6. dūtādivijñānīyōdhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ವಿಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯಾದನನ್ತರಂ ದೂತಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭೇಽಯಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಉಕ್ತಮಾಯುಃಪ್ರಮಾಣಂ ಸ್ವಸ್ಥಾತುರಾಣಾಂ ರೂಪೇನ್ದ್ರಿಯಸ್ವರಚ್ಛಾಯಾದಿವಿಕೃತಿಲಕ್ಷಣೈಃ ಪ್ರತಿನಿಯತವಿಶಿಷ್ಟವ್ಯಾಧಿಲಕ್ಷಣೈರಪಿ| ಅಯಂ ಪುನರಧ್ಯಾಯೋ ದೂತಾದ್ಯಾಶ್ರಯೈಃ ಶುಭಾಶುಭನಿಮಿತ್ತೈಃ ಶುಭಾಶುಭಂ ಸೂಚಯಿತುಮಾರಭ್ಯತೇ _

Adhikarana dUtAdivij~jAnIyo~adhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ದೂತಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨||

ದೂತಃ-ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಾದಿರ್ಯ ಆತುರೇಣ ಪ್ರೇಷ್ಯತೇ ಸ ಕಥ್ಯತೇ| ದೂತ ಆದಿರ್ಯೇಷಾಂ ತೇ ದೂತಾದಯಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾದ್ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಗೃಹಾನ್ನಿರ್ಗಚ್ಚತಃ ಪಥಿ ಗಚ್ಚತೋ ಯಾವದಾತುರಗೃಹೇ ಪ್ರವೇಶಃ, ಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ಯಾಪಿ ಯಾನಿ ಶುಭಾ ಶುಭಸೂಚಕಾನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಶ್ರೂಯನ್ತೇ ಚ, ತೇಷಾಂ ಪರಿಗ್ರಹಃ| ದೂತಾದೀನಾಂ ವಿಜ್ಞಾನಂ ದೂತಾದಿವಿಜ್ಞಾನಮ್| ಯಥೈತೇ ದೂತಾದಯಃ ಶುಭಾ ಏತೇಽಶುಭಾ ಇತಿ ವಿಶಿಷ್ಟಂ-ನಿಶ್ಚಿತಂ, ಜ್ಞಾನಂ-ಅವಬೋಧಃ, ಪರಿಚ್ಚೇದ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಸ್ಮೈ ಹಿತೋ ದೂತಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಃ| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವದ್ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್|

Adhikarana pAKaNDAdidUtAnAM SuBASuBasUcakatvam (1) · Śloka 1

ಪಾಖಣ್ಡಾಶ್ರಮವರ್ಣಾನಾಂ ಸವರ್ಣಾಃ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಯೇ| ತ ಏವ ವಿಪರೀತಾಃ ಸ್ಯುರ್ದೂತಾಃ ಕರ್ಮವಿಪತ್ತಯೇ||೧||

ಪಾಖಣ್ಡಃ-ಷಣ್ಣವತಿಭೇದಭಿನ್ನೋ ವ್ರಾತ್ಯವಿಶೇಷಃ| ಆಶ್ರಮಾಃ-ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗೃಹಸ್ಥಭಿಕ್ಷುವೈಖಾನಸಭೇದೇನ ಚತ್ವಾರಃ| ವರ್ಣಾಃ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕ್ಷತ್ರಿಯವಿಟ್ಶೂದ್ರಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ| ತೇ ಚ ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಲೋಮತೋ ಬಹವಃ| ತೇಷಾಂ ಪಾಖಣ್ಡಾದೀನಾಂ ಯೇ ಸವರ್ಣಾಃ-ಸಮಾನವರ್ಣಾಸ್ತುಲ್ಯಜಾತಯೋ, ದೂತಾಸ್ತೇ ಚ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಯೇ-ಕರ್ಮಸಿಧ್ದ್ಯರ್ಥಂ ಭವನ್ತಿ, ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಂ ಸೂಚಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ ಯಥಾ-ಪಾಖಣ್ಡಸ್ಯ ಪಾಖಾಣ್ಡೋ ದೂತಃ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ಗೃಹಸ್ಥಸ್ಯ ಗೃಹಸ್ಥೋ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥಸ್ಯ ವಾನಪ್ರಸ್ಥೋ, ಭಿಕ್ಷೋರ್ಭಿಕ್ಷುಃ ಯಾವಚ್ಚೂದ್ರಸ್ಯ ಶೂದ್ರಃ ಶುಭ ಇತಿ| ತ ಏವ-ಪಾಖಣ್ಡಾದಯೋ, ವಿಪರೀತಾಃ-ವಿಜಾತೀಯಾಃ ಸವರ್ಣಾ ಯೇ ನ ಭವನ್ತಿ ತೇ, ಕರ್ಮವಿಪತ್ತಯೇ-ಚಿಕಿತ್ಸಾನೈಷ್ಫಲ್ಯಾಯಭವನ್ತಿ, ಚಿಕಿತ್ಸಾನೈಷ್ಫಲ್ಯಂ ಸೂಚಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana dInAdidUtA niShiddhAH (2-5) · Śloka 5

ದೀನಂ ಭೀತಂ ದ್ರುತಂ ತ್ರಸ್ತಂ ರೂಕ್ಷಾಮಙ್ಗಲವಾದಿನಮ್| ಶಸ್ತ್ರಿಣಂ ದಣ್ಡಿನಂ ಷಣ್ಢಂ ಮುಣ್ಡಶ್ಮಶ್ರುಜಟಾಧರಮ್||೨|| ಅಮಙ್ಗಲಾಹ್ವಯಂ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಾಣಂ ಮಲಿನಂ ಸ್ತ್ರಿಯಮ್| ಅನೇಕಂ ವ್ಯಾಧಿತಂ ವ್ಯಙ್ಗಂ ರಕ್ತಮಾಲ್ಯಾನುಲೇಪನಮ್||೩|| ತೈಲಪಙ್ಕಾಙ್ಕಿತಂ ಜೀರ್ಣವಿವರ್ಣಾರ್ದ್ರೈಕವಾಸಸಮ್| ಖರೋಷ್ಟ್ರಮಹಿಷಾರೂಢಂ ಕಾಷ್ಠಲೋಷ್ಟಾದಿಮರ್ದಿನಮ್||೪|| ನಾನುಗಚ್ಚೇದ್ಭಿಷಗ್ದೂತಮಾಹ್ವಯನ್ತಂ ಚ ದೂರತಃ| |೫|

ಸವರ್ಣಮಪಿ ದೂತಂ ದೀನಭೀತಾದಿವಿಶೇಷಣವಿಶಿಷ್ಟಂ ಯಾವತ್ಕಾಷ್ಠಲೋಷ್ಟಾದಿಮರ್ದಿನಂ ಭಿಷಗ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಾನುಗಚ್ಚೇಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾನೈಷ್ಫಲ್ಯಾದಿತಿ| ರೂಕ್ಷವಾದಿನಂ-ಪರುಷಭಾಷಿಣಮ್| ಅಮಙ್ಗಲವಾದಿನಂ-ಮರಿಷ್ಯತ್ಯಸೌ ಪತಿಷ್ಯತಿ ನ ಜೀವತೀತ್ಯಾದ್ಯಭಙ್ಗಲವಾದೀ, ತಮ್| ತಥಾ, ಷಣ್ಢಂ-ನಪುಂಸಕಮ್| ತಥಾ, ಮುಣ್ಡಂ-ಕೃತವಪನಂ, ಶ್ಮಶ್ರು-ಮುಖವ್ಯಞ್ಜನಂ, ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್| ಮುಣ್ಡಶ್ಮಶ್ರುಶ್ಚಾಸೌ ಜಟಾಧರಶ್ಚ ತಮ್| ತಥಾ, ಅಮಙ್ಗಲಃ-ಅಕಲ್ಯಾಣಃ, ಆಹ್ವಯೋ-ನಾಮ, ಯಸ್ಯ ತಮ್| ವ್ಯಙ್ಗಂ-ಹೀನಾಙ್ಗಮ್| ತೈಲಪಙ್ಕಾಭ್ಯಾಮಙ್ಕಿತಂ-ದಿಗ್ಧಮ್| ತಥಾ, ಜೀರ್ಣಾದಿಕಂ ವಾಸೋ ಯಸ್ಯ ತಮ್| ತಥಾ, ದೂರಾದಾಹ್ವಯನ್ತಂ-ಆಕಾರಯನ್ತಂ, ನಾನುಯಾಯಾತ್|

Adhikarana aSastacintAvacanAdau vaidye dUtAgamanaM mRutyusUcakam (5-7) · Śloka 7

| ಅಶಸ್ತಚಿನ್ತಾವಚನೇ ನಗ್ನೇ ಚಿನ್ದತಿ ಭಿನ್ದತಿ||೫|| ಜುಹ್ವಾನೇ ಪಾವಕಂ ಪಿಣ್ಡಾನ್ ಪಿತ್ತೃಭ್ಯೋ ನಿರ್ವಪತ್ಯಪಿ| ಸುಪ್ತೇ ಮುಕ್ತಕಚೇಽಭ್ಯಕ್ತೇ ರುದತ್ಯಪ್ರಯತೇ ತಥಾ||೬|| ವೈದ್ಯೇ ದೂತಾ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಾಗಚ್ಚನ್ತಿ ಮುಮೂರ್ಷತಾಮ್| |೭|

ಚಿನ್ತಾ ಚ ವಚನಂ ಚ ಚಿನ್ತಾವಚನೇ, ಅಶಸ್ತೇ ಚಿನ್ತಾವಚನೇ ಯಸ್ಯೇತಿ ಮತ್ವರ್ಥೇ ಬಹುವ್ರೀಹಿಃ| ವೈದ್ಯೇಽಶಸ್ತಚಿನ್ತಾಂ ಕುರ್ವತಿ, ಅಶಸ್ತ ವಚನಂ ಚೋಚ್ಚಾರಯತಿ| ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಮುಮೂರ್ಷತಾಂ-ಆಸನ್ನಮೃತ್ಯೂನಾಂ, ಸಮ್ಬನ್ಧಿನೋ ದೂತಾ ಆಯಾನ್ತಿ| ಮುಮೂರ್ಷತಾಮಿತಿ "ಆಶಙ್ಕಾಯಾಮುಪಸಙ್ಖ್ಯಾನಮ್ (ಯಾಂ ಸನ್ ವಕ್ತವ್ಯಃ) " ಇತಿ ಸನ್| "ಮ್ರಿಯತೇರ್ಲುಙ್ಹ್ಲಿಙೋಶ್ಚ" ಇತಿ ನಿಯಮಾದಾತ್ಮನೇಪದಾಭಾವಃ| ತಥಾ ಚ ಕಿಮ್ಭೂತೇ ? ನಗ್ನೇ-ವಿವಸ್ತ್ರೇ, ಚಿನ್ದತಿ ಭಿನ್ದತಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್| ತಥಾ, ಪಾವಕಂ-ಅಗ್ನಿಂ ಜುಹ್ವಾನೇ, ಪಿತೃಭ್ಯಶ್ಚ ಪಿಣ್ಡಾನ್ ನಿರ್ವಪತಿ-ಅನುಪ್ರಯಚ್ಚತಿ, ಯಾವದಪ್ರಯತೇಅಶುಚೌ| ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಿತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಮ್, ಸ್ತ್ರ್ಯಾದಯೋಽಪೀಹ ಗೃಹ್ಯನ್ತ ಏವ|

Adhikarana deSaviSeShAdAvagato dUto~aSuBaH (7-8) · Śloka 8

| ವಿಕಾರಸಾಮಾನ್ಯಗುಣೇ ದೇಶೇ ಕಾಲೇಽಥವಾ ಭಿಷಕ್||೭|| ದೂತಮಭ್ಯಾಗತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಾತುರಂ ತಮುಪಾಚರೇತ್| |೮|

ವಿಕಾರೇಣ-ಜ್ವರಾದಿನಾ, ಸಾಮಾನ್ಯಃ-ತುಲ್ಯೋ, ಗುಣೋ ಯಸ್ಯಾಸೌ ವಿಕಾರಸಾಮಾನ್ಯಗುಣಃ, ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಥಾವಿಧೇ, ದೇಶೇ ಕಾಲೇ ವಾ ದೂತಮಭ್ಯಾಗತಂ-ಸಮ್ಮುಖಮಾಗಚ್ಚನ್ತಂ, ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭಿಷಕ್ತಮಾತುರಂ-ದೂತಸ್ಯ ಪ್ರೇಷಕಂ, ನೋಪಚರೇತ್| ಯಥಾ,-ಕಫಜೇ ಜ್ವರಾದಾವಾಮಯೇ ಘೃತೋದಕಾದಿದ್ರವಸಮೀಪೇ ದೇಶೇಽನೂಪೇ ವಾ ಕಾಲೇ ವಾ ಪ್ರತ್ಯುಷಸ್ಯಾಗತೋ ದೂತೋಽಶುಭಃ| ಪಿತ್ತಾಮಯೇ ವಹ್ನ್ಯಾದಿನಾ ಸನ್ತಪ್ತೇ ದೇಶೇ ಕಾಲೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ದೂತೋಽಶುಭಃ| ವಾರರೋಗೇ ಪರುಷರೂಕ್ಷಸಿಕತಾಪಾಷಾಣಶರ್ಕರಾದಿವಿಶಿಷ್ಟೇ ದೇಶೇ ಕಾಲೇ ಸಾಯಾಹ್ನೇ ದೂತೋಽಶುಭಃ| ವಿಪರೀತಸ್ತು ಶುಭಃ| ಚರ್ದಿಮೇಹಾತೀಸಾರಾದಿಷು ಸೇತುಭಙ್ಗೋಽಶುಭಃ| ಏಷ್ವೇವ ಸೇತುವನ್ಧಃ ಶುಭಃ|

