1. garbhāvakrāntiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH shArIrasthAnam · Śloka

ਸ਼੍ਰੀਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਃ| ਅਥ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨਮਿਦਮਾਰਭ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ,-ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਕਾਯਾਦੀਨ੍ਯਸ੍ਟਾਵਙ੍ਗਾਨਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਧਾਰਭੂਤਾਨਿ ਸਕਲਤਨ੍ਤ੍ਰਸਾਰਭੂਤਾਨਿ ਸੂਤ੍ਰਿਤਾਨਿ "ਕਾਯਬਾਲ" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧/੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ| ਕਾਯਸ਼੍ਚ ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੂਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਮਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਚ ਕਾਯਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਸਾਧਨਸ੍ਯ ਪਾਲਨਾਰ੍ਥਂ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗੌਸਧਸ੍ਕਨ੍ਧਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਿਸ੍ਕਨ੍ਧੋਯਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤਾ ਪ੍ਰਣੀਤਃ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸੂਤ੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਮਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨਮਿਦਮਾਰਭ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana garBAvakrAntiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)||੨||

ਸ਼ਰੀਰਮਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਃ ਸ਼ਾਰੀਰਃ| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ-ਅਵਕ੍ਰਮਣਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਯਥਾਗਰ੍ਭੋ ਗਰ੍ਭਤਾਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਰ੍ਥੇ ਕਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ| ਤਸ੍ਯ "ਅਧ੍ਯਾਯਾਨੁਵਾਕਯੋਰ੍ਲੁਕ੍" ਇਤਿ ਲੁਕ੍| ਅਥਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਨਾਮਰ੍ਥਾ ਆਯੁਸ੍ਕਾਮੀਯਾਧ੍ਯਾਯੇ (ਹ.ਸੂ. ਅ.੧) ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਏਵ|

Adhikarana garBotpattiH (1) · Śloka 1

ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵੇ ਸਤ੍ਵਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਕ੍ਲੇਸ਼ਚੋਦਿਤਃ| ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਯੁਕ੍ਤਿਵਸ਼ਾਦਗ੍ਨਿਰਿਵਾਰਣੌ||੧||

ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ-ਅਨ੍ਤ੍ਯੋ ਧਾਤੁਃ| ਤੌ ਭਵਮਾਰ੍ਤਵਮ੍, ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਯਦਪਤ੍ਯਮਾਰ੍ਗਾਤ੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮੀਸਤ੍ਕਸ੍ਣਂ ਵਿਗਨ੍ਧਂ ਚ ਵਾਯੁਪ੍ਰੇਰਿਤਂ ਲੋਹਿਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਤਦਾਰ੍ਤਵਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚਾਰ੍ਤਵਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਮ੍, ਪਿਣ੍ਡੇ ਪਿਤ੍ਰੋਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਗਰ੍ਭਬੀਜਮ੍, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵੇ, ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ-ਵਾਤਾਦਿਭਿਰਦੂਸਿਤੇਧਿਸ੍ਠਾਨਭੂਤੇ, ਸਤ੍ਵੋ-ਜੀਵਃ, ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਕਿਲ ਨਾਸੌ ਗਰ੍ਭਃ, ਅਥ ਚ ਗਰ੍ਭਤਾਮਾਸਾਦਯਤਿ| ਕੀਦਸ਼ਃ ਸਤ੍ਵਃ ? ਸ੍ਵਕਰ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਮਾਣਿ-ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਾਨਿ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾਨਿ, ਸ੍ਵਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ| ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਨ੍ਤਿ-ਲੋਕਾਨ੍ ਦੁਃਖਯਨ੍ਤੀਤਿ, ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਃ| ਤੇ ਚ-ਅਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਮਿਤਾਰਾਗਦ੍ਵੇਸਾਭਿਨਿਵੇਸ਼ਾਃ| ਅਤਥਾਵਸ੍ਤੁਨਿ ਤਥੇਤਿ ("ਅਨਿਤ੍ਯਾਸ਼ੁਚਿਦੁਃਖਾਨਾਤ੍ਮਸੁ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਚਿਸੁਖਾਤ੍ਮ) ਖ੍ਯਾਤਿਃ-ਅਵਿਦ੍ਯਾ| ਦਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੋਰੇਕਾਤ੍ਮਤਾਅਸ੍ਮਿਤਾ| ਸੁਖਾਨੁਸ਼ਯੀ-ਰਾਗਃ| ਦੁਃਖਾਨੁਸ਼ਯੀ-ਦ੍ਵੇਸਃ| ਸ੍ਵਰਸਵਾਹੀ ਵਿਦੁਸੋਪਿ ਤਥਾ ਰੂਢਃ-ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼ਃ" (ਪਾਤ.ਯੋ.ਸੂ ੨/੫-੬-੭-੮-੯)| ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚ, ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਕ੍ਲੇਸ਼ਾਃ, ਤੈਸ਼੍ਚੋਦਿਤਃ-ਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਨ ਤੁ ਕਰ੍ਮਕ੍ਲੇਸ਼ਵਿਯੁਕ੍ਤਃ| ਅਤ ਏਵ ਵੀਤਰਾਗਾਣਾਂ ਜਨ੍ਮਾਸਮ੍ਭਵਃ, ਕਰ੍ਮਕ੍ਲੇਸ਼ਰਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਹਿ ਸਂਸਾਰਿ ਰਾਗਾਦਿਕ੍ਲੇਸ਼ਦੂਸਿਤਮ੍| ਤਦੇਵ ਤੈਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਮੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਅਥ ਕਿਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵੇ ਏਵ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਕ੍ਲੇਸ਼ਚੋਦਿਤ ਏਵ ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇਥਵਾਨ੍ਯਦਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪੇਕ੍ਸਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਯੁਕ੍ਤਿਵਸ਼ਾਦਿਤਿ| ਯੋਜਨਂ ਯੁਕ੍ਤਿਃ, ਉਪਾਦੇਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯੇਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਸਾਧਨੋਪਾਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਯੁਕ੍ਤੇਰ੍ਵਸ਼ਃ-ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਪ੍ਰਭਾਵੋ, ਯੁਕ੍ਤਿਵਸ਼ਃ| ਤਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵੇ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਕ੍ਲੇਸ਼ਚੋਦਿਤ ਏਵ ਸ ਸਤ੍ਵੋ ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਨਾਨ੍ਯਥਾ| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਯੁਕ੍ਤਿਵਸ਼ਾਦਗ੍ਨਿਰਿਵਾਰਣੌ| ਤਥਾ ਹਿ,- ਮਥ੍ਯਮਨ੍ਥਨਮਥਕਾਦਿਸਾਮਗ੍ਰੀਮਨ੍ਤਰੇਣਾਰਣਾਵਗ੍ਨਿਰ੍ਯਥਾ ਨ ਜਾਯਤੇ, ਤਥਾ ਗਰ੍ਭੋਪਿ ਯਥੋਕ੍ਤਸਾਮਗ੍ਰੀਵੈਕਲ੍ਯਾਤ੍ ਨ ਭਵਤਿ| ਸਕਲਸਾਮਗ੍ਰੀਸਦ੍ਭਾਵਤ ਏਵ ਭਵਤੀਤਿ ਭਾਵਃ|

Adhikarana garBasya kukShau vRuddhiprakAraH (2) · Śloka 2

ਤਦੇਵਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਮਭਿਧਾਯ ਯਥਾ ਤਸ੍ਯ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਵਕ੍ਤਿਬੀਜਾਤ੍ਮਕੈਰ੍ਮਹਾਭੂਤੈਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਃ ਸਤ੍ਵਾਨੁਗੈਸ਼੍ਚ ਸਃ| ਮਾਤੁਸ਼੍ਚਾਹਾਰਰਸਜੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ||੨||

ਬੀਜਾਤ੍ਮਕੈਃ-ਗਰ੍ਭਜਰਾਯੁਸ੍ਵਭਾਵੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਰੂਪਤਾਂ ਪਰਿਣਤੈਃ| ਕੈਃ ? ਮਹਾਭੂਤੈਃ, -ਆਕਾਸ਼ਾਦਿਭਿਃ ਸਤ੍ਵਰਜਸ੍ਤਮੋਮਯੈਃ, "ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਵਬਹੁਲਮਾਕਾਸ਼ਮ੍, ਰਜੋਬਹੁਲੋ ਵਾਯੁਃ, ਸਤ੍ਵਰਜੋਬਹੁਲੋਗ੍ਨਿਃ, ਸਤ੍ਵਤਮੋਬਹੁਲਾ ਆਪਃ, ਤਮੋਬਹੁਲਾ ਪਥ੍ਵੀ ਚੇਤਿ|" (ਸੁ.ਸ਼ਾ. ਅ.੧/੨੦) ਇਤ੍ਯੇਵਂਰੂਪੈਃ| ਸਃ-ਗਰ੍ਭਃ, ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ-ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਃ,-ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਯੋਗਿਦਸ਼੍ਯੈਃ| ਤਥਾ, ਸਤ੍ਵਂ-ਚੇਤੋਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਸਤ੍ਵਾਨੁਗਾਨਿ, ਤੈਃ| ਯਤ੍ਰ ਸਤ੍ਵਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਤਤ੍ਰਾਵਸ਼੍ਯਂ ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤਿ, ਸਾਤ੍ਵਾਨੁਸ਼ਾਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤੇਸਾਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਚਰਕੇ ਸ਼ਾ. ਅ.੨/੩੭)-"ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਸ੍ਤੈਰਤਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰੂਪੈਰਾਤ੍ਮਾ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨ ਵਿਯੁਕ੍ਤਪੂਰ੍ਵਃ|" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹੇਤੁਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਃ| [ ਨ ਕੇਵਲਂ ਮਹਾਭੂਤੈਰ੍ਹੇਤੁਭੂਤੈਰ੍ਗਰ੍ਭੋ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਯਾਵਨ੍ਮਾਤੁਸ਼੍ਚਾਹਾਰਰਸਜੈਰਿਤ੍ਯਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਦ੍ਧੇਤੋਰਪਿ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਾਤੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਤੁਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਭਿਰਾਹਾਰਰਸਜੈਸ਼੍ਚ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ| ਚਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਃ| ] ਨ ਕੇਵਲਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਦ੍ਯਥਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਠਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਗਰ੍ਭਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ, ਯਾਵਦਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਠਾਦਪਿ ਮਾਤੁਃ ਸੌਮਨਸ੍ਯਾਦੇਃ ਕਲਲਾਰ੍ਬੁਦ ਪੇਸ਼੍ਯਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਭਾਵੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਵਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤੀਤਿ| ਕਥਂ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਕ੍ਰਮਾਤ੍,-ਨ ਝਟਿਤ੍ਯੇਵ| ਨਨੁ, "ਮਾਤੁਸ਼੍ਚਾਹਾਰਰਸਜੈਃ" ਇਤਿ ਕਥਮੁਕ੍ਤਮ੍ ? ਯਤਃ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕ ਏਵਾਹਾਰਰਸਃ| ਨ ਚ ਯਦਾਤ੍ਮਕੋਸੌ ਸ ਤਸ੍ਯੈਵ ਜਨ੍ਮਕਾਰਣਂ ਭਵਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ, ਅਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਮਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਵ੍ਯਃ,-ਆਹਾਰਰਸੇ ਜਾਤੈਰਾਹਾਰਰਸਜੈਃ| ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਨ੍ਤਾਦੁਪਪਦਾਜ੍ਜਨੇਰ੍ਡਃ| ਮਾਤੁਰਾਹਾਰਰਸਾਤ੍ਮਨਾ ਪਰਿਣਤੈਰਿਤਿ|

Adhikarana garBapraveSopalamBAbhAve~api sthitau dRuShTAntaH (3) · Śloka 3

ਨਨੁ, ਸਤ੍ਵਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਵਰ੍ਦ੍ਧਨੇ ਹੇਤੁਰੁਕ੍ਤਃ, ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ, ਇਤ੍ਯਾਹ ਤੇਜੋ ਯਥਾਰ੍ਕਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਸ੍ਫਟਿਕੇਨ ਤਿਰਸ੍ਕਤਮ੍| ਨੇਨ੍ਧਨਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਗਚ੍ਛਤ੍ਸਤ੍ਵੋ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਂ ਤਥਾ||੩||

ਨ ਕੇਵਲਂ ਦਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਵਸ੍ਤੁਸਦ੍ਭਾਵਾਸਦ੍ਭਾਵੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪ੍ਯੇਤੇ, ਯੇਨਾਦਸ਼੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਸਤ੍ਵਸ੍ਯ ਕੁਕ੍ਸੌ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਸਮ੍ਭਵਃ| ਕਿਨ੍ਤਰ੍ਹਿ ? ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਥਾਨੁਪਪਤ੍ਤ੍ਯਾਪਿ ਵਸ੍ਤੁਸਦ੍ਭਾਵੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪ੍ਯਤ ਏਵ| ਤਥਾ ਚ,- ਯਥਾਰ੍ਕਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਤੇਜਃ ਸ੍ਫਟਿਕੇਨ-ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤਾਖ੍ਯੇਨ, ਤਿਰਸ੍ਕਤਂ-ਵ੍ਯਵਹਿਤਂ, ਸ੍ਫਟਿਕਸ੍ਯਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮਿਨ੍ਧਨਂ ਗਚ੍ਛਤ੍-ਵ੍ਰਜਤ੍, ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਅਥ ਚ ਤੇਜਃਕਾਰ੍ਯਮਿਨ੍ਧਨਂ ਗਤਂ [ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਨਾਨ੍ਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਦੇਵਂ ਤੇਜਃਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਯਥਾਨੁਪਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਤੇਜਸ ਇਨ੍ਧਨਗਮਨਂ ], ਤਥਾ ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯ ਸਦ੍ਭਾਵੋਪ੍ਯਧਿਗਮ੍ਯਤੇ| ਏਵਂ ਸਤ੍ਵੋ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍-ਵ੍ਰਜਨ੍, ਨ ਦਸ਼੍ਯਤ ਏਵ| ਵਸ੍ਤੁਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਚ| ਸਤ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦ ਉਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਃ, ਮਹਾਭੂਤਾਨ੍ਯਪਿ ਤਦਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਨਿ ਨ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ, ਅਥ ਚ ਕਾਰ੍ਯੇਣੋਪਲਭ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ| ਤਦੇਵਂ ਸਤ੍ਵਾਨੁਯਾਯਿਭਿਰ੍ਮਹਾਭੂਤੈਰ੍ਗਰ੍ਭਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ, ਨ ਤੁ ਕੇਵਲੈਃ ਸਤ੍ਵਾਨਧਿਸ੍ਠਿਤੈਃ| ਚੇਤੋਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਹਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਕਲਲਾਦਿਨਾ ਵਸ੍ਤੁਜਾਤਂ ਵਿਵਦ੍ਧਿਵਿਮਲਤਾਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਮਤਸ਼ਰੀਰਵਤ੍|

Adhikarana satvasya narAdirUpatve kAraNam (4) · Śloka 4

ਨਨੁ, ਸਤ੍ਵੋ ਭੂਤਾਨੁਗ ਏਕਰੂਪ ਏਵ| ਤਤ੍ਕਥਮਨੇਕਜਾਤ੍ਯਾਕਤ੍ਯਾ ਨਰਤੁਰਗੋਰਗਗਜਗਵਯਾਦਿਮਤ੍ਯਾਲਿਙ੍ਗਿਤਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰ੍ਯਨੁਯੋਗ ਇਦਮਾਹ ਕਾਰਣਾਨੁਵਿਧਾਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਾ| ਨਾਨਾਯੋਨ੍ਯਾਕਤੀਃ ਸਤ੍ਵੋ ਧਤ੍ਤੇਤੋ ਦ੍ਰੁਤਲੋਹਵਤ੍||੪||

