபுத்யதே ச| ஏவமஷ்டௌ த்வே சாஶ்ரு வஹதஃ| ததைவ த்வே ஸ்தநாஶ்ரிதே நார்யாஃ ஸ்தந்யஂ நரஸ்ய ஶுக்ரம்| அதோகமாஃ பக்வாஶயஸ்தா தஶ த்ரிதா ஜாயந்தே| ஏவஂ தா அபி த்ரிஂஶத்| தத்ராத்யாஃ பூர்வவத்தஶ த்வே த்வே வாதபித்தகபரக்தரஸாந் வஹதஃ| த்வே வஹதோऽந்நமந்த்ராஶ்ரயேண, த்வே தோயஂ த்வே மூத்ரம்| த்வே ஶுக்ரஂ வஹதோ த்வே ச முஞ்சதஃ| த ஏவ நாரீணாமார்தவஂ வஹதஃ| த்வே வர்சோநிரஸந்யௌ ஸ்தூலாந்த்ரப்ரதிபத்தே| ஏவஂ த்வாதஶ| ஶேஷாஸ்த்வஷ்டௌ தமந்யஸ்திரஶ்சீநாஃ ஸ்வேதமபிவர்த்தயந்தி| திர்யக்காமிந்யஸ்து சதுஸ்ரோ பித்யமாநாஃ ஸுபஹுதா பவந்தி|" இதி|

Adhikarana strIpuruShANAM dRuSyasrotAMsi (40-41) · Śloka 41

இதாநீம் ஸ்த்ரீபுருஷாணாஂ தஶ்யாநி ஸ்ரோதாஂஸி நிருபயிதுமாஹ | ஸ்ரோதாஂஸி நாஸிகே கர்ணௌ நேத்ரே பாய்வாஸ்யமேஹநம்||௪௦|| ஸ்தநௌ ரக்தபதஶ்சேதி நாரீணாமதிகஂத்ரயம்| |௪௧|

ஸ்ரோதாஂஸி புஂஸாஂ நவ,-த்வௌ நாஸாபுடௌ, த்வௌ கர்ணௌ, த்வே நேத்ரே, பாயுஃ- குதம், ஆஸ்யஂ-முகம், மேஹநஂ-மூத்ரநிஷ்க்ரமணத்வாரம்| ஸ்த்ரீணாமேதாநி ததாऽந்யாநி த்ரீணி,-த்பௌ ஸ்தநௌ, ததைகோ ரக்தபதோ-ரக்தமார்கஃ, ப்ரதிமாஸஂ யதோ யோநௌ ரக்தஂ ப்ரவர்ததே| ததேவஂ ஸ்த்ரீணாஂ த்ரீணிஸ்ரோதாஂஸி புஂப்யோऽதிகாநி| ஏவஂ ஸ்ரோதாஂஸி தஶ்யாந்யபிதாய ஶரீரே யாந்யதஶ்யாநி ஸ்ரோதாஂஸி தாந்யாஹ-

Adhikarana adRuSyaSyasrotAMsi (41-42) · Śloka 42

| ஜீவிதாயதநாந்யந்தஃ ஸ்ரோதாஂஸ்யாஹுஸ்த்ரயோதஶ||௪௧|| ப்ராணதாதுமலாப்போந்நவாஹீநி| |௪௨|

அந்தஃ-ஶரீராப்யந்தரே, த்ரயோதஶ ஸ்ரோதாஂஸி வதந்தி| ' ஆசார்யாஃ' இதி ஶேஷஃ| தாநி ச ஸ்ரோதாஂஸி ஜீவிதாயதநாநி-விஶேஷேண ஜீவிதஸ்யாதிஷ்டாநாநி| கிம்பூதாநி ? ப்ராணதாதுமலம்போந்நவாஹீநி| ப்ராணாக்யஂ வாதஂ வஹந்தி யாநி தாநி-ப்ராணவாஹீநி| தாதுவாஹீநி-ரஸாதிதாதுந் யநி வஹந்தி| மலவாஹீநி-மூத்ரஶகத்ஸ்வேதாந் யாநி வஹந்தி| ததா, அம்போவாஹீநி-உதகவாஹீநி| ததா, அந்நவாஹீநி-அந்நமப்யவஹதஂ யாநி வஹந்தி| ஏவஂ த்ரயோதஶ| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஶா.அ.௬)-"தத்ர ப்ராணவாஹிநாஂ ஹதயஂ மூலஂ மஹாஸ்ரோதஶ்ச| தாநி க்ஷயரௌக்ஷ்யபிபாஸாக்ஷுத்வ்யாயாமவேகவிதாரணாதிபிர்துஷ்யந்தி| ததோऽதிஸஷ்டஂ ப்ரதிபத்தஂ குபிதமல்பால்பமபீக்ஷ்ணஂ வா ஸஶப்தஶூலமுச்ச்வஸநஂ குர்வந்தி| தத்ர ஶ்வாஸவத்ஸாதநம்| உதகவாஹிநாஂ தாலு மூலஂ க்லோம ச| தாந்யாமபயாதிபாநோஷ்ணஶுஷ்காந்நதட்விக்ரஹாதிபிர்துஷ்யந்தி| ததோऽதிதஷ்ணா முகஶோஷஃ கர்ணக்ஷ்வேடநஂ தமோதர்ஶநஂ ச| தத்ர தஷ்ணோக்தமௌஷதம்| அந்நவாஹிநாமாமாஶயோ மூலஂ வாமபார்ஶ்வஂ ச| தேஷாஂ துஷ்டௌ ஸர்வஂ மாத்ராஶிதீயோக்தமவகத்ச்சேத்| ரஸவாஹிநாஂ ஹதயஂ மூலஂ தஶ தமந்யஶ்ச| ரக்தவாஹிநாஂ யகத் ப்லீஹா ச| மாஂஸவாஹிநாஂ ஸ்நாவாநித்வக் ச| மேதோவாஹிநாஂ வக்கௌ மாஂஸஂ ச| அஸ்திவாஹிநாஂ ஜகநஂ மேதஶ்ச| மஜ்ஜவாஹிநாஂ பர்வாண்யஸ்தீநி ச| ஶுக்ரவாஹிநாஂ ஸ்தஹௌ முஷ்கௌ மஜ்ஜா ச| மூத்ரவாஹிநாஂ பஸ்திர்வங்க்ஷணௌ ச| ஶகத்வாஹிநாஂ பக்வாஶயஃ ஸ்தூலாந்த்ரஂ ச| ஸ்வேதவாஹிநாஂ மேதோ ரோமகூபாஶ்ச| ஸ்ரோதஸாமேவ விஶேஷாஃ ஸிரா தமந்யஃ| அபரே த்வந்யத்வமிச்சந்தி ஸிராதமநீஸ்ரோதஸாம்| ஸரணாத் ஸிராஃ| த்மாநாத்தமஹ்யஃ| ஸ்ரவணாத்ஸ்ரோதாஂஸி| கேவலஂ பரஸ்பரஸந்நிகர்ஷாத் ஸத்தஶகர்மத்வாத் ஸௌக்ஷ்ம்யாச்ச விபக்தகர்மணாமப்யவிபாக இவ லக்ஷ்யதே| அந்யே புநரேவமாசக்ஷதே| ஸ்ரோதாஂஸி ஸிரா தமந்யோ ரஸாயந்யோ வாஹிந்யோ நாட்யஃ பந்தாநோऽயநாநி மார்காஃ ஶரீரச்சித்ராணி ஸஂவதாநி ஸ்தாநாந்யாஶயா க்ஷயா நிகேதாஶ்சேதி ஶரீரே தாத்வவகாஶாநாஂ லக்ஷ்யாலக்ஷ்யாணஂ பர்யயேண நாமாநீதி|" இதி|

Adhikarana duShTaviSuddhAnAM krameNa rogasuKakaratvam (42) · Śloka 42

அஹிதஸேவநாத்| தாநி துஷ்டாநி ரோகாய, விஶுத்தாநி ஸுகாய ச||௪௨||

அஹிதாநாமாஹாரவிஹாராதீநாஂ ஸேவநாத்-ஶீலநாத், தாநி,-ஸ்ரோதாஂஸி, துஷ்டாநி ரோகாய ஸம்பத்யந்தே| தேஷாஂ விஜ்ஞாநார்தஂ தோஷாதிவிஜ்ஞாநீயோக்தமவகச்சேத்| விஶுத்தாநி-அதுஷ்டாநி ஸ்ரோதாஂஸி, ஸுகாய ஆரோக்யாய, ஸம்பத்யந்தே|

Adhikarana srotasAM svadhAtusamavarNatvAdi (43) · Śloka 43

ஸ்வதாதுஸமவர்ணாநி வத்தஸ்தூலாந்யணூநி ச| ஸ்ரோதாஂஸி தீர்காண்யாகத்யா ப்ரதாநஸத்தஶாநி ச||௪௩||

ஸ்வோ தாதுஃ ஸ்வதாதுஃ,-யோ யோ யஸ்ய யஸ்ய ஸ்ரோதஸ ஆதாரஸ்யாதேயத்வேந ஸ்திதோ தாதுஃ, தேந தேந ஸ்வதாதுநா ஸமஃ-ஸமாநோ, வர்ணோ யேஷாஂ ஸ்ரோதஸாஂ தாநி ஸ்வதாதுஸமவர்ணாநி| யதா,-ரஸதாதுதுல்யவர்ணாநி ரஸவாஹிஸ்ரோதாஂஸி, யாவச்சுக்ரதாதுஸத்தஶவர்ணாநி ஶுக்ரவாஹிஸ்ரோதாஂஸி| ததா, ஸர்வஸ்ரோதஸாஂ மத்யே காநிசித்தத்தாநி-வர்துலாநி, காநிசித்ஸ்தூலாநி, காநிசிதணூநி-ஸுக்ஷ்மாணி ஸ்ரோதாஂஸி| ததா, ஆகத்யா-ஸஂஸ்தாநேந, தீர்காணி ஸர்வாண்யேவ| ததா, ப்ரதாந ஸதஶாநி-பத்ரரேகாதுல்யாநி| பத்ரரேகாதுல்யருபத்வேந ஶாகா ப்ரஶாகதயாऽநேகதா தூரஂ ப்ரவிஸதாநீதி கமயதி|

Adhikarana AhArAdInAM srotoduShTikaratvam (44) · Śloka 44

யதஶ்சாஹிதாஹாரவிஹாரஸேவநஂ ஸ்ரோதோதுஷ்டிகாரணம், அதஸ்தாநி தத்துஷ்டிகாரணாநி வக்தி ஆஹாரஶ்ச விஹாரஶ்ச யஃ ஸ்யாத்தோஷகுணைஃ ஸமஃ| தாதுபிர்விகுணோ யஶ்ச ஸ்ரோதஸாஂ ஸ ப்ரதூஷகஃ||௪௪||

ஆஹாரஃ-பாநாஶநாதிலக்ஷணஃ, தோஷகுணைஃ-வாதபித்தஶ்லேஷ்மகுணைரௌக்ஷ்யாதிபிஃ யஃ ஸமஃ-துல்யஃ ஸமாநகுணஃ, ஸ ஸ்ரோதஸாஂ ப்ரதூஷகஃ| விஹாரோऽபி-யோ வாக்தேஹமநஶ்சேஷ்டாலக்ஷணஃ, ஸோऽபி தோஷகுணைஃ ஸமாநகுணோ யதாயதஂ ஸ்ரோதஸாஂ ப்ரதூஷகஃ| யஶ்சாஹாரஸ்ததாவிஹாரோ தாதுபிஃ-ரஸாதிபிஃ, விகுணோ-விருத்தகுணோ ரஸஸமாநகுணர்விபரீதகுணஃ, ஸ யதாயதமேவ ஸ்ரோதஸாஂ ப்ரதூஷகஃ|

Adhikarana srotasAM duShTilakShaNam (45) · Śloka 45

ஸ்ரோதாஸாஂ துஷ்டிஃ கதஂ ஜ்ஞாயதே ? இத்யாஹ அதிப்ரவத்திஃ ஸங்கோ வா ஸிராணாஂ க்ரந்தயோऽபி வா| விமார்கதோ வா கமநஂ ஸ்ரோதஸாஂ துஷ்டிலக்ஷணம்||௪௫||

அதிஶயேந ப்ரவத்திஃ, யதா-மூத்ரவாஹிஸ்ரோதஸாஂ ப்ரமேஹவத்பஹுமூத்ரதா| ஸங்கஃ-அப்ரவத்திஃ, கிஞ்சித்வா ப்ரவத்திர்மூத்ரகச்ச்ரவத்| ஶகத்வாஹிநாஂ ஸ்ரோதஸாமதீஸாரவத்புரீஷாதிஸரணஂ-அதிப்ரவத்திஃ| ஸங்கஃ ஸ்தோகஂ ஸ்தோகஂ கத்வாபுரீஷஸ்ய ப்ரவத்திஃ, அதவா ஸர்வஸர்விகயோதாவர்தவத்புரீஷஸ்யாப்ரவத்திஃ| ஏவஂ மூத்ரவாஹிஸ்ரோதஸாஂ மூத்ராதிப்ரவத்த்ய ப்ரவத்தீ தத்ஸ்ரோதோதுஷ்டேர்லக்ஷணம்| ததைவ புரீஷவாஹிநாஂ புரீஷாதி ப்ரவத்த்யப்ரவத்தீ புரீஶவாஹிஸ்ரோதுஷ்டேர்லக்ஷணம்| ஏவமந்யேஷாமபி ஸ்ரோதஸாஂ யதாயதஂ வஸ்துவாஹிநாஂ யதாஸ்வஂ வஸ்த்வதிப்ரவத்த்யப்ரவத்தீ தேஷாஂ துஷ்டேர்லக்ஷணம்| அதவா ஸிராணாஂ-ஸ்ரோதஸாஂ, க்ரந்தயஃ-குடிலபாவத்வஂ, துஷ்டேர்லக்ஷணம்| விமார்கதோ வேதி| அதவா ஸ்வஂ மார்கமுஜ்ஜித்வா மார்காந்தராஸாதநஂ ஸ்ரோதஸாஂ துஷ்டேர்லக்ஷணம்|

Adhikarana srotasAM dvArANi (46) · Śloka 46

பிஸாநாமிவ ஸூக்ஷ்மாணி தூரஂ ப்ரவிஸதாநி ச| த்வாராணி ஸ்ரோதஸாஂ தேஹே ரஸோ யைருபசீயதே||௪௬||

பிஸாநாஂ-மணாலாநாஂ, யதா ஸூக்ஷ்மாணி த்வாராணி-சித்ராணி, தூரஂ ப்ரவிஸதாநி-ஸகலஂ பிஸஂ கதாநி, ததைவ ஸ்ரோதஸாஂ த்வாராணி முகாநி, ஸூக்ஷ்மாணி தேஹே தூரஂ ப்ரவிஸதாநி-கத்ஸ்நஂ தேஹஂ ப்ரகர்ஷேண கதாநி| யைஃ-த்வாரைச்சித்ரைஃ, தேஹே-ஶரீரே, அப்யவஹதஸ்யாஹாரஸ்ய காயாக்நிநா பச்யமாநஸ்ய ப்ரஸாதபாவோ யஃ ஸமுத்பவதி ஸ ரஸஃ ப்ரஸாதாக்ய உபசீயதே-வத்திஂ நீயதே|

Adhikarana srotasAM vyadhe mohAdayaH (47-48) · Śloka 48

வ்யதே து ஸ்ரோதஸாஂ மோஹகம்பாத்மாநவமிஜ்வராஃ| ப்ரலாபஶூலவிண்மூத்ரரோதா மரணமேவ வா||௪௭|| ஸ்ரோதோவித்தமதோ வைத்யஃ ப்ரத்யாக்யாய ப்ரஸாதயேத்| உத்தத்ய ஶல்யஂ யத்நேந ஸத்யஃக்ஷதவிதாநதஃ||௪௮||

ஸ்ரோதஸாஂ து வ்யதே-தாடநே ஸதி, மோஹாதயோ பவந்தி| மோஹாதீநாமதிரேதரத்வந்த்வஃ ப்ரலாபாதீநாஂ ச| விண்மூத்ரயோ ரோதேந ஸம்பந்தஃ| அதவா மரணமேவ பவதி| அதஃ-அஸ்மாஜ்ஜீவித ஸஂஶயாத்தேதோஃ, வைத்யஃ ப்ரத்யாக்யாய-"அக்ரியாயாஂ த்ருவோ மத்யுஃ" (ஹ.சி. அ.௧௧/௪௪) இத்யாத்யுக்த்வா, ஶல்யமுத்தத்ய-பஹிர்நிஷ்காஸ்ய, ப்ரஸாதயேத்| கதம் ? யத்நேந-நாவஹேலயா| கேந ப்ரஸாதயேத் ? ஸத்யஃக்ஷதவிதாநதஃ-ஸத்யோவ்ரணப்ரதிஷேதோக்தவிதிநா|

Adhikarana dhanvantarimate pittaM pAcakam Atreyamate~aagniH pAcakaH (49) · Śloka 49

அந்நஸ்ய பக்தா பித்தஂ து பாசகாக்யஂ புரேரிதம்| தோஷதாதுமலாதீநாமூஷ்மேத்யாத்ரேயஶாஸநம்||௪௯||

துரவதாரணே| அநேகவிதஸ்யாஹாரஸ்யாப்யவஹதஸ்ய பித்தமேவ பக்தா| கிம்பூதஂ பித்தம் ? பாசகாக்யஂ புரேரிதஂ,-பூர்வஂ தோஷபேதீயேऽத்யாய உக்தம்| யதா (ஹ.ஸூ. அ.௧௨/௧௦)-"பக்வாமாஶயமத்யகம்" இத்யாரப்ய யாவத் "பாசகஂ நாம தத்ஸ்மதம்|" இதி| ததீத்தஶ பித்தமாஹாரஂ பாசயதீதி தந்வந்தரிமதம்| தோஷதாத்விதி| ஓத்ரேயஸ்ய-அத்ரிபுத்ரஸ்ய, ஶாஸநஂ-ஆஜ்ஞா, இதி-ஏவஂ, தோஷாதீநாமூஷ்மாऽக்நிரிதி| தோஷாஃ-வாதாதயஃ, தாதவோ-ரஸாதயஃ, மலாஃ-மூத்ரபுரீஷஸ்வேதாஃ, ஆதிஶப்தேந தூஷிகாதயஃ| தேஷாஂ தோஷாதீநாஂ ஸம்பந்தீ ஊஷ்மா-அக்நிஃ, யஃ ஸ ஏவாந்நஸ்ய பக்தா, ந து பித்தஂ பாசகாக்யமிதி|

Adhikarana dhanvantarimate grahaNyeva pittadharA kalA (50-51) · Śloka 51

தததிஷ்டாநமந்நஸ்ய க்ரஹணாத்க்ரஹணீ மதா| ஸைவ தந்வந்தரிமதே கலா பித்ததராஹ்வயா||௫௦|| ஆயூராரோக்யவீர்யௌஜோபூததாத்வக்நிபுஷ்டயே| ஸ்திதா பக்வாஶயத்வாரி புக்தமார்கார்கலேவ ஸா||௫௧||

Adhikarana balavatI grahaNyannaM pAcayati abalA Amameva vimu~jcati (52) · Śloka 52

புக்தமாமாஶயே ருத்வா ஸா விபாச்ய நயத்யதஃ| பலவத்யபலா த்வந்நமாமமேவ விமுஞ்சதி||௫௨||

புக்தஂ-அப்யவஹதமந்நஂ, ஆமாஶயே-ஆமாந்நஸ்தாநே யத்ராமமந்நஂ தத்ர, ஸா-க்ரஹணீ, ருத்த்வா-அவஷ்டப்ய, அதோ நயதி| கிஂ கத்வா ? பிபாச்ய,-விவிதைஃ ப்ரகாரைஃ பாசயித்வா| பலவதீதி| பலவதீ புக்தஂ விபாச்யாதோ நயதி| அபலா புநஃ ஸதீ ஸா ஆமமேவ-அபக்வமேவ விமுஞ்சதி| நநு, ஜாடாராக்நிரந்நஂ க்ரஹணீஸ்தஂ பசதி, ந க்ரஹணீ| ததஶ்ச கதமுக்தம் ? "ஸா விபாச்ய நயத்யதஃ" இதி| அத்ரோச்யதே| அக்நிக்ரஹண்யோராதாராதேயபாவேந ஸ்திதத்வாத்யுஜ்யத ஏவைதத்வக்தும்| க்ரஹணீ ஹ்யக்நேராதாரஃ| ததா ச ப்ராகுக்தம் (ஶ்லோ.௫௦)-"கலா பித்ததராஹ்வயா" இதி| பித்தஂ ச வஹ்நிஃ| ததா சாதுநைவ வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ.௯௦)-"பித்தஂ வஹ்நிஃ" இத்யாதி| ததேவஂ வஹ்நயாதாரா யா கலா ஸாऽந்நக்ரஹணாத்க்ரஹணீத்யுச்யதே| ததஶ்சாதாரதயா க்ரஹணீமாஶ்ரித்யாக்நிஃ பாககரணஸமர்தோ பவதி, நாதாரமந்தரேண கேவல ஏவ| ததேவமக்ந்யாதாரஸ்ய க்ரஹண்யாக்யஸ்ய பாகநிர்வர்தநஂ ப்ரதி கர்தத்வஂ யுக்தமேவேதி| அதஃ "ஸா விபாச்ய நயத்யதஃ" இத்யேததுபபந்நமேவ|