Adhikarana vaidyasya pUrvadarSane mariShyato dUtAnAM vyApArAH (8-11) · Śloka 11

| ಸ್ಪೃಶನ್ತೋ ನಾಭಿನಾಸಾಸ್ಯಕೇಶರೋಮನಖದ್ವಿಜಾನ್||೮|| ಗುಹ್ಯಪೃಷ್ಠಸ್ತನಗ್ರೀವಾಜಠರಾನಾಮಿಕಾಙ್ಗುಲೀಃ| ಕಾರ್ಪಾಸಬುಸಸೀಸಾಸ್ಥಿಕಪಾಲಮುಶಲೋಪಲಮ್||೯|| ಮಾರ್ಜನೀಶೂರ್ಪಚೈಲಾನ್ತಭಸ್ಮಾಙ್ಗಾರದಶಾತುಷಾನ್| ರಜ್ಜೂಪಾನತ್ತುಲಾಪಾಶಮನ್ಯದ್ವಾ ಭಗ್ನವಿಚ್ಯುತಮ್||೧೦|| ತತ್ಪೂರ್ವದರ್ಶನೇ ದೂತಾ ವ್ಯಾಹರನ್ತಿ ಮರಿಷ್ಯತಾಮ್| |೧೧|

ತದಿತ್ಯನೇನ ವೈದ್ಯಃ ಪರಾಮೃಶ್ಯತೇ| ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವದರ್ಶನಂ-ಪ್ರಥಮದರ್ಶನಂ, ತಸ್ಮಿನ್ ಸತಿ ತತ್ಕಾಲ ಏವ, ಮರಿಷ್ಯತಾಂ-ಆಸನ್ನಮರಣಾನಾಂ, ಸಮ್ಬನ್ಧಿನೋ ದೂತಾ ನಾಭ್ಯಾತಿ ಸ್ಪೃಶನ್ತೋ ವ್ಯಾಹರನ್ತಿ| "ಲಕ್ಷಣಹೇತ್ವೋಃ ಕ್ರಿಯಾಯಾಃ" ಇತಿ ಹೇತಾವತ್ರ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯಃ| ನಾಭ್ಯಾದಿಸ್ಪರ್ಶನಂ ಹಿ ಮುಮೂರ್ಷುದೂತವ್ಯಾಹರಣಸ್ಯ ಹೇತುಃ| ಮುಮೂರ್ಷೋರ್ವಯಂ ದೂತಾ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನಾಮಿಕಾಙ್ಗುಲಿಃ-ಕನೀಯಸೀನಿಕಟಸ್ಥಿತಾ| ದಶಾ-ವಸ್ತ್ರವರ್ತಿಃ| ಉಪಾನತ್-ಚರ್ಮಪಾದುಕಾ| ತುಲಾ-ಮಾನವಿಶೇಷಃ| ನ ಕೇವಲಂ ನಾಭ್ಯಾದಿ ಸ್ಪೃಶನ್ತೋಽಪರಮಪಿ ಚ ಭಗ್ನವಿಚ್ಯುತಂ ಚ ಸ್ಪೃಶನ್ತ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana ardharAtrAdAgacCanto~aSuBAH (11-12) · Śloka 12

| ತಥಾಽರ್ಧರಾತ್ರೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಸನ್ಧ್ಯಯೋಃ ಪರ್ವವಾಸರೇ||೧೧|| ಷಷ್ಠೀಚತುರ್ಥೀನವಮೀರಾಹುಕೇತೂದಯಾದಿಷು| ಭರಣೀಕೃತ್ತಿಕಾಽಽಶ್ಲೇಷಾಪೂರ್ವಾಽಽರ್ದ್ರಾಪೈತ್ರ್ಯನೈೠತೇ||೧೨||

ನಾಭ್ಯಾದಿಕಮಸ್ಪೃಶನ್ತೋಽಪ್ಯರ್ಧರಾತ್ರಾದಿಷ್ವಾಗಚ್ಚನ್ತೋ ಮರಿಷ್ಯತಾಂ ದೂತಾ ವ್ಯಾಹರನ್ತಿ| ಅರ್ಧರಾತ್ರ ಇತಿ "ಅಹಃಸರ್ವೈಕದೇಶ" ಇತ್ಯತ್ರ ಚಕಾರಾದಚ್ ಸಮಾಸಾನ್ತಃ| ಆಗಚ್ಚನ್ತ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಪೈತ್ರ್ಯನೈೠತ ಇತಿ ಮಘಾಮೂಲಾಖ್ಯೇ ನಕ್ಷತ್ರೇ| ಆದಿಶಬ್ದೇನೋತ್ಪಾತದರ್ಶನಕೃಷ್ಣಚತುರ್ದಶ್ಯಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಶ. ಅ.೧೨)- "ಮಧ್ಯಾಹ್ನೋಭಯಸನ್ಧ್ಯಾರ್ಧರಾತ್ರಚತುರ್ಥೀಷಷ್ಠೀನವಮೀಪರ್ವದಿನೇಷು ಗ್ರಹೋಪರಾಗೋತ್ಪಾತದರ್ಶನಭರಣೀಕೃತ್ತಿಕಾರ್ದ್ರಾಽಽಶ್ಲೇಷಾಮಘಾಮೂಲಪೂರ್ವಾಸು ಚಾಶುಭಃ|" ಇತಿ|

Adhikarana pratibaddhaM bruvati dUte nimitte cASuBe taM vaidyo nAnuvrajet (13) · Śloka 13

ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ದೂತೇ ಬ್ರುವತಿ ವಾಕ್ಯಮಾತುರಸಂಶ್ರಯಮ್| ಪಶ್ಯೇನ್ನಿಮಿತ್ತಮಶುಭಂ ತಂ ಚ ನಾನುವ್ರಜೇದ್ಭಿಷಕ್||೧೩||

ಯಸ್ಮಿನ್ ದೂತೇ ಆತುರಸಂಶ್ರಯಂ-ಆತುರಪ್ರತಿಬದ್ಧಂ, ವಾಕ್ಯಂ ಬ್ರುವತಿ ಸತ್ಯಶುಭಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಭಿಷಕ್ ಪಶ್ಯೇತ್| ತಂ-ದೂತಮಾತುರಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಮಾಗತಂ, ನಾನುವ್ರಜೇತ್|

Adhikarana aSuBAni nimittAni (14-16) · Śloka 16

ಕಿಮ್ ತದಶುಭಂ ನಿಮಿತ್ತಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ ತದ್ಯಥಾ ವಿಕಲಃ ಪ್ರೇತಃ ಪ್ರೇತಾಲಙ್ಕಾರ ಏವ ವಾ| ಚಿನ್ನಂ ದಗ್ಧಂ ವಿನಷ್ಟಂ ವಾ ತದ್ವಾದೀನಿ ವಚಾಂಸಿ ವಾ||೧೪|| ರಸೋ ವಾ ಕಟುಕಸ್ತೀವ್ರೋ ಗನ್ಧೋ ವಾ ಕೌಣಪೋ ಮಹಾನ್| ಸ್ಪರ್ಶೋ ವಾ ವಿಪುಲಃ ಕ್ರೂರೋ ಯದ್ವಾಽನ್ಯದಪಿ ತಾದೃಶಮ್||೧೫|| ತತ್ಸರ್ವಮಭಿತೋ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯಕಾಲೇಽಥವಾ ಪುನಃ| ದೂತಮಭ್ಯಾಗತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಾತುರಂ ತಮುಪಾಚರೇತ್||೧೬||

ತದ್ಯಥಾಶಬ್ದೋಽಶುಭನಿಮಿತ್ತಸಂದರ್ಶನಸಮ್ಬನ್ಧಾರ್ಥಃ| ವಿಕಲಃ-ಅಙ್ಗಹೀನಃ ಕಾಣಕುಣ್ಠಾದಿಕಃ| ಪ್ರೇತೋ-ಮೃತ ಏವ| ಪ್ರೇತಾಲಙ್ಕಾರೋ ಯೋ ಮೃತಸ್ಯಾನುಲೇಪನವಸ್ತ್ರಾದಿನಾಽಲಙ್ಕಾರೋ ವಿಧೀಯತೇ| ಚಿನ್ನಂ-ರಜ್ಜ್ವಾದಿಕಮ್| ದಗ್ಧಂ-ವಸ್ತ್ರಾದಿಕಮ್| ವಿನಷ್ಟಂ ವಾ-ಘಟಭಾಜನಾದಿಕಮ್| ತದ್ವಾದೀನಿ-ಚಿನ್ನದಗ್ಧವಿನಷ್ಟವಾಚಕಾನಿ, ವಚಾಂಸಿ-ವಚನಾನಿ, ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಶ್ರೂಯನ್ತೇ| ರಸೋ ವಾ ಕಟುಕಸ್ತೀವ್ರ ಇತ್ಯನೇನ ರಸಾಧಾರಂ ದ್ರವ್ಯಮನಾಹಾರಪ್ರತಿಬದ್ಧಮುಪಲಕ್ಷಯತೇ| ರಸೋ ಹಿ ರಸನೇನ್ದ್ರಿಯಗ್ರಹ್ಯ ಏವ| ತಸ್ಮಾತ್ ಕಟುಕರಸಾಧಿಷ್ಠಿತಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಮರಿಚಾದಿ ಕಟುಕರಸಶಬ್ದೇನೇಹ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಲೋಕೇಽಪಿ ರಸೇನ ದ್ರವ್ಯಂ ವ್ಯಪದಿಶ್ಯತ ಏವ| ಯಥಾ-ಇದಂ ಮಧುರಂ ದ್ರವ್ಯಮಿದಮಮ್ಲಮಿತಿ| ತದೇವಮುತ್ಕಟಕಟುಕರಸಾಧಿಷ್ಠಿತಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಯದಾ ಚಕ್ಷುಷಾ ಗೃಹ್ಯತೇ ವೈದ್ಯೇನ, ತದಾ ನ ಶುಭಮ್| ತೀವ್ರಗ್ರಹಣಾದತೀವ್ರಸ್ಯ ಕುಠೇರಕಾದೇರ್ನಿರಾಸಃ| ಗನ್ಧಶ್ಚ ಕೌಣಪೋ-ಮಹಾನ್ ದುರ್ಗನ್ಧೋಽತಿಶಯೇನ, ತತ್ಕಾಲ ಏವ ಘ್ರಾಣೇನ್ದ್ರಿಯೇಣ ಗೃಹ್ಯತೇ, ಸ್ಪರ್ಶೋ ವಾ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಕ್ರೂರಃ-ಅತಿದುಃಸಹಃ, ತತ್ಕಾಲ ಏವಾಗ್ನ್ಯಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೀ ಸ್ಪರ್ಶನೇನ್ದ್ರಿಯೇಣ ಗೃಹ್ಯತೇ, ಸೋಽಶುಭಃ| ಯದ್ವೇತಿ| ಅಥವಾಽಪರಮಪಿ ಯತ್ತಾದೃಶಂವಿಕಲಾದ್ಯಶುಭನಿಮಿತ್ತಸದೃಶಮನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಪಿ ರಕ್ತಕರವೀರಕುಸುಮಾದಿಕಂ, ತತ್ಸರ್ವಂ ವಾಕ್ಯಮಭಿತಃ-ಆತುರಾಶ್ರಯಾದ್ವಾಕ್ಯಾದಗ್ರೇ, ಅಥವಾ ವಾಕ್ಯಕಾಲೇ-ಆತುರಾಶ್ರಯಾವಾಕ್ಯಮಧ್ಯೇ ವಿಕಲಾದ್ಯಶುಭನಿಮಿತ್ತಂ ತದಾನೀಮಪ್ಯಶುಭಸೂಚಕತ್ವಾತ್ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ, ದೂತಮಭ್ಯಾಗತಂ-ಆಭಿಮುಖ್ಯೇನ ತತ್ಕಾಲಮೇವಾಗತಂ, ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯೇನಾಸೌ ಪ್ರೇಷಿತೋ ದೂತಸ್ತಮಾತುರಂ ನೋಪಾಚರೇತ್|