ਕਾਰਣਂ-ਹੇਤੁਂ, ਅਵਸ਼੍ਯਮਨੁਵਿਦਧਤੀਤਿ ਕਾਰਣਾਨੁਵਿਧਾਯੀਨਿ| ਆਵਸ਼੍ਯਕੇ ਣਿਨਿਃ| ਕਾਰਣਸ੍ਵਭਾਵਾਨਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਾ| ਸ੍ਵਭਾਵਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਦਸ਼ਾਰ੍ਥਃ| ਤਚ੍ਛਬ੍ਦੇਨ ਕਾਰਣਂ ਪਰਾਮਸ਼੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਯ-ਕਾਰਣਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਤਾ, ਤਤ੍ਸਾਦਸ਼੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਸਾਦਸ਼੍ਯਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਸਤ੍ਵੋਮਹਾਭੂਤਾਨੁਗ ਏਕਰੂਪ ਏਵ, ਅਨੇਕਰੂਪਾ ਨਾਨਾਯੋਨ੍ਯਾਕਤੀਃ- ਜਾਤਿਬਿਮ੍ਬਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍, ਧਤ੍ਤੇ-ਧਾਰਯਤਿ| ਕਥਮਿਵ ? ਦ੍ਰੁਤਲੋਹਵਤ੍| ਯਥਾ ਰੂਪ੍ਯਾਦਿਵਸ੍ਤੁਜਾਤਮਗ੍ਨਿਨਾ ਦ੍ਰੁਤਰੂਪਤਾਂ ਗਤਮੇਕਰੂਪਮੇਵ ਸਿਕ੍ਥਾਦਿਕਲ੍ਪਿਤਾਯਾਂ ਨਾਨਾਰੂਪਾਯਾਂ ਮਨੁਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਕਤੌ ਤਨ੍ਨਿਸਿਕ੍ਤਂ ਤਾਂ ਤਾਮਾਕਤਿਂ ਯਥਾਕਲ੍ਪਿਤਾਂ ਧਤ੍ਤੇ, ਏਵਂ ਸ ਸਤ੍ਵੋ ਨਾਨਾਯੋਨੌ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਾਂ ਤਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਮਾਕਤਿਂ ਧਾਰਯਤਿ|

Adhikarana strIpunnapuMsakAnAM bhede kAraNam (5) · Śloka 5

ਤਥਾ ਅਤ ਏਵ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਪੁਮਾਨ੍| ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰੀ, ਤਯੋਃ ਸਾਮ੍ਯੇ ਕ੍ਲੀਬਃ- |੫|

ਅਤ ਏਵ ਚ - ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਤ੍ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਸਾਦਸ਼੍ਯਾਖ੍ਯਾਦ੍ਧੇਤੋਃ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯਪੁਂਰੇਤਸੋ, ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍- ਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍, ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਲਭ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੇਤੋਰਜੋਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਮਾਨ੍ ਜਾਯਤੇ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ, ਤਥਾਵਿਧਸ੍ਯ ਕਾਰਣਸ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍| ["ਤਥਾ, ਅਤ ਏਵ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਤ੍ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੇਤਸੋ" ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ, ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍-ਬਾਹੁਤ੍ਵਾਤ੍, ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਲਭ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪੁਂਰੇਤੋਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਜਾਯਤੇ ਨ ਪੁਮਾਨ੍, ਤਥਾਵਿਧਸ੍ਯ ਕਾਰਣਸ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍| ] ਪੁਂਰੇਤੋ ਹਿ ਬਲਵਤ੍, ਅਲ੍ਪਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਜੋਭਿਭੂਯ ਪੁਂਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਕਾਰਣਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਯਦਾ ਤੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਜਸੋ ਬਲਵਤ੍ਵਮਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਚ ਪੁਂਰੇਤਸਃ, ਤਦਾਲ੍ਪਂ ਤੁ ਪੁਂਰੇਤੋਭਿਭੂਯ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਜਃ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਕਾਰਣਤਾਮਾਪਦ੍ਯਤੇ| ਯਦਾ ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਯੋਃ ਸਾਮ੍ਯਂ-ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ, ਤਦਾ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਨ ਪੁਮਾਨ੍ ਜਾਯਤੇ, ਅਪਿ ਤੁ ਲਿਙ੍ਗਦ੍ਵਯਾਲਿਙ੍ਗਿਤਃ ਕ੍ਲੀਬਃ-ਸਣ੍ਢੋ, ਜਾਯਤੇ| ਏਵਂ ਪਿਤੁਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਕ੍ਤਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਂਪਿਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧ੍ਯੇਵ ਮਾਤੁਰ੍ਵਾ| ਦਾਰੁਵਾਹਿਨਾ ਤੂਕ੍ਤਮ੍-"ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਸ੍ਤੁ ਸਂਯੋਗੇ ਯਦ੍ਯਾਦੌ ਵਿਸਜੇਤ੍ਪੁਮਾਨ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ, ਤਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਵੀਰੋ ਜਾਯਤੇ ਬਲਵਾਨ੍ ਦਢਃ|| ਅਥ ਚੇਦ੍ਵਨਿਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸਜੇਦ੍ਰਕ੍ਤਸਂਯੁਤਮ੍| ਤਤੋ ਰੂਪਾਨ੍ਵਿਤਾ ਕਨ੍ਯਾ ਜਾਯਤੇ ਦਢਸਂਹਤਾ||" ਇਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਚ ਪੁਂਗਰ੍ਭਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਾਤਸਦਸ਼ਾ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ, ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਰ੍ਭਾਸ਼੍ਚ ਕੇਚਿਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਿਤਸਦਸ਼ਾ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ| ਨਨੁ, "ਰਸਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਤਤੋ ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸਾਨ੍ਮੇਦਸ੍ਤਤੋਸ੍ਥਿ ਚ| ਅਸ੍ਥ੍ਨੋ ਮਜ੍ਜਾ ਤਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦ੍ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ||" (ਹ. ਸ਼ਾ. ਅ. ੩/੬੨) ਇਤ੍ਯਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍, ਨ ਤੁ ਪੁਂਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦ੍ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਉਭਯੋਰਪਿ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਰਵਸ਼੍ਯਂ ਸਪ੍ਤਧਾਤੁਕਤ੍ਵਮਭ੍ਯੁਪਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍, ਨ ਪੁਂਸ ਏਵ| ਤਦੇਵਂ ਤਰੁਣੀਨਾਂ ਕੁਸੁਮਸ਼ਰਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਨਸਾਨਾਂ ਤਥਾਵਿਧੇਨ ਪੁਰੁਸਸਂਯੋਗੇਨ ਵਿਨਾ ਕੇਵਲਾਤ੍ ਸ੍ਮਤਿਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚਲਿਤਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰੁਤ (ਰਕ੍ਤ)ਰੇਤਸਾਂ ਕਿਮਿਤਿ ਗਰ੍ਭੋ ਨ ਜਾਯਤੇ ? ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਂ ਹਿ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਮੇਵੇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਤਾਨ੍ ਬ੍ਰੂਮਹੇ| ਪੁਂਸ਼ੁਕ੍ਰਾਭਾਵਾਤ੍| ਪੁਂਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਹਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੇਤੋਰਕ੍ਤਯੁਕ੍ਤਂ ਗਰ੍ਭਕਾਰਣਮ੍| ਨ ਚ ਤਦਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ| ਤਦਭਾਵਾਦ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਨੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਥਾ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯਧ੍ਯਗੀਸ੍ਟ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੧)-"ਯੋਸਿਤੋਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪੁਂਸਃ ਸਮਾਗਮੇ| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਤੁ ਨ ਤਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਤੋਤੀਤਿ ਨ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ|

Adhikarana ekadaivAnekagarbhotpattau kAraNam (5-6) · Śloka 6

ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਯਥਾਨੇਕਗਰ੍ਭਤ੍ਵਂ ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਿਤੁਮਾਹ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵੇ ਪੁਨਃ||੫|| ਵਾਯੁਨਾ ਬਹੁਸ਼ੋ ਭਿਨ੍ਨੇ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਬਹ੍ਵਪਤ੍ਯਤਾ| |੬|

ਵਾਤੇਨ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵੇ ਬਹੁਸ਼ੋ ਭਿਨ੍ਨੇ-ਬਹੁਧਾ ਕਤੇ ਸਤਿ, ਬਹ੍ਵਪਤ੍ਯਤਾ ਭਵਤਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤਿ ਯਦਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਧਿਕ੍ਯੇਨ ਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਵਾਤੇਨ ਬਹੁਧਾ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਪੁਂਗਰ੍ਭਾਨੇਕਤ੍ਵਮ੍, ਯਦਾ ਤੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਜ ਆਧਿਕ੍ਯੇਨ ਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਵਾਯੁਨਾ ਬਹੁਧਾ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਰ੍ਭਾਨੇਕਤ੍ਵਮ੍, ਇਤਿ ਬਹ੍ਵਪਤ੍ਯਤਾ ਭਵਤਿ| ਸੂਕਰਸਾਰਮੇਯਾਦਿਜਾਤਿਸੁ ਤ੍ਵਨੇਨੈਵ ਹੇਤੁਨਾ ਸਦਾਵੇਕਾਪਤ੍ਯਤਾ|

Adhikarana viyonivikRutAkArANAmutpattau kAraNam (6) · Śloka 6

ਨਨੁ, ਕਥਂ ਵਿਯੋਨਯੋ ਵਿਕਤਾਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ? ਵਿਯੋਨਿਵਿਕਤਾਕਾਰਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਕਤੈਰ੍ਮਲੈਃ||੬||

ਵਿਯੋਨਯਸ਼੍ਚ ਵਿਕਤਾਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਵਿਯੋਨਿਵਿਕਤਾਕਾਰਾਃ, ਤੇ ਤਥਾਵਿਧਾ ਗਰ੍ਭਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਵਿਕਤੈਰ੍ਮਲੈਃ| ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਸ੍ਟੈਰੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗਗਾਮਿਭਿਃ|

Adhikarana strINAM rajaHsrAvo mAsimAsi vIryavatputrotpattau kAraNam (7) · Śloka 7

ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਰਜਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਰਸਜਂ ਸ੍ਤ੍ਰਵਤਿ ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍| ਵਤ੍ਸਰਾਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤਃ ਕ੍ਸਯਮ੍||੭||

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ-ਪ੍ਰਤਿਮਾਸਂ, ਰਜੋ-ਰਕ੍ਤਂ, ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਸ੍ਤ੍ਰਵਤਿ-ਤ੍ਰੀਣਿ ਦਿਨਾਨਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਨਨੁ, "ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵੇ" ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਵੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍, ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵੀਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੁਲ੍ਲਙ੍ਘ੍ਯ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍? ਉਚ੍ਯਤੇ| ਬਹੁਵਕ੍ਤਵ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਰਕ੍ਤੇ ਹਿ ਬਹੁਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮਸ੍ਤਿ, ਅਤਸ੍ਤਦੇਵ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤ੍ਰ੍ਯਹਮਿਤਿ "ਕਾਲਾਧ੍ਵਨੋਃ" ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਰਜਃ ? ਰਸਾਜ੍ਜਾਤਂਰਸਜਮ੍| ਨਨੁ, ਰਕ੍ਤਂ ਰਸਜਮੇਵ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ (ਹ. ਸ਼ਾ. ਅ. ੩/੬੨)- "ਰਸਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਤਤੋ ਮਾਂਸਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਰਸਜਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ? ਬ੍ਰੂਮਹੇ| ਰਸਾਤ੍-ਆਹਾਰਰਸਾਤ੍ ਪਰਿਣਮਤੋ ਜਾਤਂ ਰਸਜਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍, ਨ ਤੁ ਰਸਧਾਤੋਃ, ਇਤ੍ਯਚੋਦ੍ਯਮੇਤਤ੍| ਕੁਤਃਪ੍ਰਭਤਿ ਤਦ੍ਰਜਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਵਤ੍ਸਰਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦ੍ਵਰ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਸ੍ਤ੍ਰਵਤਿ| ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤੋ ਵਰ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਪਰੇਣ, ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਤਿ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਨਾਂ ਪੂਰਣਂ ਵਰ੍ਸਮਿਤਿ "ਤਸ੍ਯ ਪੂਰਣੋ ਡਟ੍" ਇਤਿ ਡਟ੍| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਾਯਿਕਮੇਤਤ੍, ਏਕਾਦਸ਼ਵਾਰ੍ਸਿਕਾਣਾਮਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤਃ ਕ੍ਸਯਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਵਮੇਵ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍|

Adhikarana garbhasyarogAdiyutatve kAraNam (8-9) · Śloka 9

ਪੂਰ੍ਣਸੋਡਸ਼ਵਰ੍ਸਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪੂਰ੍ਣਵਿਂਸ਼ੇਨ ਸਙ੍ਗਤਾ| ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੇ ਮਾਰ੍ਗੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਨਿਲੇ ਹਦਿ||੮|| ਵੀਰ੍ਯਵਨ੍ਤਂ ਸੁਤਂ ਸੂਤੇ ਤਤੋ ਨ੍ਯੂਨਾਬ੍ਦਯੋਃ ਪੁਨਃ| ਰੋਗ੍ਯਲ੍ਪਾਯੁਰਧਨ੍ਯੋ ਵਾ ਗਰ੍ਭੋ ਭਵਤਿ ਨੈਵ ਵਾ||੯||

ਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਸੋਡਸ਼ਵਰ੍ਸਾਣਿ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ, ਏਵਂਵਿਧਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪੂਰ੍ਣਵਿਂਸ਼ੇਨ ਨਰੇਣ ਸਙ੍ਗਤਾ-ਮਿਥੁਨਤਾਂ ਯਾਤਾ ਸਤੀ, ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਦਿਸੁ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਸੁ ਵੀਰ੍ਯਵਨ੍ਤਂ-ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਯੁਕ੍ਤਂ, ਪੁਤ੍ਰਂ ਸੂਤੇ-ਜਨਯਤਿ| ਪ੍ਰਾਯਿਕਂ ਚੈਤਤ੍, ਅਰ੍ਵਾਗਪਿ ਸਾਧੁਗਰ੍ਭਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਅਤ ਏਵਾਯਮੇਵ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰੋਨ੍ਯਥਾ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਜਗਾਦ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੧)- "ਸੋਡਸ਼ਵਰ੍ਸਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍ਸਃ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯਤੇਤ|" ਇਤਿ| ਵਿਂਸ਼ਤੇਃ ਪੂਰਣ ਇਤਿ ਡਟਿਤਿ "ਵਿਂਸ਼ਤੇਃ" ਇਤਿ ਤਿਲੋਪੇ ਵਿਂਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਪੂਰ੍ਣੋ ਵਿਂਸ਼ੋ ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਪੂਰ੍ਣਵਿਂਸ਼ਃ| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਸ਼ਯੋ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ-ਨਿਰ੍ਮਲੇ, ਵਾਤਾਦਿਭਿਰਦੁਸ੍ਟੇ| ਤਥਾ, ਮਾਰ੍ਗੇ-ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦਪਤ੍ਯਮਾਰ੍ਗੇ, ਵਾਤਾਦਿਭਿਰਦੁਸ੍ਟੇ| ਤਥਾ, ਰਕ੍ਤੇਸ੍ਤ੍ਰੀਰਜਸਿ, ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ| ਤਥਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ-ਪੁਂਬੀਜੇ, ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ| ਤਥਾ, ਅਨਿਲੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਪਿਤ੍ਤਾਦਿਭਿਰਨਾਵਤੇ| ਤਥਾ, ਹਦਿ-ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ-ਦੋਸਾਨਧਿਸ੍ਠਿਤੇਸਨ੍ਤਪ੍ਤੇ| ਤਤਃ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਦ੍ਵਯਃਪਰਿਮਾਣਾਤ੍, ਨ੍ਯੂਨਾਬ੍ਦਯੋਃ-ਹੀਨਵਰ੍ਸਯੋਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਯੋਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ਵਰ੍ਸਯੋਃ, ਰੋਗੀ ਭਵਤਿ| ਰੋਗੀਤ੍ਯਤਿਸ਼ਯ ਇਨਿਰ੍ਮਤ੍ਵਰ੍ਥੀਯਃ| ਤਥੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋਲ੍ਪਾਯੁਰਧਨ੍ਯਸ਼੍ਚ-ਅਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋ, ਗਰ੍ਭੋ ਭਵਤਿ| ਨ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਵਾ|