Adhikarana agnigrahaNyoH parasparamupakAryopakArakaBAvaH (53) · Śloka 53

அக்நிக்ரஹண்யோராதாராதேயபாவதயாऽவஸ்தாநாத் பரஸ்பரபலாதாநேநோபகர்யோபகாரகபாவஃ ஸம்பாவ்யத இத்யாஹ க்ரஹண்யா பலமக்நிர்ஹி ஸ சாபி க்ரஹணீபலஃ| தூஷிதேऽக்நாவதோ துஷ்டா க்ரஹணீ ரோககாரிணீ||௫௩||

ஹி யஸ்மாதர்தே| யஸ்மாத்க்ரஹண்யா யத்பலஂ-ஸாமர்த்யஂ, தஸ்ய ஹேதுரக்நிஃ| அக்நிதோ க்ரஹண்யா பலமுத்பத்யதே| ஸ சாப்யக்நிர்க்ரஹணீபலஃ, க்ரஹணீ பலஂ யஸ்யாக்நேஃ ஸ ஏவம்| அபிஶப்தாந்ந கேவலமக்நிர்க்ரஹண்யா பலம், க்ரஹண்யப்யர்க்நேர்பலம்| அதோ ஹேதோர்தூஷிதேऽக்நௌ துஷ்டாக்ரஹணீ ரோககாரிணீ ஸம்பத்யதே| ஏவஂ சார்தாத் க்ரஹண்யாமபி துஷ்டாயாமக்நிர்துஷ்யதி| துஷ்டஶ்ச ஸோऽபி ரோககாரீ ஸம்பத்யதே| ஏவஂ யா பித்ததரா கலா ஸாऽதுஷ்டா ஸத்யாயுராதீநாஂ புஷ்டயே பவதீத்யுக்தம்| அந்நக்ரஹணாத்பஹண்யா ஏவஂரூபதா|

Adhikarana annapAkasyAgnirhetuH (54) · Śloka 54

தச்சாந்நஂ விபக்வமேவ தேஹதாத்வாதிபோஷணம், நாபக்வம்| தஸ்ய சாந்நபாகஸ்ய ஹேதுரக்நிஃ, அத ஆஹ யதந்நஂ தேஹதாத்வோஜோபலவர்ணாதிபோஷணம்| தத்ராக்நிர்ஹேதுராஹாராந்ந ஹ்யபக்வாத்ரஸாதயஃ||௫௪||

யதந்நஂ-ஆஹாரோ, தேஹதாத்வாதிபோஷணஂ பவதி, தத்ராக்நிர்ஹேதுஃ| குதஃ ? இத்யாஹ-ந ஹீத்யாதி| ஹி-யஸ்மாத், அபக்வாதாஹாராத்ரஸருதிராதயோ ந ஸம்பவந்தி| அதோ தேஹதாத்வாதிபோஷணே ஸர்வத்ராக்நிஃ காரணம், பாகக்ரியாநிர்வர்தநாத்| ததேவமந்வயவ்யதிரேகாப்யாமவகம்யதே, அந்நஂ தேஹதாத்வாதிஹேதுரக்நிப்ரபாவாதேவ, தஸ்மாதக்நிஃ பாககாரணம், பக்வமந்நஂ தேஹாதிபோஷணம்| இதி பரஸ்பரகாரண்த்வமநயோஃ|

Adhikarana SarIre~annapAkaprakAraH (55-56) · Śloka 56

"ந ஹ்யபக்வாத்ரஸாதயஃ" இத்யுக்தம்| அதஃ பாகஸ்யைவேதிகர்தவ்யதாஂ நிருபயந்நாஹ அந்நஂ காலேऽப்யவஹதஂ கோஷ்டஂ ப்ராணாநிலாஹதம்| த்ரவைர்விபிந்நஸங்காதஂ நீதஂ ஸ்நேஹேந மார்த்வம்||௫௫|| ஸந்துக்ஷிதஃ ஸமாநேந பசத்யாமாஶயஸ்திதம்| ஔதர்யோऽக்நிர்யதா பாஹ்யஃ ஸ்தாலீஸ்தஂ தோயதண்டுலம்||௫௬||

காலே-"ப்ரஸஷ்டே விண்மூத்ரே" (ஹ.ஸூ. அ.௮/௫௫) இத்யாதிநா க்ரந்தேந ப்ராங்நிரூபிதே| அந்நமப்யவஹதஂ கோஷ்டஂ-ஹதயாத்யங்கநிபந்தநஂ ஸ்தாநஂ, ப்ரணாக்யேந வாயுநாऽऽஹதஂ-ஆநீதம்| "ஷ்டீவநக்ஷவதூத்கார" (ஹ.ஸூ.அ.௧௨/௫) இத்யாதிநைவ ப்ராணாநிலாஹதத்வே லப்தே புநருக்தஂ ஸ்பஷ்டார்தம்| தச்ச த்ரவைஃ-த்ரவகுணோபலக்ஷிதைஸ்தோயவ்யஞ்ஜநமத்யக்ஷீராதிபிஃ, விபிந்நஸங்காதஂ-அபநீதபிண்டிதபாவம்| ததா, ஸ்நேஹேந-கதாதிநா, மதுத்வஂ ப்ராபிதம்| ததா, ஆமாஶயஸ்திதமக்நிஃ பசதி| "நாபிஸ்தநாந்தரஂ ஜந்தோராமாஶய இதி ஸ்மதஃ|" இதி வ்யாக்யாத ஆமாஶயஸ்தந்த்ராந்தரே (சரகே வி. அ. ௨/௨௩)| கிம்பூதோऽக்நிஃ ? ஔதர்யோ-ஜடரபவஃ| ததா ஸமாநாக்யேந வாயுநா ஸந்துக்ஷிதஃ-உத்தீபதஃ| காலக்ரஹணஸ்யோபலக்ஷணார்தத்வாந்மாத்ராதிஸஹாயேந ஜாடராக்நிநா ஸமநோத்தீபிதேந பக்வமந்நஂ தேஹதாத்வாதிபோஷணம்| நநு, ஔதர்யோऽக்நிரதஶ்யத்வாந்ந ஜ்ஞாயதே கதஂ பசதி ? அதஸ்ததர்தஂ பாஹ்யஂ தஷ்டாந்தஂ நிருபயிதுஂ க்ரந்தகதாஹ யதேத்யாதி| யதா பாஹ்யோऽக்நிஃ ஸ்தாலீஸ்தஂ தோயதண்டுலஂ பசதி| தோயஂ ச தண்டுலாஶ்ச தோயதண்டுலம், த்வந்த்வைகவத்பாவஃ| ததைவாஸாவௌதர்யோऽக்நிஃ ஸந்துக்ஷிதஃ ஸமாநேநாமாஶயஸ்திதஂ சதுர்விதமந்நஂ-அஶிதபீதலீடகாதிதபேதபிந்நஂ, ப்ராணாநிலாஹதஂ பசதி| நநு, தோஷபேதீயேऽத்யாயே பூர்வமுக்தம் (ஹ.ஸூ.அ. ௧௨/௪)-"ப்ராணோऽத்ர மூர்தகஃ| இத்யாரப்ய யாவத் "நிஶ்வாஸாந்நப்ரவேஶகத்|" இதி| அந்நஸ்ய ப்ரவேஶஂ-ஆஹரணஂ, கரோதீத்யந்நப்ரவேஶகத்| ப்ராணாநிலா ஹதமித்யநேநாப்யயமர்தஃ ப்ரத்யபாதி| தத்கிமேதேந ? அத்ரோச்யதே| அந்நப்ரவேஶகதித்யநேநாந்நப்ரவேஶகரணமாத்ரமுக்தம், ந து கோஷ்டப்ராபணமிதி| ப்ராணஸ்ய ஹி வார்யோர்மூர்தாஶ்ரிதஸ்யோரோ யாவத்ஸஂசார உக்தஃ, ந ததோऽதஃ| ஏவமந்நப்ரவேஶகரணஂ தாவத்ப்ராப்தஂ யாவதுரஃ, ந கோஷ்டமிதி| கோஷ்டஂ ப்ராணாநிலாஹதமித்யநேந து கோஷ்டப்ராபணாக்யோऽர்தவிஶேஷ உக்தஃ| இதி த்வயமப்யேதத்வக்துஂ யுக்தம்| [ நநு, ] 'ஸந்துக்ஷிதஃ ஸமாநேந' இதி ச ந வாச்யம்| யதஃ ப்ராகுக்தம் (ஹ.ஸூ.அ.௧௨/௮)-"ஸமாநோऽக்நிஸமீபஸ்தஃ கோஷ்டே சரதி ஸர்வதஃ|" இதி| ஏவஂ ஜாடரேணாக்நிநா ஸஹசரஃ ஸமநோ வாயுஃ ஸந்துக்ஷயதீத்யர்தோऽவதிஷ்டதே| தஸ்மாத் "ஸந்துக்ஷிதஃ ஸமாநேந " இத்யநேந நார்தஃ| உச்யதே| அர்தவிஶேஷஸம்ப்ரத்யயார்தமேததுக்தம்| ததா ஹி-"ஸமாநோऽக்நிஸமீபஸ்தஃ கோஷ்டே சரதி ஸர்வதஃ| அந்நஂ கஹ்ணாதி பசதி " இதி ஸமாநஸயைவ பாகக்ரியாஂ ப்ரதி வஹ்நிஸந்துக்ஷணத்வாரேண கர்தத்வமுக்தம், நாக்நேஃ| இஹ புநஃ ஸந்துக்ஷிதஃ ஸமாநேநாக்நிஃ பசதி, ந ஸமாநோ வாயுஃ, இத்யபௌநருக்த்யமேவ| யத்யபி சைகப்ரத்யயஜநிதஂ ந கிஞ்சிதஸ்தி, ததாऽப்யந்நபாகக்ரியாஂ ப்ரத்யக்நேரேவ கர்தத்வம், ந ஸமாநாதேஃ| ஸமாநாதயோ ஹ்யுபகாரகா ஏவ| அதோ யுக்தமிதஂ 'அக்நிஃ பசதி' இதி|

Adhikarana aByavahRutAdannAdeva krameNa kaPapittavAtAnAmIraNaM bRuMhaNaM ca (57-58) · Śloka 58

தஸ்யாந்நஸ்யேதாநீமக்நிஸமீபஸ்தஸ்ய யா அவஸ்தாஸ்தாஃ கதயந் புநஸ்தமேவ பாகஂ நிர்திஶதி ஆதௌ ஷட்ரஸமப்யந்நஂ மதுரீபூதமீரயேத்| பேநீபூதஂ கபஂ, யாதஂ விதாஹாதம்லதாஂ ததஃ||௫௭|| பித்தமாமாஶயாத்குர்யாச்யவமாநஂ, ச்யுதஂ புநஃ| அக்நிநா ஶோஷிதஂ பக்வஂ பிண்டிதஂ கடு மாருதம்||௫௮||

ஆதௌ-ப்ரதமஂ, ஷட்ரஸமபி, அபிஶப்தாத்வித்ராதிரஸமபி, அந்நஂ-அப்யவஹதமஶிதபீதாதிகஂ, தத்பச்யமாநஂ மதுரீபுதஂ-அமதுரஂ மதுரஂ ஸம்பந்நஂ ஸத், கபமீரயேத்| கிம்பூதஂ கபம் ? பேநீபூதம்| பாநீயாதேரபி பச்யமாநஸ்ய ப்ரதமஂ பேநோத்பத்திதர்ஶநாதேவமுக்தம்| விதாஹாதிதி| ததஃ-ப்ரதமாவஸ்தாதோ மாதுர்யப்ராயாயா அநந்தரஂ, மத்யமாவஸ்தாஂ ப்ராப்ய ஜாடரேண வஹ்நிநா பக்வஂ ஷட்ரஸமப்யந்நமப்யவஹதமம்லதாஂ யாதஂ-அநம்லமம்லஂ ஸம்பந்நஂ, பித்தஂ விதத்யாத்| கஸ்மாத்புநரம்லதாஂ யாதி ? இத்யாஹ-விதாஹாத்| விருத்தோ விஷமோ வா தாஹோ-விதாஹஃ| ததோ விதாஹாத்தேதோரம்லதாஂ யாதம்| கிம்பூதமந்நம் ? ஆமாஶயாச்ச்யவமாநஂ,-நாமாஶயஸ்திதமேவ| ச்யுதஂபுநஃ-தத ஆமஶயாத்பக்வாஶயஂ ப்ராப்தஂ, ஜாடராக்நிநா பக்வஂ ஶோஷிதமந்நஂ, ததா பிண்டிதஂ-ததாநீம் பிண்டஂ ஸஞ்ஜாதஂ ஸஂஹதஂ ஸம்பந்நஂ, ததா கடுகஂ ஜாதஂ, அந்யாஂ(ந்த்யாஂ) ததீயாமவஸ்தாஂ ப்ராப்ய மாருதஂ குர்யாதிதி யோஜ்யம்| ஏதச்ச ஸர்வஂ ஸ்வபவஸித்தஂ ஸ்வஸஂவேத்யப்ராயஂ கார்யாநுமேயஂ ச| அத ஏவ ரஸஷட்கேऽபி யத்த்ரவ்யாணாஂ விபாகத்ரைவித்யஂ மதுராம்லகடுகலக்ஷணமுக்தஂ, ததநயா ரீத்யோபபந்நதரஂ பவதி| ததா ஹி-ஷட்ரஸஸ்யாப்யந்நஸ்ய ஜாடராக்நிநா பச்யமாநஸ்ய ரஸத்ரயோபலக்ஷிதேந மதுராம்லகடுகஸ்வபாவேநாவஸ்தாத்ரயேண பரிணாமோ பவதி| அத (நநு,) அந்நமித்யத்ர கஸ்மாத் "அதோ ஜக்திர்ல்யப்திகிதி" இதி ஜக்த்யாதேஶோ ந பவதி ?| ப்ரூமஃ| அந்ந இதி நிபாதநாத் "பஹுலஂ சந்தஸி" இதி பஹுலவசநாத்வா ஜக்த்யாதேஶாபாவஃ| நநு, விதாஹாதம்லதாஂ கதமிதி ஸாமாந்யேநோக்தம யுக்தமிவாபாதி| யதோ த்ராக்ஷேக்ஷுஶர்கராதீநாமவிதாஹித்வஂ ஶ்ரூயதே| அபி ச விதாஹாதீநி ச வர்ஜயேதிதி தந்த்ரகாரஃ (ஹ.ஸூ.அ. ௮/௩௨) படதி| அநயா ச ரீத்யா அவதாஹித்ரவ்யாபாவ ஏவ ஸ்யாத்| தஸ்மாத்ஸாமாந்யேந விதாஹித்வமப்யுபகம்யமாநமந்யாய்யமிவ மந்யாமஹே| உச்யதே| விதாஹஸ்ய த்வைவித்யாததோஷஃ| இஹ ஹி த்விவிதோ விதாஹஃ ப்ரதிதோ தோஷஸ்தாநகதோ த்ரவ்யகதஶ்ச| தத்ர ஹி தோஷஸ்தாநகதஸ்ய க்ரஹணம்| [நநு,] ஆமாஶயாச்யுதமக்நிநா பக்வமிதி கதமுக்தம் ? யதஃ பக்வாஶயஸ்தஸ்யாக்நிநா பாகோऽநுபபந்நஃ| தூரவ்யவதாநோ ஹ்யக்நிராமாஶயஸ்தஃ| தஸ்மாத்பக்வாஶயஸ்தஸ்யாந்நஸ்ய பக்வத்வமநுபபந்நம்| அத்ரோச்யதே| பக்வாஶயேऽப்யஸ்தி பாகஃ, தந்த்ரகாரவசநாத்| ததா ஹி ப்ராக்பஸ்திவிதாவப்யதாத் (ஹ.ஸூ.அ.௧௯/௩௪)-"யதா வா ஸ்நேஹபக்திஃ ஸ்யாததோऽத்யுல்பணமாருதாந்| வ்யாயாமநித்யாந் தீப்தாக்நீந்" இத்யாதி| ததேவஂ பக்வாஶயஸ்தஸ்யாப்யநுவாஸநஸ்ய ஸ்நேஹபாகோऽபிஹிதஃ| ததா பக்வாஶயேऽப்யக்நிநா பக்வஸ்ய புநஃ பாகோ யுக்த ஏவ| தந்த்ராந்தரேஷு மாஂஸாதீநாமபி விக்லேததர்ஶநாதந்யத்ராபி பாகோऽநுஜ்ஞாத ஏவ|

Adhikarana anyAgnInAM karmANi (59) · Śloka 59

ஜாடரஸ்யாக்நேஃ கர்மாபிதாய, இதாநீமந்யேஷாமப்யக்நீநாஂ கர்மாபிதாதுமாஹ பௌமாப்யாக்நேயவாயவ்யாஃ பஞ்சோஷ்மாணஃ ஸநாபஸாஃ| பஞ்சாஹாரகுணாந்ஸ்வாந் ஸ்வாந் பார்திவாதீந் பசந்த்யநு||௫௯||

பூமேரயஂ பௌமஃ| ஆப்ய இதி சிந்த்யம்| ஆக்நேய இதி "அக்ரேர்டக்" இதி டக்| வாயவ்ய இதி "ஸாऽஸ்ய தேவதா" இத்யர்தே "வாய்வதுபித்ருஷஸோ யத்" இதி யத்| ததத்ரௌபம்யர்தோ போத்யஃ, வாயவ்ய இவ வாயவ்ய இதி| கே புநஸ்தே ? இத்யாஹ-பஞ்சோஷ்மாண இதி| கிம்பூதாஃ ? ஸநபஸாஃ| ஸஹ நாபஸேநோஷ்மணா பஞ்சோஷ்மாணஃபஞ்சாக்நயஃ| பௌம ஊஷ்மா யாவந்நாபஸ ஊஷ்மேதி| ததேதேऽக்நயஃ பஞ்சாஹாரகுணாந் அநு-பஶ்சாத், பசந்தி| குதோऽநு ? ப்ரகதத்வா தௌதார்யாக்நிநிர்வர்திதாதந்நபாகாத்| கிம்பூதாநாஹாரகுணாந் ? ஸ்வாந்காந் பார்திவாதீந்| யோ யஸ்ய மாஹாபுதோஷ்மணஃ பார்திவாதேராத்மீயோ குணஃ, தஂ குணஂ ஸ ஏவ பார்திவாத்யூஷ்மா பசதி|

Adhikarana BUtaguNAnAM BUtaguNapoShakatvaM (60) · Śloka 60

அநயா சோக்த்யா ஆஹாரஃ ஶரீரகதாநாஂ பாவாநாஂ ஸமாநகுணாநாஂ குணத்வாரேண வர்த்தநஹேதுஃ,விபரீத குணாநாஂ ச க்ஷயஹேதுஃ இதி ப்ரதிபாதயதி யதாஸ்வஂ தே ச புஷ்ணந்தி பக்வா பூதகுணாந் பதக்| பார்திவாஃ பார்திவாநேவ ஶேஷாஃ ஶேஷாஂஶ்ச தேஹகாந்||௬௦||