Adhikarana anyAnyapyaSuBAni nimittAni (17-23) · Śloka 23

ಅಥಾನ್ಯದಪ್ಯಶುಭಂ ನಿಮಿತ್ತಮಾಹ ಹಾಹಾಕ್ರನ್ದಿತಮುತ್ಕ್ರುಷ್ಟಮಾಕ್ರುಷ್ಟಂ ಸ್ಖಲನಂ ಕ್ಷುತಮ್| ವಸ್ತ್ರಾತಪತ್ರಪಾದತ್ರವ್ಯಸನಂ ವ್ಯಸನೀಕ್ಷಣಮ್||೧೭|| ಚೈತ್ಯಧ್ವಜಾನಾಂ ಪಾತ್ರಾಣಾಂ ಪೂರ್ಣಾನಾಂ ಚ ನಿಮಜ್ಜನಮ್| ಹತಾನಿಷ್ಟಪ್ರವಾದಾಶ್ಚ ದೂಷಣಂ ಭಸ್ಮಪಾಂಸುಭಿಃ||೧೮|| ಪಥಃಚ್ಚೇದೋಽಹಿಮಾರ್ಜಾರಗೋಧಾಸರಠವಾನರೈಃ| ದೀಪ್ತಾಂ ಪ್ರತಿ ದಿಶಂ ವಾಚಃ ಕ್ರೂರಾಣಾಂ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಾಮ್||೧೯|| ಕೃಷ್ಣಧಾನ್ಯಗುಡೋದಶ್ವಿಲ್ಲವಣಾಸವಚರ್ಮಣಾಮ್| ಸರ್ಷಪಾಣಾಂ ವಸಾತೈಲತೃಣಪಙ್ಕೇನ್ಧನಸ್ಯ ಚ||೨೦|| ಕ್ಲೀಬಕ್ರೂರಶ್ವಪಾಕಾನಾಂ ಜಾಲವಾಗುರಯೋರಪಿ| ಚರ್ದಿತಸ್ಯ ಪುರೀಷಸ್ಯ ಪೂತಿದುರ್ದರ್ಶನಸ್ಯ ಚ||೨೧|| ನಿಃಸಾರಸ್ಯ ವ್ಯವಾಯಸ್ಯ ಕಾರ್ಪಾಸಾದೇರರೇರಪಿ| ಶಯನಾಸನಯಾನಾನಾಮುತ್ತಾನಾನಾಂ ತು ದರ್ಶನಮ್||೨೨|| ನ್ಯುಬ್ಜಾನಾಮಿತರೇಷಾಂ ಚ ಪಾತ್ರಾದೀನಾಮಶೋಭನಮ್| |೨೩|

ಹಾಹಾಕ್ರನ್ದಿತಮಿತ್ಯಾದಿಕಮಶೋಭನಮಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಹಾಹೇತಿ ಕ್ರನ್ದಿತಂ-ರುದಿತಂ ಕ್ವಣನಂ ಹಾಹಾಕ್ರನ್ದಿತಮ್| ತಥಾ, ಉತ್ಕ್ರುಷ್ಟಂ ಉಚ್ಚೈಃ ಕೃತ್ವಾ ಕ್ರುಷ್ಟಂ, ಆಕ್ರುಷ್ಟಂ-ಆಕ್ರೋಶಃ| ಸ್ಖಲನಂ-ಪತನಂ, ವೈದ್ಯಸ್ಯಾಽನ್ಯಸ್ಯ ವಾ| ಕ್ಷುತಂ-ಚಿಕ್ಕಾ| ವಸ್ತ್ರಾದೀನಾಂ-ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನಾಂ, ವ್ಯಸನಂ-ವಿನಾಶಃ| ವ್ಯಸನಿನಾಂ-ಆಪದ್ಗತಾನಾಂ, ಈಕ್ಷ್ಣಂ-ಆಲೋಕನಂ, ನ ಶೋಭನಮಿತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಚೈತ್ಯಾದೀನಾಂ ನಿಮಜ್ಜನಂ-ಪತನಂ ಬ್ರುಡನಂ ಚ| ತಥಾ, ಹತ ಇತ್ಯೇವಂರುಪಾಣಾಮನಿಷ್ಟಾನಾಂ-ಅಮಙ್ಗಲಾನಾಂ, ಪ್ರವಾದಾಃ-ಉಚ್ಚೈರುಚ್ಚರಿತಾನಿ ವಾಕ್ಯಾನಿ| ದೂಷಣಂ ಭಸ್ಮಪಾಂಸುಭಿಃ-ವೈದ್ಯಸ್ಯೈವ ಪಥಿ ಗಚ್ಚತೋ ಭಸ್ಮನಾ ಪಾಂಸುನಾ ವ ವಿಕಿರಣಮಶೋಭನಮ್, ಕರ್ಮಸಿದ್ಧ್ಯಭಾವಾದಾತುರಸ್ಯಾಪಿ ಮರಣಸೂಚಕತ್ವಾತ್| ಏವಮನ್ಯತ್ರಾಪ್ಯುಭಯೋರಶೋಭನತ್ವಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಪಥಃಚ್ಚೇದ ಇತಿ ಮಾರ್ಗಸ್ಯ ಚೇದಃ| ಕೈಃ ? ಸರ್ಪಮಾರ್ಜಾರಾದಿಭಿಃ| ಸರಠಃ-ಸರ್ಪಸದೃಶೀ ರಕ್ತವರ್ಣಾದಿಮುಖೀ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಿಶ್ಚಕ್ರಲಣ್ಡ ಇತ್ಯಪರಪರ್ಯಾಯಃ| ಯಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ಸೂರ್ಯಃ ಸ್ಥಿತಃ ಸಾ ದೀಪ್ತಾ ಭಣ್ಯತೇ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ "ಅಙ್ಗಾರಿಣ್ಯರ್ಕನಿರ್ಮುಕ್ತಾ, ದೀಪ್ತಾ ತಸ್ಯಾಂ ದಿವಾಕರಃ| ಪ್ರಧೂಮಿತೈಷ್ಯರ್ಸೂರ್ಯಾ ವೈ, ಶಾನ್ತಾಃ ಪಞ್ಚೇತರಾ ದಿಶಃ||" ಇತಿ| ದೀಪ್ತಾಂ ದಿಶಂ ಪ್ರತಿ ಯಾ ವಾಚೋ-ವಾಣ್ಯಃ, ಕ್ರೂರಾಣಾಂ-ಕ್ರವ್ಯಭುಜಾಂ, ಮೃಗಾಣಾಂ-ದ್ವೀಪಿಶೃಗಾಲಾದೀನಾಂ, ಪಕ್ಷಿಣಾಂ-ಗೃಧ್ರಶ್ಯೇನಾದೀನಾಂ, ತಾ ಅಶೋಭನಾ ಇತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕೃಷ್ಣಧಾನ್ಯಾದೀನಾಂ ಯದ್ದರ್ಶನಂ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಪಥಿ ಗಚ್ಛತ ಆತುರಗೃಹೇ ಪ್ರವಿಶತೋ ವಾ ತದಶೋಭನಮ್, ಅಶುಭಸೂಚಕತ್ವಾತ್| ಉದಶ್ವಿತ್-ತಕ್ರಮ್| ಸರ್ಷಪೋ-ರಕ್ತಾಭಾಸಃ| ಕ್ರೂರೋ-ನಿಷ್ಠ್ರುರವಾದೀ| ಶ್ವಪಾಕಃ-ಚಾಣ್ದಾಲಃ| ಜಾಲಂ-ಆನಾಯಃ| ವಾಗುರಾ-ಮೃಗಬನ್ಧನೀ| ಪೂತಿಃ-ದುರ್ಗನ್ಧಿಃ| ದುರ್ದರ್ಶನಃ-ಕರಾಲಾಕೃತಿಃ| ನಿಃಸಾರಸ್ಯ-ವ್ಯಪೇತಸಾರಸ್ಯ ವಸ್ತುನಃ| ವ್ಯವಾಯಸ್ಯ-ಮೈಥುನಸ್ಯ| ಕಾರ್ಪಾಸಾದೇರಿತ್ಯಾದಿಶಬ್ದೇನ ಕಾರ್ಪಾಸಬುಸಸೀಸಾದೇರ್ದೂತಚಿನ್ತಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಸ್ಯ (ಶ್ಲೋ. ೯) ಗ್ರಹಣಮ್| ಕಾರ್ಪಾಸಾದೇಃ ಪದಾರ್ಥಸ್ಯ ದರ್ಶನಂ ಪಥಿ ಗಚ್ಚತ ಆತುರಗೃಹಂ ಪ್ರವಿಶತೋ ವಾಽಶೋಭನಮ್| ಅರೇರ್ದರ್ಶನಮಶೋಭನಮ್| ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದ್ವೈಸ್ದ್ಯಸ್ಯಾತ್ಮಶತ್ರುದರ್ಶನಮ್| ತಥಾ, ಶಯನಾದೀನಾಮುತ್ತಾನಾನಾಂ-ಊರ್ಧ್ವಮುಖಸ್ಥಿತಪಾದಾನಾಂ ದರ್ಶನಮ್, ತಥೇತರೇಷಾಂ-ಪಾತ್ರಾದೀನಾಂ ಘಟಶರಾವೋದಞ್ಚನಾದೀನಾಮಧೋಮುಖಾನಾಂ, ದರ್ಶನಮಶೋಭನಮ್|

Adhikarana pakShiNaH SuBASuBAH (23-24) · Śloka 24

| ಪುಂಸಂಜ್ಞಾಃ ಪಕ್ಷಿಣೋ ವಾಮಾಃ ಸ್ತ್ರೀಸಂಜ್ಞಾ ದಕ್ಷಿಣಾಃ ಶುಭಾಃ||೨೩|| ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಖಗಮೃಗಾ ಯನ್ತೋ, ನೈವಂ ಶ್ವಜಮ್ಬುಕಾಃ| |೨೪|

ಪುಂಸಂಜ್ಞಾಃ-ಪುಂನಾಮಾನಃ, ಪಕ್ಷಿಣೋ-ವರ್ತಕಾದಯೋ, ವಾಮಸ್ಥಿತಾಃ ಪ್ರಶಸ್ತಾಃ| ಸ್ತ್ರೀನಾಮಾನೋ-ಬಲಾಕಾಸಾರಿಕಾದಯೋ, ದಕ್ಷಿಣಸ್ಥಿತಾಃ ಶುಭಾಃ| ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮಿತಿ ವಾಮಾದ್ದಕ್ಷಿಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತಃ ಖಗಮೃಗಾಃ ಶುಭಾಃ| ಖಗಾಃ-ಕಾಕಾಪಾರಾವತಾದಯಃ| ಮೃಗಾಃ-ಹರಿಣೈಣಾದಯಃ| ಯಾನ್ತೋ ನೈವಂ ಶ್ವಜಮ್ಬುಕಾಃ,-ಕಿನ್ತರ್ಹಿ ? ದಕ್ಷಿಣಾದ್ವಾಮಂ ಗಚ್ಚನ್ತಃ ಶುಭಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana KagamRugAdayaH SuBASuBAH (24-25) · Śloka 25

| ಅಯುಗ್ಮಾಶ್ಚ ಮೃಗಾಃ ಶಸ್ತಾಃ ಶಸ್ತಾ ನಿತ್ಯಂ ಚ ದರ್ಶನೇ||೨೪|| ಚಾಷಭಾಸಭರದ್ವಾಜನಕುಲಚ್ಚಾಗಬರ್ಹಿಣಃ| |೨೫|

ಅಯುಗ್ಮಾಃ-ಪಞ್ಚಸಪ್ತಾ ಪಿ(ದಯೋ), ಮೃಗಾಃ ಶುಭಾಃ| ಚಾಷಾದಯೋ ಮಯೂರಾನ್ತಾ ನಿತ್ಯಂ ದರ್ಶನೇ-ವಾಮತೋ ದಕ್ಷಿಣತೋ ವಾ, ಶಸ್ತಾಃ|

Adhikarana ulUkAdayo darSane~aSuBAH (25) · Śloka 25

| ಅಶುಭಂ ಸರ್ವಥೋಲೂಕಬಿಡಾಲಸರಠೇಕ್ಷಣಮ್||೨೫||

ಸರ್ವಥಾ-ಸರ್ವೇಣ ಪ್ರಕಾರೇಣ ವಾಮತೋ ದಕ್ಷಿಣತೋ ವಾ ಯುಗ್ಮಾನಾಮ ಯುಗ್ಮಾನಾಂ ವಾ, ಉಲೂಕಾದೀನಾಂ ದರ್ಶನಮಶುಭಮ್| ಕೀರ್ತನೇ ತು ಪ್ರಶಸ್ತಾ ಇತ್ಯೇಕೇ|

Adhikarana kolAdayaH kIrtane SuBAH darSane virute cASuBAH,vAnararkShAvato~anyathA (26) · Śloka 26

ಪ್ರಶಸ್ತಾಃ ಕೀರ್ತನೇ ಕೋಲಗೋಧಾಹಿಶಶಜಾಹಕಾಃ| ನ ದರ್ಶನೇ ನ ವಿರುತೇ, ವಾನರರ್ಕ್ಷಾವತೋಽನ್ಯಥಾ||೨೬||

Adhikarana aindraM dhanuraBimuKamaSuBamanyataH SuBam ,agnipUrNAdIni pAtrANyaSuBAni (27) · Śloka 27

ಧನುರೈನ್ದ್ರಂ ಚ ಲಾಲಾಟಮಶುಭಂ, ಶುಭಮನ್ಯತಃ| ಅಗ್ನಿಪೂರ್ಣಾನಿ ಪಾತ್ರಾಣಿ ಭಿನ್ನಾನಿ ವಿಶಿಖಾನಿ ಚ||೨೭||