Adhikarana SukrArtavasaMyoge~api garbhAsambhave kAraNam (10) · Śloka 10

ਨਨੁ, ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਸਂਯੋਗੇਪਿ ਸਤਿ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਗਰ੍ਭਸਮ੍ਭੂਤਿਰ੍ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਕਥਮੇਤਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯੇਦਮਾਹ ਵਾਤਾਦਿਕੁਣਪਗ੍ਰਨ੍ਥਿਪੂਯਕ੍ਸੀਣਮਲਾਹ੍ਵਯਮ੍| ਬੀਜਾਸਮਰ੍ਥਂ ਰੇਤੋਸ੍ਰਮ੍|੧੦|

ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਃ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਵਾਤਾਦਯਸ਼੍ਚ ਕੁਣਪਂ ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਚ ਪੂਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਣਂ ਚ ਮਲਂ ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਏਤ ਆਹ੍ਵਯਃ- ਸਂਜ੍ਞਾਃ, ਯਸ੍ਯ ਰੇਤੋਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਆਹ੍ਵਯਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਵਾਤਾਦਿਸੁ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਰੇਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਰੇਤੋਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਾਤਾਦ੍ਯਾਹ੍ਵਯਮ੍| ਵਾਤਸਂਜ੍ਞਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਾਤਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਕੁਣਪਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾਤ੍ਕੁਣਪਂ ਨਾਮ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਕੁਣਪਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍, ਤਦ੍ਰਕ੍ਤੇਨ ਦੁਸ੍ਟੇਨ ਭਵਤਿ| ਏਵਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪੂਯਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਕ੍ਸੀਣਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਮਲਾਹ੍ਵਯਂ ਤੁ ਦ੍ਵਿਧਾ,-ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਭੇਦਾਤ੍| ਮੂਤ੍ਰਸਦਸ਼ਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਏਵਂ ਪੁਰੀਸਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਆਰ੍ਤਵਮਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਦ੍ਦੋਸਦੂਸਿਤਮਬੀਜਮੇਵ| ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਂ ਨਾਮ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਦ੍ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਯਥਾ,-ਵਾਤਾਰ੍ਤਵਂ ਪਿਤ੍ਤਾਰ੍ਤਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ, ਯਾਵਤ੍ਪੁਰੀਸਾਰ੍ਤਵਮਿਤਿ| ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਭਾਗਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਦੇਵ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਦੋਸੇਸੁ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਪਿ ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰੂਤੇ| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ੍ਯਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੇਸਮਭਿਧਾਸ੍ਯਤਿ| ਯਥਾ (ਸ਼੍ਲੋ.੧੫)-"ਪਿਬੇਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਰ੍ਤਵੇ ਪਾਠਾ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ|

Adhikarana svali~ggairvAtAdidoShajaSukraj~jAnam ,kuNapagranthipUyakShINamalAhvayAnAM retosrANAM kAraNAni (10-12) · Śloka 12

| ਸ੍ਵਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਦੋਸਜਂ ਵਦੇਤ੍||੧੦|| ਰਕ੍ਤੇਨ ਕੁਣਪਂ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸਨ੍ਨਿਭਮ੍| ਪੂਯਾਭਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ, ਕ੍ਸੀਣਂ ਮਾਰੁਤਪਿਤ੍ਤਤਃ||੧੧|| ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਣ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਸਾਧ੍ਯਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਮੂਤ੍ਰਵਿਟ੍ਪ੍ਰਭਮ੍| |੧੨|

ਸ੍ਵਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ-ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਚ, ਸ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਨਿ,-ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਰੂਪਾਣਿ| ਯਥਾ,-ਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾਦੀਨਿ ਵਾਯੋਃ, ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਗਨ੍ਧ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪਾਣ੍ਡੁਪਿਚ੍ਛਿਲਾਦੀਨਿ ਕਫਸ੍ਯ ਤੈਃ ਸ੍ਵਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਜਂ ਵਦੇਤ੍- ਜਾਨੀਯਾਤ੍,ਵੈਦ੍ਯਃ |ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਰਕ੍ਤੇਨ ਦੁਸ੍ਟੇਨ ਕੁਣਪਂ-ਕੁਣਪਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾਤ੍ਕੁਣਪਸਂਜ੍ਞਂ, ਅਨ੍ਵਰ੍ਥਂ ਰੇਤੋਸ੍ਤ੍ਰਂ ਭਵਤਿ| ਏਵਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦੀਨਾਮਪ੍ਯਨ੍ਵਰ੍ਥਸਂਜ੍ਞਤਾ ਬੋਧ੍ਯਾ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸਨ੍ਨਿਭਂ-ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਕਾਰਮ੍| ਪੂਯਾਭਂ-ਪੂਯਸਦਸ਼ਮ੍, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਰੇਤੋਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪੂਯਾਹ੍ਵਯਂ ਭਵਤਿ| ਕ੍ਸੀਣਂ ਨਾਮ ਰੇਤੋਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮਾਰੁਤਪਿਤ੍ਤਤੋ ਭਵਤਿ, ਮਾਰੁਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਤਦ੍ਦੂਸਾਣਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਣਤਾਂ ਨੀਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨੀਮਾਨਿ ਵਾਤਾਦਿਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਾਨਿ ਕ੍ਸੀਣਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਾਨ੍ਤਾਨਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਣਿ| ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਤ੍ਵਿਤਿ| ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਵਿਟ੍ ਚ ਮੂਤ੍ਰਵਿਸ਼ੌ, ਤਯੋਰਿਵ ਪ੍ਰਭਾ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਰੇਤੋਸ੍ਤ੍ਰਮੁਭਯਮਪਿ ਮਲਸਂਜ੍ਞਮ੍| ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ-ਤ੍ਰਿਦੋਸਦੁਸ੍ਟਮ੍| ਅਸਾਧ੍ਯਂ-ਸਾਧਯਿਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਮ੍|

Adhikarana vAtAdijAnAmupakramaH (12) · Śloka 12

ਇਦਾਨੀਮੁਪਕ੍ਰਮਮਾਹ | ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਸ੍ਟੇ ਸ੍ਵੌਸਧਮ੍|੧੨|

ਸ੍ਵਂ-ਆਤ੍ਮੀਯਂ, ਚ ਤਦੌਸਧਂ ਚ ਸ੍ਵੌਸਧਮ੍, ਵਾਤਾਦ੍ਯੌਸਧਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੇਨ ਵਾਯੋਃ ਕੁਪਿਤਸ੍ਯ ਯਦੌਸਧਂ-ਪ੍ਰਸ਼ਮੋਪਾਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਾਮ੍ਲਲਵਣਾਦਿ, ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਕਸਾਯਾਦਿ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਕਟੁਕਰੂਕ੍ਸਕਸਾਯਾਦਿ, ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮਿਤ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ-"ਵਾਤਜੇਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸੇ ਵਸੁਕਸੈਨ੍ਧਵਫਲਾਮ੍ਲਸਿਦ੍ਧਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਪਾਨਮ੍, ਬਿਲ੍ਵਵਿਦਾਰੀਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਯੁਕ੍ਤਮਾਸ੍ਥਾਪਨਮ੍, ਮਧੁਭਦ੍ਰਦਾਰੁਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮਨੁਵਾਸਨਮ੍, ਕ੍ਸੀਰਕੁਲੀਰਰਸਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮਨੁਵਾਸਨਮੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ| ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਕਾਣ੍ਡੇਕ੍ਸੁਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਗੁਡੂਚੀਕ੍ਵਾਥਸਿਦ੍ਧਂ ਮੂਰ੍ਵਾਮਧੂਕਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਪਾਨਮ੍, ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਃ ਸਘਤੋ ਵਿਰੇਕਃ ਪਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੀਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਯੁਕ੍ਤਮਾਸ੍ਥਾਪਨਮ੍, ਮਧੁਕਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮਨੁਵਾਸਨਮੁਤ੍ਤਰਵਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਪਾਸਾਣਭੇਦਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਾਮਲਕਕ੍ਵਾਥਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਕਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਪਾਨਮ੍, ਮਦਨਫਲਕਸਾਯੋ ਵਮਨਮ੍, ਦਨ੍ਤੀਵਿਡਙ੍ਗਚੂਰ੍ਣਸ੍ਤੈਲਲੀਢੋ ਵਿਰੇਕਃ, ਰਾਜਵਕ੍ਸਮਦਨਫਲਕਸਾਯਪ੍ਰਗਾਢਮਾਸ੍ਥਾਪਨਮ੍, ਮਧੁਕਪਿਪ੍ਲੀਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮਨੁਵਾਸਨਮੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ| ਵਾਤਜੇ ਪੁਸ੍ਪਦੋਸੇ ਭਾਰ੍ਗੀਭਦ੍ਰਦਾਰੁਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਪਾਨਮ੍, ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸਹਾਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਮ੍, ਮਧੁਕਸ਼ਗਾਲਵਿਨ੍ਨਾਕਲ੍ਕਂ ਪਯਃਸਰ੍ਪਿਃਸਹਿਤਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਤਿਲਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਯੋਨੌ ਧਾਰਯੇਤ੍, ਸਰਲਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀਕਸਾਯਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸਲਨਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਕਾਕੋਲੀਦ੍ਵਯਵਿਦਾਰੀਮੂਲਕ੍ਵਾਥਮੁਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਕਕ੍ਵਾਥਂ ਮਧੁਕਪੁਸ੍ਪਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਫਲਕ੍ਵਾਥਂ ਵਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਪਿਬੇਤ੍, ਸ਼੍ਵੇਤਚਨ੍ਦਨਕ੍ਵਾਥਂ ਵਾ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮ੍|" ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਤ੍ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੧) ਬੋਧ੍ਯਮ੍|

Adhikarana kuNape upakramaH (12-13) · Śloka 13

ਇਦਾਨੀਂ ਕੁਣਪਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ | ਕੁਣਪੇ ਪੁਨਃ||੧੨|| ਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਖਦਿਰਦਾਡਿਮਾਰ੍ਜੁਨਸਾਧਿਤਮ੍| ਪਾਯਯੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰਥਵਾ ਵਿਪਕ੍ਵਮਸਨਾਦਿਭਿਃ||੧੩||

ਕੁਣਪਾਹ੍ਵਯੇ ਤੁ ਰੇਤਸਿ ਧਾਤਕ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤਂ ਘਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍, ਵੈਦ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਥਵਾ, ਅਸਨਾਦਿਭਿਃ-ਅਸਨਾਦਿਗੁਣੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰ੍ਭੇਸਜੈਃ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧੫/੧੯) ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਨਨੁ, ਕੁਣਪ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਾਵਪਿ ਕਥਂ ਰੇਤਸੀਤਿ ਵਿਸੇਸੋ ਲਭ੍ਯਤੇ| ਬ੍ਰੂਮਃ| ਰੇਤਃਪ੍ਰਕਰਣਾਤ੍| ਅਪਿ ਚ ਕੁਣਪਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦੁਪਕ੍ਰਮਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ.੧੬)-"ਪੇਯਂ ਕੁਣਪਪੂਯਾਸ੍ਰੇ" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰੇਤਸ ਏਵੇਹ ਗ੍ਰਹਣਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪੁਨਰ੍ਗ੍ਰਹਣਮਤ੍ਰ ਵਾਤਾਦਿਦੁਸ੍ਟੇ ਰੇਤਸ੍ਯਸ੍ਰੋਕ੍ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਦ੍ਯਾਤਯਤਿ|

Adhikarana granthisaMj~je retasyupakramaH (14) · Śloka 14

ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸਂਜ੍ਞੇ ਰੇਤਸ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਂ ਬ੍ਰੂਤੇ ਪਲਾਸ਼ਭਸ੍ਮਾਸ਼੍ਮਭਿਦਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਭੇ| |੧੪|

ਪਲਾਸ਼ਸ੍ਯ ਭਸ੍ਮ ਪਲਾਸ਼ਭਸ੍ਮ| ਅਸ਼੍ਮਭਿਤ੍-ਪਾਸਾਣਭੇਦਃ| ਪਲਾਸ਼ਭਸ੍ਮ ਚਾਸ਼੍ਮਭਿਚ੍ਚ, ਤੇਨ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਭੇ-ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨਾਮ੍ਨਿ ਰੇਤਸਿ, ਪਾਯਯੇਤ੍|

Adhikarana pUyaretasyupakramaH (14) · Śloka 14

ਪੂਯਰੇਤਸਿ| ਪਰੁਸਕਵਟਾਦਿਭ੍ਯਾਮ੍|੧੪|

ਪੂਯਾਖ੍ਯੇ ਰੇਤਸਿ ਪਰੂਸਕਵਟਾਦਿਭ੍ਯਾਂ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਪਰੁਸਕਸ਼੍ਚ ਵਟਸ਼੍ਚ ਪਰੂਸਕਵਟੌ, ਤਾਵਾਦੀ ਯਯੋਰ੍ਗਣਯੋਸ੍ਤੌ ਪਰੁਸਕਵਟਾਦੀ, ਤਾਭ੍ਯਾਮ੍| "ਪਰੁਸਕਂ ਵਰਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ" (ਹ.ਸੂ. ਅ.੧੫/੧੩) ਇਤਿ ਪਰੁਸਕਾਦਿਃ| ਤਥਾ, "ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪਿਪ੍ਪਲ" (ਹ.ਸੂ. ਅ. ੧੫/੪੧) ਇਤਿ ਵਟਾਦਿਃ|

Adhikarana kShINAhvayeretasyupakramaH (14) · Śloka 14

| ਕ੍ਸੀਣੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਰੀ ਕ੍ਰਿਯਾ||੧੪||

ਕ੍ਸੀਣੇ-ਕ੍ਸੀਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਣਾਹ੍ਵਯੇ ਰੇਤਸਿ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਰੀ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਕਾਰ੍ਯੇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸੇਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana malasadRuSe retasyupakramaH (15) · Śloka 15

ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਵਿਟ੍ਪ੍ਰਭੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਹਿਙ੍ਗੁਸੇਵ੍ਯਾਦਿ(ਗ੍ਨਿ)ਸਾਧਿਤਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍|੧੫|

ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਃ-ਕਤਵਮਨਵਿਰੇਚਨਃ, ਵਿਟ੍ਪ੍ਰਭੇ-ਵਿਣ੍ਮਲਸਦ੍ਦਸ਼ੇ ਰੇਤਸਿ, ਆਤੁਰੋ ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਹਿਙ੍ਗੁਸੇਵ੍ਯਾਦਿਸਾਧਿਤਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਵਾਚੀ| ਤੇਨ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਸ੍ਯ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੧)- "ਹਿਙ੍ਗੂਸ਼ੀਰ[ਚਿਤ੍ਰਕੈਰਥਵਾ] ਚਿਤ੍ਰਕ[ਵਿਤੁਨ੍ਨਕ] ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁ[ਹਿਙ੍ਗੁ]ਸਮਙ੍ਗਾਮਣਾਲਸਿਦ੍ਧਮੇਲਾਚੋਚਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਤੀਵਾਪਮ੍|" ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਠਸ੍ਯ ਸੂਚਨਾ ਭਵਤਿ| ਹਿਙ੍ਗੁਸੇਵ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਾਧਿਤਮਿਤ੍ਯਪਰੇ ਪੇਠੁਃ| ਨਨੁ, "ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਮੂਤ੍ਰਵਿਟ੍ਪ੍ਰਭਮ੍|" (ਸ਼੍ਲੋ.੧੨) ਇਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤ੍| ਤਤ੍ਕਿਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸੋਪਦਿਸ੍ਟਾ ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਾਧ੍ਯਤਾਪ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਿਤੁਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੁਪਦਿਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾਰਃ| ਅਤ ਏਵ ਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਭਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਨੋਪਾਦਿਸ਼ਤ੍| ਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਭਾਰ੍ਤਵਵਿਟ੍ਪ੍ਰਭਾਰ੍ਤਵਯੋਰਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਦੇਵੋਪਕ੍ਰਮਂ ਨਾਭ੍ਯਧਾਤ੍|