தே ச-குணாஃ, பஞ்சமஹாபூதாஶ்ரிதாஃ| யதாஸ்வஂ யே யேஷாஂ மஹாபூதாநாமாத்மீயா குணாஃ, தே யதாஸ்வமாத்மீயேந வஹ்நிநா பக்வா ஆத்மீயாநேவ தேஹஸ்தாந் மஹாபூதகுணாந் புஷ்ணந்தி| கதஂ புஷ்ணந்தி ? இத்யாஹ-பதக்,-ப்ரத்யேகஂ கத்வா, நைகஂ ஸர்வே, ந ஸர்வாநேகஃ| தாமேவ ப்ரத்யேகஂ பூதகுணபுஷ்டிஂ பஞ்சோஷ்மபக்வாஹாரகுணகதாஂ ஸ்பஷ்டீ குர்வந்நாஹ- பார்திவா மஹாபூதகுணாஃ பார்திவாநேவ மஹாபூதகுணாந் தேஹகாந் புஷ்ணந்தி-வத்திஂ நயந்தி| ஶேஷாஃ-பார்திவகுணேப்யோ யேऽந்யே மஹாபூதகுணா ஆப்யாஸ்தைஜஸா வாயவ்யா நாபஸாஶ்ச, தே ஶேஷாந் பார்திவகுணவ்யதிரிக்தாநாப்யாதிமஹாபூதகுணாந், புஷ்ணந்தி-ஆப்யாயயந்தி| குணாநாஂ ச நிராதாராணாமஸம்பவாத் ஸஹாதாரேண பதிவ்யாதிநா மஹாபூதேந ஸஹ பக்வா ஏதே மஹாபூதகுணாஸ்ததாவிதாநேவ மஹாபூதகுணாந் புஷ்ணந்தீதி ஸாமர்த்யலப்யோऽர்தஃ| அத்ர சோதயந்தி| நநு, பதிவ்யாதிமஹாபூதசதுஷ்டயவ்யதிரிக்தஸ்யோத்தேஶமாத்ரத்வாதாகாஶஸ்ய ஸத்தைவ துர்கடா| குதஃ புநஸ்தஸ்யோஷ்மணஃ ஸம்பவஃ ? இதி| அத்ரோச்யதே| ஆகாஶஸ்ய ஸத்தா தாவத் த்ரவ்யநிர்ணயப்ரஸ்தாவ ப்ராக் (ஹ.ஸூ. அ.௯/௧) ப்ரதிபாதிதைவ| ததா நாஸிகாஶ்ரோத்ராஸ்யாதிஷு ஸுஷிரேஷு ஸ்தாநேஷு ஸ்தித ஊஷ்மா தாஹபாகாதீந் குர்வந் நாபஸ ஊஷ்மேத்யுபசர்யதே| இத்யௌபசாரிக ஊஷ்மாऽப்யஸ்யோபபந்ந ஏவ| ஏவஂ பஞ்ச பௌதிகா அக்நய ஏதே, ஏக உதராக்நிஃ, ஸப்த ச தாத்வக்நயோ வக்ஷ்யமாணாஃ, இதி த்ரயோதஶாக்நயஃ| நநு, பார்திவாத்யூஷ்மபிஃ பக்வஸ்ய புநர்தாதூஷ்மபிஃ பாககாலே தாதூநாமபி பாஞ்சபௌதிகத்வாத்தத்ராபி பார்திவாத்யூஷ்மபாவஃ| தைஶ்ச பார்திவாத்யூஷ்மபிஃ புநஃ பாகஃ, இத்யேவமஷ்டாதஶ ப்ராப்நுவந்தி| ஸத்யமேவதத்| கிந்து த ஏவ பஞ்சோஷ்மாணஃ பார்திவாதயஃ ஸ்தாநந்தரப்ராப்தா தாதூஷ்மாண இதி வ்யபதேஶ மாஸாதயந்தி| யதா-உதகஂ ஸ்தாநாந்தரகதஂ லஸீகாதிவ்யபதேஶஂ லபதே| ததா சோக்தம்-"தச்சரீரகதஂ லஸீகாதிவ்யபதேஶஂ ப்ராப்நோதி|" இதி| அந்யே த்வேவமாஹுஃ-ஏதே த்ரயோதஶாக்நயஃ, ததா ஸப்தஸு ஸிராஶதேஷு ஸப்தாக்நிஶதாநி, பஞ்சஸு மாஂஸபேஶீ ஶதஷு ச பஞ்சாக்நிஶதாநி "| இதி| ஏவஂ பஞ்சமஹாபூதாத்மகாதாஹாராத்யதாஸ்வமக்நிநா பக்வாத்ரஸ ஆஹாரஸாரஃ| தத்ரஸ்தைர்மஹாபூதகுணைர்தேஹகா மஹாபூதகுணா ரஸதாத்வாஶ்ரிதா யதாஸ்வமபிவர்த்தந்தே|

Adhikarana annasya dviprakAraH parimANaH (61) · Śloka 61

கிட்டஂ ஸாரஶ்ச தத்பக்வமந்நஂ ஸம்பவதி த்விதா| |௬௧|

ததந்நஂ பக்வஂ த்விதா ஸம்பவதி-த்விப்ரகாரஂ ஜாயதே, கிட்டரூபப்ரஸாதரூபதயா|

Adhikarana mUtrAdyutpattiH (61) · Śloka 61

கிட்டமபி யதேதந்நஸ்ய பக்வஸ்ய, ததப்யச்சாநச்சபேதேந த்விதேத்யாஹ | தத்ராச்சஂ கிட்டமந்நஸ்ய மூத்ரஂ வித்யாத்தநஂ ஶகத்||௬௧||

தத்ர-தயோரச்சாநச்சபேதபிந்நயோஃ கிட்டயார்மத்யாத், யதச்சமந்நஸ்ய கிட்டஂ தந்மூத்ரஂ வித்யாத்| யத் கநஂ-ஸஂஹதஂ, அந்நஸ்ய கிட்டஂ தத் ஶகத்-புரீஷஂ, ஜாநீயாத்|

Adhikarana sArasya saptAgniBiH pAkaH (62) · Śloka 62

ஸாரஸ்து ஸப்தபிர்பூயோ யதாஸ்வஂ பச்யதேऽக்நிபிஃ| |௬௨|

ஸாரஃ புநஃ-ப்ரஸாதாக்யோ பாகோ, பூயஃ ஸப்தபிரக்நிபிஃ பச்யதே| உதராக்நிநா பஞ்சபிஶ்ச பூதாக்நிபிஃ பூர்வஂ பக்வஃ ஸந் பாஶ்சாத்ஸாரீபூதோ தாதூஷ்மபிஃ பச்யத இதி ப்ரதிபாதநர்தஂ பூயோ க்ரஹணம்| கதஂ பச்யதே ? யதாஸ்வஂ,-யஸ்ய ஸாரஸ்ய ரஸாதிஸப்த தாதுஸ்தஸ்ய யோऽக்நிஃ ஸ ஆத்மியஃ, தேந தேந ஸ ஸ ஸாரஃ பச்யத இத்யர்தஃ| ரஸதாதுஸ்தஃ ஸாரோ ரஸதாத்வக்நிநா பச்யத இதி பாவஃ| சதுர்விதோऽப்யாஹாராऽப்யவஹதோ ஜடராக்நிநா பூதஸஹாயேந பக்வஃ கிட்டஸாரதாஂ யாதி| ததோ யஃ ஸாரஃ ப்ரஸாதாக்யஃ ஸ பூர்வஂ ஹதயஂ யாதி| ததோ ஹதயாந்தஃஸ்தேந வ்யாநேந விக்ஷிப்தஸ்தத்ஸ்தாபிஃ ஸிராபிர்தஶபிர்மூலபூதாபிஃ கத்ஸ்நஂ ஶரீரமுஹ்யமாநோ ரஸதாதுநா ஸஹைகதாஂ ப்ராப்தோ ரஸதாத்வஶயஸ்தேந வஹ்நிநா பூதாக்நிஸஹாயேந பச்யமாநோ ரக்ததாதுஸாரதயா பரிணமிதி| ரக்ததாதுஸாரதயா பரிணதோ மாஂஸதாதுஸாரதயா பரிணமதி| யாவத்ஸ ஏவாஹாரரஸஃ க்ரமேண கர்பதயா பரிணமிதீதி|

Adhikarana rasAduttarottaradhAtusaMBavaH (62-63) · Śloka 63

அமுமர்தஂ த்யோதயிதுமுவாச | ரஸாத்ரக்தஂ ததோ மாஂஸஂ மாஂஸாந்மேதஸ்ததோऽஸ்தி ச||௬௨|| அஸ்த்நோ மஜ்ஜா ததஃ ஶுக்ரஂ ஶுக்ராத்கர்பஃ ப்ரஜாயதே| |௬௩|

ரஸாத்-தாதுரஸாதாஹாரரஸேந ஸஹைகதாமாபந்நாத், ரக்தஂ ப்ரஜாயதே-ஸ தாதுரஸஸ்ததாபூதோ ரக்ததயா ஸம்பத்யதே| தாவத்யாவத்ஸ ஏவ கர்பத்வேநேதி யோஜ்யம்| அத்ர சோதயந்தி| நநு, யத்யாஹாரரஸோ வ்யாநவிக்ஷிப்தோ ரஸதாதுநா ஸஹைகதாஂ பரிணமந் க்ரமேண ரக்தாதீந் பாவாந் கர்பாவஸாநாந் பரிணமதி| தர்ஹி கதமுக்தஂ "ஸாரஸ்து ஸப்தபிர்பூயோ யதாஸ்வஂ பச்யதேऽக்நிபிஃ|" இதி ? அத்ரோச்யதே| கார்யே காரணோபசாரதேததுக்தமித்யவேஹி| ஸாரகார்யேஷு ரஸரக்தாதிஷு ஸப்தபிர்தாத்வக்நிபிஃ பச்யமாநேஷு "ஸாரஸ்து ஸப்தபிர்பூயோ யதாஸ்வஂ பச்யதேऽக்நிபிஃ|" இத்யுக்தம்| தஸ்மாத்ரஸாதிதாதவ ஏவ ஸாராக்யாந்மூலகாரணாதுத்திதாஃ பரமார்தேந பச்யந்த இதி போத்யம்| நநு, யதி க்ரமேணாஹாரரஸாத்ரஸோ ரஸாத்ரக்தஂ ரக்தாந்மாம்ஸமித்யாதிக்ரம ஆஶ்ரீயதே, தத்கதமுக்தஂ (ஶ்லோ.௬௮)-"வ்யாநேந ரஸதாதுர்ஹி விக்ஷேபோசித கர்மணா|" இதி? அத்ர ஹி யுகபதிதி ச நிர்திஶ்யதே| யுகபத்-ஏககாலஂ, வ்யாநேந ரஸோ தேஹே விக்ஷிப்யதே| விக்ஷிப்தாச்ச ரஸாத் ஸர்வதாதூத்பத்திரிதி ப்ரத்யஜ்ஞாயி| இஹ ச ரஸரக்தமாஂஸாதிக்ரமேணாஹாரரஸாத்தாதுநிஷ்பத்திரித்யுச்யதே| ததேதத் பரஸ்பரஂ விருத்தமிவ லக்ஷ்யதே| ப்ரூமஃ| யுகபச்சப்தோऽத்ர ஶீக்ரக்ரமார்தஃ| ததா சோவாச ஸாங்க்யே (ஸாஂ.கா. ௩)- "யுகபச்சதுஷ்டயஸ்ய து வத்திஃ க்ரமஶஶ்ச தஸ்ய நிர்திஷ்டா|" இதி| அஸ்யார்தஃ-மநோபுத்த்யஹங்காராஸ்த்ரயஶ்சக்ஷுஃஶ்ரோத்ராதீநாஂ மத்யாதந்யதம இத்யேவஂ சதுஷ்டயமேதத்| அஸ்ய ச வத்தேர்யுகபந்நிர்திஷ்டா க்ரமேண ச| தத்ர யுகபத்வத்திருத்பலபத்ரஶதஸூசீபேதநந்யாயேந| க்ரமேண ச வத்திர்யதா,-சக்ஷுராதி ரூபாதிகஂ பஶ்யதி, மநஸ்தத்ர ஸஂஶேதே, புத்திர்நிஶ்சிநோதி, அஹஂ கரோமீத்யஹங்கார உத்யமயதி| தத்வதத்ராபி யுகபத்க்ரமேண ச விக்ஷேபோ ந விருத்தஃ| அஸ்த்வேதத்| ரஸதாதுரித்யேதத்கதமுக்தம் ? யதோ ரஸாக்யோ தாதுஸ்தேந ந விக்ஷிப்யத, கிந்தர்ஹி ? ஆஹாரரஸஃ| அத ஏவ தாதுஶப்தோபாதாநமநர்தகம்| ப்ரூமஃ| தாதுஶப்த ஆதாராபிதேயத்வேநேஹோபாத்தோ ரஸஸ்ய தேஹதாரணத்வஂ தர்ஶயிதும்| ஸர்வேஷாஂ ஹி தாதூநாஂ யத்தேஹதாரணஸ்வபாவத்வஂ ததாஹாரரஸாப்யாயிதாநாமேஷாஂ, ந த்வநாப்யாயிதாநாம்| அதஃ ஸ ஆஹாரரஸோ தாதுநாமாதாரஃ உத்பவஸ்தாநம்| யதா,-லோகே ஹேமாதீநா ய ஆதாரஃ ப்ரதிநியதா விஶிஷ்டா மத் ஸ தாதுஸஂஜ்ஞயா பண்யதே| இயஂ மத்தேமதாதுரியஂ ரஜததாதுரிதி| ஏவமாஹாரரஸா வ்யாநேந விக்ஷிப்யத, ந ரஸாக்யோ தாதுஃ, இதி ஸ்திதமேதத்| கிஞ்ச, ஆஹாரரஸாதேககாலஂ ஸப்தஸுதாதுஸ்ரோதஃஸு ப்ரவேஶிதாத்ரஸரக்தாதயோ தாதவ உத்பத்யந்தே, இதி யத்யேஷ ஏககாலதாதுபோஷணபக்ஷ ஆஶ்ரீயதே, ததாநீமிதஂ விருத்யதே-"பூர்வோ தாதுஃ பரஂ குர்யாத்வத்தஃ க்ஷீணாஶ்ச தத்விதம்|" (ஹ.ஸூ. அ. ௧௧/௩௫) இதி| யதஃ ஸர்வே தாதவ ஆஹாரரஸேந யுகபத்வ்யாநவிக்ஷிப்தேந ஸ்வே ஸ்வே ஸ்ரோதஸ்யவதிஷ்டமாநாஃ ஸ்வாதந்த்ர்யேணாஹாரரஸாப்யாயிதாஃ புஷ்யந்தி, அநாப்யாயிதாஃ க்ஷயஂ யாந்தி| ததேவஂ கதஂ பூர்வஸ்ய தாதோர்வத்தௌ பரஸ்ய வத்திஃ பூர்வஸ்ய தாதோஃ க்ஷயே பரஸ்ய க்ஷயஃ ஸ்யாத் ? ந ஹி கதாசித்தடதே மைத்ரே தப்தே சைத்ரஃ ஸுஹிதஃ ஸ்யாத், அதப்தே வாऽஸுஹிதஃ ஸ்யாத்| ததா ஸ்தூலஸ்ய மேத ஏவோபசீயத இதி தஷ்டம்| ந ச ஸமஂ கத்வா ஸப்தஸு தாதுஸ்ரோதஃஸு விநிக்ஷிப்தே ரஸே மேதஸோऽதிகா வத்திஃ கதஞ்சிதுபபத்யதே| க்ரமபரிணாமபக்ஷே து ஸ்தூலஸ்யாஹாரரஸோ ரஸதாதுதயா பரிணமிதி| ரஸதாதூ ரக்ததயா, ரக்ததாதுர்மாஂஸதயா, மாஂஸதாதுர்மேதஸ்தயா பரிணமதி| மேதஸ ஆஹாரபூர்ணஸ்ய ஸ ஆஹாரரஸோ மேதஸ்த்வஂ ப்ராப்தஃ புநஃ ப்ரதிஸ்ரோதோந்யாயேந மாஂஸஸ்ய விஶேஷவதீம் வத்திஂ கரோதி, அநந்தரஂ ரக்தஸ்ய, அநந்தரஂ ரஸஸ்ய| புநஶ்ச ரஸதாதுரதிபூர்ணோ ரக்தஸ்ய வத்திஂ விதத்தே, ரக்ததாதுர்மாஂஸஸ்ய, மாஂஸதாதுர்மேதஸஃ, இத்யேவமதிஸ்தூலஸ்ய மேதோவத்ரஸாதயோ மாஂஸாவஸாநா அப்யுபசீயந்தே| அஸ்த்யாதயஶ்சாஸ்த்யாதிஸ்ரோதஸாஂ மேதஸாऽऽவதத்வாந்ந ததோபசீயந்தே| தஸ்மாதாஹாரரஸேந மேதோபாவேந பரிணமதா உதகபரிபூர்ணாபிநவமத்கும்பஜலலவஸ்யந்தநந்யாயேநாஸ்த்யாதயோ தாதவஃ கேவலமாப்யாய்யந்தே, ந து ததோபசீயந்தே| ததா ச முநிஃ (ச. ஸூ. அ. ௨௧/௪)- "ஸ்தூலஸ்ய மேத ஏவோபசீயதே, ந ததேதரே தாதவஃ|" இதி| அஸ்ய ஹ்யயமர்தஃ,-மேதஸோ யேऽந்யேऽஸ்த்யாதயஃ ஶுக்ராவஸாநஸ்தே ந ததோபசீயந்தே, ந புநஃ பூர்வே ரஸாதயோ தாதவஃ ஸ்தூலஸ்ய நோபசீயந்த இதி| அத ஏவாஹ முநிஃ (ச. ஸூ. அ.௨௧/௯)- "மேதோமாஂஸாதிவத்தத்வாச்சலஸ்பிகுதரஸ்தநஃ| அயதோபசயோத்ஸாஹோ நரோऽதிஸ்தூல உச்யதே||" இதி| அபி ச, யதி க்ரமபரிணாமபக்ஷோ நோரரீக்ரியேத ததாநீஂ கர்பஸ்ய ஶுக்ரதாதுஸாரோத்பந்நஸ்ய ரஸாதயோ மஜ்ஜாவஸாநா தாதவோ ந ஸ்யுஃ| காரணாநுவிதாயீநி ஹி கார்யாணி பவந்தீத்யுக்தம்| க்ரமபரிணாமபக்ஷே புநஃ ஶுக்ரப்ரஸாதஸ்ய ஸர்வதாதுப்ரஸாதரூபதயா பரிணதத்வாத் ஸ ஶுக்ரப்ரஸாதோ கர்பதயா பரிணமஂஸ்ததாருப ஏவ பரிணமதி| காரணாநுரூபத்வாத்கார்யாணாம்| ததா ச பீஜகாரணே வடதவப்ரரோஹாதௌ ஸகலாந்யவஶ்யஂ தத்பதார்தஜாதாநி ததாரூபாண்யவ்யக்தரூபதயா தாந்யவதிஷ்டந்தே| யாநி கார்யரூபதயா பரிணமந்தி, ஸர்வாண்யபிவ்யக்திஂ யாந்தி கார்யே தஶ்யந்தே| நநு, க்ரமபரிணாமபக்ஷே தாதோர்தாத்வந்தரோத்பத்தாவாஶ்ரீயமாணாயாஂ யோ யோ தாதுர்தாத்வந்தரபாவேந தேஹே பரிணமதி| தஸ்ய தஸ்ய தாதோர்தாத்வந்தரபாவேந பரிணாதத்வாதபாவஃ ப்ராப்நோதி பூர்வஸ்ய பூர்வஸ்ய| ததஶ்ச ஶுக்ரப்ரஸாதஸ்யைவ தேஹே ஸத்பாவஃ ஸ்யாத், ந ரஸாதீநாஂ தாதூநாம்| ததா சைவமாஹாரவிநிவத்தாவபி ஸ்த்ரீகமநஸாமர்த்யஂ ஸ்யாத், ஶுக்ரஸ்ய வித்யமாநத்வாத்| அத்ரோச்யதே| அநவச்சிந்நப்ரவாஹஸந்தாநக்ரமேணாஂஶாஂஶிகதயா தாதூநாஂ தாத்வந்தரபாவாபத்திஃ, ந துல்ய காலஂ ஸர்வைரவயவைருத்பத்திஃ| இதி கத்வா யோ யோ தாதுர்தாத்வந்தரபாவேந தேஹே பரிணமதி ந தஸ்ய தஸ்ய தாதோஃ பூர்வஸ்யாபாவஃ ப்ராப்நோதி, ஸர்வைரவயவைரபரிணதத்வாத்| ததேவஂ ஸர்வதா க்ரமபரிணாமபக்ஷ ஏவாஶ்ரயிதுஂ ந்யாய்யஃ| ததா சாஷ்டாங்கஸங்க்ரஹேऽப்யதீதம் (ஶா. அ. ௬)- "தத்ராஹாரரஸோ வ்யாநவிக்ஷிப்தோ யதாஸ்வஂ ஸப்தஸு தாத்வக்நிஷு க்ரமாத்பச்யமாநஃ ஸ்வாத்மபாவப்ரச்யுதிஸமநந்தரமேவ ப்ராப்தரக்தாதிஸஂஜ்ஞஃ காலவதஸ்கலிதப்ரயாணோ தேஹமூர்ஜயந்" இத்யாதி| ததா சரகஸஂஹிதாயாஂ தடபலோऽப்யாஹ (சி. அ. ௧௫/௧௪)- "ரஸாத்ரக்தஂ ததோ மாஸஂ மாஂஸாந்மேதஸ்ததோऽஸ்தி ச| அஸ்த்நோ மஜ்ஜா ததஃ ஶுக்ரஂ ஶுக்ராத்கர்பஃ ப்ரஸாதஜஃ|| இத்யுக்தவந்தமாசார்யஂ ஶிஷ்யஸ்திவதமசோதயத்| ரஸாத்ரக்தஂ விஸதஶாத்கதஂ தேஹேऽபிஜாயதே|| ரஸஸ்ய ந ச ராகோऽஸ்தி ஸ கதஂ யாதி ரக்ததாம்| ரஸாத்ரக்தாத் ஸ்திரஂ மாஂஸஂ கதஂ தஜ்ஜாயதே நணாம்|| ரஸாத்ரக்தாத்ததா மாஂஸாந்மேதஸஃ ஶ்வேததா கதம்| ஶ்லக்ஷ்ணாப்யாஂ மாஂஸமேதோப்யாஂ கரத்வஂ கதமஸ்திஷு|| கரேஷ்வஸ்திஷு மஜ்ஜா ச கேந ஸ்நிக்தோ மதுஸ்ததா| மஜ்ஜ்ஞஶ்ச பரிணாமேந யதி ஶுக்ரஂ ப்ரஜாயதே|| கதஂ ஸர்வகதஂ ஶுக்ரஂ ப்ரவதந்தி மநீஷிணஃ|| அத ப்ரஸாதாந்மஜ்ஜ்ஞஶ்ச ஶுக்ரஂ பவதி தேஹிநாம்|| சித்ரஂ ந தஶ்யதேऽஸ்த்நாஂ ச தந்நிஃஸரதி வா கதம்| ஏவமுக்தஸ்து ஶிஷ்யேண குருஃ ப்ராஹேதமுத்தரம்|| தேஜோ ரஸாநாஂ ஸர்வேஷாமம்புஜாநாஂ யதுச்யதே| பித்தோஷ்மணஃ ஸ ராகேண ரஸோ ரக்தத்வமச்சதி|| வாய்வக்நிதேஜஸாயுக்தஂ ரக்தஂ மாஂஸத்வமச்ச் கதி| ஶ்லேஷ்மாணஂ ச ஸமாஶ்ரித்ய மாஂஸ ஸ்நேஹாபிஸஂயுதம்|| ஸ்திரதாஂ ப்ராப்ய ஶௌக்ல்யஂ ச மேதோ தேஹேऽபிஜாயதே| பதிவ்யக்ந்யநிலாதீநாஂ ஸங்காதஃ ஶ்லேஷ்மணா வதஃ|| கரத்வஂ ப்ரகரோத்யஸ்ய ஜாயதேऽஸ்தி ததோ நணாம்| கரோதி தத்ர ஸௌஷிர்யமஸ்த்நாஂ மத்யே ஸமீரணஃ|| மேதஸா தாநி பூர்யந்தே ஸ்நேஹோ மஜ்ஜா ததஃ ஸ்மதஃ| தஸ்மாந்மஜ்ஜ்ஞஶ்ச யஃ ஸ்நேஹஃ ஶுக்ரஂ ஸஞ்ஜாயதே ததஃ|| வாய்வாகாஶாதிபிர்பாவைஃ ஸௌஷிர்யஂ ஜாயதேऽஸ்திஷு| யேந ஸ்ரவதி தச்சுக்ரஂ நவாத்கும்பாதிவோதகம்|| ஸ்ரோதோபிஃ ஸ்யந்ததே தேஹாத்ஸமந்தாச்சுக்ரவாஹிபிஃ| ஹர்ஷேணோதீரிதஂ ராகாத்ஸங்கல்பாச்ச மநோபவாத்|| [விலீநஂ கதவட்யாயாமோஷ்மணா ஸ்தாநவிச்யுதம்|] பஸ்தௌ ஸம்பத்ய நிர்யாதி ஸ்தலாந்நிம்நமிவோதகம்|" இதி| ததா சரகமுநிரபி ஸாக்ஷாததிஜகே (சி. அ.௮/௩௭)-"ஸ்ரோதஸா ச யதாஸ்வேந தாதுஃ புஷ்யதி தாதுநா|" இதி| ததா (ச.ஸூ. அ.௨௮/௩)-"தாதவோ ஹி தாத்வாஹாராஃ ப்ரகதிமநுவர்தந்தே|" இதி| நக்நஜிதப்யாஹ-"தத்ராஹாரரஸாத்பூர்வஂ ரஸதாதுர்விவத்ததே| ரக்ததாதூ ரஸாச்சைவ ரக்தாக்யாந்மாஂஸமேவ ச|| மேதோதாதுஸ்ததோ மாஂஸாதஸ்த்யாக்யோ மேதஸஸ்ததா| மஜ்ஜதாதுஸ்ததோऽஸ்த்யாக்யாந்மஜ்ஜ்ஞஃ ஶுக்ராக்ய ஏவ ச|| ஶுக்ராத்பரஂ ச கர்பஸ்ய ஸம்பவஃ பரிகீர்திதஃ|" இதி| தஸ்மாத்க்ரமபரிணாமபக்ஷ ஏவ யுக்தஃ|