ಏನ್ದ್ರಂ ಧನುರ್ಲಾಲಾಟಂ-ಅಭಿಮುಖಂ, ಅಶುಭಮ್| ಅನ್ಯತಃ-ಪುರಃಸ್ಥಿತಂ ಸಮ್ಮುಖಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ತಿರ್ಯಕ್ ಪೃಷ್ಠತೋ ವಾ ಸ್ಥಿತಂ, ಶುಭಮ್| ಲಾಲಾಟಮಿತಿ ಭವಾರ್ಥೇ ಅಣ್| ಲಾಲಾಟಶಬ್ದೇನೇಹ ಲಲಾಟಸಮೀಪೋ ದೇಶೋ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ, ಸಮ್ಮುಖಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಾತ್ರಾಣ್ಯಗ್ನಿಪೂರ್ಣಾನ್ಯಶೋಭನಾನಿ| ತಥಾ ಬಿನ್ನಾನಿ-ಭಗ್ನಾನಿ| ತಥಾ, ವಿಶಿಖಾನಿ-ಅನ್ತಃಶೂನ್ಯಾನಿ| ನ ಶುಭಾನೀತಿ ವಚನವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|

Adhikarana AturagRuhAnnirgacCaddadhyakShatAdima~ggalamaSuBam (28) · Śloka 28

ವೈದ್ಯಸ್ಯಾತುರಗೃಹಪ್ರವೇಶೇ ಶುಭಾಶುಭಸೂಚಕಾನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನ್ಯಾಹ ದಧ್ಯಕ್ಷತಾದಿ ನಿರ್ಗಚ್ಛದ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಚ ಮಙ್ಗಲಮ್| ವೈದ್ಯೋ ಮರಿಷ್ಯತಾಂ ವೇಶ್ಮ ಪ್ರವಿಶನ್ನೇವ ಪಶ್ಯತಿ||೨೮||

ಆದಿಶಬ್ದೇನೇಕ್ಷುನಿಷ್ಪಾವಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ| ದಧ್ಯಕ್ಷತಾವಾದೀ (ತಾ ಆದಯೋ) ಯಸ್ಯ ಮಙ್ಗಲಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ವೈದ್ಯಃ ಪ್ರವಿಶನ್ನೇವ-ತತ್ಕಾಲ ಏವ, ಆತುರಗೃಹಾದ್ದಧ್ಯಕ್ಷತಾದಿ-ಯದ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ, ತನ್ನಿರ್ಗಚ್ಚತ್-ನಿಃಸರತ್, ಮರಿಷ್ಯತಾಂ-ಆಸನ್ನಮರಣಾನಾಂ, ಪಶ್ಯತಿ|

Adhikarana evaM dUtAdyaSuBaM dRuShTvA~a~aturaM na cikitsayet anyathA yatnataH karuNASuddha manasA ca cikitset (29) · Śloka 29

ದೂತಾದ್ಯಸಾಧು ದೃಷ್ಟ್ವೈವಂ ತ್ಯಜೇದಾರ್ತಮತೋಽನ್ಯಥಾ| ಕರುಣಾಶುದ್ಧಸನ್ತಾನೋ ಯತ್ನತಸ್ತಮುಪಾಚರೇತ್||೨೯||

ಏವಂ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ದೂತಾದ್ಯಸಾಧು-ಅಶುಭಂ ಪೂರ್ವನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ, ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಆರ್ತಂ-ಆತುರಂ, ತ್ಯಜೇತ್-ನ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಶಕುನಾದೇರ್ಗ್ರಹಣಮ್| ಅತೋಽನ್ಯಥೇತಿ ದೂತಾದಿ ಶುಭಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ, ತಂ ಆತುರಂ, ವೈದ್ಯೋ ಯತ್ನೇನ ಸಮುಪಾಚರೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ಕರುಣಾಯಾ ಶುದ್ಧಂ ನಿರ್ಮಲಂ, ಸನ್ತಾನಂ-ಚೇತೋ, ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಂಭೂತಃ ಸನ್|

Adhikarana dadhyakShatAdi ma~ggalam etat pathi veSmapraveSe ca SuBam (30-39) · Śloka 39

ಅಥ ತದೇವ ದಧ್ಯಕ್ಷತಾದ್ಯಾಹ ದಧ್ಯಕ್ಷತೇಕ್ಷುನಿಷ್ಪಾವಪ್ರಿಯಙ್ಗುಮಧುಸರ್ಪಿಷಾಮ್| ಯಾವಕಾಞ್ಜನಭೃಙ್ಗಾರಘಣ್ಟಾದೀಪಸರೋರುಹಾಮ್||೩೦|| ದೂರ್ವಾರ್ದ್ರಮತ್ಸ್ಯಮಾಂಸಾನಾಂ ಲಾಜಾನಾಂ ಫಲಭಕ್ಷಯೋಃ| ರತ್ನೇಭಪೂರ್ಣಕುಮ್ಭಾನಾಂ ಕನ್ಯಾಯಾಃ ಸ್ಯನ್ದನಸ್ಯ ಚ||೩೧|| ನರಸ್ಯ ವರ್ಧಮಾನಸ್ಯ ದೇವತಾನಾಂ ನೃಪಸ್ಯ ಚ| ಶುಕ್ಲಾನಾಂ ಸುಮನೋವಾಲಚಾಮರಾಮ್ಬರವಾಜಿನಾಮ್||೩೨|| ಶಙ್ಖಸಾಧುದ್ವಿಜೋಷ್ಣೀಷತೋರಣಸ್ವಸ್ತಿಕಸ್ಯ ಚ| ಭೂಮೇಃ ಸಮುದ್ಧತಾಯಾಶ್ಚ ವಹ್ನೇಃ ಪ್ರಜ್ವಲಿತಸ್ಯ ಚ||೩೩|| ಮನೋಜ್ಞಸ್ಯಾನ್ನಪಾನಸ್ಯ ಪೂರ್ಣಸ್ಯ ಶಕಟಸ್ಯ ಚ| ನೃಭಿರ್ಧೇನ್ವಾಃ ಸವತ್ಸಾಯಾ ವಡಾವಾಯಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಅಪಿ||೩೪|| ಜೀವಞ್ಜೀವಕಸಾರಙ್ಗಸಾರಸಪ್ರಿಯವಾದಿನಾಮ್| ಹಂಸಾನಾಂ ಶತಪತ್ರಾಣಾಂ ಬದ್ಧಸ್ಯೈಕಪಶೋಸ್ತಥಾ||೩೫|| ರುಚಕಾದರ್ಶಸಿದ್ಧಾರ್ಥರೋಚನಾನಾಂ ಚ ದರ್ಶನಮ್| ಗನ್ಧಃ ಸುಸುರಭಿರ್ವರ್ಣಃ ಸುಶುಕ್ಲೋ ಮಧುರೋ ರಸಃ||೩೬|| ಗೋಪತೇರನುಕೂಲಸ್ಯ ಸ್ವನಸ್ತದ್ವದ್ಗವಾಮಪಿ| ಮೃಗಪಕ್ಷಿನರಾಣಾಂ ಚ ಶೋಭಿನಾಂ ಶೋಭನಾ ಗಿರಃ||೩೭|| ಛತ್ರಧ್ವಜಪತಾಕಾನಾಮುತ್ಕ್ಷೇಪಣಮಭಿಷ್ಟುತಿಃ| ಭೇರೀಮೃದಙ್ಗಶಙ್ಖಾನಾಂ ಶಬ್ದಾಃ ಪುಣ್ಯಾಹನಿಃಸ್ವನಾಃ||೩೮|| ವೇದಾಧ್ಯಯನಶಬ್ದಾಶ್ಚ ಸುಖೋ ವಾಯುಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಃ| ಪಥಿ ವೇಶ್ಮಪ್ರವೇಶೇ ಚ ವಿದ್ಯಾದಾರೋಗ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್||೩೯||

ದಧ್ಯಕ್ಷತಾದೀನಾಂ ದರ್ಶನಂ 'ಪಥಿ ವೇಶ್ಮಪ್ರವೇಶೇ ಚ ವಿದ್ಯಾದಾರೋಗ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್|' ಇತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅಕ್ಷತಾಃ-ಯವಾಃ, ಅಖಣ್ಡಿತಾಸ್ತಣ್ಡುಲಾ ಇತ್ಯನ್ಯೇ, ಧಾನ್ಯಮೇವಾಖಣ್ಡಿತಮಕ್ಷತಶಬ್ದವಾಚ್ಯಮಿತ್ಯಪರೇ| ಯಾವಕಂ-ಅಲಕ್ತಕಃ| ಭೃಙ್ಗಾರಃ-ಕನಕಾಲುಕಾ| ಅರ್ದ್ರಮತ್ಸ್ಯಾಃ, ಆರ್ದ್ರಮಾಂಸಮ್| ಆರ್ದ್ರಗ್ರಹಣಮತ್ರ ಶುಷ್ಕಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮ್| ಭಕ್ಷಂಮೋದಕಾದಿ| ಪದ್ಮರಾಗಾದಿಕಂ-ರತ್ನಮ್| ಇಭೋ-ಹಸ್ತೀ| ನರಸ್ಯೇತಿ ಶೌರ್ಯತ್ಯಾಗಪ್ರಜ್ಞಾರಾಜಸತ್ಕಾರಾದಿಭಿರ್ವಧಮಾನಃ-ಪ್ರತಿದಿನಮುಪಚಯಂ ಗತಃ, ತಥಾವಿಧಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ದರ್ಶನಂ ಶುಭಮ್| ಶುಕ್ಲಾನಾಂ ಸುಮನಃಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ದರ್ಶನಂ ಶುಭಮ್| ಬಾಲಚಾಮರಂ-ಕೇಶಪ್ರಕೀರ್ಣಕಮ್| ವಾಜೀ-ತುರಙ್ಗಃ| ಉಷ್ಣೀಷಂ-ಶಿರೋವೇಷ್ಟನಮ್| ಮನೋಜ್ಞಸ್ಯ-ಹೃದಯಹಾರಿಣೋಽನ್ನಪಾನಸ್ಯ| ಶಕಟಸ್ಯ-ರಥಸ್ಯ, ನೃಭಿಃ-ನರೈಃ, ಪೂರ್ಣಸ್ಯ-ಸಮ್ಭೃತಸ್ಯ| ಧೇನ್ವಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಅಪೀತ್ಯಪಿಶಬ್ದಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಯಥಾ ಧೇನ್ವಾಃ ಸವತ್ಸಾಯಾ ದರ್ಶನಮೇವಂ ವಡವಾಯಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಶ್ಚ ಸವತ್ಸಾಯಾಃ-ಸಾಪತ್ಯಾಯಾ ಇತಿ| ರುಚಿಕೋ-ವಲಯಃ, ಆಭರಣವಿಶೇಷಃ| ಸಿದ್ಧಾರ್ಥೋ-ಗೌರಸರ್ಷಪಃ| ಗನ್ಧಃ-ಸುಷ್ಠು ಸುರಭಿಃ| ವರ್ಣಃ ಸುಷ್ಠು ಶುಕ್ಲಃ-ಸಿತಃ| ರಸೋ ಮಧುರಃ| ಗೋಪತೇಃ-ವೃಷಭಸ್ಯ, ಅನುಕೂಲಸ್ಯ-ಅಕುಪಿತಸ್ಯ, ಸ್ವನಃಶಬ್ದಃ| ತದ್ವತ್-ಗೋಪತಿನಾ ತುಲ್ಯೋ, ಗವಾಮಪ್ಯನುಕೂಲಾನಾಂ ಶಬ್ದ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಶೋಭಿನಾಂ-ಪ್ರಶಸ್ತಾನಾಂ ಮೃಗಾದೀನಾಂ, ಪ್ರಶಸ್ತಾ ಗಿರಃ| ವಿದ್ಯಾದಾರೋಗ್ಯಲಕ್ಷಣಮಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಮೃಗಪಕ್ಷಿನರಾ ಹ್ಯಶೋಭಿನೋಽಪಿ ಶೃಗಾಲೋಲೂಕಪುಲ್ಕಸಚಾಣ್ಡಾಲಾದಯಃ ಸನ್ತಿ, ತಡ್ಯವಚ್ಚೇದನಾರ್ಥಂ ಶೋಭಿನಾಮಿತಿ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಶೋಭಿನಾಮಪಿ ಮೃಗಾದೀನಾಂ ಕ್ಷಾಮರೋಗಾರ್ತಾಮಿಹತಾನಾಮಶೋಭನಾ ವಾಚಃ ಸ್ಯುಃ ತತ್ತ್ಯಾಗಾರ್ಥಂ ಶೋಭನಾ ಇತಿ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಚತ್ರಾದೀನಾಮುತ್ಕ್ಷೇಪಣಂ-ಉತ್ಥಾಪನಮ್| ಪತಾಕಾ-ವೈಜಯನ್ತೀ| ಅಭಿಷ್ಟುತಿಃ-ಪ್ರಯಾಣಕಾಲೇ ಜನೇನ ಸ್ತುತಿರ್ಜಯಜಯೇತ್ಯಾದಿಶಬ್ದಪೂರ್ವಾಽಭಿಮುಖಮುಚ್ಚಾರಿತಾ| ತಥಾ, ಭೇರ್ಯಾದೀನಾಂ ಶಬ್ದಾಃ, ಪುಣ್ಯಾಹನಿಃಸ್ವನಾಃ-ಪ್ರಶಸ್ತಶಬ್ದಾ| ಅರೋಗ್ಯಾಯ, ನ ತ್ವಪ್ರಶಸ್ತನಿಃಸ್ವನಾಃ ಪ್ರೇತಪಟಹಾದಿಜಾಃ| ವೇದಾಧ್ಯಯನಸ್ಯ-ವೇದಪಾಠಸ್ಯ, ಯೇ ಶಬ್ದಾಸ್ತೇ ಚ ಶುಭಾಃ| ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಃ-ಅನುಕೂಲೋ, ವಾಯುಃ ಸುಖಃ-ಸುಖಾವಹಃ| ಪಥಿ ವೇಶ್ಮಪ್ರವೇಶೇ ಚೈತದಾರೋಗ್ಯಲಕ್ಷಣಂ ವಿದ್ಯಾತ್|