Adhikarana granthinAmnyArtave upakrame (15) · Śloka 15

ਵਾਤਦ੍ਯਾਰ੍ਤਵੇਸੁ "ਸ੍ਵੌਸਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍" (ਸ਼੍ਲੋ.੧੨) ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕੁਣਪਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਦ੍ਯਾਰ੍ਤਵੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ | ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਰ੍ਤਵੇ ਪਾਠਾਵ੍ਯੋਸਵਕ੍ਸਕਜਂ ਜਲਮ੍||੧੫||

ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਰ੍ਤਵੇ-ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨਾਮ੍ਰ੍ਯਾਰ੍ਤਵੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਜਸਿ, ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਪਾਠਾਦਿਜਾਤਮ੍| ਪਾਠਾ-ਪ੍ਰਾਚੀਨਾ| ਵ੍ਯੋਸਂ-ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਮ੍| ਵਕ੍ਸਕਃ-ਕੁਟਜਃ|

Adhikarana kuNapapUyAstrayorupakramaH SuddhaSukralakShaNam (16) · Śloka 16

ਪੇਯਂ ਕੁਣਪਪੂਯਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਚਨ੍ਦਨਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤੁ ਯਤ੍| ਗੁਹ੍ਯਰੋਗੇ ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਕਮ੍||੧੬||

ਕੁਣਪਾਖ੍ਯੇ ਰਜਸਿ ਪੂਯਾਖ੍ਯੇ ਚਾਪਿ ਚਨ੍ਦਨਂ ਪੇਯਮ੍| ਅਤ੍ਰ 'ਦ੍ਰਵਾਨੁਕ੍ਤੌ ਜਲਂ ਦੇਯਮ੍' (ਹ. ਕ. ਅ. ੬/੨੩) ਇਤਿ ਪਰਿਭਾਸਯਾ ਜਲੇਨ ਪਾਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਸੀਣਾਰ੍ਤਵ ਇਹ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨੋਕ੍ਤਮ੍, ਤਚ੍ਚ ਸ੍ਵਧਿਯੋਹ੍ਯਮ੍| ਯਥਾ ਕ੍ਸੀਣਰੇਤਸਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਰੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਣੇ ਰਕ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਕਰੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤਿ| ਨ ਚ ਕੇਵਲਮੇਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍, ਯਾਵਦ੍ਗੁਹ੍ਯਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੇ ਯਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ-ਭਣਿਸ੍ਯਤੇ, ਤਦਪਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਾਧਨਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਵਮਨਾਦਿ ਯੋਨੌ ਪਿਚੁਕਧਾਰਣਾਦਿਕਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਸੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਕਮ੍| ਸਹੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਨਾ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਸੋਤ੍ਤਰਵਸ੍ਤਿਕਮ੍| ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਰਪਿ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਕਮਿਤਿ "ਤੇਨ ਸਹੇਤਿ ਤੁਲ੍ਯਯੋਗੇ" ਇਤਿ ਵਹੁਵ੍ਰੀਹਿਃ, "ਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵਿਭਾਸਾ" ਇਤਿ ਕਪ੍, 'ਵੋਪਸਰ੍ਜਨਸ੍ਯ" ਇਤਿ ਸਭਾਵਃ| ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਰਪਿ ਤਤ੍ਰੌਸਧਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana SuddhArtavalakShaNam (17-18) · Śloka 18

ਬੀਜਾਸਮਰ੍ਥਂ ਰੇਤੋਸ੍ਤ੍ਰਮਭਿਧਾਯ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਯਚ੍ਛੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਂ ਬੀਜਸਮਰ੍ਥਂ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਾਣਾਰ੍ਥਮਾਹ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਂ ਬਹਲਂ ਬਹੁ| ਘਤਮਾਕ੍ਸਿਕਤੈਲਾਭਂ ਸਦ੍ਗਰ੍ਭਾਯ ਆਰ੍ਤਵਂ ਪੁਨਃ||੧੭|| ਲਾਕ੍ਸਾਰਸਸ਼ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਭਂ ਧੌਤਂ ਯਚ੍ਚ ਵਿਰਜ੍ਯਤੇ| |੧੮|

ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯੋਪਦੇਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਾਸਃ| "ਤਤ੍ਰਾਹਾਰਰਸਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਰਿਣਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਮਜ੍ਜਾਨਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸਾਰਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਂਜ੍ਞਾਂ ਲਭਤੇ| ਤਚ੍ਚ ਕ੍ਸੀਰ ਇਵ ਸਰ੍ਪਿਰਿਕ੍ਸੁਰਸ ਇਵ ਗੁਡਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਧਾਰਾਂ ਕਲਾਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਵ੍ਯਾਪਿਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਮਜ੍ਜਮੁਸ੍ਕਸ੍ਤਨੇਸੁ| ਹਰ੍ਸੋਦੀਰਿਤਂ ਤੁ ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨੇਨ ਹਦਯਾਵੇਸ਼ਾਤ੍ ਪਿਣ੍ਡੀਭੂਤਮਙ੍ਗਾਦਙ੍ਗਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸ਼ਾ. ਅ.੧)|" ਤਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਤਥਾ, ਘਤਾਭਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਭਂ ਤੈਲਾਭਂ ਵਾ ਸਦ੍ਗਰ੍ਭਾਯ-ਸ਼ੋਭਨਗਰ੍ਭਾਰ੍ਥਂ, ਭਵਤਿ| ਤਵ ਘਤਾਭੇਨ ਗੌਰਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ, ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਭੇਨ ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ, ਤੈਲਾਭੇਨ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ, ਭਵਤਿ| "ਰਕ੍ਤਮੇਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਕੋਸ੍ਠਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਮਾਰ੍ਤਵਮਾਚਕ੍ਸਤੇ| ਅਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨਾਨਤੌ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਤਦੇਵਾਸਗ੍ਦਰਾਦਿਸਂਜ੍ਞਾਂ ਲਭਤੇ" (ਸਂ.ਸ਼ਾ.ਅ.੧)| ਯਦਾਰ੍ਤਵਂ ਲਾਕ੍ਸਾ ਰਸਾਭਂ-ਅਲਕ੍ਤਕਰਸਸਦਸ਼ਮ੍ , ਤਥਾ ਸ਼ਸ਼ਰੁਧਿਰਸਦਸ਼ਮ੍, ਤਥਾ ਯਚ੍ਚ ਧੌਤਂ ਸਦ੍ਵਿਰਜ੍ਯਤੇ-ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਲਗ੍ਨਂ ਧੌਤਂ ਸਲ੍ਲੌਹਿਤ੍ਯਂ ਜਹਾਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਦੀਦਸ਼ਮਾਰ੍ਤਵਂ ਤੁ ਸਦ੍ਗਰ੍ਭਾਯ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ|

Adhikarana garbhasambhavAtpUrvamitikartavyatA (18-19) · Śloka 19

ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਇਦਾਨੀਂ ਗਰ੍ਭਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਿਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਮਾਹ | ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਸਂਰਕ੍ਤਂ ਮਿਥੁਨਂ ਮਿਥਃ||੧੮|| ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਪੁਂਸਵਨੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ਼ੀਲਿਤਬਸ੍ਤਿਕਮ੍| |੧੯|

ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚਾਰ੍ਤਵਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵੇ, ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵੇ ਯਸ੍ਯ ਮਿਥੁਨਸ੍ਯ ਤਚ੍ਛੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਮ੍,-ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਯੁਗਲਂ, ਸਮੁਪਾਚਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਥਾ, ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ-ਅਰੋਗਂ, ਰੋਗਲੇਸ਼ੇਨਾਪ੍ਯਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਮਿਥਃ ਪਰਸ੍ਪਰਂ, ਸਂਰਕ੍ਤਂ-ਅਨੁਰਾਗਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਕੁਸੁਮਚਾਪਾਵਿਸ੍ਟਮੇਵਂਵਿਧਮ੍| ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਪੁਂਸਵਨੈਃ-ਯਥਾਭਿਮਤਗਰ੍ਭਗ੍ਰਹਣਪ੍ਰਭਾਵੈਃ ਫਲਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਹਾਕਲ੍ਯਾਣਕਾਦਿਭਿਃ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ-ਕਤਵਮਨਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਤਥਾ ਸ਼ੀਲਿਤਬਸ੍ਤਿਕਮ੍, ਸ਼ੀਲਿਤਾਃ-ਅਭ੍ਯਾਸੇਨਾਨੁਸ੍ਠਿਤਾਃ, ਬਸ੍ਤਯੋ ਯੇਨ-ਮਿਥੁਨੇਨ, ਤਚ੍ਚੀਲਿਤਬਸ੍ਤਿਕਮ੍| ਨ ਸਕਦੇਵਾਨੁਸ੍ਠਿਤਬਸ੍ਤਿਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana dampatyoH pRuthagupakramaH ,kShIrAdibhirnarasyopacAraH (19) · Śloka 19

| ਨਰਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਕ੍ਸੀਰਾਜ੍ਯੈਰ੍ਮਧੁਰੌਸਧਸਂਸ੍ਕਤੈਃ||੧੯||

ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍-ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਨਰਂ ਕ੍ਸੀਰੈਰ੍ਘਤੈਸ਼੍ਚ ਸਮੁਪਾਚਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਿਤ੍ਯਨੇਨੈਤਤ੍ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨਰਂ ਕ੍ਸੀਰਾਜ੍ਯੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍, ਨ ਪੁਨਰ੍ਨਾਰੀਮਪਿ ਤੈਰ੍ਨ ਸਮੁਪਾਚਰੇਦਿਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਮਧੁਰੌਸਧਸਂਸ੍ਕਤੈਃ ਮਧੁਰਾਣਿ-ਮਧੁਰਪ੍ਰਾਯਾਣਿ ਮਧੁਰਪ੍ਰਭਾਵਾਨਿ ਚ ਤਾਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ-ਜੀਵਨਿਯਾਦੀਨੀ, [ਚ]ਤੈਰ੍ਮਧੁਰੌਸਧੈਃ, ਸਂਸ੍ਕਤੈਃ-ਸਿਦ੍ਧੈਃ|

Adhikarana tailAdibhirnAryAH samupacAraH (20) · Śloka 20

ਨਾਰੀਂ ਤੈਲੇਨ ਮਾਸੈਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਲੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| |੨੦|

ਨਾਰੀਂ ਤੈਲੇਨ ਮਾਸੈਸ਼੍ਚ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮਃ| ਪਿਤ੍ਤਲੈਸ਼੍ਚ ਸਮੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਿਤ੍ਤਲਾਨਿ ਹਿ ਰਕ੍ਤਵਦ੍ਧਿਹੇਤਵਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੧/੨੬)-"ਆਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਿਣਾਂ ਮਿਥਃ| ਯਦੇਕਸ੍ਯ ਤਦਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਰ੍ਦ੍ਧਨਕ੍ਸਪਣੌਸਧਮ੍||" ਇਤਿ| ਏਵਂ ਚ ਤੈਲਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ਤ੍ਵਾਦੇਵੋਪਨ੍ਯਸ੍ਤਮ੍| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਕ੍ਸੀਰਾਜ੍ਯੇਭ੍ਯੋਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨਾਰਿਂ ਤੈਲਦਿਭਿਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਤੁ ਰਜਸੋਭਾਵਾਤ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਿਹੇਤਵਸ੍ਤੈਲਾਦਯੋ ਨੋਪਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ|

Adhikarana strImadhikRutya garbhagrahaNayogyatA (20-21) · Śloka 21

ਊਰ੍ਵੋਕ੍ਤਸਕਲਸਾਮਗ੍ਰੀਯੁਕ੍ਤਾਦਪਿ ਮਿਥੁਨਾਦ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਕਾਲਮਨ੍ਤਰੇਣ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵ ਇਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਮਧਿਕਤ੍ਯ ਤਦ੍ਗਰ੍ਭਗ੍ਰਹਣਯੋਗ੍ਯਂ ਕਾਲਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ | ਕ੍ਸਾਮਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨਾਂ ਸ੍ਫੁਰਚ੍ਛ੍ਰੋਣਿਪਯੋਧਰਾਮ੍||੨੦|| ਸ੍ਵਸ੍ਤਾਕ੍ਸਿਕੁਕ੍ਸਿਂ ਪੁਂਸ੍ਕਾਮਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਤੁਮਤੀਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍| |੨੧|

ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਹੇਤੁਂ ਵਿਨਾ ਕ੍ਸਾਮਂ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ-ਨਿਰ੍ਮਲਂ, ਵਦਨਂ-ਮੁਖਂ, ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਂਭੂਤਾ, ਤਾਮ੍| ਸ਼੍ਰੋਣਿਸ਼੍ਚ ਪਯੋਧਰੌ ਚ ਸ਼੍ਰੋਣਿਪਯੋਧਰਮ੍, ਸ੍ਫੁਰਤ੍-ਕਮ੍ਪਮਾਨਂ, ਸ਼੍ਰੋਣਿਪਯੋਧਰਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ, ਤਾਮ੍| ਸ਼੍ਰੋਣਿਃ-ਕਟਿਃ| ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੇ-ਚ(ਗ)ਲਿਤੇ, ਇਵਾਕ੍ਸਿਣੀ ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤਾਮ੍| ਤਥਾ, ਪੁਂਸਿ ਕਾਮਃ-ਅਭਿਲਾਸੋ, ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ, ਤਾਮ੍| ਏਵਂਵਿਧਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮਤੁਮਤੀਂ-ਤੁਯੁਕ੍ਤਾਂ, ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ ਗਰ੍ਭਗ੍ਰਹਣਕਾਲ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੁਂਸ੍ਕਾਮਾਮਿਤਿ "ਸਂਪੁਂਕਾਨਾਂ ਸੋ ਵਕ੍ਤਤ੍ਰ੍ਯਃ" ਇਤਿ ਮਕਾਰਸ੍ਯ ਸਕਾਰਦੇਸ਼ਾਦ੍ਰੁਤ੍ਵਾਭਾਵਃ|

Adhikarana RutAvatIte yonisa~gkocAdi (21-22) · Śloka 22

"ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਹੇਤੁਮਦ੍ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍" ਇਤ੍ਯਾਗਮਃ, ਅਤ ਆਹ | ਪਦ੍ਮਂ ਸਙ੍ਕੋਚਮਾਯਾਤਿ ਦਿਨੇਤੀਤੇ ਯਥਾ, ਤਥਾ||੨੧|| ਤਾਵਤੀਤੇ ਯੋਨਿਃ, ਸਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨਾਤਃ ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਛਤਿ| |੨੨|

ਯਥਾ ਦਿਵਾ ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਂ ਪਦ੍ਮਮਨਨ੍ਤਰਂ ਦਿਵਸਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਸਙ੍ਕੋਚਮਾਯਾਤਿ-ਮੁਕੁਲਭਾਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ, ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯ| ਤਥਾ-ਤੇਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਤਾਵਤੀਤੇ-ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਸ੍ਵਭਾਵੇ ਯੋਨਿਃ ਸਙ੍ਕੋਚਮਾਯਤਿ| ਸਾ ਚ-ਯੋਨਿਃ, [ਅਤਃ] ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨ ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਛਤੀਤਿ|