Adhikarana rasAdInAM dhAtUnAM malAH (63-64) · Śloka 64

ஏவஂ ரஸாதீநாஂ தாதூநாஂ ப்ரஸாதஂ தர்ஶயித்வா, கிட்டஂ யதாக்ரமஂ தர்ஶயிதுமாஹ | கபஃ பித்தஂ மலாஃ கேஷு ப்ரஸ்வேதோ நகரோம ச||௬௩|| ஸ்நேஹோऽக்ஷித்வக்விஶாமோஜோ தாதூநாஂ க்ரமஶோ மலாஃ| |௬௪|

கபாதயோ தாதூநாஂ க்ரமேண மலாஃ| ரஸஸ்ய கபோ மலஃ| ரக்தஸ்ய பித்தஂ மலஃ| கேஷு நாஸிகாவிவராதிஷு யோ மலோऽந்தஃ ஸம்பவதி ஸ மாஂஸஸ்ய மலஃ| யஃ ஶரீரே ப்ரஸ்வேதோ-ரோமப்யஃ ஸலிலஸம்பவஃ, ஸ மேதஸோ மலஃ| நகா ரோமாணி சாஸ்த்நாஂ மலஃ| மஜ்ஜ்ஞஃ ஸ்நேஹோ மலஃ| ஸ்நேஹஃ கேஷாஂ ஸம்பந்தீ ? நேத்ரயோஸ்த்வசோ விஶஃ-புரீஷஸ்ய, ச| யத்ததோஜஃ-ஸர்வதாதூநாஂ தேஜஃ ஶரீரஸம்பவஂ, ஸ ஶுக்ரஸ்ய மலஃ|

Adhikarana dhAtUnAmapi dvaividhyam (64) · Śloka 64

ந கேவலாமாஹாரஸ்ய ப்ரஸாதகிட்டதயா த்வைவித்யம், யாவத்தாதூநாமப்யாஹாரரஸாப்யாயிதாநாஂ ப்ரஸாதகிட்டதயா த்வைவித்யமிதி தர்ஶயந்நாஹ | ப்ரஸாதகிட்டௌ தாதூநாஂ பாகாதேவஂ த்விதச்சதஃ||௬௪||

தாதூநாஂ-ரஸாதீநாஂ, ஏவஂ-அநேந ப்ரகாரேண யதாதர்ஶிதேந பாகாதக்ந்யாஹிதாத், ப்ரஸாதகிட்டௌ த்விதா ச்சதஃ-த்வைவித்யஂ வ்ரஜதஃ| கிட்டஶப்தஸ்யாத்ர புஂஸ்த்வஂ லோகாஶ்ரயத்வால்லிங்கஸ்யேதி போத்யம், அர்தர்சாதிஷு த்வபாட ஏவாஸ்ய|

Adhikarana dhAtusnehaparaMparAprakAraH (65) · Śloka 65

பரஸ்பரோபஸஂஸ்தம்பாத்தாதுஸ்நேஹபரம்பரா| |௬௫|

தாதூநாஂ ஸ்நேஹஃ-ஸாரோ தாதுஸ்நேஹஃ| ஆஹாரரஸஸ்ய தாத்வாத்மநாபரிணமதோ யதாயதஂ தாத்வக்நிபிஃ பச்யமாநஸ்ய க்ஷீரஸ்யேவ ஶதஸ்ய ஸாரஃ-ததாபாகவஶாத்தாதூநாஂ யதோத்தரஂ யதாரூபஃ ஸ்நேஹோ ஜாயதே, தஸ்ய தாதுஸ்நேஹஸ்ய பரம்பரா-ஆஹாரரஸாப்யாயிதா யாऽவ்யுச்சிந்நப்ரபந்தப்ரவத்ததயா விஶிஷ்டைவ யதோத்தரஂ தாதுஸ்நேஹோத்கர்ஷக்ரமபரிணதிஃ ஸா தாதுஸ்நேஹபரம்பரா, பரஸ்பரமுபஸஂஸ்தம்பாத்-உபஸஂஶ்லேஷாத், ஜாயதே| அத ஏவ ஶோணிதப்ரபதீநாஂ தாதூநாமுத்தரோத்தரஂ கௌரவஂ யதோத்தரஂ ஸ்நேஹோத்கர்ஷஃ|

Adhikarana AhArasya pariNatikAlaH (65-66) · Śloka 66

இதாநீஂ பரிணதிகாலமாஹாரஸ்ய நிருபயந்நாஹ | கேசிதாஹுரஹோராத்ராத்ஷாடஹாதபரே, பரே||௬௫|| மாஸேந யாதி ஶுக்ரத்வமந்நஂ பாகக்ரமாதிபிஃ| |௬௬|

கேசிதாசார்யாஃ அஹோராத்ராத்-ராத்ரிஂதிநேந, அந்நஂ ஶுக்ரத்வஂ யாதீத்யாஹுஃ| கைஃ ? பாகக்ரமாதிபிஃ| பாகஸ்ய ஜாடராக்நிநா பூதாக்நிபிர்தாத்வக்நிபீ ரஸரக்தாதிபரிபாட்யேத்யேவஂப்ரகாரஃ க்ரமஃ, ஸ ஆதிர்யேஷாஂ-வீர்யப்ரபாவாதீநாஂ, தைஃ| அபரே-அந்யே ஆசார்யாஃ, ஷடஹாத்ஷட்பிர்திநைஃ, அந்ந பாகக்ரமாதிபிஃ ஶுக்ரத்வஂ யாதீதி வதந்தி| பரே அந்யே, த்வாஹுஃ,-அஹோராத்ராத்ப்ரபதி மாஸஃ பரஃ ப்ரமாணாவதிரந்நஸ்ய ரஸாதிபாகக்ரமாதிநா பரிணமதஃ ஶுக்ரத்வகமநே, ந தத ஊர்த்வஂ கதாசிதபி| ததா ச பராஶரோऽஷ்டராத்ரேணாந்நஂ பரிணமச்சுக்ரத்வஂ யாதீதி ஸங்கிரதே| ததா ச தத்வந்தஃ-"ஆஹாரோऽத்யதநோ யஶ்ச ஶ்சோ ரஸத்வஂ ஸ கச்சதி| ஶோணிதத்வஂ ததீயேऽஹ்நி, சதுர்தே மாஂஸதாமபி|| மேதஸ்த்வஂ பஞ்சமே, ஷஷ்டே அஸ்தித்வஂ, ஸப்தமே வ்ரஜேத்| மஜ்ஜதாஂ, ஶுக்ரதாமேதி திவஸே த்வஷ்டமே நணாம்|| தஸ்மத்தி பத்யாபத்யாப்யாமாஹாராப்யாஂ நணாஂ த்ருவம்| ஸப்தராத்ரேண ஶுத்யந்தி ப்ரதுஷ்யந்தி ச தாதவஃ||" இதி

Adhikarana BojyadhAtUnAM parivRuttiH (66) · Śloka 66

அதைததந்நஂ ரஸாதிபாவேந பரிணமச்சுக்ரத்வஂ யாதி| கிஞ்சிச்சிந்நஂ கத்வாऽத காலவதநவரதஂ கத்வா பாகக்ரமேண ? அத ஆஹ | ஸந்த்ததா போஜ்யதாதூநாஂ பரிவத்திஸ்து சக்ரவத்||௬௬||

போஜ்யாஶ்ச தே தாதவஶ்ச போஜ்யதாதவஃ| போஜ்யஶப்தேநேஹ யஸ்ய தாதோர்ய ஆஹாரஸ்தஸ்ய ஸர்வஸ்ய க்ரஹணம்| உக்தஂ ஹி (ச.ஸூ. அ.௨௮|௧௩)-"தாதவோ ஹி தாத்வாஹாராஃ|" இதி| ஏததுக்தஂ பவதி,-யஸ்ய தாதோர்யஸ்மாதுத்பத்திஃ ஸ யஸ்யாஹார இதி| போஜ்யதாதூநாஂ பரிவத்திஃ-பரிவர்தநஂ ப்ரமணஂ கதிஃ, ஸ சக்ரவத்ஸந்ததா அவ்யுச்சிந்நப்ரபந்தஸ்வரூபா, ஆஹாரரஸேநாப்யாயிதத்வாத்|

Adhikarana vRuShyAdInAM sadyaH Sukrakaratvam (67) · Śloka 67

ஏவஂ பூர்வோக்தேந காலாவதிநா வஷ்யாத்யபி யத்வஸ்துஜாதஂ ததபி ஶுக்ரத்வஂ யாதீத்யாஶங்காயாமிதமாஹ வஷ்யாதீநி ப்ரபாவேண ஸத்யஃ ஶுக்ராதி குர்வதே| |௬௭|

வஷ்யாணி க்ஷீரரஸமதுகமாஷகூஷ்மாண்டஹஂஸாதிபக்ஷ்யண்டப்ராயாணி| ததா, ஆதிக்ரஹணாத்விஷகரப்ரஶமநமூடகர்பஜராயுநிஷ்க்ரமணக்ரியாப்ராயாணி| ஸத்யஃ-தத்க்ஷணாதேவ, ஸுஸூக்ஷ்மஂ துர்லக்ஷ்யஂ ததாவிதஂ ப்ரபாவமாஸாத்ய தாநி பரிணமந்தி ஶுக்ரபலாதி குர்வதே நாபரிணமந்தி|

Adhikarana anyadBeShajasyAhorAtrAtsvakarmakaratvam (67) · Śloka 67

| ப்ராயஃ கரோத்யஹோராத்ராத்கர்மாந்யதபி பேஷஜம்||௬௭||

வஷ்யாதித்ரவ்யவ்யதிரிக்தமந்யதபி பேஷஜஂ-சூர்ணகுடிகாதி தீபநாதிக்ரியஂ, அஹோராத்ரேண ப்ராயஃ ஸ்வஂ ஸ்வஂ கர்ம கரோதி| ப்ராயோக்ரஹணஂ கிஞ்சித்பேஷஜமஹோராத்ராதப்யூர்த்வஂ கிஞ்சித்ததோऽப்யவாக் வீர்யாதிவஶாத் கர்ம கரோதீதி த்யோதநார்தம்|

Adhikarana vyAnena rasadhAtuvikShepaNam ,rasasya svavaiguNyAdvikArakaratvam (68-69) · Śloka 69

ஆஹாரரஸோ ரஸதாதுநா ஸஹைகதமாபந்நோ ரஸரக்தாதிபாவேந பரிணமதி யாவச்சுக்ரப்ரஸாதோ கர்பத்வேநேத்யுக்தம்| தத்கதஂ கதாசிதேகதேஶே ரோககத்குதிரமாஂஸாத்யேகதேஶவத்திக்ஷயவிகாரகத்த்வாத்பவதி ? இதி ஸஂஶயாபநோதார்தமிதமாஹ வ்யாநேந ரஸதாதுர்ஹி விக்ஷேபோசிதகர்மணா| யுகத்பஸர்வதோऽஜஸ்ரஂ தேஹே விக்ஷிப்யதே ஸதா||௬௮|| க்ஷிப்யமாணஃ கவைகுண்யாத்ர்ரஸஃ ஸஜ்ஜதி யத்ர ஸஃ| தஸ்மிந்விகாரஂ குருதே கே வர்ஷமிவ தோயதஃ||௬௯||

ஆஹாரரஸோ ஜடராக்நிநா பக்வஃ ப்ரஸாதோ தாத்வாகாரத்வாத்தாதுவாச்யோ யஸ்மாத்வ்யாநேந ஸதா ஸர்வதஃ-ஸர்வஸ்மிந் தேஹே, விக்ஷிப்யதே விஶேஷேண ப்ரேர்யதே| ஸர்வத இத்யாத்யாதித்வாத்தஸிஃ| கிம்பூதேந ? விக்ஷேபஃ-ப்ரேரணமேவ, உசிதஂ-யோக்யஂ, கர்ம யஸ்ய, தேந விக்ஷேபோசிதகர்மணா| கதஂ விக்ஷிப்யதே ? யுகபத்-ஏககாலம், ததாऽஜஸ்ரஂ-அநவரதம்| ஸஃ-ரஸதாதுராஹாரரஸப்ரஸாதாக்யோ, வ்யாநேந விக்ஷிப்யமாணஃ கவைகுண்யாத் ஸ்ரோதோதுஷ்டேஃ, யத்ர ப்ரதேஶே ஸ்வருபாப்ரச்யுதோऽபி ஸஜ்ஜதி-ஸக்தஃ ஸம்பத்யதே, தஸ்மிந் ப்ரதேஶே தேஹஸ்ய விகாரஂ குருதே, ந ஸர்வத்ர| ஏததேவ தஷ்டாந்தத்வாரேண ஸ்பஷ்டயதி| கே வர்ஷமித்யாதி| யதா கே-வியதி, தோயதோ-மேகோ, வாதவஶாத் க்ஷிப்யதே வர்ஷஂ-வஷ்டிஂ, க்வசிதேவ தேஶே குருதே, ந ஸர்வத்ர| கஸ்ய வைகுண்யஂ கவைகுண்யமிதி ஷஷ்டீஸமாஸஃ| "பூரணகுண" இத்யாதிநா சாத்ர யதா ஸமாஸநிஷேதோ ந பவதி, ததா "ஶிரோர்தீந்த்ரியதௌர்பல்ய" (ஹ.ஸூ. அ. ௪/௯) இத்யத்ர ப்ரதிபாதிதமேவ| தஸ்மிந் விகாரஂ குருத இத்யத்ராத்மநேபதஂ ந ப்ராப்நோதி, ரஸஸ்ய கர்த்ரபிப்ராயாபாவாத்| ந ஹி தஸ்ய சித்ரமுத்பத்யத இதி கரோதீதி ப்ராப்நோதி| ப்ரூமஃ| ஔபசாரிகோऽத்ர கர்த்ரபிப்ராயஃ கல்ப்யஃ| அநேநைவ ந்யாயேந 'வ்ரீஹீநாதபஃ ஶோஷயதி' இத்யாத்யப்யுபபந்நம்| வ்யாநோ ரஸதாதுஂ யத்ர நயதி தத்ர விகாரஃ, இதி தாவத்ரஸஸ்ய விக்ஷேபஃ|

Adhikarana doShANAmapi ekadeSaprakopaNam (70) · Śloka 70

தோஷாணாமபி சைவஂ ஸ்யாதேகதேஶப்ரகோபணம்| அந்நபௌதிகதாத்வக்நிகர்மேதி பரிபாஷிதம்||௭௦||

ஏவமிதி தோஷப்ரகோபத்ரமாதிதேஶார்தம்| யதா ரஸஃ க்ஷிப்யமாணஃ கவைகுண்யாத்யத்ர ஸஜ்ஜதி தஸ்மிந் விகாரஂ குருதே, ஏவஂ-அநேந ந்யாயேந, தோஷாணாமபி-வாதாதீநாஂ வ்யாநேந விக்ஷிப்யமாணாநாஂ, ஏகதேஶப்ரகோபணஂ-விகாரகரணஂ, ஸ்யாத்| அத ஏவ ஸித்மதத்ருஶ்வயத்வாத்யேகதேஶே ஜாயதே| ஏவஂ க்ஷேப்யாணாஂ ஸ்வபாவஸ்தாநாமப்யஸ்வாதந்த்ர்யாத்விகாரகாரித்வஂ பவதி| பூதமேவ பௌதிகம்| விநயாதிப்யஷ்டக்| அந்நஂ ச பௌதிகஂ ச தாதவஶ்சாந்நபௌதிகதாதவஃ, தேஷாமக்நிரந்நபௌதிகதாத்வக்நிஃ, தஸ்ய கர்ம அந்நபாதிகதாத்வக்நிகர்ம| இதி ப்ரகாரே| இதி-பூர்வோக்தேந ப்ரகாரேண, அந்நபௌதிகதாத்வக்நிகர்ம பரிபாஷிதஂ-உக்தஂ நிஶ்சயீகதம்| தத்ர "அந்நஂ காலேऽப்யவஹதஂ" (ஶ்லோ.௫௫) இத்யாதிநா "கடு மாருதம்" இத்யந்தேந க்ரந்தேந| ததா, அந்நஂ ஸாரகிட்டதயா யத்பரிணமதி ததேதஜ்ஜாடாராக்நேஃ கர்ம| "பௌமாப்யாக்நேய" (ஶ்லோ.௫௯) இத்யாரப்ய" ஶேஷாஃ ஶேஷாஂஶ்ச தேஹகாந்" இத்யேவமந்தேந க்ரந்தேந யந்நிர்தேஷ்டஂ தத்பூதாக்நேஃ கர்ம| "ஸாரஸ்து ஸப்தபிர்பூயோ" (ஶ்லோ ௬௨) இத்யாரப்ய "ப்ரஸாதகிட்டௌ தாதூநா" இத்யேவமந்தேந யந்நிர்திஷ்டஂ தத்தாத்வக்நிகர்மேதி|