Adhikarana evaM dUtaSakunakathanAnantaraM svapna kathanam (40) · Śloka 40

ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ದೂತಶಕುನಂ ಸ್ವಪ್ನಾನೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ| |೪೦|

ಇತ್ಯೇವಮರ್ಥೇ ಪರಿಸಮಾಪ್ತೌ ವಾ| ದೂತಃ-ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಾದಿಃ, ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಮ್| ತಥಾ, ಚೇತನಾಚೇತನರೂಪಃ ಶುಭಾಶುಭಸೂಚಕೋ ದೂತವರ್ಜಿತೋ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಃ-ಶಕುನ ಉಕ್ತಃ| ಯಥಾ (ಶ್ಲೋ. ೧೭)-"ಹಾಹಾಕ್ರನ್ದಿತಂ" ಇತ್ಯಾದಿ| ಇತಿ-ಏವಂ, ಉಕ್ತಂ-ಅಭಿಹಿತಮ್| ಅತೋ ದೂತಶಕುನಾದೂರ್ಧ್ವಂ-ಅನನ್ತರಂ, ಸ್ವಪ್ನಾನ್ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ-ಸಮ್ಯಗ್ ಭಣಿಷ್ಯತಿ, ತನ್ತ್ರಕಾರ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಸ್ವಪ್ನಲಕ್ಷಣಮಷ್ಟಙ್ಗಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಕಥಿತಮ್| ಯಥಾ (ಸೂ. ಅ. ೯)- "ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯವ್ಯುಪರತೌ ಮನೋಽನುಪರತಂ ಯದಾ| ವಿಷಯೇಭ್ಯಸ್ತದಾ ಸ್ವಪ್ನಂ ನಾನಾರೂಪಂ ಪ್ರಪಶ್ಯತಿ||" ಇತಿ| ತಥಾ (ಸಂ. ಸೂ. ಅ. ೯)- "ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವೃತೇಷು ಸ್ರೋತಃಸು ಶ್ರಮಾದುಪರತೇಷು ಚ| ಇನ್ದ್ರಿಯೇಷು ಸ್ವಕರ್ಮಭ್ಯೋ ನಿದ್ರಾಽಽವಿಶತಿ ದೇಹಿನಮ್||" ಇತಿ ನಿದ್ರಾಲಕ್ಷಣಮ್|

Adhikarana jvareNa SIGraM mariShyataH svapnaH (40-41) · Śloka 41

| ಸ್ವಪ್ನೇ ಮದ್ಯಂ ಸಹ ಪ್ರೇತೈರ್ಯಃ ವಿಪನ್ ಕೃಷ್ಯತೇ ಶುನಾ||೪೦|| ಸ ಮರ್ತ್ಯೌ ಮೃತ್ಯುನಾ ಶೀಘ್ರಂ ಜ್ವರರೂಪೇಣ ನೀಯತೇ| |೪೧|

ಯೋ ಮರ್ತ್ಯಃ-ಪುರುಷಃ, ಸ್ವಪ್ನೇ-ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥಾಯಾಂ, ಪ್ರೇತೈಃ ಸಹ ಮದ್ಯಂ ಪಿಬನ್ ಶುನಾ ಕೃಷ್ಯತೇ-ಆಕ್ರಮ್ಯತೇ, ಸ ಮೃತ್ಯುನಾ ಜ್ವರರೂಪೇಣ ಶೀಘ್ರಂ ಅಹಿರಾತ್ ಕತಿಪಯೈರೇವ ದಿವಸೈಃ, ನೀಯತೇ, ಲಿಕಾನ್ತರಮಿತಿ ಶೇಷಃ|

Adhikarana raktapittena SIGraM mariShyataH svapnaH (41-42) · Śloka 42

| ರಕ್ತಮಾಲ್ಯವಪುರ್ವಸ್ತ್ರೋ ಯೋ ಹಸನ್ ಹ್ರಿಯತೇ ಸ್ತ್ರಿಯಾ||೪೧|| ಸೋಽಸ್ರಪಿತ್ತೇನ| |೪೨|

ರಕ್ತಮಾಲ್ಯೋ ರಕ್ತವಪೂ ರಕ್ತವಸ್ತ್ರಶ್ಚ ಯೋ ಮರ್ತ್ಯೋ ಹಸನ್ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಸ್ವಪ್ನೇ ಹ್ರಿಯತೇ-ಆಕೃಷ್ಯತ ಆಕ್ರಮ್ಯತೇ, ಸೋಽಸ್ರಪಿತ್ತೇನ ಮೃತ್ಯುನಾ ಶೀಘ್ರಂ ನೀಯತೇ|

Adhikarana rAjayakShmaNA SIGraM mariShyataH svapnaH (42) · Śloka 42

ಮಹಿಷಶ್ವರಾಹೋಷ್ಟ್ರಗರ್ದಭೈಃ| ಯಃ ಪ್ರಯಾತಿ ದಿಶಂ ಯಾಮ್ಯಾಂ ಮರಣಂ ತಸ್ಯ ಯಕ್ಷ್ಮಣಾ||೪೨||

ಯೋ ಮಹಿಷಾದಿಭಿಃ ಕರಣಭೂತೈರ್ಯಾಮ್ಯಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಂ, ಸ್ವಪ್ನೇ ಪ್ರಯಾತಿ, ತಸ್ಯ ಯಕ್ಷ್ಮಣಾ ಮರಣಂ ಭವತಿ|

Adhikarana gulmenaSIGraM mariShyataH svapnaH (43) · Śloka 43

ಲತಾ ಕಣ್ಟಕಿನೀ ವಂಶಸ್ತಾಲೋ ವಾ ಹೃದಿ ಜಾಯತೇ| ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯಾಶು ಗುಲ್ಮೇನ|೪೩|

ಮರ್ತ್ಯ ಇತಿ ಪ್ರಥಮಾನ್ತೋಽಪೀಹಾರ್ಥವಶಾತ್ ಷಷ್ಠ್ಯನ್ತಃ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಯಸ್ಯ ಮರ್ತ್ಯಸ್ಯ ಸ್ವಪ್ನೇ ಕಣ್ಟಕಯುಕ್ತಾ ಲತಾ ಹೃದಯೇ ಜಾಯತೇ, ವಂಶೋ ವಾ-ಅಥವಾ ತಾಲಃ, ತಸ್ಯ ಶೀಘ್ರಂ ಗುಲ್ಮೇನ ಮರಣಂ ಭವೇತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇತ್ವೇವಮುಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೧೨)- "ಯಸ್ಯ ಕಣ್ಟಕಿನೀ ಲತಾ ವಂಶ ಸ್ತಾಲೋ ವಾ ಹೃದಿ ಜಾಯತೇ ಸ ಗುಲ್ಮೇನ| ಯಸ್ಯ ತು ಶಿರಸಿ ಸ ಶಿರೋರೋಗೇಣ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಾ ಶಿರಃಚ್ಚೇದನೇನ|" ಇತಿ|

Adhikarana kuShTena SIGraM mariShyataH svapnaH (43-44) · Śloka 44

| ಯಸ್ಯ ವಹ್ನಿಮನರ್ಚಿಷಮ್||೪೩|| ಜುಹ್ನತೋ ಘೃತಸಿಕ್ತಸ್ಯ ನಗ್ನಸ್ಯೋರಸಿ ಜಾಯತೇ| ಪದ್ಮಂ ಸ ನಶ್ಯೇತ್ಕುಷ್ಠೇನ|೪೪|

ಯಸ್ಯ ಮರ್ತ್ಯಸ್ಯ ನಗ್ನಸ್ಯಾಜ್ಯಾಭ್ಯಕ್ತಸ್ಯ ವಹ್ನಿಮನರ್ಚಿಷಂ-ಜ್ವಾಲಾರಹಿತಂ, ಜುಹ್ನತ ಉರಸಿ ಪದ್ಮಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ಜಾಯತೇ, ಸ ನರಃ ಕುಷ್ಠೇನ ನಶ್ಯೇತ್|

Adhikarana prameheNa SIGraM mariShyataH svapnaH (44-45) · Śloka 45

| ಚಣ್ಡಾಲೈಃ ಸಹ ಯಃ ಪಿಬೇತ್||೪೪|| ಸ್ನೇಹಂ ಬಹುವಿಧಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ಸ ಪ್ರಮೇಹೇಣ ನಶ್ಯತಿ| |೪೫|

ಚಣ್ಡಾಲೈಃ ಸಹ ಬಹುವಿಧಂ-ಅನೇಕಪ್ರಕಾರಂ, ಸ್ನೇಹಂ-ಘೃತತೈಲಾದಿಕಂ, ಯೋ ಮರ್ತ್ಯಃ ಸ್ವಪ್ನೇ ಪಿಬೇತ್, ಸ ಪ್ರಮೇಹೇಣ ನಶ್ಯತಿ| ಸ್ವಪ್ನೇ ಪ್ರಕೃತೇಽಪಿ ಪುನಃ ಸ್ವಪ್ನಗ್ರಹಣಂ ಕೃತಂ ಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥಮ್|

Adhikarana unmAdenaSIGraM mariShyataH svapnaH (45) · Śloka 45

| ಉನ್ಮಾದೇನ ಜಲೇ ಮಜ್ಜೇದ್ಯೋ ನೃತ್ಯನ್ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಸಹ||೪೫||

ಉನ್ಮಾದೇನ ಸ ನಶ್ಯತಿ, ಯೋ ರಾಕ್ಷಸೈಃ ಸಹ ನೃತ್ಯನ್ ಜಲೇ ಮಜ್ಜೇತ್|

Adhikarana apasmAreNa SIGraM mariShyataH svapnaH (46) · Śloka 46

ಅಪಸ್ಮಾರೇಣ ಯೋ ಮರ್ತ್ಯೋ ನೃತ್ಯನ್ ಪ್ರೇತೇನ ನೀಯತೇ| |೪೬|

ಸ ಮರ್ಥ್ಯೋಽಪಸ್ಮಾರೇಣ ನಶ್ಯತಿ, ಯೋ ನೃತ್ಯನ್ ಪ್ರೇತೇನ ಸ್ವಪ್ನೇ ನೀಯತೇ|

Adhikarana svapne KarAdiBiryAnaM mRutyukArakam (46-47) · Śloka 47

| ಯಾನಂ ಖರೋಷ್ಟ್ರಮಾರ್ಜಾರಕಪಿಶಾರ್ದೂಲಸೂಕರೈಃ||೪೬|| ಯಸ್ಯ ಪ್ರೇತೈಃ ಶೃಗಾಲೈರ್ವಾ ಸ ಮೃತ್ಯೋರ್ವರ್ತತೇ ಮುಖೇ| |೪೭|

ಯಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಸ್ವಪ್ನೇ ಖರಾದಿಭಿರ್ಯಾನಂ ಭವತಿ, ಸ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮುಖಾಭ್ಯನ್ತರೇ ವರ್ತತೇ, ಅತ್ಯಾಸನ್ನವಿನಾಶತ್ವಾತ್|

Adhikarana apUpAdiBakShaNam mRutyukArakam (47-48) · Śloka 48

| ಅಪೂಪಶಷ್ಕುಲೀರ್ಜಗ್ಧ್ವಾ ವಿಬುದ್ಧಸ್ತದ್ವಿಧಂ ವಮನ್||೪೭|| ನ ಜೀವತಿ| |೪೮|

ಅಪೂಪಾನ್ ಶಷ್ಕುಲೀರ್ವಾ ಜಗ್ಧ್ವಾ-ಭಕ್ಷಯಿತ್ವೈವಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ, ವಿಬುದ್ಧಃ ಸನ್ ತದ್ವಿಧಂ-ಅಪೂಪಶಷ್ಕುಲಿಪ್ರಾಯಮೇವ, ವಮೇತ್-ಉದ್ಗಿರೇತ್, ಸ ನ ಜೀವತಿ|