Adhikarana mAsenopacitaM raktaM vAyuryonimukhAnnudet (22-23) · Śloka 23

ਵਿਵਤਾਵਿਵਤਮੁਖਤ੍ਵਂ ਹਿ ਯੋਨੇਰ੍ਗਰ੍ਭਗ੍ਰਹਣਾਗ੍ਰਹਣਹੇਤੁਃ| ਤਚ੍ਚ ਵਾਯੋਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤਃ ਕਾਲਸਹਾਯਸ੍ਯਾਯਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਹ | ਮਾਸੇਨੋਪਚਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਧਮਨੀਭ੍ਯਾਮਤੌ ਪੁਨਃ||੨੨|| ਈਸਤ੍ਕਸ੍ਣਂ ਵਿਗਨ੍ਧਂ ਚ ਵਾਯੁਰ੍ਯੋਨਿਮੁਖਾਨ੍ਨੁਦੇਤ੍| |੨੩|

ਮਾਸੇਨ ਯਦੁਪਚਿਤਮਾਹਾਰਰਸਤੋ ਵਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਪੁਨਰ੍ਮਾਸੇਨੋਪਚਿਤਂ ਰਕ੍ਤਮਤੌ ਵਾਯੁਰ੍ਯੋਨਿਮੁਖਾਨ੍ਨੁਦੇਤ੍-ਪ੍ਰੇਰਯੇਤ੍| ਵਿਧੌ ਲਿਙ੍| ਤਦਾ ਯੋਨਿਮੁਖਂ ਵਿਵਤਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਕੇਨ ਨੁਦੇਤ੍ ? ਧਮਨੀਭ੍ਯਾਂਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੇਸਾਭ੍ਯਾਂ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਰਕ੍ਤਮ੍ ? ਈਸਾਤ੍ਕਸ੍ਣਂ, ਤਥਾ ਵਿਗਨ੍ਧਂਵਿਸ੍ਰਗਨ੍ਧਰਹਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਪ੍ਰੇਰਕਪਵਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਦੀਸਤ੍ਕਸ੍ਣਤਾ, ਨ ਤੁ ਕੁਪਿਤਸਮੀਰਣਪ੍ਰੇਰਣਸਂਸ਼੍ਲੇਸਵਸ਼ਾਦਿਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣਤਾ| ਨਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਤਥਾਭੂਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਯੇਨ ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਗਨ੍ਧਿ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਨਾਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਤਥਾਭੂਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਯੇਨ ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੇ ਕਾਲੇ ਯੋਨਿਮੁਖਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਰਕ੍ਤਮਾਰ੍ਤਵਸਂਜ੍ਞਾਂ ਲਭਤੇ| ਤਦੇਵ ਚਾਨ੍ਯਦਾ ਯੋਨਿਮੁਖਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਮਸਗ੍ਦਰਸਂਜ੍ਞਾਮਾਸਾਦਯਤਿ|

Adhikarana rajasvalayA vartanaprakAraH RutumatyAScaturthadinakRutyam (23-26) · Śloka 26

ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚ ਰਕ੍ਤਂ ਪੁਸ੍ਪਸਂਜ੍ਞਮ੍, ਗਰ੍ਭਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਫਲਸ੍ਯ ਭਵਿਸ੍ਯਤੋਭਿਵ੍ਯਞ੍ਜਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਤ ਏਵਾਹ | ਤਤਃ ਪੁਸ੍ਪੇਕ੍ਸਣਾਦੇਵ ਕਲ੍ਯਾਣਧ੍ਯਾਯਿਨੀ ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍||੨੩|| ਮਜਾਲਙ੍ਕਾਰਰਹਿਤਾ ਦਰ੍ਭਸਂਸ੍ਤਰਸ਼ਾਯਿਨੀ| ਕ੍ਸੈਰੇਯਂ ਯਾਵਕਂ ਸ੍ਤੋਕਂ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੋਧਨਕਰ੍ਸਣਮ੍||੨੪|| ਪਰ੍ਣੇ ਸ਼ਰਾਵੇ ਹਸ੍ਤੇ ਵਾ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀ| ਚਤੁਰ੍ਥੇਹ੍ਨਿ ਤਤਃ ਸ੍ਨਾਤਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਾ ਸ਼ੁਚਿਃ||੨੫|| ਇਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਭਰ੍ਤਸਦਸ਼ਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਪੁਰਃ ਪਤਿਮ੍| |੨੬|

ਪੁਸ੍ਪੇਕ੍ਸਣਾਤ੍-ਪੁਸ੍ਪਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵਾਨਨ੍ਤਰਂ, ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ-ਤ੍ਰੀਣਿ ਦਿਨਾਨਿ, ਕਲ੍ਯਾਣਂ-ਸ਼ੁਭਂ, ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਯਤਿ-ਚਿਨ੍ਤਯਤੀਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਧ੍ਯਾਯਿਨੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਆਵਸ਼੍ਯਕੇ ਣਿਨਿਃ| ਤਥਾ, ਮਜਾ-ਸ੍ਨਾਨਕ੍ਰਿਯਾ, ਅਲਙ੍ਕਾਰਃ-ਕਟਕਾਦਿਃ ਪੁਸ੍ਪਾਦਿਰ੍ਵਾ, ਅਲਙ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ-ਭੂਸ੍ਯਤੇ ਸ਼ਰੀਰਮੇਭਿਰਿਤਿ ਕਤ੍ਵਾ, ਏਵਂ ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਸ੍ਯਾਪ੍ਯਲਙ੍ਕਾਰਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੫/੮੨)- "ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਦਿਕਾਂ ਭੂਸਾਮ੍" ਇਤਿ| ਮਜਾਲਙ੍ਕਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਰਹਿਤਾ-ਵਰ੍ਜਿਤਾ| ਤਥਾ ਦਰ੍ਭਾਣਾਂ ਸਂਸ੍ਤਰਃ-ਸ਼ਯ੍ਯਾ, ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੇਤੇ ਸਾ ਦਰ੍ਭਸਂਸ੍ਤਰਸ਼ਾਯਿਨੀ| "ਵ੍ਰਤੇ" ਇਤਿ ਣਿਨਿਃ| ਤਥਾ, ਕ੍ਸੈਰੇਯਂ-ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਂ, ਯਾਵਕਂ-ਯਵਾਨ੍ਨਵਿਸ਼ੇਸਂ, ਪਰ੍ਣੇ ਸ਼ਰਾਵੇ ਹਸ੍ਤੇ ਵਾ ਭੁਞ੍ਜੀਤ-ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਕਿਯਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ? ਸ੍ਤੋਕਂ-ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮ੍| ਤਤ੍ਕ੍ਸੈਰੇਯਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਕੀਦਸ਼ਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੋਧਨਕਰ੍ਸਣਮਿਤਿ| ਸ਼ੋਧਨਂ ਚ ਕਰ੍ਸਣਂ ਚ ਸ਼ੋਧਨਕਰ੍ਸਣਮ੍| ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨਕਰ੍ਸਣਮਿਤਿ ਸਸ੍ਠੀਸਮਾਸਃ| ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਮਹਾਸ੍ਤ੍ਰੋਤੋ ਮਧ੍ਯਮੋ ਭਾਗ ਆਮਪਕ੍ਵਸ੍ਯਾਸ਼ਯਃ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਃ| ਸ ਏਵ ਗਰ੍ਭਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍, ਅਤਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਤਥਾ, ਤਦਙ੍ਗਾਨਾਂ ਕਰ੍ਸਣਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਨ ਪੁਨਃ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨਮਨ੍ਯੇਸਾਂ ਚਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਕਰ੍ਸਣਮ੍| ਤਥਾ ਹਿ-ਤ੍ਰਿਵਦਾਦਿਨਾ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ, ਨੈਵਮਨੇਨ ਯਾਵਕੇਨ| ਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਾਭਾਵ੍ਯਾਤ੍ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੋਧਨਕਰ੍ਸਣਮਾਤ੍ਰਮੇਵ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਕ੍ਸੈਰੇਯਮਿਤਿ "ਕ੍ਸੀਰਾਡ੍ਢਞ੍" ਇਤਿ ਢਞ੍| ਯਾਵ ਏਵ ਯਾਵਕ ਇਤਿ "ਯਾਵਾਦਿਭ੍ਯਃ ਕਨ੍" ਇਤਿ ਕਨ੍| ਤਥਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀ-ਤ੍ਯਕ੍ਤਵ੍ਯਵਾਯਾ, ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਤਃ-ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ,ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਵਾਸਰੇ ਸ੍ਨਾਤਾ, ਤਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਿ ਮਾਲ੍ਯਾਨ੍ਯਮ੍ਬਰਾਣਿ ਚ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਮ੍, ਤਥਾ ਸ਼ੁਚਿਃ-ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਸ਼੍ਚ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਸਤੀ, ਪੁਰਃ-ਪੂਰ੍ਵਂ, ਪਤਿਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੧)- ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਤ੍ਵਹਨ੍ਯੁਦ੍ਵਰ੍ਤਿਤਾ ਸ਼ੀਤਸਲਿਲਸ੍ਨਾਤਾਨੁਲਿਪ੍ਤਾਲਙ੍ਕਤਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਾ ਕਤਮਙ੍ਗਲਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨੈਵਂਵਿਧਮੇਵ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਪਸ਼੍ਯੇਦਨਨ੍ਯਮਨਾਃ| ਤਦਾ ਹਿ ਯਾਦਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਤਿ ਵਾ ਤਾਦਸ਼ਮੇਵ ਪ੍ਰਸੂਤ ਇਤਿ|" ਇਤਿ|

Adhikarana Rutusthitau kAlaparimANam same putraH viShame kanyA (26-27) · Śloka 27

ਤਤ੍ਕਿਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਮੇਵ ਤੁਃ, ਅਤ੍ਰੈਵ ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਅਥੋਤ੍ਤਰਕਾਲਮਪਿ ? ਇਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਹ | ਤੁਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਨਿਸ਼ਾਃ ਪੂਰ੍ਵਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋਤ੍ਰ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਃ||੨੬|| ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਚ, ਯੁਗ੍ਮਾਸੁ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋਨ੍ਯਾਸੁ ਕਨ੍ਯਕਾ| |੨੭|

ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਪ੍ਰਭਤਿ ਯਾਵਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਯਸ੍ਤਾਵਦਤੁਰ੍ਯੋਸਿਤਃ, ਨ ਪੁਨਰਤ੍ਰ੍ਯਹਮੇਵ, ਯਤ੍ਰ ਪੁਸ੍ਪਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ, ਇਤਿ ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਤ੍ਰ-ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਨਿਸ਼ਾਵਧਾਵਤੁਕਾਲੇ, ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਾਸ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰੋ ਨਿਸ਼ਾਃ, ਯਾਸੁ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪੁਸ੍ਪਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ, ਤਾ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਾਃ-ਗਰ੍ਹ੍ਯਾਃ ਸਦ੍ਭਿਃ| ਨ ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਮਤਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਸਙ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਅਤ ਏਵਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਤ੍ਵੋਪਦੇਸ਼ਃ| ਤਥਾ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨਿਸ਼ਾ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਾ-ਅਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ| ਚਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤਾਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਂ ਹਿ ਮਿਥੁਨੀਭਾਵੇ ਨਪੁਂਸਕਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ| ਯੁਗ੍ਮਾਸੁ-ਚਤੁਰ੍ਥਸਸ੍ਠਾਸ੍ਟਮਦਸ਼ਮਦ੍ਵਾਦਸ਼ਲਕ੍ਸਣਾਸੁ ਨਿਸ਼ਾਸੁ, ਸਙ੍ਗਮੇ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਦਤੁਭਾਵਸ੍ਯ| ਤਾਸੁ ਹਿ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਵਾਰ੍ਤਵਮਲ੍ਪੀਭਵਤਿ| ਅਨ੍ਯਾਸੁਅਯੁਗ੍ਮਾਸੁ ਨਿਸ਼ਾਸੁ ਪਞ੍ਚਮੀਸਪ੍ਤਮੀਨਵਮੀਸੁ, ਕਨ੍ਯਾ ਜਾਯਤੇ| ਤਦਾ ਹਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਲ੍ਪੀਭਵਤਿ, ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਦ੍ਧੇਤੋਃ| ਯਦਿ ਪੁਨਰਾਹਾਰਾਦਿਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯਾਧਿਕਤ੍ਵਮਯੁਗ੍ਮਾਸੁ, ਯੁਗ੍ਮਾਸੁ ਚਾਰ੍ਤਵਪੂਰ੍ਣਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਦਾ ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਕਤਿਰ੍ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਹੀਨਾਙ੍ਗੋ ਵਾ ਜਾਯਤੇ, ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਚ ਪੁਰੁਸਾਕਤਿਰ੍ਦੁਰ੍ਬਲਾ ਹੀਨਾਙ੍ਗਾ ਵਾ| ਏਕਾਦਸ਼ੀਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯੋਸ੍ਤੁ ਨਪੁਂਸਕਮਿਤਿ| ਤਦੇਵਂ ਦਮ੍ਪਤੀ ਪੁਂਗਰ੍ਭਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤੌ ਯੁਗ੍ਮਾਸੁ ਨਿਸ਼ਾਸੁ ਪੁਂਸਵਨਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮਾਚਰੇਤਾਮ੍, ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਰ੍ਭਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤੌ ਤ੍ਵਯੁਗ੍ਮਾਸੁ ਰਾਤ੍ਰਿਸੁ|

Adhikarana putrIyavidhiH (27-28) · Śloka 28

| ਉਪਾਧ੍ਯਾਯੋਥ ਪੁਤ੍ਰੀਯਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵਿਧਿਮ੍||੨੭|| ਨਮਸ੍ਕਾਰਪਰਾਯਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਯਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| |੨੮|

ਅਥੇਤ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰ੍ਯੇ ਮਙ੍ਗਲਸੂਚਕੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ| ਅਤ ਏਵਾਯਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਃ-ਤੁਕਾਲਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਮਙ੍ਗਲਪੂਰ੍ਵਿਕਾਂ ਸਰ੍ਵਾਮਿਮਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਮਿਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਉਪਾਧ੍ਯਾਯਃ-ਪੁਰੋਹਿਤੋਥਰ੍ਵਵੇਦਵਿਤ੍, ਪੁਤ੍ਰੀਯਂ-ਪੁਤ੍ਰਾਯ ਹਿਤਂ, ਵਿਧਿਮਿਤ੍ਥਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਕਥਮ੍ ? ਵਿਧਿਵਤ੍ ਨ ਯਥਾਕਥਞ੍ਚਿਤ੍| ਵਿਧਿਵਦਿਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਯਾਂ ਮਤੁਪ੍| ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਚੈਤਤ੍, ਤੇਨ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵੇਦੋਕ੍ਤਮਨ੍ਯੂਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਵਿਧਾਨਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾਵਿਧਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤੇਤ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਦਿਵਰ੍ਣਤ੍ਰਯਸ੍ਯੇਮਂਵਿਧਿਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਨਮਸ੍ਕਾਰਪਰਾਯਾਃ-ਨਮਸ੍ਕਾਰਪ੍ਰਧਾਨਾਯਾਃ, ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਧਿਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਜਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਪੁਤ੍ਰੀਯਮਿਤਿ "ਪੁਤ੍ਰਾਚ੍ਛ ਚ" ਇਤਿ ਚ੍ਛਃ|

Adhikarana evaM dampatyoravaMdhyaHsaMyogaH (28) · Śloka 28

| ਅਵਨ੍ਧ੍ਯ ਏਵਂ ਸਂਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਦਪਤ੍ਯਂ ਚ ਕਾਮਤਃ||੨੮||