Adhikarana jaTharAgneH pAlanAdikarma (71-72) · Śloka 72

அந்நஸ்ய பக்தா ஸர்வேஷாஂ பக்தணாமதிகோ மதஃ| தந்மூலாஸ்தே ஹி தத்வத்திக்ஷயவத்திக்ஷயாத்மகாஃ||௭௧|| தஸ்மாத்தஂ விதிவத்யுக்தைரந்நபாநேந்தநைர்ஹிதைஃ| பாலயேத்ப்ரயதஸ்தஸ்ய ஸ்திதௌ ஹ்யாயுர்பலஸ்திதிஃ||௭௨||

ஸர்வேஷாஂ பக்தணாஂ மத்யே யோऽந்நஸ்ய பக்தா-பாசகோ ஜாடராக்நிஃ, ஸோऽதிகோ மதஃ-பலீயாநபிப்ரேதஃ| தந்த்ரகதாமிதி ஶேஷஃ| குதஃ ஶ்ரேஷ்டஃ ? இத்யாஹ-தந்மூலா இத்யாதி| ஸஃ ஜாடராநலோ, மூலஂ ப்ரதாநஂ, யேஷாஂ-பூதாக்ந்யாதீநாஂ தே யஸ்மாத்தந்மூலாஃ| மூலமிவ மூலம்| யதா, வக்ஷாதீநாஂ ப்ரதாநமவயவோ மூலஂ, ஸர்வேஷாஂ ஹி ததவயவாநாஂ ஜந்மாதிஷு தத்காரணம், தேந விநா தேஷாஂ ஜந்மாத்யஸம்பவாத்| யஸ்மாச்சைவஂ மூலஂ-ஸர்வாவயவேப்யஃ ப்ரதாநமவயவஃ| தஸ்மாத்தே-பூததாத்வக்நயஃ, தத்தத்திக்ஷ்யவத்திக்ஷயாத்மகாஃ,-வத்திஶ்ச க்ஷயஶ்ச வத்திக்ஷயௌ, தஸ்ய-ஜாடராக்நேஃ, வத்திக்ஷயௌ-சயாபசயௌ, தாப்யாஂ வத்திக்ஷயௌ தத்வத்திக்ஷயவத்திக்ஷயௌ, தாவாத்மா-ஸ்வபாவோ, யேஷாஂ தே தத்வத்திக்ஷயவத்திக்ஷயாத்மகாஃ| ஏததுக்தஂ பவதி,-ஜாடராநலவத்த்யா பரேஷாமக்நீநாஂ வத்திஃ தத்க்ஷயேண தேஷாஂ க்ஷயஃ| தஸ்மாத்தஂ பாசகமக்நிஂ, விதிவத்-ப்ரஶஸ்தேந விதாநேந, யுக்தைஃ-யோஜிதைஃ, அந்நபாநேந்தநைர்ஹிதைஃ-பத்யைஃ, பாலயேத்| அந்நபாநாந்யேவேந்தநாநி, தைஃ| கதஂ பாலயேத் ? ப்ரயதஃ-யத்நவாந் நாவஹேலயா| ஹி-யஸ்மாத், தஸ்ய-அந்நஸ்ய பக்துஃ, ஸ்திதௌ-ஸத்பாவே, ஆயுர்பலஸ்திதிஃ-தத்ஸ்திதாவாயுரவதிஷ்டதே பலஂ ச| ததா சோக்தம் (ஸங்க்ரஹே சி. அ.௧௨)- "அக்நிமூலஂ பலஂ புஂஸாஂ பலமூலஂ ஹி ஜீவிதம்|" இதி|

Adhikarana jaTharAgneScAturvidhyam (73) · Śloka 73

ஜாடராக்நிமதுநா சதுர்விதஂ வக்தி ஸமஃ ஸமாநே ஸ்தாநஸ்தே விஷமோऽக்நிர்விமார்ககே| பித்தாபிமூர்ச்சிதே தீக்ஷ்ணோ மந்தோऽஸ்மிந்கபபீடிதே||௭௩||

ஸமாநே வாயௌ ஸ்தாநஸ்தே-காஶயஸ்திதே ஸதி, ஸமோऽக்நிர்பவதி| விமார்ககே-மார்கமுஜ்ஜித்வோத்பதப்ரவதே ஸமாநே ஸதி, விஷமோऽக்நிர்பவதி| பித்தேநாபிமூர்ச்சிதே-ஏகலோலீபூதே ஸமாநே, தீக்ஷ்ணோऽக்நிர்பவதி| அஸ்மிந்-ஸமாநே, கபபீடிதே-ஶ்லேஷ்மாபிபூதே, மந்தோऽக்நிர்பவதி|

Adhikarana caturvidhAgnerlakShaNam (74-76) · Śloka 76

ஸமோऽக்நிர்விஷமஸ்தீக்ஷ்ணோ மந்தஶ்சைவஂ சதுர்விதஃ| யஃ பசேத்ஸம்யகேவாந்நஂ புக்தஂ ஸம்யக் ஸமஸ்த்வஸௌ||௭௪|| விஷமோऽஸம்யகப்யாஶு ஸம்யக்வாऽபி சிராத்பசேத்| தீக்ஷ்ணோ வஹ்நிஃ பசேச்சீக்ரமஸம்யகபி போஜநம்||௭௫|| மந்தஸ்து ஸம்யகப்யந்நமுபயுக்தஂ சிராத்பசேத்| கத்வாऽऽஸ்யஶோஷாடோபாந்த்ரகூஜநாத்மாநகௌரவம்||௭௬||

ஏவஂ-ஸமாதிபேதேந, சதுர்விதோऽக்நிர்பவதி| இதாநீமஸ்ய சதுர்விதஸ்யாக்நேர்லக்ஷணஂ வக்தி- வஹ்நிரிதி வக்ஷ்யமாணேந ஸம்பந்தஃ| யோ வஹ்நிஃ ஸம்யக்-யதாவிதி, புக்தமந்நஂ ஸம்யகேவ பசேத், ஸ ஸம ஏவ பவதி, இதி துஶப்தோऽவதாரயதி| அந்நமிதி ப்ரகதம்| யோऽஸமயகபிதேஶகாலமாத்ராவிதிப்ரஷ்டமபி, அந்நஂ புக்தமாஶு பசேத், ஸம்யக்வாऽந்நஂ புக்தஂ சிராத்பசேத், ஸ விஷமஃ| யோऽஸம்யகப்யந்நஂ புக்தஂ த்ராக் பசேத், ஸ தீக்ஷ்ணஃ| யஸ்து ஸம்யகப்யந்நமுபயுக்தமாஸ்யஶோஷாதீந் கத்வா சிராத்பசேத், ஸ மந்தஃ| ஆடோபஃ-க்ஷோபஃ| மந்தேऽக்நௌ ச ஸபக்தமேவௌஷதஂ ப்ராயேணோபயோக்துஂ யுஜ்யதே| ததா ச ஸங்க்ரஹே பபாட (ஸூ. அ. ௧௧)- "யாமைஶ்சதுர்பிர்த்வாப்யாஂ ச போஜ்யபேஷஜ்யயோஃ ஸமே| பாகோऽக்நௌ யுக்தயோர்த்ராக் ச தீக்ஷ்ணே, மந்தே புநஶ்சிராத்|| ஸபக்தமௌஷதஂ தஸ்மாந்மந்தாக்நேரவசாரயேத்|" இதி| ஏவமக்நிமுக்த்வா, அக்ந்யாயத்தத்வாத்பலஸ்ய பலத்ரைவித்யஂ தர்ஶயதி-

Adhikarana dehabalasya traividhyam (77) · Śloka 77

ஸஹஜஂ காலஜஂ யுக்திகதஂ தேஹபலஂ த்ரிதா| |௭௭|

ஸஹ ஜாயத இதி ஸஹஜம், காலாஜ்ஜாதஂ காலஜம், யுக்திபிரூபஜாதஂ யுக்திஜம், இதி தேஹபலஂ-ஶரீரபலஂ, த்ரிதா|

Adhikarana tasyapRuthaglakShaNam (77-78) · Śloka 78

| தத்ர ஸத்த்வஶரீரோத்தஂ ப்ராகதஂ ஸஹஜஂ பலம்||௭௭|| வயஸ்கதமதூத்தஂ ச காலஜஂ, யுக்திஜஂ புநஃ| விஹாராஹாரஜநிதஂ ததோர்ஜஸ்கரயோகஜம்||௭௮||

தத்ர-தேஷு பலேஷு மத்யே, ஸத்த்வரஜஸ்தமஃஸமுத்தஂ ஶரீரோத்பூதஂ ச யத்பலஂ தத்ப்ராகதஂ-ஸ்வபாவிகம்| ஸத்த்வஶப்தேந குணத்ரயமுபலக்ஷ்யதே| ஶரீரஂ-த்வக்ரக்தாதிஸாரமயஂ யத்வஸ்துஜாதஂ தத்| வயோ-பால்யயௌவநாதி, தேந கதஂ வயஸ்கதம்,-வயோநுஸாரேண நிஷ்பாதிதம், துப்யோ-ஹேமந்தாதிப்ய உத்பூதமதூத்தம், ஏததுபயமபி காலஜஂ பலம்| வயஸ்கதமித்யத்ர "அதஃ ககமி" இத்யநேந ஸஃ| யுக்திஜஂ புநர்பலஂ,-விஹரணஂ-விஹாரோ வாங்க்மநஶ்சேஷ்டாலக்ஷணோऽநேகப்ரகாரஃ, ஆஹாரஃ-பூர்வமுக்தஃ, தாப்யாஂ விஹாராஹாராப்யாஂ ஜநிதஂ விஹாராஹாரஜநிதஂ யத்வலஂ தத்யுக்திஜம்| யுக்திஃ-யோக இதிகர்தவ்யதா, ததோ ஜாதஂ யுக்திஜம்| ததா, ஊர்ஜஸ்கராஸ்த்விமே யோகாஃ-"தத்யதா,-பலவத்புருஷே தேஶே ஜந்ம [ தத்விதே ச காலே ] ஸுகஶ்ச காலயோகோ பீஜக்ஷேத்ரகுணஶரீராஹாரஸத்வஸம்பத்தயஶ்ச" (ஸஂ. ஶா. அ. ௮)| ததா யே யோகா ரஸாயநவாஜீகரணோக்தாஃ, தேப்யோ ஜாதமூர்ஜஸ்கரயோகஜஂ யத்வலஂ ததபி யுக்திஜம்| ஸம்ப்ரதி தேஶத்ரைவித்யஂ தர்ஶயதி-

Adhikarana deSa traividhyam (79) · Śloka 79

தேஶோऽல்பவாரித்ருநகோ ஜாங்கலஃ ஸ்வல்பரோகதஃ| ஆநூபோ விபரீதோऽஸ்மாத்ஸமஃ ஸாதாரணஃ ஸ்மதஃ||௭௯||

ஸ்தோகஜலவக்ஷஶைலாக்ராந்தஃ ஸ்வல்பரோகதோ ஜாங்கலோ தேஶஃ ஶுத்தஸ்ரோதஸ்தயா| ததா ச-மருதேஶோத்பவா அல்பரோகாஶ்சிரஜீவிநஶ்ச தஶ்யந்தே| அஸ்மாத்-ஜாங்கலாத், விபரீதோ-பஹூதகதருகிரிஸமதிஷ்டிதோ பஹுரோகதஶ்ச, ஆநூபஃ| ஸமஸ்து தேஶோ யோ நாத்யம்புவக்ஷபர்வதோ, ந சாத்யல்பவாரிதருகிரிஃ, ஸ ஸாதாரணோ மத்யஸ்தரோகாரோக்யஃ|

Adhikarana majjAdInAM pramANam (80) · Śloka 80

ஏவஂ பூமிலக்ஷணஂ தேஶமுக்த்வா மஜ்ஜாதீநாஂ பரிமாணார்தமாஹ மஜ்ஜமேதோவஸாமூத்ரபித்தஶ்லேஷ்மஶகந்த்யஸக்| ரஸோ ஜலஂ ச தேஹேऽஸ்மிந்நேகைகாஞ்ஜலிவர்த்திதம்||௮௦||

மஜ்ஜாதித்ரவ்யஂ ஜலாவஸாநஂ, அஸ்மிந்-பௌருஷே தேஹே, ஏகைகாஞ்ஜலிவர்த்திதம்| தேந மஜ்ஜ்ஞ ஏகோऽஞ்ஜலிஃ, த்வௌ மேதஸஃ, யாவஜ்ஜலஸ்ய தேஹாஶ்ரிதஸ்ய தஶாஞ்ஜலயஃ|

Adhikarana ojAdInAM pramANam (81) · Śloka 81

பதக் ஸ்வப்ரஸதஂ ப்ரோக்தமோஜோமஸ்திஷ்கரேதஸாம்| த்வாவஞ்ஜலீ து ஸ்தந்யஸ்ய சத்வாரோ ரஜஸஃ ஸ்த்ரியாஃ||௮௧||

ஓஜோமஸ்திஷ்கஶுக்ராணாஂ தேஹகாநாஂ பதக்-ப்ரேத்யேகஂ, ஸ்வப்ரஸதஂ ப்ரமாணம்| ஸ்த்ரியாஃ ஸ்தந்யஸ்ய த்வாவஞ்ஜலீ, ரஜஸோ-ரக்தஸ்யார்தவஸ்ய சத்வாரோऽஞ்ஜலயஃ| ஸ்வேந மாநேநாஞ்ஜலிப்ரஸதாவிஹ ஹஸ்தஸஂஸ்தாநவிஶேஷவாச்யௌ கஹ்யேதே, ந து சதுஷ்பலத்விபலபரிமாணௌ மாநவாச்யௌ, ஸ்வஶப்தப்ரயோகாத்| ப்ரஸதஶப்தே து மாநவாசிநி கஹ்யமாணே ஸ்வஶப்தோऽநர்தக ஏவேஹ ஸ்யாத்| நநு, யதா மஜ்ஜாதீநாஂ ஸமத்வாதிக்யஹாநயோ வித்யந்தே, ததா பவநஸ்யாபி| ததா ச ப்ராகப்யதாயி (ஹ. ஸூ. அ. ௧௧/௧)- "உத்ஸாஹோச்ச்வாஸநிஃஶ்வாஸ" இத்யாதி| ததா (ஹ. ஸூ. அ. ௧௧/௫)- "வத்தஸ்து குருதேऽநிலஃ| கார்ஶ்ய" இத்யாதி| ததா (ஹ. ஸூ. அ. ௧௧/௧௫)- "லிங்கஂ க்ஷீணேऽநிலேऽங்கஸ்ய" இத்யாதி| தஸ்மாத்வாயோரபி ப்ரமாணஂ வாச்யஂ ஸ்யாத்| தத்கதமிஹ நோக்தம் ? அத்ரோச்யதே| பவநஸ்யாமூர்த்தத்வாத்ப்ரமாணஂ வக்துமயுக்தம்| ததா ச சரகஃ (?)-"ந மாநோந்மாநதா வாயோரரூபத்வாத்து யுஜ்யதே|" இதி| தஸ்மால்லிங்கைரேவ ஸமத்வாதிக்யஹாநயோऽநிலஸ்ய வக்துஂ யுக்தாஃ|

Adhikarana samaprakRuteridaM mAnam (82) · Śloka 82

ஸமதாதோரிதஂ மாநஂ வித்யாத்வத்திக்ஷயாவதஃ||௮௨||

ஸமதாதோஃ-ஸமப்ரகதேஃ, ஏதந்மாநஂ வித்யாத், நைகதோஷாதிகப்ரகதீநாஂ த்விதோஷாதிகப்ரகதீநாஂ வா| தேஷாஂ ஹ்யத ஏவ யதோக்தாதஞ்ஜலிப்ரமாணாதிகாத்யதாயதஂ மஜ்ஜாதீநாஂ வத்திக்ஷயௌ வித்யாத்|

Adhikarana SukrAsRugAdiShu doShAdhikyena saptadhA prakRutiH (83) · Śloka 83

அதுநா யதுக்ரமாயுஷ்காமீயாத்யாயே (ஹ. ஸூ. அ. ௧/௯)- "ஶுக்ரார்தவஸ்தைர்ஜந்மாதௌ விஷேணேவ விஷக்ரிமேஃ| (தைஶ்ச திஸ்ரஃ ப்ரகதயஃ" இத்யாதி ஸூத்ரஸ்யைவ விவரணமாஹ ஶுக்ராஸக்கர்பிணீபோஜ்யசேஷ்டாகர்பாஶயர்துஷு| யஃ ஸ்யாத்தோஷோऽதிகஸ்தேந ப்ரகதிஃ ஸப்ததோதிதா||௮௩||

ஶுக்ரஂ சாஸக் சேத்யாதித்வந்த்வஃ| கர்பிணீ-ஸம்பத்யமாநா கர்பாமாதா, தஸ்யா போஜ்யசேஷ்டே-ஆஹாரவிஹாரௌ, ஏதேஷு யோऽதிகோ தோஶோ-வாதாதிஃ, தேந ப்ரகதிஃ ஸப்ததா-ஸப்தப்ரகாரா, [ உதிதா- ] அபிஹிதா, ஸூத்ரஸ்தாநே (அ.௧/௧௦)| ய இதி ஜாதாவேக வசநம்| தேந யோ தோஷோ, யௌ தோஷௌ, யே தோஷாஃ, இத்யர்தோऽவதிஷ்டதே| ஏகதோஷத்விதோஷத்ரிதோஷப்ரகதிஷு யதாஸங்க்யமேகோ தோஶோ த்வௌ தோஷோ த்ரயோ தோஷா அதிகா இத்யர்தஃ| நநு, ஸமதாதோர்வாதாதீநாஂ ஸமத்வாத் கதமிவாதிக்யஂ ஸ்யாத் ? ப்ரூமஃ| ஸமதாதோரபி ஸமாநாஂ த்ரயாணாமபி தஸ்மிந் காலே ஸ்வப்ரமாணதோ யதாஸ்வஂ துல்யே நாதிகத்வஂ பவதீதி யுக்தஂ தத்ராப்யாதிக்யம்| யதி வா தோஷோऽதிக இதி பாஹுல்யேநோக்தம்| தேந ஷட்ஸ்வேவ ப்ரகதிஷு தோஷாதிகபாவஃ, ந து ஸமதாதாவிதி வேத்யம்| அதுநா வாதஸ்ய ப்ராதாந்யஂ ஷட்பிஃ காரணைஃ ப்ரதர்ஶ்ய வாதப்ரகதி ப்ராகபிதத்தே-

Adhikarana doShANAmanilasya balatvam (84) · Śloka 84

விபுத்வாதாஶுகாரித்வாத்வலித்வாதந்யகோபநாத்| ஸ்வாதந்த்ர்யாத்பஹுரோகத்வாத்தோஷாணாஂ ப்ரவலோऽநிலஃ||௮௪||

விபுத்வாத்-வ்யாபித்வாத்| ததா, ஆஶுகாரித்வாத்| ததா, பலித்வாத், யதா ஹி வாயுர்வ்யாப்யாஶுகாரீ பலீ ச, ந ததா பித்தஶ்லேஷ்மாணௌ| ததா, அந்யகோபநாத், ஸ்வஜாதீயாபேக்ஷயாऽந்யௌபித்தஶ்லேஷ்மாணௌ, அநேந யதா கோப்யேதே, ந தாப்யாஂ ததாऽயம்| ததா, ஸ்வாதந்த்ர்யாத்-ப்ரேரகத்வாத், ததா ஹி நாஸாவந்யேந ப்ரேர்யதேऽதஃ ஸ்வதந்த்ரோऽஸௌ| ததா, பஹுரோகத்வாத்| ததா சோக்தம்-"அஶீதிர்வாதஜா ரோகாஶ்சத்வாரிஶச்ச பித்தஜாஃ| விஂஶதிஃ ஶ்லேஷ்மஜாஶ்ச" இதி| ஏவஂ த்ரயாணாஂ தோஷாணஂ மத்யேऽநிலஃ ப்ரபலஃ-ப்ரதாநம்|