Adhikarana akShirogakArakaH svapnaH (48) · Śloka 48

ಅಕ್ಷಿರೋಗಾಯ ಸೂರ್ಯನ್ದುಗ್ರಹಣೇಕ್ಷಣಮ್| |೪೮|

ಸೂರ್ಯಚನ್ದ್ರಯೋರ್ಗ್ರಹಣದರ್ಶನಮಕ್ಷಿರೋಗಾಯ|

Adhikarana drUgvinASakaH svapnaH (48) · Śloka 48

| ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೋಃ ಪಾತದರ್ಶನಂ ದೃಗ್ವಿನಾಶನಮ್||೪೮||

ಸ್ವಪ್ನೇ ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೋಃ ಪತನದರ್ಶನಂ ಮರ್ತ್ಯಸ್ಯ ದೃಷ್ಟಿವಿನಾಶನಮ್| ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೋರಿತಿ "ದೇವತಾದ್ವನ್ದ್ವೇ ಚ" ಇತ್ಯಾನಙಾದೇಶಃ|

Adhikarana anye~aSuBAH svapnAH (49-58) · Śloka 58

ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವಂಶಲತಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಭವೋ ವಯಸಾಂ ತಥಾ| ನಿಲಯೋ ಮುಣ್ಡತಾ ಕಾಕಗೃಧ್ರಾದ್ಯೈಃ ಪರಿವಾರಣಮ್||೪೯|| ತಥಾ ಪ್ರೇತಪಿಶಾಚಸ್ತ್ರೀದ್ರವಿಡಾನ್ಧ್ರಗವಾಶನೈಃ| ಸಙ್ಗೋ ವೇತ್ರಲತಾವಂಶತೃಣಕಣ್ಟಕಸಙ್ಕಟೇ||೫೦|| ಶ್ವಭ್ರಶ್ಮಶಾನಶಯನಂ ಪತನಂ ಪಾಂಸುಭಸ್ಮನೋಃ| ಮಜ್ಜನಂ ಜಲಪಙ್ಕಾದೌ ಶೀಘ್ರೇಣ ಸ್ರೋತಸಾ ಹೃತಿಃ||೫೧|| ನೃತ್ವವಾದಿತ್ರಗೀತಾನಿ ರಕ್ತಸ್ರಗ್ವಸ್ತ್ರಧಾರಣಮ್| ವಯೋಙ್ಗವೃದ್ಧಿರಭ್ಯಙ್ಗೋ ವಿವಾಹಃ ಶ್ಮಶ್ರುಕರ್ಮ ಚ||೫೨|| ಪಕ್ವಾನ್ನಸ್ನೇಹಮದ್ಯಾಶಃ ಪ್ರಚ್ಚರ್ದನವಿರೇಚನೇ| ಹಿರಣ್ಯಲೋಹಯೋರ್ಲಾಭಃ ಕಲಿರ್ಬನ್ಧಪರಾಜಯೌ||೫೩|| ಉಪಾನದ್ಯುಗನಾಶಶ್ಚ ಪ್ರಪಾತಃ ಪಾದಚರ್ಮಣೋಃ| ಹರ್ಷೋ ಭೃಶಂ ಪ್ರಕುಪಿತೈಃ ಪಿತೃಭಿಶ್ಚಾವಭರ್ತ್ಸನಮ್||೫೪|| ಪ್ರದೀಪಗ್ರಹನಕ್ಷತ್ರದನ್ತದೈವತಚಕ್ಷುಷಾಮ್| ಪತನಂ ವಾ ವಿನಾಶೋ ವಾ, ಭೇದನಂ ಪರ್ವತಸ್ಯ ಚ||೫೫|| ಕಾನನೇ ರಕ್ತಕುಸುಮೇ ಪಾಪಕರ್ಮನಿವೇಶನೇ| ಚಿತಾನ್ಧಕಾರಸಮ್ಬಾಧೇ ಜನನ್ಯಾಂ ಚ ಪ್ರವೇಶನಮ್||೫೬|| ಪಾತಃ ಪ್ರಾಸಾದಶೈಲಾದೇರ್ಮತ್ಸ್ಯೇನ ಗ್ರಸನಂ ತಥಾ| ಕಾಷಾಯಿಣಾಮಸೋಮ್ಯಾನಾಂ ನಗ್ನಾನಾಂ ದಣ್ಡಧಾರಿಣಾಂ||೫೭|| ರಕ್ತಾಕ್ಷಾಣಾಂ ಚ ಕೃಷ್ಣಾನಾಂ ದರ್ಶನಂ ಜಾತು ನೇಷ್ಯತೇ| |೫೮|

ಜಾತು ನೇಷ್ಯತ ಇತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ವಂಶಲತಾದೀನಾಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ-ಶಿರಸಿ, ಸಮ್ಭವೋ-ಜನ್ಮ, ಜಾತು ನೇಷ್ಯತೇ| ಏವಮಗ್ರೇಽಪಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ, ವಯಸಾಂ-ಪಕ್ಷಿಣಾಂ, ಮೂರ್ಧ್ನಿ ನಿಲಯೋ-ನಿಲಯನಮ್| ತಥಾ, ಮುಣ್ಡತಾ-ಕೃತಮುಣ್ಡನತ್ವಮ್| ಕಾಕಾದ್ಯೈಃ ಪರಿವಾರಣಂ-ಪರಿವೃತತ್ವಮ್| ನ ಕೇವಲಂ ಕಾಕಾದ್ಯೈಃ, ಪ್ರೇತಾದ್ಯೈಶ್ಚೇತಿ ತಥಾಶಬ್ದಸ್ಯಾರ್ಥಃ| ಗವಾಶನಾಃ ಗೋಮಾಂಸಭಕ್ಷಾಃ, ತೈಃ| ವೇತ್ರಾದಿಸಙ್ಕಟೇ-ಸಂವೃತೇ, ಸಙ್ಗಃ-ದ್ವಾರಾಲಾಭಃ, ತತ್ರೈವ ನಿಃಸಾರಮಪಶ್ಯತಃ| ಶ್ವಭ್ರೇ ಶ್ಮಶಾನೇ ಚ ಶಯನಂ-ಸ್ವಪನಮ್| ಪಾಂಸೌ ಭಸ್ಮನಿ ಚ ಪತನಮ್| ಜಲಪಙ್ಕಾದಿಕೇ ಮಜ್ಜನಂ-ಬೃಡನಮ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಕೂಪಕಲುಷೋದಕಾದಿ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಸ್ರೋತಸಾ ಶೀಘ್ರೇಣ ಹೃತಿಃ-ಹರಣಮ್| ನೃತ್ಯಂ ಚ ವಾದಿತ್ರಂ ಚ ಗೀತಂ ಚ ತಾನಿ| ತಥಾ, ಸ್ರಕ್ ಚ ವಸ್ತ್ರಂ ಚ ಸ್ರಗ್ವಸ್ತ್ರೇ, ರಕ್ತೇ ಚ ತೇ ಸ್ರಗ್ವಸ್ತ್ರೇ ಚ, ತಯೋರ್ಧಾರಣಮ್| ವಯಶ್ಚಾಙ್ಗಂ ಚ, ತಯೋರ್ವೃದ್ಧಿಃ| ಅಭ್ಯಙ್ಗಃ-ಅಭ್ಯಞ್ಜನಮ್| ವಿವಾಹಃ-ಪರಿಣಯಃ| ಶ್ಮಶ್ರುಕರ್ಮ-ಮುಖವ್ಯಞ್ಜನಮುಣ್ಡನಮ್| ಪಕ್ವಾನ್ನಂ-ಮಣ್ಡಕಾದಿಃ, ಸ್ನೇಹಃ-ತೈಲಾದಿಃ, ಮದ್ಯಂ-ಸೀಧ್ವಾದಿ, ತೇಷಾಮಾಶೋ-ಭಕ್ಷಣಮ್| ಪ್ರಚ್ಚರ್ದನಂ-ವಮಿಃ| ವಿರೇಚನಂ-ವಿರೇಕಃ| ಹಿರಣ್ಯಸ್ಯ-ರುಕ್ಮಾದೇಃ, ಲೋಹಸ್ಯ ಚ ಲಾಭಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತೂಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೧೨)- "ಲಭತೇ ವಾ ಹಿರಣ್ಯಲೋಹಲವಣ" ಇತಿ| ಕಲಿಃ-ಅನರ್ಥಃ| ಬನ್ಧೋ-ಬನ್ಧನಮ್| ಪರಾಜಯಃ-ಪರಿಭವಃ| ಉಪಾನದ್ಯುಗಸ್ಯ ನಾಶಃ| ಪಾದಸ್ಯ ಚರ್ಮಣಶ್ಚ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಪತನಮ್| ಭೃಶಂ-ಅತಿಶಯೇನ, ಹರ್ಷಃ| ಪಿತೃಭಿಃ ಪ್ರಕುಪಿತೈರವಭರ್ತ್ಸನ-ಸನ್ತರ್ಜನಮ್| ಪ್ರದೀಪಾದೀನಾಂ ಪತನಮಥವಾ ವಿನಾಶಃ| ಪರ್ವತಸ್ಯ ಚ ಭೇದನಮ್| ಕಾನನೇ-ವನೇ, ರಕ್ತಪುಷ್ಪೇ ಪ್ರವೇಶನಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪಾಪಕರ್ಮಾಣಾಂ-ಪಾಪಿನಾಂ, ನಿವೇಶನೇ-ಗೃಹೇ, ಪ್ರವೇಶನಮ್| ಚಿನ್ತಾಯಾಮನ್ಧಕಾರಸಮ್ಬಾಧೇ-ತಮಃಸಙ್ಕಟೇ, ಜನನ್ಯಾಂಮಾತರಿ, ಚ ಪ್ರವೇಶನಮ್| ಪ್ರಾಸಾದಾತ್ ಪರ್ವತಾದ್ವಾ ಪಾತಃ-ಪತನಮ್, ಆದಿಶಬ್ದೇನ ವೃಕ್ಷಗೃಹಾದೇರ್ಗ್ರಹಣಮ್| ಮತ್ಸ್ಯೇನ ಗ್ರಸನಂ-ನಿಗರಣಮ್| ಕಷಾಯೇಣ ರಕ್ತಂ ವಸ್ತ್ರಂ-ಕಾಷಾಯಮ್, ತದ್ವಿದ್ಯತೇ ಯೇಷಾಮಿತೀನಿಃ| ತೇಷಾಂ ಕಾಷಾಯಿಣಾಂ-ಕಾಶಾಯವಸ್ತ್ರಾವೃತಾನಾಂ, ತಥಾ ಅಸೌಮ್ಯಾನಾಂ-ದುರ್ದರ್ಶಾನಾಂ, ತಥಾ ನಗ್ನಾನಾಂ-ವಿವಸ್ತ್ರಾಣಾಂ, ತಥಾ ದಣ್ಡಧಾರಿಣಾಂ-ದಣ್ಡಿನಾಂ, ತಥಾ ರಕ್ತಯನಾನಾಂ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಾನಾಂ ಚ ನೃಣಾಂ ಜಾತು-ಕದಾಚಿತ್, ನ ದರ್ಶನಮಿಷ್ಯತೇ, ಸ್ವಪ್ನೇಽಶುಭಹೇತುತ್ವಾತ್|

Adhikarana svapne kAlaniSA (58-59) · Śloka 59

| ಕೃಷ್ಣಾ ಪಾಪಾನನಾಚಾರಾ ದೀರ್ಘಕೇಶನಖಸ್ತನೀ||೫೮|| ವಿರಾಗಮಾಲ್ಯವಸನಾ ಸ್ವಪ್ನೇ ಕಾಲನಿಶಾ ಮತಾ| |೫೯|

ಏವಂವಿಧಾ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಪ್ನೇ ಕಾಲನಿಶಾ-ತದ್ವಿಧಾ, ಮತಾ| ಕೃಷ್ಣಾಕೃಷ್ಣವರ್ಣಾ| ತಥಾ, ಪಾಪಮಾನನಮಾಚಾರಶ್ಚ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ| ತಥಾ, ದೀರ್ಘಾಃ ಕೇಶಾ ನಖಾಃ ಸ್ತನೌ ಚ ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಮ್| "ಸ್ವಾಙ್ಗಾಚ್ಚೋಪಸರ್ಜನಾತ್" ಇತಿ ಙೀಪ್| ಮಾಲ್ಯಂ ಚ ವಸನಂ ಚ ಮಾಲ್ಯವಸನಮ್| ವಿಗತೋ ರಾಗೋ ಯಸ್ಯ ಮಾಲ್ಯವಸನಸ್ಯ ತದೇವಂಭೂತಂ ಮಾಲ್ಯವಸನಂ ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಮ್|

Adhikarana svapnasaMprAptiH (59-60) · Śloka 60

| ಮನೋವಹಾನಾಂ ಪೂರ್ಣತ್ವಾತ್ಸ್ರೋತಸಾಂ ಪ್ರಬಲೈರ್ಮಲೈಃ||೫೯|| ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ದಾರುಣಾಃ ಸ್ವಪ್ನಾ ರೋಗೀ ಯೈರ್ಯಾತಿ ಪಞ್ಚತಾಮ್| ಅರೋಗಃ ಸಂಶಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕಶ್ಚಿದೇವ ವಿಮುಚ್ಯತೇ||೬೦||