Adhikarana vAtaprakRutInAM lakShaNAni (85-89) · Śloka 89

ப்ராயோऽத ஏவ பவநாத்யுஷிதா மநுஷ்யா தோஷாத்மகாஃ ஸ்புடிததூஸரகேஶகாத்ராஃ| ஶீதத்விஷஶ்சலததிஸ்மதிபுத்திசேஷ்டா- ஸௌஹார்ததஷ்டிகதயோऽதிபஹுப்ரலாபாஃ||௮௫|| அல்பவித்தபலஜீவிதநித்ராஃ ஸந்நஸக்தசலஜர்ஜரவாசஃ| நாஸ்திகா பஹுபுஜஃ ஸவிலாஸா கீதஹாஸமகயாகலிலோலாஃ||௮௬|| மதுராம்லபடூஷ்ணஸாத்ம்யகாங்க்ஷாஃ கஶதீர்காகதயஃ ஸஶப்தயாதாஃ| ந தடா ந ஜிதேந்த்ரியா ந சார்யா ந ச காந்தாதயிதா பஹுப்ரஜா வா||௮௭|| நேத்ராணி சைஷாஂ கரதூஸராணி வத்தாந்யசாரூணி மதோபமாநி| உந்மீலிதாநீவ பவந்தி ஸுப்தே ஶைலத்ருமாஂஸ்தே ககநஂ ச யாந்தி||௮௮|| அத்ந்யா மத்ஸராத்மாதாஃ ஸ்தேநாஃ ப்ரோத்பத்தபிண்டிகாஃ| ஶ்வஶகாலோஷ்ட்ரகத்ராகுகாகாநூகாஶ்ச வாதிகாஃ||௮௯||

ப்ராயோக்ரஹணஂ க்வசித்வ்யபிசாரர்தம்| அத ஏவ-அஸ்மாதேவ காரணாத், பவநாத்யுஷிதாஃ-வாயுநாऽதிஷ்டிதாஃ, மநுஷ்யாஃ ப்ராய ஏவஂரூபா பவந்தி| காரணாநுவிதாயித்வாத் கார்யாணாம்| தோஷாத்மகாஃ-ந து குணஸ்வபாவாஃ, ந ஶுபஸ்வபாவா பவந்தி| ஶுக்ரார்தவரூபாவஸ்தாமாரப்யாஜீவிதஂ பவநாத்யுஷிதா மாநவாஃ ஸ்புடிததூஸரகேஶகாத்ராஃ| ஸ்புடிதாநி தூஸராணி ச கேஶகாத்ராணி யேஷாஂ த ஏவம்| ததா, ஶீதஂ த்விஷந்தீதி ஶீதத்விஷஃ, உஷ்ணாபிலாஷித்வாத்| ததா, சலா தத்யாதயோ கத்யந்தா யேஷாஂ தே ததோக்தாஃ| ததா, அதிஶயேந பஹுஃ ப்ரலாபஃ-ஸம்பாஷணஂ, யேஷாஂ த ஏவம்| வஸந்ததிலகாவத்தம்| அல்பாஃ வித்தாதயோ நித்ராந்தா யேஷாஂ த ஏவம்| ததா, ஸந்நா ஸக்தா சலா ஜர்ஜாரா வாக் யேஷாஂ த ஏவம்| கேஷாஞ்சித்ஸந்நா-அவஸாதஂ நீதா, கேஷாஞ்சித்ஸக்தா-பாஷணே விலம்ப்ய விலம்ப்ய ப்ரவத்தா, கேஷாஞ்சிச்சலா, கேஷாஞ்சிஜ்ஜர்ஜரா-பிந்நகாஂஸ்யஸ்வநஸதஶீ வாகிதி| ததா நாஸ்தி பரலோக இத்யேவஂ மதிர்யேஷாஂ தே நாஸ்திகாஃ| "அஸ்தி நாஸ்தி திஷ்டஂ மதிஃ" இதி டக்| ததா, பஹுபுஜஃ-அநல்பாஶநாஃ| ததா, ஸவிலாஸாஃ-ஸலீலாஃ| ததா, கீதஹாஸாதிலோலாஃ தத்ப்ரியாஃ| ஸ்வாகதாவத்தம்| ததா, மதுராம்லபடூஷ்ணஸாத்ம்யா மதுராத்யபிலாஷிணஶ்ச| கஶாஶ்ச தே தீர்காகதயஶ்ச, தே கஶதீர்காகாராஃ| ததா, ஸஶப்தஂ யாதஂ-கமநஂ, யேஷாஂ தே ஸஶப்தயாதாஃ| ந தடாஃ-ந தடஶரீராஃ| ந ஜிதேந்த்ரியாஃ| ந சார்யாஃ-அஸந்தஃ| காந்தாநாஂ ஸ்த்ரீணாஂ, ந ச தயிதாஃ-[ந] அபிமதாஃ| ந ச பஹுப்ரஜாஃ-அபி து ஸ்வல்பஸந்ததயஃ| "யா(ர்யா)வந்தஃ(ந்தஂ)ஶேஷஂ(ஷ)பூர்வஸாம்யாதௌபச்சந்தஸிகஂ வதந்தி ஸந்தஃ|" ஏஷாஂ ச-வாதப்ரகதீநாஂ, நேத்ராணீ கராணி-பருஷாணி, ததா தூஸராணி-பாஂஸுநேவாவகீர்ணாநி, வத்தாநிவர்துலாநி, அசாரூணி, மதோபமாநி ச, ததா ஸுப்தே-ஸ்வப்நே, உந்மீலிதாநீவ-உத்தாடிதாநீவ, பவந்தி| தே-வாதப்ராகதயஃ, ஸ்வப்நே ஸதி ஶைலத்ருமாந் ககநஂ ச கச்சந்தி| இந்த்ரவஜ்ராவத்தம்| தே ச, அதந்யாஃ-அபவ்யாஃ, மத்ஸரேணாத்மாதாஃ-த்வேஷபூர்ணாஃ| ததா, ஸ்தேநாஃ-சௌராஃ| ப்ரோத்பத்தபிண்டிகாஃ-ஜங்காயாஃ பஶ்சிமாத்பாகாத் ப்ரகர்ஷேணோந்நதாஃ பிண்டிகா யேஷாஂ த ஏவம்| அணுகஂ-ஸ்வபாவஃ, ஸ்வரரூபசேஷ்டாநுகரணம்| ஶ்வாதீநாமிவாநூகஂ யேஷாஂ-வாதிகாநாஂ, த ஏவம்| வாதிகா இதி பூம்நி மத்வர்தீயஷ்டக், வாதபூயிஷ்டா இத்யர்தஃ|

Adhikarana pittaprakRutilakShaNAni (90-95) · Śloka 95

அதுநா பித்தப்ரகதிலக்ஷணஂ ப்ரஸ்தௌதி-பித்தஂ வஹ்நிர்வஹ்நிஜஂ வா யதஸ்மா த்பித்தோத்ரிக்தஸ்தீக்ஷ்ணதஷ்ணாபுபுக்ஷஃ| கௌரோஷ்ணாங்கஸ்தாம்ரஹஸ்தாங்க்ரிவக்ரஃ ஶூரோ மாநீ பிங்ககேஶோऽல்பரோமா||௯௦|| தயிதமால்யவிலேபநமண்டநஃ ஸுசரிதஃ ஶுசிராஶ்ரிதவத்ஸலஃ| விபவஸாஹஸபுத்திபலாந்விதோ பவதி பீஷு கதிர்த்விஷதாமபி||௯௧|| மேதாவீ ப்ரஶிதிலஸந்திபந்தமாஂஸோ நாரீணாமநபிமதோऽல்பஶுக்ரகாமஃ| ஆவாஸஃ பலிததரங்கநீலிகாநாஂ புங்க்தேऽந்நஂ மதுரகஷாயதிக்தஶீதம்||௯௨|| கர்மத்வேஷீ ஸ்வேதநஃ பூதிகந்தி ர்பூர்யுச்சாரக்ரோதபாநாஶநேர்ஷ்யஃ| ஸுப்தஃ பஶ்யேத்கர்ணிகாரந்பலாஶாந் திக்தாஹோல்காவித்யுதர்காநலாஂஶ்ச||௯௩|| தநூநி பிங்காநி சலாநி சைஷாஂ தந்வல்பபக்ஷ்மாணி ஹிமப்ரியாணி| க்ரோதேந மத்யேந ரவேஶ்ச பாஸா ராகஂ வ்ரஜந்த்யாஶு விலோசநாநி||௯௪|| மத்யாயுஷோ மத்யபலாஃ பண்டிதாஃ க்லேஶபீரவஃ| வ்யாக்ரர்க்ஷகபிமார்ஜாரயக்ஷாநூகாஶ்ச பைத்திகாஃ||௯௫||

தந்வந்தரிமதேந பித்தமேவ வஹ்நிஃ பாகாதிகர்மகரணாத்| அதவா வஹ்நிஜஂ-வஹ்நேர்ஜாதஂ, அக்ந்யாதாரத்வாத்| யதஸ்மாத்-யதஶ்சைவமதோ ஹேதோஃ, பித்தாதிகஃ புருஷஸ்தீவ்ரதஷ்ணாபுபுக்ஷோ பவதி| ததாவிதாத்காரணாதுத்பந்நத்வாத் அப்தாத் ரஸதாதுஶ்ச தஸ்ய த்ராகேவ ஶுஷ்யதீதிபாவஃ| ததா, கௌர உஷ்ணாங்கஶ்ச| ததா, தாம்ரவர்ணஂ ஹஸ்தாங்ரிவக்ரஂ யஸ்ய ஸ ஏவம்| ததா,ஶூரோ மாநீ ச| ததா, கபிலகேஶோऽல்பரோமா ச| ஶாலிநீவத்தம்| தயிதாநி மால்யாதீநி யஸ்ய ஸ ஏவம்| ததா, ஸுசரிதஃ-ஶோபநசேஷ்டிதஃ| ததா, ஶுசிஃ-காயவாங்மநோவ்யாபாரைர்மலிநைரஸஂஸ்பஷ்டஃ| ஆஶ்ரிதாநாஂ வத்ஸலஃ-ப்ரியகத், விபவாதியுக்தஶ்ச| ததா, பீஷு-பயேஷு, த்விஷதாமபிகதிஃ ஶரண்யத்வாத்பவதி| அபிஶப்தாத்ஸுஹதாஂ மத்யஸ்தாநாஂ கிமு ஸ கதிர்ந பவதி ? இதி த்யோதயதி| த்ருதவிலம்பிதஂ வத்தம்| மேதாவீதி ப்ரஶஂஸார்தே "அஸ்மாயாமேதாஸ்ரஜோ விநிஃ" இதி விநிஃ| ஸந்திபந்தாஶ்ச மாஂஸாநி ச, தாநி ப்ரஶிதிலாநி யஸ்ய ஸ ஏவம்| ததா, ஸ்த்ரீணாமநபீஷ்டஃ| அல்பௌ ஶுக்ரகாமௌ யஸ்ய ஸ ஏவம்| பலிதாதீநாமாவாஸஃ-தாந்யஸ்ய பஹூநி ஸந்தீத்யர்தஃ| ஸ ச மதுராத்யந்நஂ புங்க்தே| ப்ரஹர்ஷிணீவத்தம்| கர்மத்வேஷீதி "பஹுலமாபீக்ஷ்ண்யே" ணிநிஃ| ஸ்வித்யதீதி ஸ்வேதநஃ| பூதிர்கந்தோ யஸ்ய ஸ பூதிகந்திஃ| "கந்தஸ்யேதுத்பூதி" இத்யாதிநா இதாதேஶஃ| புரயஃ-ப்ரபூதாஃ, உச்சாராதயோ யஸ்ய ஸ ஏவம்| ஸ ச பைத்திகஃ ஸுப்தஃ ஸந் கர்ணிகாராதீந் பஶ்யேத்| ஶாலிநீவத்தம்| ஏஷாஂ ச-பைத்திகாநாஂ விலோசநாநி தநுத்வாதிகுணயுக்தாநி பவந்தி| தாநி ச க்ரோதாத்யைர்த்ராகேவ லௌஹித்யஂ யாந்தி| உபஜாதிவத்தம்| தே ச பைத்திகா மத்யாயுஷ்ட்வாதியுக்தா பவந்தி| வ்யாக்ராதீநாமிவாநூகஂ யேஷாஂ த ஏவம்| அத ஶ்லேஷ்மப்ரகதிலக்ஷணார்தமாஹ-

Adhikarana SleShmaprakRutilakShaNAni (96-103) · Śloka 103

ஶ்லேஷ்மா ஸோமஃ ஶ்லேஷ்மலஸ்தேந ஸௌம்யோ கூடஸ்நிக்தஶ்லிஷ்டஸந்த்யஸ்திமாஂஸஃ| க்ஷுத்தட்துஃகக்லேஶகர்மைரதப்தோ புத்த்யா யுக்தஃ ஸாத்விகஃ ஸத்யஸந்தஃ||௯௬|| ப்ரியங்குதூர்வாஶரகாண்டஶஸ்த்ர- கோரோசநாபத்மஸுவர்ணவர்ணஃ| ப்ரலம்பபாஹுஃ பதுபீநவக்ஷா மஹாலலாடோ கநநீலகேஶஃ||௯௭|| மத்வங்கஃ ஸமஸுவிபக்தசாருதேஹோ பஹ்நோஜோரதிரஸஶுக்ரபுத்ரபத்யஃ| தர்மாத்மா வததி ந நிஷ்டுரஂ ச ஜாது ப்ரச்சந்நஂ வஹதி தடஂ சிரஂ ச வைரம்||௯௮|| ஸமதத்விரதேந்த்ரதுல்யயாதோ ஜலதாம்போதிமதங்கஸிஂஹகோஷஃ| ஸ்மதிமாநபியோகவாந் விநீதோ ந ச பால்யேऽப்யதிரோதநோ ந லோலஃ||௯௯|| திக்தஂ கஷாயஂ கடுகோஷ்ணரூக்ஷ- மல்பஂ ஸ புங்க்தே பலவாஂஸ்ததாऽபி| ரக்தாந்தஸுஸ்நிக்தவிஶாலதீர்க- ஸுவ்யக்தஶுக்லாஸிதபக்ஷ்மலாக்ஷஃ||௧௦௦|| அல்பவ்யாஹாரக்ரோதபாநாஶநேஹஃ ப்ராஜ்யாயுர்வித்தோ தீர்கதர்ஶீ வதாந்யஃ| ஶ்ராத்தோ கம்பீரஃ ஸ்தூலலக்ஷஃ க்ஷமாவா- நார்யோ நித்ராலுர்தீர்கஸூத்ரஃ கதஜ்ஞஃ||௧௦௧|| ஜுர்விபஶ்சித்ஸுபகஃ ஸுலஜ்ஜோ பக்தோ குரூணாஂ ஸ்திரஸௌஹதஶ்ச| ஸ்வப்நே ஸபத்மாந்ஸவிஹங்கமாலாஂ- ஸ்தோயாஶயாந் பஶ்யதி தோயதாஂஶ்ச||௧௦௨|| ப்ரஹ்மருத்ரேந்த்ரவருணதார்க்ஷ்யஹஂஸகஜாதிபைஃ| ஶ்லேஷ்மப்ரகதயஸ்துல்யாஸ்ததா ஸிஂஹாஶ்வகோவஷைஃ||௧௦௩||

யஸ்மாச்ச்லேஷ்மா ஸோமஃ, தேந ஹேதுநா ஶ்லேஷ்மலோ நரஃ ஸௌம்யோ பவதி| காரணாநுவிதாயித்வாத்கார்யாணாம்| ஸோம இவ ஸௌம்யஃ, ஶாகாதித்வாத்யஞ்| ததா, கூடஸ்நிக்தஶ்லிஷ்டாநி ஸந்த்யஸ்திமாஂஸாநி யஸ்ய ஸ ஏவம்| ததா, க்ஷுத்ராதிபிரதப்தஃ-அக்ஷோபிதோ பவதி| ததா, புத்த்யாऽந்விதஃ ப்ரஶஸ்தஸத்வஶ்ச| ததா, ஸத்யஂ ஸந்ததாதி ப்ரதிஜாநீதே, இதி ஸத்யஸந்தஃ| "ஆதஶ்சோபஸர்கே" இத்யட்| ஶாலிநீவத்தம்| ப்ரியங்க்வாதிதுல்யேந வர்ணேந ஏகைகேந யுக்தஃ| கஶ்சித்ப்ரியங்குஸமாநவர்ணஃ கஶ்சித்தூர்வாஸதஶவர்ணஃ கஶ்சிச்சரஸ்தம்பஸதஶவர்ணஃ கஶ்சிஹச்சஸ்த்ரதுல்யவர்ணஃ கஶ்சித்கோரோசநாதுல்யவர்ணஃ கஶ்சித்பத்மதுல்யவர்ணஃ, கஶ்சித்ஸுவர்ணஸதஶவர்ணஃ| ததா, ப்ரலம்பபாஹுஃ தீர்கபுஜஃ| ததா, விஸ்தீர்ணபீவரவக்ஷாஃ| ததா, மஹல்லலாடம் அலிகஂ, யஸ்ய ஸ ததா| ததா, கநநீலகேஶஃ| உபஜாதிவத்தம்| மத்வங்கஃ-கோமலாவயவஃ| ஸமஃ ஸுஷ்டு விபக்தோ-விபக்தாவயவஃ, சாருர்தேஹோ யஸ்ய ஸ ஏவம்| பஹவஸ்தேஜோரதிரஸாதயோ யஸ்ய ஸ ஏவம்| ததா, தர்மஸ்வபாவஃ| நிஷ்டுரஂ ந கதாசித்வததி| ப்ரச்சந்நஂ-கூடஂ கத்வா, வைரஂ தடஂ சிரஂ வஹதி-ந து ஶிதிலயதி| ப்ரஹர்ஷிணீவத்தம்| ஸமதஸ்ய த்விரதேந்த்ரஸ்ய துல்யஂ யாதஂ-கமநஂ, யஸ்ய ஸ ஏவம்| ததா, ஜலதாதிஸதஶஶப்தஃ| ததா, ப்ரஶஸ்தஸ்மதிஃ ஶோபநாபியோகீ விநயீ ச பவதி| பால்யேऽபி-பாலத்வேऽபி நாதிரோதநோ ந ச லோலுபஃ| ஔபச்சந்தஸிகஂ வத்தம்| ஸ சாந்நஂ திக்தாதிரஸயுக்தஂ பலக்ஷேபகஂ புங்க்தே, ததாऽல்பமபி புங்க்தே, ததாऽபி ஸ்வபாவாத்பலீ பவதி| ரக்தாவந்தௌ யயோஸ்தே ரக்தாந்தே, ததா ஸுஸ்நிக்தே விஶாலே தீர்கே ச, ததா ஸுவ்யக்தௌ ஶுக்லாஸிதௌ யயோஸ்தே ஸுவ்யக்தஶுக்லாஸிதே, ததா பக்ஷ்மலே, ஏவஂபூதே அக்ஷிணி யஸ்ய ஸ ஏவம்| இந்த்ரவஜ்ராவதம்| அல்பா வ்யாஹாராதயோ யஸ்ய ஸ ஏவம்| [ *வ்யாஹாரோ-பாஷணம்| பாநஂ-பாநீயாதி| அஶநஂ-போஜநம்| ஈஹா-காயிகா சேஷ்டா| ] ப்ராஜ்யே-ப்ரபூதே, ஆயுர்வித்தே யஸ்ய ஸ ஏவம்| தீர்கதர்ஶீ-பாவி கார்யஂ பஶ்யதி, இதஂ குர்வத இதமவஶ்யஂ ஸம்பத்யத இதி| வதாந்யோ-வல்குபாஷீ தாதா ச| ஶ்ராத்தோ-தாநாதௌ ஶ்ரத்தாவாந்| கம்பீரோ-மஹாசித்தஃ| ஸ்தூலலக்ஷோ-பூரிதாதா| க்ஷமாவாந்-க்ஷாந்தியுக்தஃ| ஆர்யஃ-ஸஜ்ஜநஃ| நித்ராலுஃ-பஹுநித்ரஃ| தீர்கஸூத்ரஃ-சிரகாரீ| கதஂ ஜாநாதீதி கதஜ்ஞஃ| வைஶ்வதேவீவத்தம்| ஜுஃ-அகுடிலசித்தஃ| விபஶ்சித்-பண்டிதஃ| ஸுபகோ-ஜநப்ரியஃ| ஸுஷ்டு லஜ்ஜத இதி ஸுலஜ்ஜஃ| குரூணாஂ-பித்ராதீநாஂ, பக்தஃ-ஸேவகஃ| ததா, ஸ்திரஂ-தடஂ, ஸௌஹதஂ-மைத்ரீ, யஸ்ய ஸ ஏவம்| ஸ்வப்நே தோயாஶயாந்-தடாகாதீந், ஸஜலஜாந் பக்ஷிபங்க்தியுக்தாஂஶ்ச பஶ்யதி, தோயதாஂஶ்ச பஶ்யதி| உபஜாதிவத்தம்| ப்ரஹ்மாதிபிஃ ஶ்லேஷ்மப்ரகதயஃ ஸமாநாஃ, ஸிஂஹாதிபிஶ்ச| [*தார்க்ஷ்யோ-கருடஃ| கஜாதிபஃ-ஏராவதஃ|] ஏவஂ பதக்வாதாதிப்ரகதீஸ்திஸ்ரோऽபிதாய த்வந்த்வஸர்வதோஷப்ரகதிலக்ஷணாபிதித்ஸயேதமாஹ-

Adhikarana dvandvasarvadoShaprakRutilakShaNam (104) · Śloka 104

ப்ரகதீர்த்வயஸர்வாத்தா த்வந்த்வஸர்வகுணோதயே| |௧௦௪|

த்வயாத்-ஸஂஸர்காத், உத்பூதாஸ்திஸ்ரஃ ப்ரகதயஃ, ஸர்வோத்தா-ஸர்வதோஷோத்பூதா, ஏகா ப்ரகதிஃ, ஏவஂ ப்ரகதயோ த்வயஸர்வோத்தாஶ்சதஸ்ரஃ| குணஶப்தோऽத்ர தர்மவசநோ லிங்கவசநோ வா| த்வந்த்வஶப்தேந தோஷத்வயஂ ஸர்வஶப்தேந ச தோஷத்ரயஂ லக்ஷ்யதே| த்வந்த்வஂ ச ஸர்வே ச த்வந்த்வஸர்வே, தேஷாஂ குணாஃ-தோஷத்வயதோஷத்ரயாணாஂ தர்மா லிங்காநி வா, தேஷாமுதயஃ-ப்ராதுர்பாவோ, த்வந்த்வஸர்வகுணோதயஃ, தஸ்மிந் த்வந்த்வஸர்வகோணோதயே ஸதி, த்வயஸர்வோத்தாஃ ப்ரகதீர்வதேத்-ஆதிஶேத்| த்வயஂ ச ஸர்வே ச த்வயஸர்வே, தேப்ய உத்தஃ-உத்தாநஂ, யாஸாஂ தாஃ| ஏவஂ த்வந்த்வதோஷகுணோதயே த்வந்த்வோத்தாஃ ப்ரகதீர்வதேத், ஸர்வதோஷகுணோதயே ஸர்வோத்தாஂ ப்ரகதிஂ வதேத்| உத்த இத்யுத்பூர்வாத்திஷ்டதேஃ "ஸுபி ஸ்தஃ" இதி யோகவிபாகாத்கஃ| "உதஃ ஸ்தாஸ்தம்போஃ பூர்வஸ்ய" இதி பூர்வஸவர்ணாதேஶஃ| "அத்ராத்யாஸ்த்ரயோ நித்யாதுரா தோஷாநுஶயிதஶரீரத்வாத்| விஶேஷதஶ்ச த்வந்த்வப்ரகதயஃ| தேஷு ஹி குணமிஶ்ரவிகாரகாரிஷு க்ஷுத்பிபாஸாதிஷ்விவாரோக்யவ்யபதேஶஃ" (ஸஂ. ஶா. அ. ௮)| ஏவஂ வாதாதிப்ரகதீர்நிர்திஶ்ய, ஸத்த்வாதிப்ரகதீர்நிர்திதிக்ஷுராஹ-

Adhikarana satvAdiprakRutilakShaNam (104) · Śloka 104

| ஶௌசாஸ்திக்யாதிபிஶ்சைவஂ குணைர்குணமயீர்வதேத்||௧௦௪||

சஶப்தோ பிந்நக்ரமே, குணமயீஶ்சேத்யத்ர த்ரஷ்டவ்யஃ| ஏவஂ-வாதாதிப்ரகதிவத், பதக்த்வந்த்வஸர்வோத்தாஃ ஶௌசாஸ்திக்யாதிபிஃ ஸத்த்வாதிகுணைஃ (ஶ்லோ. ௭) ஸப்த ஸத்த்வாதிகுணமயீஶ்ச ப்ரகதீர்வதேத்| ஆதிக்ரஹணாத் ஶுக்லதர்மருச்யாதிபிஃ ஸத்த்வாதீநாஂ குணைர்யதாயதஂ ஸத்த்வாதிப்ரகதீர்வாதாதிப்ரகதயஃ பரஸ்பரமநுருத்யந்தே, ஸத்த்வாதிப்ரகதயஶ்ச வாதாதிப்ரகதீரநுருத்யந்தே| ஏவஂ வாதாதிப்ரகதயஃ ஸப்த, ஸத்த்வாதிப்ரகதயோऽபி ஸப்தைவ| ஜாதிகுலதேஶகாலவயோபலப்ரத்யாத்மஸஂஶ்ரயாஶ்ச ஸப்தைவ| ததா ஹி-தஶ்யந்தே புருஷாணாஂ ஜாத்யாதிநியதாஸ்தே தே பாவவிஶேஷாஃ பரஸ்பரவிலக்ஷணாஃ ஸத்த்வாத்யஸங்க்யேயபேதாவேஶாச்ச ரூபஸ்வரசரிதாநுகரணமப்யநூகஶப்தவாச்யமஸங்க்யபேதஂ பவதி| ஸத்த்வாத்யாவேஶஸ்த்வநந்தரஜந்மாப்யாஸவாஸநயா ஜந்யதே| தஸ்மாத்தேவமாநுஷதிர்யக்ப்ரேதநாரகாணாஂ தத்தத்விஶேஷாணாஂ ச யதாயதமேவாநூகஂ புருஷஸ்யாந்வீக்ஷேத| யஸ்மாச்சரீரஂ ஸத்த்வாதீநநுருத்யதே, ஸத்த்வாதயோऽபி ஶரீரம்| ப்ரகதிவிபாகஶ்சாயஂ ததநுரூபசிகித்ஸாப்ரவத்தயே வைத்யஸ்யோபயுஜ்யதே| தத்ராத்யாஸ்த்ரயோ நித்யதுராஃ, தோஷாநுஶயிதஶரீரத்வாத்| விஶேஷதஶ்ச த்வந்த்வப்ரகதயஃ| தஸ்மாத்விபரீதகுணேந விதிநா தோஷோபக்ரமணீயோக்தேந தாநுபாசரேத்| ஸமதாதுப்ரகதிஸ்து ஸர்வரஸேந ஸாத்ம்யேநோபசரணீயஃ| ததா ச முநிஃ (ச.ஸூ. அ.௭/௪௧)- "ஸமஸர்வரஸஂ ஸாத்ம்யஂ ஸமதாதோஃ ப்ரஶஸ்யதே|" இதி| ஏவஂ வாதாதிப்ரகதீஃ ஸத்த்வாதிப்ரகதீஶ்ச பரஸ்பராநுரோதிநீர்நிர்திஶ்ய, வயோஜ்ஞாநார்தமாஹ-

Adhikarana vayoviBAgAdi (105) · Śloka 105

வயஸ்த்வாஷோடஶாத்வாலஂ தத்ர தாத்விந்த்ரியௌஜஸாம்| வத்திராஸப்ததேர்மத்யஂ தத்ராவத்திஃ பரஂ க்ஷயஃ||௧௦௫||

காலகதா ஶரீராவஸ்தா-வயஃ| தச்ச த்ரிதா, பாலமத்யவத்தபேதேந| வயஃ புநராஷோடஶாத்வர்ஷாத்-ஷோடஶஂ வர்ஷஂ யாவத், பாலம்| ததபி த்ரிவிதம்,-க்ஷீரக்ஷீராந்நாந்நவத்த்யா| தத்ர-பாலே வயஸி, தாதூநாஂ-ரஸாதீநாஂ, இந்த்ரியாணாஂ சக்ஷுராதீநாஂ ததா ஸர்வதாத்வாப்யாயகஸ்ய-ஓஜோஸோ, வத்திஃ| ஶ்லேஷ்மாதிக்யாச்ச பாலஸ்ய ஸ்நேஹமார்தவஸௌகுமார்யால்பக்ரோதத்வஸௌபாக்யாநி பவந்தி| ஆஸப்ததேர்மத்யஂ வயஃ| ஆஙத்ர மர்யாதாயாம், நாபிவிதௌ| ததஶ்சைகோநஸப்ததிஂ யாவந்மத்யஂ வயஃ| ததபி த்ரிவிதம்,-யௌவநஂ ஸம்பூர்ணத்வமபரிஹாநிஶ்ச| தஸ்மிந் பித்தோத்ரேகஃ, தேந தீப்தாக்நிதா ப்ரஜ்ஞாபரிபாகோ வ்யவஸாயஶ்சேதி பவதி| தத்ராத்ரிஂஶதோ யௌவநம், ஆசத்வாரிஂஶதஃ ஸர்வதாத்விந்த்ரியபலவீர்யபௌருஷஸ்மரணவசநவிஜ்ஞாநப்ரஶ்ரயகுணஸம்பூர்ணத்வம், அதஃபரமபரிஹாநிஃ| தத்ரேத்யாதி| [ தத்ர- ] தஸ்மிந்மத்யே வயஸி, தாத்வாதீநாமவத்திஃ-அவர்தநஂ, பவதி| பரஂ க்ஷயஃ| பரஂ-ஏகோநஸப்ததேராஜீவிதஂ யாவத், தாத்விந்த்ரியௌஜஸாஂ க்ரமேண க்ஷயஃ, ததா பலவீர்யபௌருஷவசநஸ்மரணவிஜ்ஞாநப்ரஶ்ரயகுணாநாஂ ச| ததா, "வலீபலிதகாஸஶ்வாஸாக்நிஸாதாதிபிரபிபூயமாநஂ ஜீர்ணஂ பவநமிவாபிவஷ்டஂ ஸீததி| தஸ்மிந்மாருதோத்ரேகஃ, தேந ஶ்லதாஸாரமாஂஸஸந்த்யஸ்திதா த்வக்பாருஷ்யமவநாமஃ காயஸ்ய வேபதுஃ ஶ்லேஷ்மஸிங்காணகோதீரணஂ தாதுக்ஷயஶ்ச" (ஸஂ. ஶா. அ. ௮)| இதி|

Adhikarana vapuShaH suKAyuShoH pAtratvam (106-107) · Śloka 107

ஸ்வஂ ஸ்வஂ ஹஸ்தத்ரயஂ ஸார்த்தஂ வபுஃ பாத்ரஂ ஸுகாயுஷோஃ| ந ச யத்யுக்தமுத்ரிக்தைரஷ்டாபிர்நிந்திதைர்நிஜைஃ||௧௦௬|| அரோமஶாஸிதஸ்தூலதீர்கத்வைஃ ஸவிபர்யயைஃ| |௧௦௭|

ஸ்வஂஸ்வஂ-ஆத்மீயமாத்மீயஂ, ஹஸ்தத்ரயஂ ஸார்த்தஂ ப்ரமாணதோ யத்வபுஃ-ஶரீரஂ, தத்ஸுகாயுஷோஃ பாத்ரஂ-பாஜநம்| ஏவஂபூதமபி யத்-வபுஃ, உத்ரிக்தைஃ-அதிகைர்நிமித்தைஃ, நிந்திதைஃ-அப்ரஶஸ்தைஃ, நிஜைஃ-ஸஹஜைஃ, அஷ்டாபிர்ந யுக்தம்| கைஃ ? அரோமஶாதிபிஃ| தேநாரோமஶஂ யத்வபுஸ்தத்ஸுகாயுஷோர்ந பாத்ரம்| ததா, யததிரோமஶஂ தச்ச ஸுகாயுஷோர்ந பாத்ரம்| அஸிதாதிஷ்வப்யேவஂ யோஜ்யம்| ஏவமீஷத்ரோமாதியுக்தஂ யத்புநர்ஹஸ்தத்ரயஂ ஸார்த்தஂ தத்ஸுகாயுஷோஃ பாத்ரம்|

Adhikarana suKAyuH pAtrasya vapuSho lakShaNAni (107-114) · Śloka 114

| ஸுஸ்நிக்தா மதவஃ ஸூக்ஷ்மா நைகமூலாஃ ஸ்திராஃ கசாஃ||௧௦௭|| லலாடமுந்நதஂ ஶ்லிஷ்டஶங்கமர்தேந்துஸந்நிபம்| கர்ணௌ நீசோந்நதௌ பஶ்சாந்மஹாந்தௌ ஶ்லிஷ்டமாஂஸலௌ||௧௦௮|| நேத்ரே வ்யக்தாஸிதஸிதே ஸுபத்தகநபக்ஷ்மணீ| உந்நதாக்ரா மஹோச்ச்வாஸா பீநர்ஜுர்நாஸிகா ஸமா||௧௦௯|| ஓஷ்டௌ ரக்தாவநுத்தத்தௌ, மஹத்யௌ நோல்பணே ஹநூ| மஹதாஸ்யஂ, கநா தந்தாஃ ஸ்நிக்தாஃ ஶ்லக்ஷ்ணாஃ ஸிதாஃஸமாஃ||௧௧௦|| ஜிஹ்வா ரக்தாऽऽயதா தந்வீ, மாஂஸலஂ சிபுகஂ மஹத்| க்ரீவா ஹ்ரஸ்வா கநா வத்தா, ஸ்கந்தாவுந்நதபீவரௌ||௧௧௧|| உதரஂ தக்ஷிணாவர்தகூடநாபி ஸமுந்நதம்| தநுரக்தோந்நதநகஂ ஸ்நிக்தமாதாம்ரமாஂஸலம்||௧௧௨|| தீர்காச்சித்ராங்குலி மஹத்பாணிபாதஂ ப்ரதிஷ்டிதம்| கூடவஂஶஂ பஹத்பஷ்டஂ, நிகூடாஃ ஸந்தயோ தடாஃ||௧௧௩|| தீரஃ ஸ்வரோऽநுநாதீ ச, வர்ணஃ ஸ்நிக்தஃ ஸ்திரப்ரபஃ| |௧௧௪|

கேஶாஃ ஸுஸ்நிக்தாதிகுணயுக்தாஃ 'ஶ்ரேஷ்டாஃ' இத்யநுக்தமப்யர்தாத்கம்யதே| ததா சைவஂகுணவிஶிஷ்டைரேதைர்யுக்தஂ வபுஃ ஸுகாயுஷோஃ பாத்ரஂ பவதி| ஏவஂ லலாடாதிஷ்வபி சிந்த்யம்| லலாடமுந்நதஂ-ஊர்த்வஂ கதம்| ததா, ஶ்லிஷ்டௌ-அநுல்பணௌ, ஶங்கௌ யஸ்மிஂஸ்ததேவம்| ததா, அர்தேந்துஸந்நிபஂ-அர்தசந்த்ராகாரம்| கர்ணௌ நீசோந்நதௌ,-அதோ நீசௌ-ஹ்ரஸ்வௌ, ஊர்த்வமுந்நதௌ| பஶ்சாந்மஹாந்தௌ-விஸ்தீர்ணௌ| ததா, ஶ்லிஷ்டௌ ச தௌ மாஂஸலௌ ச, ஶ்லிஷ்டௌரம்யௌ, மாஂஸலௌ-உபசிதமாஂஸௌ| நேத்ரே-வ்யக்தௌ ஸ்புடௌ, அஸிதஸிதௌ வர்ணௌ யயோஸ்த ஏவம்| கஷ்ணோ பாகஃ கஷ்ண ஏவ ஶுக்லஃ ஶுக்ல ஏவ, ந வர்ணாந்தரவ்யாமிஶ்ரே| ததா, ஸுபத்தே-ஸுஸந்திநீ, கநே-ஸஂஹதே, பக்ஷ்மணீ யயோஸ்த ஏவம்| நாஸிகா-க்ராணம்| உந்நதமக்ரஂ யஸ்யாஃ ஸைவம்| ததா, மஹாநுச்ச்வாஸோ யஸ்யாஃ ஸைவம்| ததா, பீநா-அஶிதிலா| ததா, ஜுஃ-அவக்ரா| ததா, ஸமா-அநிம்நோந்நதா| ஓஷ்டௌ ரக்தௌ| ததா, அநுதத்தௌ-பஹிரநிர்கதௌ| த்வே ஹநூ மஹத்யௌ| நோல்பணே-நோந்நதே| ஹநுஶப்தஸ்ய ஸ்த்ரீத்வமத்ர சிந்த்யம்| ஆஸ்யஂ-முகம், மஹத்| தந்தாஃ-த்விஜாஃ| கநாஃ-அவிரலாஃ| ஶ்லக்ஷ்ணாஃ-கோமலஸ்பர்ஶாஃ| ஸ்நிக்தாஃ-ஸ்நிக்தருசயஃ| ஸிதாஃ-ஶுக்லாஃ| ஸமாஃ-ஸமபங்க்தயஃ| ஜிஹ்வா-ரஸநா, ரக்தா| ததா, ஆயதா-தீர்கா| ததா, தந்வீ-ந ஸ்தூலா| சிபுகஂ மாஂஸலஂ மஹச்ச| க்ரீவா-ஶிரோதரா, ஹ்ரஸ்வா-அதீர்கா, கநா-நிபிடா, வத்தாவர்துலா ச| ஸ்கந்தௌ-அஂஸௌ| உந்நதௌ ச தௌ பீவரௌ ச| தக்ஷிண ஆவர்தோ யஸ்யா நாபேஃ ஸா தக்ஷிணாவர்தா| தக்ஷிணாவர்தா கூடா-நிம்நா [ ச ], நார்பிர்யஸ்ய தத்தக்ஷிணாவர்தகூடநாபி ஜடரம்| ததா, ஸமுந்நதஂ-ஸம்யகுந்நதஂ ஶ்ரேஷ்டத்வேநோந்நதம்| தநவோ ரக்தா உந்நதா நகா யஸ்ய ததேவஂபூதஂ பாணிபாதஂ ப்ரதிஷ்டிதஂ-ப்ரஶஸ்தஂ, பவதி| ததா, ஸ்நிக்தஂ-ஸ்நிக்தச்சாயம்| ததா, ஆதாம்ரஂ ச தந்மாஂஸலஂ ச,-ஆதாம்ரமாம்ஸலம்| ஸமந்தாத்தாம்ரஂஆதாம்ரம்| மாஂஸலஂ-உபசிதமாஂஸம்| ததா, தீர்காஃ-ஆயதாஃ, அச்சித்ராஃ-பரஸ்பரஂ ஸஂஶ்லிஷ்டாஃ, அங்குலயோ யஸ்ய ததேவம்| ததா, மஹத்-விஸ்தீர்ணம்| ததா, கூடஃ-அதஶ்யோ, வஂஶோ யஸ்ய ததேவஂவிதஂ பஷ்டஂ ப்ரஶஸ்தம்| ததா, பஹத்-விஸ்தீர்ணம்| ஸந்தயோ நிகூடாஃ-அந்தர்கதாஃ, தடாஃ-அத்ருடநஶீலாஃ| தீரஃ-அகபணஃ| ஸ்வரஃ-ஶப்தஃ| அநுநாதீ-கண்டாதிவதநுரணநந்யாயேந| வர்ணஃ ஸ்நிக்தஃ-அரூக்ஷஃ| ஸ்திரா ப்ரபா-காந்திஃ, யஸ்ய ஸ ஏவஂ ப்ரஶஸ்தஃ|

Adhikarana pRuShTAdInAM prASastyam (114) · Śloka 114

| ஸ்வபாஜஂ ஸ்திரஂ ஸத்த்வமவிகாரி விபத்ஸ்வபி||௧௧௪||

ஸத்த்வஂ ஸ்வபாவாஜ்ஜாதஂ ஸ்வபவஜம்,-அநாஹார்யஂ ப்ராகதமபாஹ்யஹேதுஜஂ ந மத்யாதிஹேதுஜம்| ஸ்திரஂ-அஹார்யம்| அத ஏவ விபத்ஸ்வப்யவிகாரி-அக்ஷோபி| அபிஶப்தாத் கிமுத ஸம்பத்ஸு ந ஸ்யாதேவஂவிதஂ ஸத்த்வஂ ஸ்வபாவஜமஹார்யஂ ச ?|

Adhikarana vapuShaH SuBatvam (115) · Śloka 115

உத்தரோத்தரஸுக்ஷேத்ரஂ வபுர்கர்பாதிநீருஜம்| ஆயாமஜ்ஞாநவிஜ்ஞாநைர்வர்த்தமாநஂ ஶநைஃ ஶுபம்||௧௧௫||