ಮನಃ-ಚೇತೋ, ವಹನ್ತಿ ಯಾನಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಹೃದಾಶ್ರಿತಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ತಾನಿ ಮನೋವಹಾನಿ, ತೇಷಾಂ ಮನೋವಹಾನಾಂ ಪ್ರಬಲೈಃ-ಅತಿಬಲವದ್ಭಿಃ, ಮಲೈಃ-ಮಲಿನೀಕರಣಸ್ವಭವೈರ್ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಭಿಃ, ಪುರ್ಣತ್ವಾತ್ ದಾರುಣಾಃ-ಘೋರಾ ಅಪ್ರಶಸ್ತಾಃ, ಸ್ಪಪ್ನಾ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ-ಅನುಭೂಯನ್ತೇ| ಯೈಃಸ್ವಪ್ನೈರ್ದೃಷ್ಟೈಃ, ರೋಗೀ-ಆತುರಃ, ಪಞ್ಚತಾಂ ಯಾತಿ-ಮರಣಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ, ತಥಾ ಸ್ವಭಾವತ್ವಾದೈಷಾಂ ಸ್ವಪ್ನಾನಾಮ್| ಅರೋಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಸ್ಥೋ ನರಃ ಸಂಶಯಂ-ಜೀವಿತಸಂದೇಹಂ, ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕಶ್ಚಿದೇವ-ಬಹೂನಾಂ ಮಧ್ಯಾತ್ಪುಣ್ಯವಾನ್ನಿಯತಾಯುರೇವ, ವಿಮುಚ್ಯತೇ, ಮರಣಾದಿತಿ, ಶೇಷಃ| ಸ್ವಪ್ನಭೇದಾನಿದಾನೀಮಾಹ-

Adhikarana svapnaH saptavidhaH (7) · Śloka 61

ದೃಷ್ಟಃ ಶ್ರುತೋಽನುಭೂತಶ್ಚ ಪ್ರಾರ್ಥಿತಃ ಕಲ್ಪಿತಸ್ತಥಾ| ಭಾವಿಕೋ ದೋಷಜಶ್ಚೇತಿ ಸ್ವಪ್ನಃ ಸಪ್ತವಿಧೋ ಮತಃ||೬೧||

ಚಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಇತಿಃ ಪ್ರಕಾರೇ| ದೃಷ್ಟಾದಿನಾ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಸ್ವಪ್ನಃ ಸಪ್ತವಿಧೋ ಮತಃ,-ಸಪ್ತ ಸ್ವಪ್ನಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದೃಷ್ಟಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ,-ಯಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾಯಾಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಸ್ತುಜಾತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತದಾನೀಂ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ತಾದೃಶಂ ವಸ್ತುಜಾತಂ ಸಂವಿತ್ತಿರೂಪತಯಾಽನುಭುಯತೇ| ೧| ಯಶ್ಚ ಶಬ್ದಮಾತ್ರೇಣ ಬಸ್ತುಜಾತಂ ಶ್ರೋತ್ರೇನ್ದ್ರಿಯೇಣ ಗೃಹ್ಯತೇ ತದಾನೀಂ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥಾಯಂ ತಾದ್ರುಕ್ಸಂವಿತ್ತಿರೂಪತಯಾಽನುಭೂಯತೇ, ಸ ಶ್ರುತ ಉಚ್ಯತೇ| ೨| ಯಸ್ತು ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾಯಾಂ ಯಥಾಯಥಮಿನ್ದ್ರಿಯೈರನುಭೂಯತೇ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ತಾದೃಗನ್ತಃಸಂವಿತ್ತಿರೂಪತಯಾಽನುಭೂಯತೇ, ಸೋಽನುಭೂತ ಉಚ್ಯತೇ| ೩| ಯಸ್ಮಿನ್ ದೃಷ್ಟೇ ಶ್ರುತೇಽನುಭೂತೇ ವಾ ಯತ್ಪೂರ್ವಂ ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾಯಾಂ ವಸ್ತುಜಾತಂ ಮನಸಾಽಭ್ಯರ್ಥ್ಯತೇ ತಥೈವ ಚ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥಾಯಾಮನ್ತಃಸಂವಿತ್ತಿರೂಪತಯಾಽನುಭೂಯತೇ, ಸ ಪ್ರಾರ್ಥಿತ ಉಚ್ಯತೇ| ೪| ಯಸ್ತು ಷಡ್ಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಮಾನಾದಿಭಿರ್ನ ದೃಷ್ಟೋ ನಾಪಿ ಶ್ರುತೋ ನಾಪ್ಯನುಭೂತೋ ದೃಷ್ಟಶ್ರುತಾನುಭೂತತ್ವಾಭಾವಾದತ ಏವ ನ ಪ್ರಾರ್ಥಿತಃ, ಅಪಿ ತು ಕೇವಲಂ ಮನಸಾ ಯಥೇಚ್ಚಮುತ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಯತ್ಕಿಞ್ಚನರೂಪಾಭಿಃ ಕಲ್ಪನಾಭಿಸ್ತಾಭಿಸ್ತಾಭಿಃ ಕಲ್ಪಿತೋ ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾಯಾಂ ವಸ್ತುಜಾತೋಽನ್ತಃಸಂವಿತ್ತಾವುಪಾರುಢಃ, ತದಾನೀಂ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ತಾದೃಗನುಭೂಯತೇ, ಸ ಕಲ್ಪಿತ ಉಚ್ಯತೇ| ೫| ಯಶ್ಚ ದೃಷ್ಟಶ್ರುತಾದಿಭ್ಯಃ ಸ್ವಪ್ನೇಭ್ಯೋಽನ್ಯೋ ವಿಲಕ್ಷಣಸ್ವಪ್ನೋ ಯಥಾ ದೃಶ್ಯತೇ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥಾಯಾಮುತ್ತರಕಾಲಂ ತಥೈವ ತತ್ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶಿನಾ ನರೇಣ ತನ್ಮುಖಾವಗತತದರ್ಥೈರನ್ಯೈರಪಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೋ ದೃಶ್ಯತೇ, ಸ ಭಾವಿಕಃ| ೬| ದೋಷಜಃ ಸ ಸ್ವಪ್ನಃ-ಯೋ ವಾತಜಃ ಪಿತ್ತಜಃ ಕಫಜೋ ವಾ ಯಥಾಯಥಂ ದೋಷಗುಣಾನುರೂಪೋಽನ್ತಃಸಂವಿತ್ತಾವನುಭೂಯತ ಇತಿ| ೭|

Adhikarana niShpalAH svapnAH (62) · Śloka 62

ತೇಷ್ವಾದ್ಯಾ ನಿಷ್ಫಲಾಃ ಪಞ್ಹ್ಚ ಯಥಾಸ್ವಪ್ರಕೃತಿರ್ದಿವಾ| ವಿಸ್ಮೃತೋ ದೀರ್ಘಹ್ರಸ್ವೋಽತಿ|೬೨|

ತೇಷು ಸ್ವಪ್ನೇಷುಮಧ್ಯಾದ್ಯೇ ಪಞ್ಚಾದ್ಯಾಃ-ಆದೌ ಪಠಿತಾ ದೃಷ್ಟಾದಯಃ ತೇ ನಿಷ್ಫಲಾಃ-ನ ತೇ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಫಲಂ ಶುಭಮಶುಭಂ ವಾ ದದತಿ| ಯಥಾಸ್ವಪ್ರಕೃತಿಃ-ಯಥಾದೋಷಜೋ, ಯಃ ಸ್ವಪ್ನಃ ಸೋಽಪಿ ನಿಷ್ಫಲಃ-ನಾಸೌ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಶುಭಾಶುಭಲಕ್ಷಣಂ ಫಲಂ ದದಾತಿ| ವಾತಪ್ರಕೃತೇರ್ವಾತಪ್ರಕೃತ್ಯನುರೂಪತಃ ಸ್ವಪ್ನೋ ಯಾವದ್ದ್ವನ್ದ್ವಪ್ರಕೃತೇರ್ದ್ವೇನ್ದ್ವಪ್ರಕೃತ್ಯನರೂಪತಃ ಸನ್ನಿಪಾತರೂಪತೋ ವಾಽಫಲಃ| ತಥಾ ದಿವಾ ದೃಷ್ಟೋ ಯಃ ಸ್ವಪ್ನಃ, ತಥಾ ವಿಸ್ಮೃತಃ, ತಥಾಽತಿದೀರ್ಘೋಽತಿಹ್ರಸ್ವೋ ವಾ ಯಃ ಸ್ವಪ್ನಃ, ಸ ಪಞ್ಚವಿಧವ್ಯತಿರಿಕ್ತೋಽಪ್ಯಫಲಃ|

Adhikarana cireNAlpaPalAH svapnaH (62-63) · Śloka 63

| ಪೂರ್ವರಾತ್ರೇ ಚಿರಾತ್ಫಲಮ್||೬೨|| ದೃಷ್ಟಃ ಕರೋತಿ ತುಚ್ಚಂ ಚ| |೬೩|

ಪೂರ್ವರಾತ್ರೇ ದೃಷ್ಟಃ ಸ್ವಪ್ನಶ್ಚಿರಾತ್-ಚಿರೇಣ ಕಾಲೇನ, ಫಲಂ ತುಚ್ಚಂ-ಅಲ್ಪಂ, ನ ಯಥಾಪರಿಭಾಷಿತಂ, ವಿದಧಾತಿ| ಕೇಚಿತ್ತ್ವಾಹುಃ,-ಚೇತಿ ವಿಕಲ್ಪಾರ್ಥೇ, ಚಿರೇಣ ಕಾಲೇನ ತುಚ್ಚಂ ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪೂರ್ವರಾತ್ರ ಇತಿ "ಅಹಃ ಸರ್ವೈಕದೇಶ" ಇತಿ ಸಮಾಸಾನ್ತಃ|

Adhikarana tadaharmahatPalAH svapnaH (63) · Śloka 63

ಗೋಸರ್ಗೇ ತದಹರ್ಮಹತ್| ನಿದ್ರಯಾ ವಾಽನುಪಹತಃ ಪ್ರತೀಪೈರ್ವಚನೈಸ್ತಥಾ||೬೩||

ಗೋಸರ್ಗೇ-ಗವಾಂ ಮೋಕ್ಷಕಾಲೇ, ಯೋ ದೃಷ್ಟಃ ಸ್ವಪ್ನಃ ಸ ತದಹಃ-ತಸ್ಮಿನ್ನೇವಾಹನಿ, ಫಲಂ ಮಹತ್ಕರೋತೀತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತದಹರಿತ್ಯಹಃಶಬ್ದಃ ಸಪ್ತಮ್ಯರ್ಥವೃತ್ತಿರವ್ಯಯಃ| ಶುಭಃ ಸ್ವಪ್ನೋ ದೃಷ್ಟೋ ರಾತ್ರಿಶೇಷೇ ನಿದ್ರಯಾ ವಾ ಯದ್ಯನುಪಹತೋ-ಯಸ್ಮಿನ್ಸ್ವಪ್ನೇ ದೃಷ್ಟೇಽನನ್ತರಂ ನ ಸುಪ್ಯತೇ, ಸ ಸ್ವಪ್ನೋ ಮಹತ್ ಫಲಂ ಕರೋತಿ| ಅನ್ಯಥಾ ಸ್ವಲ್ಪಮ್| ಪ್ರತೀಪೈಃ-ಅನನುಕೂಲೈರ್ವಚನೈಶ್ಚ, ಅನುಪಹತಃ-ಅನಭ್ಯಾಹತಃ, ಶುಭಃ ಸ್ವಪ್ನೋ ದೃಷ್ಟೋ ಮಹತ್ ಫಲಂ ಕರೋತಿ|

Adhikarana dAnAdiBirduHsvapnasyAlpaPalatvam (64) · Śloka 64

ಏವಂ ಶುಭಂ ಸ್ವಪ್ನಂ ಪ್ರತ್ಯುಕ್ತ್ವಾಽಶುಭಂ ಸ್ವಪ್ನಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹ ಯಾತಿ ಪಾಪೋಽಲ್ಪಫಲತಾಂ ದಾನಹೋಮಜಪಾದಿಭಿಃ| |೬೪|

ಪಾಪಃ-ಅಶುಭಃ ಸ್ವಪ್ನಃ, ಅಲ್ಪಫಲತಾಂ ಯಾತಿ| ಕೈಃ ? ದಾನಾದಿಭಿಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಧ್ಯಾನನಿಯಮಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ|

Adhikarana duHsvapnAnantaraM SuBasvapnadarSane SuBaM Palam (64-65) · Śloka 65

| ಅಕಲ್ಯಾಣಮಪಿ ಸ್ವಪ್ನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತತ್ರೈವ ಯಃ ಪುನಃ||೬೪|| ಪಶ್ಯೇತ್ಸೌಮ್ಯಂ ಶುಭಂ ತಸ್ಯ ಶುಭಮೇವ ಫಲಂ ಭವೇತ್| |೬೫|

ಅಕಲ್ಯಾಣಮಪಿ-ಅಶುಭಸೂಚಕತ್ವಾದಶುಭಂ [ಅಪಿ], ಸ್ವಪ್ನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತತ್ರೈವ-ತಸ್ಮಿನ್ನೇವಾವಸರೇಽಶುಭಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನಸಮನನ್ತರೇ ಕಾಲೇ, ಸೌಮ್ಯಕರಂಶುಭಸೂಚಕತ್ವಾಚ್ಚುಭಂ ಸ್ವಪ್ನಂ ಯಃ ಪಶ್ಯೇತ್ತಸ್ಯ ಜನ್ತೋಸ್ತಸ್ಯ ವಾ ಸ್ವಪ್ನಸ್ಯ ಶುಭಮೇವ-ಕಲ್ಯಾಣರೂಪಮೇವ, ಫಲಂ ಭವೇತ್, ನ ಪೂರ್ವದೃಷ್ಟಮಶುಭಮಿತ್ಯೇವಶಬ್ದಾರ್ಥಃ| ಅಪಿಶಬ್ದಾತ್ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಸ್ವಪ್ನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯಸ್ತತ್ರೈವ ವಾ ಸ್ವಪ್ನಮಧ್ಯೇ ಸುಪ್ತೋಽಶುಭಂ ಚ ಸ್ವಪ್ನಂ ಪಶ್ಯೇತ್, ತಸ್ಯಾಶುಭಮೇವ ಫಲಂ ಭವೇತ್, ನ ಪೂರ್ವದೃಷ್ಟಂ ಶುಭಮಿತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್| ನನು, ಏವಂ ಸತಿ ಸ್ವಪ್ನಾನಾಮನಿಶ್ಚತಫಲತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ತತಶ್ಚ "ಸ್ವಪ್ನೇ ಮದ್ಯಂ ಸಹ ಪ್ರೇತೈಃ" (ಶ್ಲೋ.೪೦) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಯದುಕ್ತಂ ತದನ್ಯಥಾಽಪಿ ಸ್ಯಾತ್| ಯತೋಽಶುಭಲಕ್ಷಣೋಽಪ್ಯೇವಂ ದಾನಾದಿಭಿಶ್ಚಾನ್ಯಥಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ತತಶ್ಚಾನಿಶ್ಚಿತಫಲತ್ವಾನ್ಮರಣಂ ಪ್ರತಿ ನಾಸೌ ನಿಶ್ಚಿತೋ ಹೇತುಃ| ಏವಮನ್ಯೇಽಪಿ ಯೇ ಸ್ವಪ್ನಾಃ ಪ್ರತಿನಿಯತಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾದೀನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಹೇತವೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ, ತೇಽಪಿ ತಥೈವ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾಃ| ಅತ್ರಾಚಕ್ಷ್ಮಹೇ| ನಿಶ್ಚಿತಾನಿಶ್ಚಿತಫಲಸ್ವಭಾವತ್ವಾತ್ ಸ್ವಪ್ನಾನಾಮದೋಷಃ| ತಥಾ ಹಿ-ಕೇಚಿತ್ಸ್ವಪ್ನಾ ನಿಶ್ಚಿತಫಲಸ್ವಭಾವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ| ಯಥಾ-"ಸ್ವಪ್ನೇ ಮದ್ಯಂ ಸಹ ಪ್ರೇತೈಃ" ಇತ್ಯಾದಯಃ| ಕೇಚಿದನಿಶ್ಚಿತಫಲಸ್ವಭಾವಾಃ| ಯಥಾ-"ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವಂಶಲತಾದೀನಾಂ" (ಶ್ಲೋ-೪೯) ಇತ್ಯಾರಭ್ಯ ಯಾವತ್ "ರಕ್ತಾಕ್ಷಾಣಾಂ ಚ ಕೃಷ್ಣಾನಾಂ ದರ್ಶನಂ ಜಾತು ನೇಷ್ಯತೇ" ಇತ್ಯೇವಮನ್ತೇನ ಗ್ರನ್ಥೇನ ಯೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ| ತತ್ರ ಯೇ ನಿಶ್ಚಿತಫಲಸ್ವಭಾವಾಸ್ತೇಷಾಂ ನ ಕಥಞ್ಚಿದಪ್ಯನ್ಯಥಾ ಕರ್ತುಂ ಪಾರ್ಯತೇ| ಪ್ರಾಕ್ತನಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಸ್ತಥಾರೂಪಸ್ಯ ಬಲಬತ್ತ್ವಾತ್| ಯೇ ತ್ವನಿಶ್ಚಿತಫಲಸ್ವಭಾವಾಃ "ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವಂಶಲತಾದೀನಾಂ" ಇತ್ಯಾದಯಃ| ತೇಷಾಂ ಸ್ಪಪ್ನಾನ್ತರದರ್ಶನಾದಿಭಿರನ್ಯಥಾ ಸದ್ಭಾವಃ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತ ಇತಿ| "ಪಶ್ಯೇತ್ಸೌಮ್ಯಂ" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅತ್ಸ್ತಾನೇವ ಸೌಮ್ಯಾನ್ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ-

Adhikarana AyurArogyadravyadAH SuBAH svapnAH (65-71) · Śloka 71

| ದೇವಾನ್ ದ್ವಿಜಾನ್ ಗೋವೃಷಭಾನ್ ಜೀವತಃ ಸುಹೃದೋ ನೃಪಾನ್||೬೫|| ಸಾಧೂನ್ ಯಶಸ್ವಿನೋ ವಹ್ನಿಮಿದ್ಧಂ ಸ್ವಚ್ಚಾನ್ ಜಲಾಶಯಾನ್| ಕನ್ಯಾಃ ಕುಮಾರಕಾನ್ ಗೌರಾನ್ ಶುಕ್ಲವಸ್ತ್ರಾನ್ಸುತೇಜಸಃ||೬೬|| ನರಾಶನಂ ದೀಪ್ತತನುಂ ಸಮನ್ತಾದ್ರುಧಿರೋಕ್ಷಿತಮ್| ಯಃ ಪಶ್ಯೇಲ್ಲಭತೇ ಯೋ ವಾ ಚತ್ರಾದರ್ಶವಿಷಾಮಿಷಮ್||೬೭|| ಶುಕ್ಲಾಃ ಸುಮನಸೋ ವಸ್ತ್ರಮಮೇಧ್ಯಾಲೇಪನಂ ಫಲಮ್| ಶೈಲಪ್ರಾಸಾದಸಫಲವೃಕ್ಷಸಿಂಹನರದ್ವಿಪಾನ್||೬೮|| ಆರೋಹೇದ್ಗೋಶ್ವಯಾನಂ ಚ, ತರೇನ್ನದಹದೋದಧೀನ್| ಪೂರ್ವೋತ್ತರೇಣ ಗಮನಮಗಮ್ಯಾಗಮನಂ ಮೃತಮ್||೬೯|| ಸಮ್ಬಾಧಾನ್ನಿಃಸೃತಿರ್ದೇವೈಃ ಪಿತೃಭಿಶ್ಚಾಭಿನನ್ದನಮ್| ರೋದನಂ ಪತಿತೋತ್ಥಾನಂ ದ್ವಿಷತಾಂ ಚಾವಮರ್ದನಮ್||೭೦|| ಯಸ್ಯ ಸ್ಯಾದಾಯುರಾರೋಗ್ಯಂ ವಿತ್ತಂ ಬಹು ಚ ಸೋಽಶ್ನುತೇ| |೭೧|

ಕುಮಾರಕಾ-ಬಾಲಕಾಃ| ವಿಷಂ-ವತ್ಸನಾಭಾದಿ| ಆಮಿಷಂ-ಮಾಂಸಮ್| ಸುಮನಸಃ-ಪುಷ್ಪಾಣಿ| ಶುಕ್ಲಶಬ್ದೋ ವಸ್ತ್ರಮಿತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ಅರ್ಥವಶಾಚ್ಚಾಸ್ಯ ನಪುಂಸಕತ್ವಮೇಕತ್ವಂ ಚ ಬೋಧ್ಯಮ್| ದೇವಾದೀನ್ ಯಃ ಪಶ್ಯೇತ್, ಯೋ ವಾ ಚತ್ರಾದೀನ್ ಲಭತೇ, ಯಶ್ಚ ಶೈಲಾದೀನ್ ಸಮಾರೋಹೇತ್, ಯಶ್ಚ ನದಾದೀಂಸ್ತರೇತ್, ಯಸ್ಯ ವಾ ಪೂರ್ವೋತ್ತರಗಮನಾದಿಕಂ ಸ್ಯಾತ್, ಸ ಪುರುಷ ಆಯುರಾದೀನಶ್ನುತೇ-ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ|

Adhikarana Arogyasya lakShaNam (71-73) · Śloka 73

"ಆರೋಗ್ಯಮಶ್ನುತೇ" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅತಸ್ತದೇವಾರೋಗ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯಿತುಮಾಹ | ಮಙ್ಗಲಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಃ ಪರಿವಾರಸ್ತಥಾಽಽತುರಃ||೭೧|| ಶ್ರದ್ಧಧಾನೋಽನುಕೂಲಶ್ಚ ಪ್ರಭೂತದ್ರವ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ಸತ್ತ್ವಲಕ್ಷಣಸಂಯೋಗೋ ಭಕ್ತಿರ್ವೈದ್ಯದ್ವಿಜಾತಿಷು||೭೨|| ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಮನಿರ್ವೇದಸ್ತದಾರೋಗ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| |೭೩|

"ಪ್ರಶಸ್ತಾಚರಣಂ ನಿತ್ಯಮಪ್ರಶಸ್ತವಿಸರ್ಜನಮ್| ಏತದ್ಧಿ ಮಙ್ಗಲಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮೃಷಿಭಿಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ||". ಆಚರಣಂ-ಆಚಾರಃ ಸದ್ದೃತ್ತಾನುಷ್ಠಾನಮ್| ಮಙ್ಗಲಾಚಾರಾಭ್ಯಾಂ ಸಮ್ಪನ್ನೋ-ಯುಕ್ತಃ| ಕಃ ? ಪರಿವಾರಃ| ತಥಾ, ಆತುರಃ| ಶ್ರದ್ಧಧಾನಃ-ಅವಶ್ಯಂ ಮೇ ವ್ಯಾಧಿರಯಮನೇನ ಭೇಷಜೇನ ನಶ್ಯತೀತ್ಯೇವಂ ಮನ್ಯಮಾನಃ| ತಥಾ ಚ, ಪರಿವಾರೋಽನುಕೂಲಃ-ದಕ್ಷಿಣಃ| ತಥಾ, ಪ್ರಭೂತಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಸಙ್ಗ್ರಹಃ-ಸಙ್ಗ್ರಹಣಮ್| ತಥಾ, ಸತ್ತ್ವಲಕ್ಷಣಯೋಃ ಸಂಯೋಗೋ, ವೈದ್ಯಾದಿಷು ಭಕ್ತಿಃ, ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ-ಉಪಕ್ರಮೇ, ಅನಿರ್ವೇದಃ-ಸೋತ್ಸಾಹತಾ, ತತ್-ಏತತ್, ಆರೋಗ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್|

Adhikarana kasmAdidaM SArIrasthAnam (6) · Śloka 6

ಕಸ್ಮಾದಿದಂ ಸ್ಥಾನಂ ಶಾರೀರಮುಚ್ಯತೇ ? ಇತ್ಯಸ್ಯ ನಿರುಕ್ತಿಮಾಹ | ಇತ್ಯತ್ರ ಜನ್ಮಮರಣಂ ಯತಃ ಸಮ್ಯಗುದಾಹೃತಮ್||೭೩|| ಶರೀರಸ್ಯ ತತಃ ಸ್ಥಾನಂ ಶಾರೀರಮಿದಮುಚ್ಯತೇ| ೭೩ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ- ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ದೂತಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||

ಇತಿ-ಪರಿಸಮಾಪ್ತೌ| ಅತ್ರ-ಅಸ್ಮಿನ್ಸ್ಥಾನೇ, ಯತೋ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಶರೀರಸ್ಯ ಜನ್ಮ ಸಮ್ಯಕ್-ಅವಿಪರೀತಂ ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿರಧ್ಯಾಯೈಃ ಪ್ರಸಕ್ತಾನುಪ್ರಸಕ್ತಿಕಯಾ, ಉದಹೃತಮ್| ಮರಣಂ-ವಿಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಖ್ಯೇನ ತಥಾ ದೂತಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಖ್ಯೇನ ಚ| ತತಃ-ಶರೀರಸ್ಯ ಜನ್ಮಮರಣೋದಾಹರಣಾತ್ ಕಾರಣಾತ್, ಇದಂ ಸ್ಥಾನಂ ಶಾರೀರಮುಚ್ಯತೇ| ಯದ್ಯಪಿ ಸರ್ವ ಆಯುರ್ವೇದಾಖ್ಯೋ ಗ್ರನ್ಥಃ ಶರೀರಮಧಿಕೃತ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಃ, ತಥಾಽಪೀದಂ ಸ್ಥಾನಂ ಸಾಕ್ಷಾಜ್ಜನ್ಮಮರಣಚಿನ್ತನಾಚ್ಚರೀರಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ಶಾರೀರಂ ಸ್ಥಾನಮುಚ್ಯತ ಇತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತ್ತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ದೂತಾ- ದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೬||