க்ஷேத்ரமிவ க்ஷேத்ரம், ஶோபநஂ க்ஷேத்ரஂ ஸுக்ஷேத்ரம்| வபுஃ-ஶரீரம்| தஸ்ய யதாவத்ப்ரஶஸ்தஂ ப்ரமாணலக்ஷணஂ "ஸ்வஂ ஸ்வஂ ஹஸ்தத்ரயஂ ஸார்த்தஂ" இத்யாதிக்ரந்தோக்தம்| ததா, ததவயவாநாஂ லலாடாதீநாஂ யதாவத்ப்ரஶஸ்தஂ குணலக்ஷணஂ "லலாடமுந்நதஂ" (ஶ்லோ.௧௦௮) இத்யாதிக்ரந்தோக்தம்| ததா, ப்ரஶஸ்தஂ ஸத்த்வலக்ஷணஂ "ஸ்வபாவஜஂஸ்திரஂ" இத்யாதிக்ரந்தோக்தம்| உத்தரோத்தரஂ ஸுக்ஷேத்ரஂ யஸ்மிந்வபுஷி ததுர்ரரோத்தரஸுக்ஷேத்ரஂ ப்ரஶஸ்தலக்ஷணபூமிகஂ வபுஃ ஶுபமித்யத்ர யோஜ்யம்| ஏததுக்தஂ பவதி,-யோதோக்தஂ ப்ரமாணஂ ஸுக்ஷேத்ரஂ வபுஃ ஶுபம், ததோऽபி யதோக்தலக்ஷணலலாதாத்யவயவஂ ஸுக்ஷேத்ரஂ வபுஃ ஶுபதரம், ததோऽபி யதோக்தஸத்த்வலக்ஷணகுணஂ ஸுக்ஷேத்ரஂ வபுஃஶுபதமம், இத்யுத்தரோத்தரஸுக்ஷேத்ரஶப்தஸ்யார்தஃ| ததா, கர்பாதிநீருஜம்| கர்ப ஆதிர்யேஷாஂ-பாலல்யௌவநாதீநாஂ வயோவஸ்தாவிஶேஷாணாஂ, த ஏவம்| கர்பதயோ நீருஜா யஸ்ய-வபுஷஃ, தத்கர்பாதிநீருஜஂ வபுஃ ஶுபம்| ஆயாமேத்யாதி| ஆயாமோ-தைர்க்யம், ஜ்ஞாநஂ-லௌகிகோ வ்யவஹாரலேஶஃ, விஜ்ஞாநஂ-விஶிஷ்டஂ ஜ்ஞாநஂ ஶாஸ்த்ராப்யாஸாதிஸமுத்திதஂ பரமார்தாவபோதபர்யந்தம், தைர்யத்வபுஃ ஶநைர்வர்த்தமாநஂ-வத்திமாப்நுவந்ந ஸஹஸா, தச்சுபம்|

Adhikarana sarvaguNopete SarIre SaradAM SatamAyuH (116) · Śloka 116

இதி ஸர்வகுணோபேதே ஶரீரே ஶரதாஂ ஶதம்| ஆயுரைஶ்வர்யமிஷ்டாஶ்ச ஸர்வே பாவாஃ ப்ரதிஷ்டிதாஃ||௧௧௬||

இதி-ஏவஂ ப்ரகாரேண யதோக்தேந| ஸர்வகுணைருபேதே-யுக்தே, ஶரீரே ஶரதாஂ-ஸமாநாஂ, ஶதமாயுஃ-ஜீவிதம், ததைஶ்வர்யஂ, ததேஷ்டாஃ-ஶுபா யே கேசித்பாவாஸ்தே, தத்ர ததாபூதே தேஹே ஸர்வே ப்ரதிஷ்டிதாஃவ்யவஸ்திதா வர்ஷஶதாநுபந்திநஃ|

Adhikarana balapramANaj~jAnam (117-118) · Śloka 118

ஏவஂ வபுஷஃ ப்ரஶஸ்தலக்ஷணமுக்த்வா பலப்ரமாணஜ்ஞாநார்தமாஹ த்வக்ரக்தாதீநி ஸத்த்வாந்தாந்யக்ர்யாண்யஷ்டௌ யதோத்தரம்| பலப்ரமாணஜ்ஞாநார்தஂ ஸாராண்யுக்தாநி தேஹிநாம்||௧௧௭|| ஸாரைருபேதஃ ஸர்வைஃ ஸ்யாத்பரஂ கௌரவஸஂயுதஃ| ஸர்வாரம்பேஷு சாஶாவாந்ஸஹிஷ்ணுஃ ஸந்மதிஃ ஸ்திரஃ||௧௧௮||

த்வக்ரக்தாதீநி ஸத்த்வாந்தாநி தேஹிநாஂ ஸாராணி யதோத்தரமக்ர்யாணிஉத்தரோத்தரஶ்ரேஷ்டாநி, அஷ்டாவுக்தாநி| தேந த்வக்ரக்தமாஂஸமேதோஸ்திமஜ்ஜஶுக்ரஸத்த்வாநீதி போத்யம்| "ஏவஂ வர்ஷஶதமாயுஃப்ரமாணமஸ்மிந் காலே| ஸந்தி ச புநஃ கர்மவிஶேஷாதூநாதிகவர்ஷஶதஜீவிநோ மநுஷ்யாஃ| தேஷாஂ யதோக்தைஃ ப்ரகதிவிஶேஷைராயுஃப்ரமாணமுபலப்ய வயஸ்த்ரிதா விபஜேத்|" (ஸஂ. ஶா. அ. ௮) இதி| கிமர்தஂ ஸாராண்யுக்தாநி ? பலப்ரமாணஜ்ஞாநார்தம்| ததா ச தேஹமாத்ரதர்ஶநாதேவஂ பிஷங் [ந] முஹ்யேத்,-அயமுபசயேந மஹாஶரீரத்வாத்பலவாந், அயஂ கஶத்வாதல்பஶரீரத்வாதல்பபலஃ, இதி| தச்சோபயமப்யந்யதா தஷ்டஂ கஜஸிஂஹே| ஸர்வைஃ-அஷ்டபிரேதைஃ, ஸாரைர்யுக்தஃ பரஂ-அதிஶயேந, கௌரவேண ஸஂயுதஃ ஸ்யாத்| ஸர்வேத்யாதி| ஸர்வாரம்மேஷு-அஶேஷசிகீர்ஷிதகார்யேஷு, ஆஶாவாந் ஸ்யாத்| அஸ்மாத்கர்தவ்யாத் கதாதிதமிதஂ ஸம்பத்யத இத்யாஶாஶப்தார்தஃ| ததா, ஸஹிஷ்ணுஃ-ஸஹநஶீலஃ| அத ஏவ ஶாரீரமாநஸைர்துஃகைர்நாஸாவபிபூயத இதி யாவத்| ததா, ஸந்மதிஃ-ஸுதீஃ| ததா, ஸ்திரஃ-கர்தவ்யேஷு ஸ்திரபுத்திஃ| முநிநா ச லக்ஷணமுக்தம் (ச. வி. அ. ௮/௧௪-௭-௧௧)- தத்யதா| த்வக்ரக்தமாஂஸமேதோऽஸ்திமஜ்ஜஶுக்ரஸத்த்வாநி| தத்ர ஸ்நிக்தஶ்லக்ஷ்ணமதுப்ரஸந்நஸூக்ஷ்மால்பகம்பீரஸுகுமாரலோமா ஸப்ரமேவ ச த்வக் த்வக்ஸாராணாம்| ஸா ஸாரதா ஸுகஸௌபாக்யைஶ்வர்யோபபோகபுத்திவித்யாரோக்ய ப்ரஹர்ஷாந்யயுஷ்யாநி த்வரமாசஷ்டே|| கர்ணாக்ஷிமுகஜிஹ்வாநாஸௌஷ்டபாணிபாததலநகலலாடமேஹநஂ ஸ்நிக்தஂ ரக்தஂ ஶ்ரீமத்ப்ராஜிஷ்ணு ரக்தஸாராணாம்| ஸா ஸாரதா ஸுகமுதக்ரதாஂ மேதாஂ மநஸ்வித்வஂ ஸௌகுமார்யமநதிபலமக்லேஶஸஹிஷ்ணுதாஂ சாசஷ்டே|| ஶங்கலலாடககாடிகாக்ஷிகண்டஹநுக்ரீவாஸ்கந்தோதரவக்ஷஃகக்ஷாபாணிபாதஸந்தயஃ ஸ்திரகுருமாஂஸோபசிதா மாஂஸஸாராணாம்| ஸா ஸாரதா க்ஷமாஂ ததிமலௌல்யஂ வித்தஂ வித்யாஂ ஸுகமார்ஜவமாரோக்யஂ பலமாயுஶ்ச தீர்கமாசஷ்டே|| வர்ணஸ்வரநேத்ரகேஶலோமநகதந்தௌஷ்டமூத்ரபூரிஷேஷு விஶேஷேண ஸ்நேஹோ மேதஃ ஸாராணாம்| ஸா ஸாரதா வித்தைஶ்வர்யஸுகோபபோகப்ரதாநாத்யார்ஜவஂ ஸுகுமாரோபசாரதாஂ சாசஷ்டே|| பார்ஷ்ணிகுல்பஜாந்வரத்நிஜத்ருசிபுகஶிரஃபர்வஸ்தூலாஃ ஸ்தூலாஸ்திநகதந்தாஶ்சாஸ்திஸாராஃ| தே மஹோத்ஸாஹாஃ க்ரியாவந்தஃ க்லேஶஸஹாஃ ஸாரஸ்திரஶரீரா பவந்த்யாயுஷ்மந்தஶ்ச|| தந்வங்கா பலவந்தஶ்ச ஸ்நிக்தவர்ணஸ்வராஃ ஸ்தூலதீர்கவத்தஸந்தயஶ்ச மஜ்ஜஸாராஃ| தே தீர்காயுஷோ பலவந்தஃ ஶ்ருதவிஜ்ஞாநவித்தாபத்யஸந்மாநபாஜநாஶ்ச ஸதா பவந்தி|| ஸௌம்யாஃ ஸௌம்யப்ரேக்ஷிணஃ க்ஷீரபூர்ணலோசநா இவ ப்ரஹர்ஷபஹுலாஃ ஸ்நிக்தவத்தஸாரஸமஸஂஹதஶிகரதஶநாஃ ப்ரஸந்நஸ்நிக்தவர்ணாஸ்வரா ப்ராஜிஷ்ணவோ மஹாஸ்பிஜஶ்ச ஶுக்ரஸாராஃ| தே ஸ்த்ரீப்ரியோபபோகா பலவந்தஃ ஸுகாபோக்யவித்தைஶ்வர்யஸமாநாஃ பலபாஜஶ்ச பவந்தி|| ஸ்மதிமந்தோ பக்திமந்தஃ கதஜ்ஞாஃ ப்ராஜ்ஞாஃ ஶுசயோ மஹோத்ஸாஹா தக்ஷா தீராஃ ஸமரவிக்ராந்தயோதிநஸ்த்யக்தவிஷாதாஃ ஸ்வவஸ்திதகதிகம்பீரபுத்திசேஷ்டாஃ கல்யாணாபிநேவேஶிநஶ்ச ஸத்வஸாராஃ| தேஷாஂ ஸ்வலக்ஷணைரேவ குணா வ்யாக்யாதாஃ|| தத்ர ஸர்வைஃ ஸாரைருபேதாஃ புருஷா பவந்த்யதிபலாஃ பரமகௌரவயுக்தாஃ க்லேஶஸஹாஃ ஸர்வாரம்பேஷ்வாத்மநி ஜாதப்ரத்யயாஃ கல்யாணாபிநிவேஶிநஃ ஸ்திரஸமாஹிதஶரீராஃ ஸுஸமாஹிதகதயஃ ஸாநுநாதஸ்நிக்தகம்பீரமஹாஸ்வராஃ ஸுகைஶ்வர்யவித்தோபபோகஸந்மாநபாஜோ மந்தஜரஸோ மந்தவிகாராஃ ப்ராயஸ்துல்யகுணவிஸ்தீர்ணாபத்யாஶ்சிரஜீவிநஶ்ச பவந்தி|| அதோ விபரீதாஸ்த்வஸாராஃ||" இதி| ஸங்க்ரஹே ச ப்ரமாணமப்யுக்தம்| யதா (ஶா. அ.௮)-"ஸ்வாங்குலைஃ பாதாங்குஷ்டப்ரதேஶிந்யௌத்வ்யங்குலாயதே| திஸ்ரோऽந்யாஃ க்ரமேணோத்தரோத்தரஂ பஞ்சமபாகஹீநாஸ்தந்நகஹீநா வா| சதுரங்குலாயதாஃ பதக்ப்ரபதபாததலபார்ஷ்ணயஃ ஷட்பஞ்சசதுரஙுலவிஸ்ததாஃ| சதுர்தஶைவாயாமேந பாதஶ்சதுர்தஶைவ பரிணாஹேந| ததா குல்பௌ ஜங்காமத்யஂ ச| சதுரங்குலோத்ஸேதஃ பாதஃ| அஷ்டாதஶாயாமா ஜங்கா ஷோடஶ பரிணாஹேந| சதுரங்குலஂ ஜாநு ஷோடஶாங்குலபரிணாஹம்| ஊரு த்ரிஂஶத்பரிணாஹாவஷ்டாதஶாயாமௌ| வஷணௌ ஷடாயாமௌ பரிணாஹேந சாஷ்டாங்குலௌ| மேட்ரஃ ஷடங்குலாயாமோऽர்த்தபஞ்சபரிணாஹஃ| ஷோடஶவிஸ்தாரா கடீ பஞ்சாஶத்பரிணாஹா| தஶாங்குலஂ பஸ்திஶிரஃ| த்வாதஶாங்குலமுதரம்| தஶவிஸ்தாரே த்வாதஶாயாமே பார்ஶ்வே| த்வாதஶோத்ஸேதஂ த்ரிகம்| அஷ்டாதஶோத்ஸேதஂ பஷ்டம்| த்வாதஶகஂ ஸ்தநாந்தரம்| த்வ்யங்குலஃ ஸ்தநபர்யந்தஃ| சதுர்விஂஶத்யங்குலவிஶாலஂ த்வாதஶோத்ஸேதமுரஃ| த்வ்யங்குலஂ ஹதயம்| அஷ்டகௌ ஸ்கந்தௌ கக்ஷே ச| ஷட்காவஂஸௌ| ஷோடஶாகௌ ப்ரபாஹூ| பஞ்சதஶகௌ ப்ரபாணீ| தஶாங்குலௌ பாணீ| தத்ராபி பஞ்சாங்குலா மத்யமாங்குலிஃ| ததோऽர்தாங்குலஹீநே ப்ரதேஶிந்யநாமிகே| ஸார்தவ்யங்குலௌ கநிஷ்டிகாங்குஷ்டௌ| சதுருத்ஸேதா த்வாவிஂஶதிபரிணாஹா ஶிரோதரா| த்வாதஶோத்ஸேதஂ சதுர்விஂஶதிபரிணாஹமாநநம்| பஞ்சாங்குலமாஸ்யம்| சதுரங்குலஂ பதக் சிபுகௌஷ்டநாஸாதஷ்ட்யந்தரகர்ணலலாடம்| ஶங்ககண்டாஶ்சதுரங்குலாஃ| த்ரிபாகாங்குலவிஸ்தாரா நாஸாபுடமர்யாதா| த்வயங்குலாயதமங்குஷ்டோதரவிஸ்ததஂ நேத்ரம்| தத்ர ஶுக்லாத்ததீயாஂஶஃ கஷ்ணஃ| கஷ்ணாந்நவமாஂஶா மஸூரதலமாத்ரா தஷ்டிஃ| ஷடங்குலோத்ஸேதஂ த்வாத்ரிஂஶத்பரிணாஹஂ ஶிர இதி| ஸர்வஂ புநஃ ஶரீரமங்குலாநி சதுரஶீதிஃ| ததாயாமவிஸ்தாரஸமஂ ஸமமுச்யதே| தத்ர யதோக்தபரிமாணமிஷ்டம்| ததா ஸ்நாதாநுலிப்தமாபாதாநுபூர்வ்யா ஶுஷ்யத்வரம்| அநிஷ்டஂ ஹீநமதிகஂ வா யதோக்தப்ரமாணாதிதி|" இதி| ஸத்த்வாதிப்ரகதீநாஂ திஸணாஂ கதஂ ஸுகதுஃகாநுபவஃ ஸ்யாத் ? இத்யாஹ-

Adhikarana satvAdiprakRutInAM suKaduHKAnuBavaprakAraH (119) · Śloka 119

அநுத்ஸேகமதைந்யஂ ச ஸுகஂ துஃகஂ ச ஸேவதே| ஸத்வவாஂஸ்தப்யமாநஸ்து ராஜஸோ நைவ தாமஸஃ||௧௧௯||

அநுத்ஸேகஂ கத்வா-அபிமாநஂ ஹித்வா, ஸத்த்வவாந் புருஷஃ ஸுகஂ ஸேவதே-அநுபவதி| ததா, அதைந்யஂ-கார்பண்யஂ ஹித்வா, துஃகஂ ஸேவதே-அநுபவதி| தப்யமாநஸ்த்விதி| துர்வ்யதிரேகே பிந்நக்ரமே| ராஜஸஃ புநஃ புருஷஃ தப்யமாநோऽஹமேவாமுநா ப்ரகஷ்டேநாநந்யஸாதாரணேந ஸுகேந ஸுகித்யேவஂ ஸுகஂ ஸேவதே| அஹங்காராக்ராந்தமாநஸோऽஹமேவேதஂ துஃகஂ ஸோடுஂ ஶக்த இத்யேவஂ ராஜஸோ நரோ துஃகமநுபவதி| தாமஸஃ புநஃ புருஷோ நைவ ஸுகஂ ஸேவதே, ந துஃகம், அத்யந்தமூடத்வாத்| நாஸௌ ஸுகேந ஸுகீ, ந ச துஃகேந துஃகீ, ப்ராப்தததீயாவஸ்தோ யதா புருஷஃ| ஏவஂ த்வந்த்வப்ரகதிரபி ஸுகஂ ந ஸேவதே நாபி துஃகம், அத்யந்தமூடத்வாத்| ஸமஸத்த்வாதிப்ரகதிஸ்த்வநுத்ஸிக்தோऽதீநஃ ஸந் ஸுகதுஃகே ஸேவதே|

Adhikarana AyurvRuddhikaro gaNaH (3) · Śloka 3

இதாநீஂ ப்ரதாநபலதாயி யத்ப்ரதாநஂ ப்ரஶ்ஸ்தஂ லக்ஷணஂ வபுஷஃ, தத்தர்ஶயிதுமாஹ தாநஶீலதயாஸத்யப்ரஹ்மசர்யகதஜ்ஞதாஃ| ரஸாயநாநி மைத்ரீ ச புண்யாயுர்வத்திகத்கணஃ||௧௨௦|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதா யாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ த்விதீயே ஶாரீரஸ்தா- நேऽங்கவிபாகோ நாம ததீயோऽத்யாயஃ||௩||

தாநஂ-தநாதித்யாகஃ, தச்சீலயதி-அப்யஸ்யதி தாநஶீலஃ| "ஶீலிகாமி" இத்யாதிநா ணஃ| தயா-தீநேஷ்வப்யுபபத்திஃ| மைத்ரீ-ஸர்வஸத்த்வாநாமாத்மபாவநம்| ந கேவலஂ பூர்வோக்தஂ (ஶ்லோ-௧௦௬)- "ஸ்வஂ ஸ்வஂ ஹஸ்தத்ரயஂ" இத்யாதி "வர்த்தமாநஂ ஶநைஃ" இத்யேதத்பர்யந்தஂ யல்லக்ஷணஂ, தச்சரீரஸ்யாயுர்வத்த்யாதிஹேதுஃ| யாவதயஂ தாநஶீலாதிகணோ மைத்ர்யவஸாநஃ புண்யாயுர்வத்திகத்| தாநாதயஶ்ச யதாஸம்பவஂ கேசித்புண்யகதஃ, கேசிதாயுர்வத்திகதஃ, கேசிதுபயகதஶ்ச| அந்யேப்யஶ்ச மஹாபுருஷலக்ஷணேப்யோऽஸ்யைவ கணஸ்ய ஜ்யாயஸ்த்வஂ ப்ரதிபாதயதா ஶாஸ்த்ரகதாऽத்யாயாவஸாநே க்ரந்தஸ்யாஸ்ய நிர்தேஶஃ கத இதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதய- டீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ த்விதீயே ஶாரீரஸ்தாநேऽங்க விபாகோ நாம ததீயோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௩||