ਏਵਂ-ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧ੍ਯਨੁਸ੍ਠਾਨੇ, ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਰ੍ਯਃ ਸਂਯੋਗੋ-ਮਿਥੁਨੀਭਾਵਃ, ਸ ਨ ਵਨ੍ਧ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਪਿ ਤੁ ਸਫਲੋ ਗਰ੍ਭਸਮ੍ਭਵਹੇਤੁਰ੍ਭਵੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਃਸਂਯੋਗ ਏਵਂ ਨਿਸ੍ਫਲੋ ਨ ਭਵੇਤ੍, ਅਪਤ੍ਯਂ ਚ ਕਾਮਤਃ-ਯਥਾਭਿਮਤਂ ਪੁਂਗਰ੍ਭਰੂਪਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਰ੍ਭਰੂਪਂ ਵਾ, ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana dampatyorekAnte maithunam (29) · Śloka 29

ਅਤ ਏਵਾਹ ਸਨ੍ਤੋ ਹ੍ਯਾਹੁਰਪਤ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਃ ਸਙ੍ਗਤਿਂ ਰਹਃ| |੨੯|

ਰਹਃਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਵਚਸਾਤ੍ਰ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਹਿਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਸਨ੍ਤਃ-ਸਾਧਵਃ, ਅਪਤ੍ਯਾਰ੍ਥਂ-ਅਪਤ੍ਯਜਨਨਾਯ, ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਯੋਃ, ਰਹਃ-ਏਕਾਨ੍ਤੇ, ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਕਾਲੋਚਿਤਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸਂਯੋਗਂ ਸਙ੍ਗਤਿਮਾਹੁਃ, ਨ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖਲਿਪ੍ਸਾਯੈ|

Adhikarana durapatyasya kulA~ggAratvam (29) · Śloka 29

ਨ ਚਾਪਤ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਯੇਤ੍ਯਾਹ | ਦੁਰਪਤ੍ਯਂ ਕੁਲਾਙ੍ਗਾਰੋ ਗੋਤ੍ਰੇ ਜਾਤਂ ਮਹਤ੍ਯਪਿ||੨੯||

ਦੁਸ੍ਟਾਪਤ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਰ੍ਭਃ ਪੁਂਗਰ੍ਭੋ ਵਾ, ਮਹਤ੍ਯਪਿ ਗੋਤ੍ਰੇ ਜਾਤਂ-ਉਤ੍ਕਸ੍ਟੇਪਿ ਕੁਲ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਆਙ੍ਗਾਰਕਾਰ੍ਯਕਰਣਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ਸਮਸ੍ਤਤ੍ਕੁਲਵਿਨਾਸ਼ਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ਕੁਲਾਙ੍ਗਾਰ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana dampatyoH putracintanaprakAraH (30) · Śloka 30

ਇਚ੍ਛੇਤਾਂ ਯਾਦਸ਼ਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਤਦ੍ਰੂਪਚਰਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਤੌ| ਚਿਨ੍ਤਯੇਤਾਂ ਜਨਪਦਾਂਸ੍ਤਦਾਚਾਰਪਰਿਚ੍ਛਦੌ||੩੦||

ਤੌ-ਦਮ੍ਪਤੀ, ਯਾਦਸ਼ਂ ਪੁਤ੍ਰਮਿਚ੍ਛੇਤਾਂ-ਕਾਮਯੇਤਾਂ, ਤਦ੍ਰੂਪਚਰਿਤਾਨ੍ ਰੂਪਂ-ਵਰ੍ਣਸਂਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਮਾਣਾਸ਼ਾਕਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ ਚਰਿਤਂ-ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸ਼੍ਰੁਤਸਤ੍ਯਾਰ੍ਜਵਾਨਸ਼ਂਸ੍ਯਦਾਨਦਯਾਦਾਕ੍ਸਿਣ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਾਦਿ| ਤਸ੍ਯ-ਮਨੀਸਿਤਸ੍ਯ, ਸਦਸ਼ੇ ਰੂਪਚਰਿਤੇ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨ੍ ਜਨਪਦਾਨ੍ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤਾਂ-ਧ੍ਯਾਯੇਤਾਂ| ਪੁਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੋਪਤ੍ਯਮਾਤ੍ਰੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥੋਤ੍ਰ| ਤਥਾ ਹਿ ਦੁਹਿਤਰਮਪਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦਿਚ੍ਛਤ੍ਯੇਵ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੌ ਤੌ ਪਿਤਰੌ ? ਤਦਾਚਾਰਪਰਿਚ੍ਛਦੌ| ਆਚਰਣਂ-ਆਚਾਰਃ, ਕੁਲਾਨੁਰੂਪਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ਾਨੁਰੂਪਸ੍ਯ ਚੇਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣੋਨੁਸ੍ਠਾਨਮ੍| ਪਰਿਚ੍ਛਦੋ-ਮਨੁਜਗਵਾਸ਼੍ਵਧਨਧਾਨ੍ਯਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਰਤ੍ਨਰਥਾਯੁਧਗਹੋਦ੍ਯਾਨਵੀਣਾਪਣਵਗਾਯਨਸ਼ਯ੍ਯਾਸ੍ਤਰਣਾਦਿਃ| ਆਚਾਰਸ਼੍ਚ ਪਰਿਚ੍ਛਦਸ਼੍ਚਾਚਾਰਪਰਿਚ੍ਛਦੌ| ਤਦਿਤ੍ਯਨੇਨਾਭਿਲਸਿਤਾਪਤ੍ਯਂ ਪਰਾਮਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਯੈਵਾਚਾਰਪਰਿਚ੍ਚਦੌ ਯਯੋਸ੍ਤੌ ਦਮ੍ਪਤੀ ਇਚ੍ਛਾ ਸਦਸ਼ਰੂਪਚਰਿਤਾਨ੍ ਜਨਪਦਾਨ੍ ਧ੍ਯਾਯੇਤਾਮ੍|

Adhikarana dampatyoH shayyArohAdi (31-32) · Śloka 32

ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤੇ ਚ ਪੁਮਾਨ੍ ਸਰ੍ਪਿਃਕ੍ਸੀਰਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਾਸ਼ਿਤਃ| ਪ੍ਰਾਗ੍ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ ਪਾਦੇਨ ਸ਼ਯਯਾਂ ਮੌਹੂਰ੍ਤਿਕਾਜ੍ਞਯਾ||੩੧|| ਆਰੋਹੇਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਤੁ ਵਾਮੇਨ ਤਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ| ਤੈਲਮਾਸੋਤ੍ਤਰਾਹਾਰਾ ਤਤ੍ਰ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੩੨||

ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤੇ ਚ-ਪੁਤ੍ਰੀਯਵਿਧ੍ਯਨੁਸ੍ਠਾਨਾਵਸਾਨੇ ਚ, ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍-ਪੂਰ੍ਵਂ, ਸ਼ਯ੍ਯਾਮਾਰੋਹੇਤ੍-ਆਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ? ਸਰ੍ਪਿਃਕ੍ਸੀਰਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਾਸ਼ਿਤਃ,-ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਕ੍ਸੀਰਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨੇਨਾਸ਼ਿਤੋ-ਭੋਜਿਤਃ| ਕਥਮਾਰੋਹੇਤ੍ ? ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ ਪਾਦੇਨ, ਮੌਹੂਰ੍ਤਿਕਾਜ੍ਞਯਾ-ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਾਦਿਸ੍ਟਃ| ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਤੁ ਵਾਮੇਨ ਪਾਦੇਨ ਤਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ ਸ਼ਯ੍ਯਾਮਾਰੋਹੇਤ੍, ਮੌਹੂਰ੍ਤਿਕਾਜ੍ਞਯੇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤੁਰਵਧਾਰਣੇ, ਉਭਯਤ੍ਰਾਪਿ| ਪੁਮਾਨ੍ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨੈਵ ਪਾਦੇਨ ਪ੍ਰਾਗੇਵ, ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪਸ਼੍ਚਾਦੇਵ ਵਾਮੇਨੈਵ ਪਾਦੇਨ ਪੁਂਸੋ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤ ਏਵ, ਸ਼ਯ੍ਯਾਮਾਰੋਹੇਤ੍, ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕਤ੍ਵੇਤਿ|"ਪੁਮਾਨ੍ ਸਰ੍ਪਿਃਕ੍ਸੀਰਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਾਸ਼ਿਤਃ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਕਾਲੋਚਿਤਮਾਹਾਰਂ ਨਿਰੂਪਯਨ੍ਨਾਹ-ਤੈਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੈਲਂ ਚ ਮਾਸਸ਼੍ਚ, ਤਾਭ੍ਯਾਮੁਤ੍ਤਰਃ-ਅਧਿਕਃ, ਆਹਾਰੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਮ੍| ਉਤ੍ਤਰਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਤੈਲਮਾਸੌ ਪਿਤ੍ਤਲੌ ਰਕ੍ਤਵਦ੍ਧਿਹੇਤੂ ਤਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸੇਵਿਤਵ੍ਯੌ, ਨ ਪੁਨਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਦ੍ਧਿਕਰਾਣ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍-ਪਠੇਤ੍|

Adhikarana tatramantrapAThaH (33) · Śloka 33

ਤਦੇਵ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਾਹ.... ਔਮ੍ ਆਹਿਰਸਿ ਆਯੁਰਸਿ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾਸਿ ਧਾਤਾ ਤ੍ਵਾਂ ਦਧਾਤੁ ਵਿਧਾਤਾ ਤ੍ਵਾਂ ਦਧਾਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸਾ ਭਵੇਤਿ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬਹਸ੍ਪਤਿਰ੍ਵਿਸ੍ਣੁਃ ਸੋਮਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ| ਭਗੋਥ ਮਿਤ੍ਰਾਵਰੁਣੌ ਵੀਰਂ ਦਦਤੁ ਮੇ ਸੁਤਮ੍||੩੩||

ਆਹਿਰਸੀਤ੍ਯਾਦਿ [ ਵੀਰਂ ਦਦਤੁ ਮੇ ਸੁਤਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪਠੇਤ੍ ]

Adhikarana anyonyaMsAntvanapUrvakaMsaMveSaH (34) · Śloka 34

ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸਂਵਿਸ਼ੇਤਾਂ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤੌ| ਉਤ੍ਤਾਨਾ ਤਨ੍ਮਨਾ ਯੋਸਿਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਦਙ੍ਗੈਃ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤੈਃ||੩੪||

ਤਤੋ-ਮਨ੍ਤ੍ਰਪਾਠਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ-ਪ੍ਰਿਯਵਚਨਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰੀਤਿਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ, ਸਮ੍ਵਸ਼ੇਤਾਂ-ਮਿਥੁਨੀਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛੇਤਾਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੌ? ਮੁਦਾ-ਹਰ੍ਸੇਣ, ਅਨ੍ਵਿਤੌ-ਯੁਤੌ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਸਂਵੇਸ਼ਨੇ ਯੋਸਿਦੁਤ੍ਤਾਨਾ ਤਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾ ਚਾਵਯਵੈਃ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤੈਸ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍|

Adhikarana evaM kRute garBadhAraNam (35) · Śloka 35

ਕਿਮੇਵਂਸਤਿ ਭਵਤਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਤਥਾ ਹਿ ਬੀਜਂ ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਦੋਸੈਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮਾਸ੍ਥਿਤੈਃ| |੩੫|

ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤਥਾ-ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਰੇਣ, ਸਾ ਬੀਜਂ ਗਹ੍ਣਾਤਿ, ਦੋਸੈਃ-ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਵਸ੍ਥਿਤੈਃ ਸਦ੍ਭਿਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੧)- "ਨ ਚਾਸਾਵਧਸ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍| ਤਥਾ ਹਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਚੇਸ੍ਟਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਜਾਯਤੇ ਪੁਂਚੇਸ੍ਟਾ ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ| ਨ ਚ ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਾਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਤਾਂ ਵਾ ਸੇਵੇਤ| ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਾਯਾ ਵਾਤੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਸ ਯੋਨਿਂ ਪੀਡਯਤਿ| ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਾਯਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਪੀਡਿਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤੋਪਿਦਧਾਤਿ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਮ੍| ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਾਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦਹਤਿ ਰਕ੍ਤਸ਼ੁਕ੍ਰੇ| ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਾਨਾ ਬੀਜਂ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana sadyogarBayA lakShaNam (35-36) · Śloka 36

| ਲਿਙ੍ਗਂ ਤੁ ਸਦ੍ਯੋਗਰ੍ਭਾਯਾ ਯੋਨ੍ਯਾ ਬੀਜਸ੍ਯ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ||੩੫|| ਤਪ੍ਤਿਰ੍ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਸ੍ਫੁਰਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ੍ਰਾਨਨੁਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਹਦਯਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਤ੍ੜ੍ਡ੍ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਲੋਮਹਰ੍ਸਣਮ੍||੩੬||

ਸਦ੍ਯਃ-ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਤ੍, ਗਰ੍ਭੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਮ੍, ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਦ੍ਯੋਗਰ੍ਭਾਯਾ ਲਕ੍ਸਣਂ ਬੀਜਸ੍ਯ-ਗਰ੍ਭਾਖ੍ਯਸ੍ਯ, ਯੋਨ੍ਯਾ-ਕਰਣਭੂਤਯਾ, ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਥਾ, ਤਪ੍ਤਿਰਿਵ ਤਪ੍ਤਿਃ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਸ੍ਫੁਰਣਂ ਚ ਕੁਕ੍ਸੇਰ੍ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚਾਸ੍ਰਂ ਚ-ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ੍ਰੇ, ਅਨੁਬਨ੍ਧਨਂ-ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍, ਨਾਨੁਬਨ੍ਧਨਂ-ਅਨਨੁਬਨ੍ਧਨਮ੍, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ੍ਰਯੋਰਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ-ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ੍ਰਾਨਨੁਬਨ੍ਧਨਮ੍,-ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ੍ਰਯੋਰ੍ਯੋਨਿਮੁਖਾਦਵਮਨਂ ਬਹਿਰਨਿਃਸਰਣਮ੍, ਅਤ੍ਰ ਚ ਯੋਨ੍ਯਾ ਗਹੀਤਬੀਜਤ੍ਵਂ ਹੇਤੁਃ| ਤਥਾ, ਹਦਯਸ੍ਪਨ੍ਦਨਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਸਦ੍ਯੋਗਰ੍ਭਾਯਾ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਲੋਮਹਰ੍ਸਣਂ ਹਰ੍ਸਵਸ਼ਾਦ੍ਭਵਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੨)- "ਪ੍ਰਹਰ੍ਸੋ ਹਲ੍ਲਾਸਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ|

Adhikarana garBAvasthAH (37) · Śloka 37

ਇਦਾਨੀਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਾਸਿ ਸਪ੍ਤਾਹਾਤ੍ਕਲਲੀਭਵੇਤ੍| ਗਰ੍ਭਃ ਪੁਂਸਵਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੩੭||

ਸਪ੍ਤਾਹਾਦਰ੍ਵਾਗ੍ਗਰ੍ਭਗੋਲਕਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਣ੍ਡੀਭੁਤੋ ਭਵੇਤ੍| ਸਪ੍ਤਾਹਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਯਾਵਨ੍ਮਾਸਸ੍ਤਾਵਦਵ੍ਯਕ੍ਤਾਕਤਿਃ ਕਲਲੀਭਵੇਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਕਲਲੀਭੂਤੇ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਰ੍ਨ ਭਵਤਿ ਤਾਵਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤੇਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਾਸਿ ਪੁਂਸਵਨਾਨਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana puMsavanasya sArdhakatvam (38) · Śloka 38

ਨਨੁ, "ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵੇ ਸਤ੍ਵਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਕ੍ਲੇਸ਼ਚੋਦਿਤਃ| ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ"(ਸ਼੍ਲੋ.੧) ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਯਦਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਤੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਰ੍ਭਃ ਕੁਕ੍ਸਿਮਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਪੁਰੁਸਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਪੁਂਗਰ੍ਭਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਂਸਵਨਮਨਰ੍ਥਕਮੇਵੇਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਹ ਬਲੀ ਪੁਰੁਸਕਾਰੋ ਹਿ ਦੈਵਮਪ੍ਯਤਿਵਰ੍ਤਤੇ| |੩੮|

ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਪੁਰੁਸਕਾਰੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਦੈਵਮਤਿਵਰ੍ਤਤੇਅਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪੁਰੁਸਕਾਰਮਪਿ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਦਿਸ੍ਟਂ ਬਲੀਯੋਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਤੇਨ ਕਰ੍ਮਾਣਾ ਬਲੀਯਸਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਪੁਂਸਵਨਾਦਿਦਾਨੇਨ ਪੌਰੁਸੇਣ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼ਤਸ਼ੋਪਿ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤੇਨ ਨ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ਪੁਂਗਰ੍ਭਤਾ ਕਰ੍ਤੁਂ ਪਾਰ੍ਯਤ ਇਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ (ਚਰਕੇ ਵਿ.ਅ. ੩/੩੬)-"ਦੈਵਂ ਪੁਰੁਸਕਾਰੇਣ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਹ੍ਯੁਪਹਨ੍ਯਤੇ| ਦੈਵੇਨ ਚੇਤਰਤ੍ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਨੋਪਹਨ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਪੁਂਸਵਨਾਦਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਂ ਸਿਧ੍ਯਸਿਧ੍ਯਨੁਮੀਯਮਾਨਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣੋ ਹੀਨਬਲਤ੍ਵਪ੍ਰਬਲਤ੍ਵਮਵਗਮਯਤਿ|

Adhikarana puMsavanaprayogaH (38-39) · Śloka 39

ਅਧੁਨਾ ਪੁਂਸਵਨਾਦਿਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ | ਪੁਸ੍ਯੇ ਪੁਰੁਸਕਂ ਹੈਮਂ ਰਾਜਤਂ ਵਾਥਵਾਯਸਮ੍||੩੮|| ਕਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਂ ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰੇ ਤਸ੍ਯਞ੍ਜਲਿਂ ਪਿਬੇਤ੍| |੩੯|

ਪੁਸ੍ਯੇ-ਪੁਸ੍ਯਨਕ੍ਸਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇ ਕਾਲੇ, ਪੁਰੁਸਕਂ-ਪੁਤ੍ਤਲਕਂ, ਹੇਮਾਦਿਕਤਮਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਧ੍ਮਾਤਤਯਾ, ਤਤਃ ਕ੍ਸੀਰੇ ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯ-ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ, ਤਸ੍ਯ-ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ, ਅਞ੍ਜਲਿਂ-ਪਲਚਤੁਸ੍ਟਯਾਖ੍ਯਂ, ਪਿਬੇਤ੍| ਪੁਰੁਸਕਮਿਤਿ ਪੁਰੁਸ ਇਵੇਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰ੍ਥੇ "ਇਵੇ ਪ੍ਰਤਿਕਤੌ" ਇਤਿ ਕਨ੍| ਹੈਮਮਿਤਿ ਹੇਮ੍ਤੋਵਿਕਾਰਾਰ੍ਥੇਣ੍ "ਨਸ੍ਤਦ੍ਧਿਤੇ" ਇਤਿ ਟਿਲੋਪਃ| ਰਾਜਤਮਿਤਿ "ਪ੍ਰਾਣਿਰਜਤਾਦਿਭ੍ਯੋਞ੍ ਇਤ੍ਯਞ੍| ਆਯਸਮਿਤਿ "ਤਸ੍ਯੇਦਮ੍" ਇਤ੍ਯਣ੍|

Adhikarana puShye gauradaNDAdicaturNAM pAnam (39-40) · Śloka 40

| ਗੌਰਦਣ੍ਡਮਪਾਮਾਰ੍ਗਂ ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਸੈਰ੍ਯਕਾਨ੍||੩੯|| ਪਿਬੇਤ੍ਪੁਸ੍ਯੇ ਜਲੇ ਪਿਸ੍ਟਾਨੇਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਸਮਸ੍ਤਸ਼ਃ| |੪੦|

ਗੌਰਦਣ੍ਡਾਦੀਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ? ਜਲੇ ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍-ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਨ੍| ਕਥਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਏਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਸਮਸ੍ਤਸ਼ਃ ਏਕਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ਼ਸ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਰ੍ਥਯੋਗਃ| ਤੇਨੈਕਮੇਕਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਕਤ੍ਵਾ, ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਕਤ੍ਵਾ, ਚਤੁਰਸ਼੍ਚਤੁਰਃ ਕਤ੍ਵਾ, ਏਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥੋਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਕਦਾ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯਮ੍ ? ਪੁਸ੍ਯੇ-ਪੁਸ੍ਯਯੁਕ੍ਤੇ ਕਾਲੇ|

Adhikarana SvetabRuhatImUlasya strInAsApuTe secanam (40-41) · Śloka 41

| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸ਼੍ਵੇਤਬਹਤੀਮੂਲਂ ਨਾਸਾਪੁਟੇ ਸ੍ਵਯਮ੍||੪੦|| ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਸਿਞ੍ਚੇਦ੍ਵਾਮੇ ਦੁਹਿਤਵਾਞ੍ਛਯਾ| |੪੧|

ਸ਼ੁਕ੍ਲਪੁਸ੍ਪਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਯਾ ਮੂਲਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂ-ਸ੍ਤ੍ਰੀ, ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਨਾਸਾਪੁਟੇ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ-ਪੁਤ੍ਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਯੇ, ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਦੁਹਿਤਵਾਚ੍ਛਯਾ-ਸੁਤਾਕਾਮ੍ਯਯਾ, ਵਾਮੇ ਨਾਸਾਪੁਟੇ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍|

Adhikarana putrotpAdasthitipradAnyauShadhAni (41-42) · Śloka 42

| ਪਯਸਾ ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਾਮੂਲਂ ਪੁਤ੍ਰੋਤ੍ਪਾਦਸ੍ਥਿਤਿਪ੍ਰਦਮ੍||੪੧|| ਨਾਸਯਾਸ੍ਯੇਨ ਵਾ ਪੀਤਂ ਵਟਸ਼ੁਙ੍ਗਾਸ੍ਟਕਂ ਤਥਾ| ਓਸਧੀਰ੍ਜੀਵਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਰੁਪਯੋਜਯੇਤ੍||੪੨||

ਪਯਸਾ-ਕ੍ਸੀਰੇਣ, ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਾਮੂਲਂ ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਪੀਤਂ ਪੁਤ੍ਰੋਤ੍ਪਾਦਪ੍ਰਦਂ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤਿਪ੍ਰਦਂ ਚ ਭਵਤਿ| ਕਥਂ ਪੀਤਮ੍ ? ਨਾਸਯਾਸ੍ਯੇਨ ਵਾ, ਕਦਾਚਿਨ੍ਨਾਸਿਕਯਾ ਕਦਾਚਿਦਾਸ੍ਯੇਨ| ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਨੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਥੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਨ ਲਭਤੇ-ਚਿਰਂ ਨ ਜੀਵਤਿ, ਤਯੈਵਂ ਪਾਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਟਸ਼ੁਙ੍ਗਾਸ੍ਟਕਂ ਤਥਾ-ਤੇਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਨਾਸਯਾ ਆਸ੍ਯੇਨ ਵਾ ਪੀਤਂ ਪੁਤ੍ਰੋਤ੍ਪਾਦਸ੍ਥਿਤਿਪ੍ਰਦਂ ਭਵਤਿ| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮੋਦ੍ਭਿਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਰੋਹੋ-ਵਟਸ਼ੁਙ੍ਗਃ, ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਟਕਮਿਤਿ| ਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯਾਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਦੇਤਤ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਵਮ੍| ਜੀਵਨੀਯਾ ਯਾ ਓਸਧ੍ਯੋ-ਜੀਵਨ੍ਤੀਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਦਸ਼, ਯਾਃ ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਗਣਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾਃ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧੫/੮), ਤਾ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਰੁਪਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਦਿਨਾ ਬਾਹ੍ਯ ਉਪਯੋਗਃ, ਆਹਾਰਪਾਨਾਦਿਨਾਨ੍ਤਰੁਪਯੋਗਃ|

Adhikarana garBadhAraNe upacAraH (43) · Śloka 43

ਉਪਚਾਰਃ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤੈਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਭਤ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਧਕ੍| ਨਵਨੀਤਘਤਕ੍ਸੀਰੈਃ ਸਦਾ ਚੈਨਾਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੪੩||

ਉਪਚਾਰਃ-ਉਪਚਰਣਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਃ-ਇਸ੍ਟਾਃ, ਹਿਤਾਃ-ਪਥ੍ਯਾਃ, ਆਹਾਰਵਿਹਾਰਾਃ, ਤੈਃ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤੈਰ੍ਯ ਉਪਚਾਰੋ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ-ਪਤ੍ਯਾ ਕਤੋ, ਭਤ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਯ ਏਵਂਭੂਤਃ ਕਤਃ, ਸ ਗਰ੍ਭਧਕ੍-ਤਦਨੁਸ੍ਠਾਨਾਦ੍ਗਰ੍ਭਃ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਦਧਾਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਨਾਂ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਨਵਨੀਤਾਦਿਭਿਰ੍ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸਦੋਪਾਚਰੇਤ੍|

Adhikarana garBiNyA ativyavAyatyAgAdi (44-47) · Śloka 47

ਅਤਿਵ੍ਯਵਾਯਮਾਯਾਸਂ ਭਾਰਂ ਪ੍ਰਾਵਰਣਂ ਗੁਰੁ| ਅਕਾਲਜਾਗਰਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਕਠਿਨੋਤ੍ਕਟਕਾਸਨਮ੍||੪੪|| ਸ਼ੋਕਕ੍ਰੋਧਭਯੋਦ੍ਵੇਗਵੇਗਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਧਾਰਣਮ੍| ਉਪਵਾਸਾਧ੍ਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਗੁਰੁਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਭੋਜਨਮ੍||੪੫|| ਰਕ੍ਤਂ ਨਿਵਸਨਂ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਕੂਪੇਕ੍ਸਾਂ ਮਦ੍ਯਮਾਮਿਸਮ੍| ਉਤ੍ਤਾਨਸ਼ਯਨਂ ਯਚ੍ਚ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੪੬|| ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰੁਤਿਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਬਸ੍ਤਿਮਾਮਾਸਤੋਸ੍ਟਮਾਤ੍| ਏਭਿਰ੍ਗਰ੍ਭਃ ਸ੍ਤ੍ਰਵੇਦਾਮਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਸ਼ੁਸ੍ਯੇਨ੍ਮ੍ਰਿਯੇਤ ਵਾ||੪੭||

ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਅਤਿਵ੍ਯਵਾਯਾਦੀਨੁਤ੍ਤਾਨਸ਼ਯਨਾਨ੍ਤਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਨ ਕੇਵਲਮੇਤਾਨ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ਯਚ੍ਚਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਦਿਵਸ੍ਤੁਜਾਤਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ-ਬਹੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰਸੂਤਾਸ੍ਤਤ੍ਕਾਲਵ੍ਯਾਪਾਰਨਿਪੁਣਾ ਵਾ ਯਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਨ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ, ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਦਪਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰੁਤਿਂ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਚ-ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਰੂਪਾਂ, ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਬਸ੍ਤਿਂ-ਅਨੁਵਾਸਨਂ, ਅਸ੍ਟਮਂ ਮਾਸਂ ਮਰ੍ਯਾਦੀਕਤ੍ਯ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਅਸ੍ਟਮੇ ਤੁ ਮਾਸੇ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਭਿਃ-ਵਰ੍ਜ੍ਯੈਰ੍ਵਸ੍ਤੁਭਿਰਾਸੇਵ੍ਯਮਾਨੈਃ, ਗਰ੍ਭ ਆਮਃ-ਅਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਃ, ਸ੍ਤ੍ਰਵੇਤ੍-ਪਤੇਤ੍, ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਾ ਸ਼ੁਸ੍ਯੇਤ੍, ਮ੍ਰਿਯੇਤ ਵਾ-ਮਤ੍ਯੁਂ ਵਾ ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍|

Adhikarana vAtalAdyAhAraiH kubjAdayo garBAH (48) · Śloka 48

ਵਾਤਲੈਸ਼੍ਚ ਭਵੇਦ੍ਗਰ੍ਭਃ ਕੁਬ੍ਜਾਨ੍ਧਜਡਵਾਮਨਃ| ਪਿਤ੍ਤਲੈਃ ਖ਼ਲਤਿਃ ਪਿਙ੍ਗਃ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੀ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਫਾਤ੍ਮਭਿਃ||੪੮||

ਵਾਤਲੈਸ਼੍ਚਾਹਾਰੈਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਸੇਵਿਤੈਃ ਕੁਬ੍ਜੋਨ੍ਧੋ ਜਡੋ ਵਾਮਨੋ ਵਾ ਗਰ੍ਭੋ ਭਵਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਲੈਰਾਹਾਰੈਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਸੇਵਿਤੈਃ ਖਲਤਿਃ-ਖਲ੍ਵਾਟਃ, ਪਿਙ੍ਗੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਫਕਦ੍ਭਿਰਾਹਾਰੈਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਸੇਵਿਤੈਃ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਵਾਨ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰ੍ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana mRudvAdyauShadharvyAdhijayaH (49) · Śloka 49

ਵ੍ਯਾਧੀਂਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾ ਮਦੁਸੁਖ਼ੈਰਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰੌਸਧੈਰ੍ਜਯੇਤ੍| |੪੯|

ਅਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ-ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ, ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ, ਤਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਮਦੁਸੁਖੈਰੌਸਧੈਸ੍ਤਥਾਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਮਦੂਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਸੁਖਾਨਿ ਚ-ਮਦੁਸੁਖਾਨਿ| ਮਦੂਨਿ-ਅਕਰ੍ਕਸ਼ਾਨਿ ਵੀਰ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਨੋਤ੍ਕਸ੍ਟਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਨਿ ਸੁਕੁਮਾਰੋਚਿਤਾਨਿ| ਸੁਖਾਨਿ-ਸੁਖੋਪਭੋਗ੍ਯਾਨਿ, ਪ੍ਰਿਯਾਣੀਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਨਨੁ, ਮਦੂਨਿ ਪਰਿਹਤ੍ਯਾਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਚੇਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍| ਕਿਮੁਭਯੋਰੁਪਾਦਾਨੇਨ ? ਯਤੋ ਮਦੂਨਿ-ਅਕਰ੍ਕਸ਼ਾਨਿ, ਅਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨ੍ਯਪਿ-ਅਕਰ੍ਕਸ਼ਾਨਿ, ਇਤ੍ਯਨਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵਮੇਤਯੋਃ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਮਦੂਨਿ-ਅਕਰ੍ਕਸ਼ਾਨਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦੀਨਿ, ਉਤ੍ਕਸ੍ਟਸ਼ਕ੍ਤੀਨਿ ਮਰਿਚਾਦੀਨਿ-ਅਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਪੁਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਰਾਜਿਕਾਦੀਨਿ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰਾਣਿ ਭੇਸਜਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਦ੍ਵਯੋਰੁਪਾਦਾਨਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ) ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ.ਅ.੨)-"ਇਤ੍ਯਨਾਤ੍ਯਯਿਕੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਵਿਧਿਰਾਤ੍ਯਯਿਕੇ ਪੁਨਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਯਤ੍ਨੇਨ ਪਾਲਯੇਤ੍||" ਇਤਿ| ਯਚ੍ਚ ਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍, ਤਥਾ "ਵ੍ਯਾਧੀਂਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾ ਮਦੁਸੁਖੈਰਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰੌਸਧੈਰ੍ਜਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਤਦਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੇਤਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍, ਨ ਤਥਾਨ੍ਯਦਾ| ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯਦਾਤਿਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਸੇਵਨਾਨ੍ਨ ਤਥਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯਭਯਮ੍, ਤਥਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌਸਧਪ੍ਰਯੋਗਾਚ੍ਚ| ਅਤ ਏਵ "ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰੁਤਿਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਬਸ੍ਤਿਮਾਮਾਸਤੋਸ੍ਟਮਾਤ੍|" ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪਥਙ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਤ੍ਯਤਿਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਪਰਿਹਾਰ੍ਯਗਣਮਧ੍ਯੇ| ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਾਸ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗਃ ਕਲਲਾਵਸ੍ਥੋ ਗਰ੍ਭੋ ਭਵੇਤ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤੁ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਃ ਕੀਦਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana dvitIyemAsi garBasya peSyAdyAkRutiH (49-50) · Śloka 50

ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਾਸ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗਃ ਕਲਲਾਵਸ੍ਥੋ ਗਰ੍ਭੋ ਭਵੇਤ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤੁ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਃ ਕੀਦਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ | ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਮਾਸਿ ਕਲਲਾਦ੍ਧਨਃ ਪੇਸ਼੍ਯਥਵਾਰ੍ਬੁਦਮ੍||੪੯|| ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਰੀਕ੍ਲੀਬਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਤੇਭ੍ਯਃ| |੫੦|

ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਮਾਸਿ ਕਲਲਾਦ੍ਧਨਃ ਪੇਸ਼੍ਯਥਵਾਰ੍ਬੁਦਂ ਗਰ੍ਭਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤੇਭ੍ਯੋ-ਘਨਾਦਿਰੂਪੇਭ੍ਯਃ, ਕ੍ਰਮਾਤ੍-ਪਰਿਪਾਠ੍ਯਾ, ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਰੀਕ੍ਲੀਬਾਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਘਨਾਤ੍ ਪੁਮਾਨ੍| ਪੇਸ਼੍ਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀ| ਅਰ੍ਬੁਦਾਤ੍ ਕ੍ਲੀਬਃ-ਸਣ੍ਢੋ, ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਨ ਪੁਮਾਨਿਤਿ|

Adhikarana vyakta garBasya lakShaNam (50-52) · Śloka 52

ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਕ੍ਸਾਮਤਾ ਗਰਿਮਾ ਕੁਕ੍ਸੇਰ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰਰੋਚਕਃ||੫੦|| ਜਮ੍ਭਾ ਪ੍ਰਸੇਕਃ ਸਦਨਂ ਰੋਮਰਾਜ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਮ੍| ਅਮ੍ਲੇਸ੍ਟਤਾ ਸ੍ਤਨੌ ਪੀਨੌ ਸਸ੍ਤਨ੍ਯੌ ਕਸ੍ਣਚੂਚੁਕੌ||੫੧|| ਪਾਦਸ਼ੋਫੋ ਵਿਦਾਹੋਨ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਤ੍ਮਿਕਾਃ| |੫੨|

ਤਤ੍ਰ-ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਾਤ੍, ਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਧਾਰ੍ਯਤੇ| ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਕ੍ਸਾਮਤੇਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍| ਗਰਿਮੇਤਿ ਗੁਰੋਰ੍ਭਾਵ ਇਤਿ "ਪਥ੍ਵਾਦਿਭ੍ਯ ਇਮਨਿਜ੍ਵਾ" ਇਤੀਮਨਿਚ੍, "ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਥਿਰ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗਰਾਦੇਸ਼ਃ| ਵਿਦਾਹੋਨ੍ਯ ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਆਚਾਰ੍ਯਾ ਵਿਦਾਹੋ ਦੇਹੇ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਃ-ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਵਿਸਯਾ ਅਭਿਲਾਸਾਃ, ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ.ਅ.੨)-"ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਰਜੋਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨ੍ਯੁਪਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗਰ੍ਭੇਣ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤਃ ਪਰਮਾਰ੍ਤਵਂ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਤਸ੍ਤਦਧਃ ਪ੍ਰਤਿਹਤਮਪਰਮਪਰਂ ਚੋਪਚੀਯਮਾਨਮਪਰੇਤ੍ਯਾਹੁਃ|" ਇਤਿ|

Adhikarana garBiNyAH icCitahitAhitasyadeyatve kAraNam (52-53) · Śloka 53

ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸੂਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸੁ ਕਿਮਪਥ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯੈ ਦੇਯਂ ਨ ਵਾ ? ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਂਦੇਹੇ ਤਦ੍ਯੁਦਾਸਾਰ੍ਥਮਾਹ | ਮਾਤਜਂ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਹਦਯਂ ਮਾਤੁਸ਼੍ਚ ਹਦਯੇਨ ਤਤ੍||੫੨|| ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਤੇਨ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਨੇਸ੍ਟਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਮਾਨਨਮ੍| |੫੩|

ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਅਸ੍ਯ-ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ, ਯਦ੍ਧਦਯਂ-ਚੇਤਨਾਧਿਸ੍ਠਾਨਂ, ਤਨ੍ਮਾਤਜਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਸ਼ਾ. ਅ.੩/੪)-"ਮਦ੍ਵਤ੍ਰ ਮਾਤਜਂ ਰਕ੍ਤ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਚ੍ਚ-ਗਰ੍ਭਹਦਯਂ, ਮਾਤਹਦਯੇਨ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ-ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ, ਭਵਤਿ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਿਣੀਹਦਯੇਨ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤੇਨ ਗਰ੍ਭਹਦਯਮਪਿ ਸਨ੍ਤਪ੍ਯਤੇ| ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਹਦਯਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਤ ਏਵ ਚ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਦ੍ਵਿਹਦਯਾ ਦੌਰ੍ਹਦਿਨੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਤ ਏਵ ਚ ਪਰਾਯਤ੍ਤਹਦਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਕਾਲੇਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵੋਚਿਤਮਭਿਲਾਸਂ ਵਿਹਾਯ ਨਾਨਾਭਿਲਾਸੋ ਜਾਯਤੇ| ਯਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਮਾਨਨਂ-ਆਭਿਲਾਸਾਪ੍ਰਤਿਪੂਰਣਂ, ਨੇਸ੍ਟਮ੍|

Adhikarana hitena sAkamahitamapyalpaM deyam (53) · Śloka 53

ਤਦਰ੍ਥਮਾਹ | ਦੇਯਮਪ੍ਯਹਿਤਂ ਤਸ੍ਯੈ ਹਿਤੋਪਹਿਤਮਲ੍ਪਕਮ੍||੫੩||

ਤਸ੍ਯੈ-ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯੈ, ਹਿਤੇਨ-ਪਥ੍ਯੇਨ, ਯੁਕ੍ਤਮਹਿਤਂ-ਅਪਥ੍ਯਮਪਿ ਵਿਦਾਹਿਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭ੍ਯਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਨਿਸਿਦ੍ਧਂ ਯਤ੍ਤਦਪਿ, ਦੇਯਮ੍| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਕਿਮੁ ਤਸ੍ਯੈ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥ੍ਯਮਾਨਾਯੈ ਹਿਤਂ ਦੇਯਮਿਤਿ ਗਮਯਤਿ| ਕਿਂ ਮਾਤ੍ਰਾਮਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯੈਵਾਹਿਤਂ ਦੇਯਮ੍ ? ਨੇਤ੍ਯਾਹ| ਅਲ੍ਪਕਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨਾਲ੍ਪਮ੍|

Adhikarana ahitadAne kAraNam (54) · Śloka 54

ਨਨੁ, ਯਦ੍ਯਹਿਤਂ ਤਤ੍ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਦੀਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਘਾਤਾਦ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਵਿਕਤਿਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਿਰੇਵ ਵਾ| |੫੪|

ਯਦਿ ਚਿਰਕਾਲੋਸਿਤਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਵਿਕਤਿਃਵੈਰੂਪ੍ਯਂ ਭਵੇਤ੍, ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਮਾਨਨਚਿਨ੍ਤਾਨਿਦਾਨਕੁਪਿਤਸਮੀਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾਚਿਰੋਸਿਤੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਚ੍ਯੁਤਿਃ-ਵਿਨਾਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍, ਅਤ ਏਵ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਮਾਨਨਚਿਨ੍ਤਾਨਿਦਾਨਕੁਪਿਤਪਵਨਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੋਃ| ਲਬ੍ਧਦੌਰ੍ਹਦਾ ਤੁ ਵੀਰ੍ਯਵਨ੍ਤਂ ਚਿਰਾਯੁਸਂ ਚ ਸੁਤਂ ਸੂਤੇ|

Adhikarana tRutIye mAsi gAtrapa~jcakAdervyaktatvam (54-55) · Śloka 55

| ਵ੍ਯਕ੍ਤੀਭਵਤਿ ਮਾਸੇਸ੍ਯ ਤਤੀਯੇ ਗਾਤ੍ਰਪਞ੍ਚਕਮ੍||੫੪|| ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾ ਦ੍ਵੇ ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਬਾਹੂ ਸਰ੍ਵਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਙ੍ਗਜਨ੍ਮ ਚ| ਸਮਮੇਵ ਹਿ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਸੁਖ਼ਦੁਃਖ਼ਯੋਃ||੫੫||

ਅਸ੍ਯ-ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ, ਤਤੀਯੇ ਮਾਸਿ ਗਾਤ੍ਰਪਞ੍ਚਕਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤੀਭਵਤਿ,-ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤਦਾਨੀਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਦੇਵ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਮਾਹ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾ ਦ੍ਵੇ ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਬਾਹੂ ਇਤਿ| ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਾਂ ਚਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਚੇਤਨਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨਾਂ ਜਨ੍ਮ-ਉਤ੍ਪਤਿਃ, ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਜਨ੍ਮੋਤ੍ਤਰਕਾਲਜੇਭ੍ਯੋ ਦਨ੍ਤਾਦਿਭ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਸਮਮੇਵ-ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਮੇਵ, ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਦ੍ਯੈਃ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਰ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਭਵਤਿ,-ਤਦਾਨੀਂ ਸੁਖਸਂਵਿਦ੍ਦੁਃਖਸਂਵਿਚ੍ਚ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਜਾਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਹਿਰ੍ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ|

Adhikarana mAtrA~abhyavahRutAnnapAnAbhyAMgarbhavardhanaprakAraH (56) · Śloka 56

ਅਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯਵਹਤਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਨਪਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਕਥਂ ਗਰ੍ਭੋ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਨਾਭੌ ਮਾਤੁਸ਼੍ਚ ਹਦਿ ਨਾਡੀ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ| ਯਯਾ ਸ ਪੁਸ੍ਟਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕੇਦਾਰ ਇਵ ਕੁਲ੍ਯਯਾ||੫੬||

ਏਕੈਵ ਨਾਡੀ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਨਾਭੌ ਮਾਤੁਸ਼੍ਚ ਹਦਯੇ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ-ਅਦਸ੍ਟਵਸ਼ਾਤ੍ਸਂਸ਼੍ਲਿਸ੍ਯਤੇ| ਯਯਾ-ਨਾਡ੍ਯਾ, ਸਃ-ਗਰ੍ਭਃ ਪੁਸ੍ਟਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਆਵਹਤਿ| ਕ ਇਵ ? ਕੇਦਾਰ ਇਵ ਕੁਲ੍ਯਯਾ,-ਲਘੁਨਦ੍ਯਾ ਜਲਂ ਵਹਨ੍ਤ੍ਯਾ ਕੇਦਾਰਸ੍ਥਃ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਰ੍ਯਥਾਮਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ, ਤਥੈਵ ਮਾਤਹਦਯਾ ਸ਼੍ਰਿਤਯਾ ਨਾਡ੍ਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯਵਹਤਾਦਾਹਾਰਾਜ੍ਜਾਠਰਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਾਖ੍ਯੇਨ ਰਸੇਨ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ "ਵ੍ਯਕ੍ਤੀਭਵਦਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਯ [ਅਸ੍ਯ] ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾ ਨਾਡੀ, ਨਾਡ੍ਯਾਮਪਰਾ, ਤਸ੍ਯਾਂ ਮਾਤਹਦਯਮ੍| ਤਤੋ ਮਾਤਹਦਯਾਦਾਹਾਰਰਸਸਾਰੋ ਧਮਨੀਭਿਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨੋਪਰਾਮੁਪੈਤਿ| ਤਤਃ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਨਾਭਿਂ ਚ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ ਪੁਨਰ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਪਕ੍ਕਾਸ਼ਯੇ [ਸ੍ਵ] ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪਚ੍ਯਮਾਨਃ ਪ੍ਰਸਾਦਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦ੍ਧਾਤ੍ਵਾਦਿ ਪੁਸ੍ਟਿਕਰਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਰੋਮਕੂਪੈਰੁਪਸ੍ਨੇਹ ਏਵ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ| (ਸ੍ਨੇਹੋ ਰਸ ਏਵ ਚ ਪਯੋਭੂਤਃ| ਅਜਾਤਸ੍ਯ) ਸਾਕ੍ਸਾਦਨ੍ਨਪਾਨਾਨਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਤ੍ ਰਸਸ੍ਯ ਵਾ ਸਮਲਤ੍ਵਾਭਾਵਾਤ੍ (ਅਮਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਰਸਸ੍ਯ) ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸ੍ਥੂਲਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦ੍ਯਸਮ੍ਭਵਃ|" (ਸਂ.ਸ਼ਾ. ਅ.੨)|

Adhikarana caturthapa~jcamayora~ggAnAM cetanAyASca krameNa vyaktiH (57) · Śloka 57

ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾਙ੍ਗਾਨਾਂ, ਚੇਤਨਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੇ| |੫੭|

ਗਰ੍ਭਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤ੍ਵਾਦਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪਾਣਾਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾ ਭਵਤਿ| ਚੇਤਨਾਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਮਨੋਦ੍ਵਿਤੀਯਨਾਮਿਕਾਯਾ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪਾਯਾਃ ਪਞ੍ਚਮੇ ਮਾਸਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾ ਜਾਯਤੇ|

Adhikarana ShaShThesnAyvAdInAM vyaktatA (57) · Śloka 57

| ਸਸ੍ਠੇ ਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰਾਰੋਮਬਲਵਰ੍ਣਨਖ਼ਤ੍ਵਚਾਮ੍||੫੭||

ਸਸ੍ਠੇ ਮਾਸ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪਾਣਾਂ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾ ਜਾਯਤੇ|

Adhikarana saptame sarvA~ggaiH pUrNatA (58) · Śloka 58

ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੋ ਭਾਵੈਃ ਪੁਸ੍ਯਤਿ ਸਪ੍ਤਮੇ| |੫੮|

ਸਪ੍ਤਮੇ ਮਾਸਿ ਸਰ੍ਵੈਃ-ਸਕਲੈਃ, ਭਾਵੈਃ-ਵਸ੍ਤੁਭਿਃ, ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੋ ਗਰ੍ਭਃ ਪੁਸ੍ਯਤਿ-ਪੋਸਂ ਯਾਤਿ| ਅਙ੍ਗਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਃ ਪੁਸ੍ਯਤੀਤ੍ਯੇਤਾਵਤੈਵ ਪ੍ਰਕਤਾਰ੍ਥਾਵਗਤੇਃ ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹਣਮਧਿਕਾਰ੍ਥਦ੍ਯੋਤਨਾਯ| ਤੇਨ ਸਰ੍ਵੇਣ ਜਨ੍ਮਜੀਵਨਲਕ੍ਸਣੇਨਾਰ੍ਥੇਨਾਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਅਕਾਲਪ੍ਰਸਵਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਨ ਤਥਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਜੀਵਨਲਕ੍ਸਣੋ ਯੋਸਾਵਰ੍ਥਃ ਸੋਪ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞਾਪ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭੋ ਜਾਤੋ ਜੀਵਤਿ, ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਕਾਲਪ੍ਰਸਵਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਤਥਾ ਦੀਰ੍ਘਜੀਵਿਤਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ (ਸ਼੍ਲੋ.੬੬)-"ਕਾਲਃ ਸੂਤੇਰਤਃ ਪਰਮ੍" ਇਤਿ| ਅਮੁਮੇਵ ਚ ਨ੍ਯਾਯਂ ਚੇਤਸਿ ਵਿਧਾਯਾਸ੍ਟਮੇ ਮਾਸ੍ਯੋਜਃਸ੍ਵਰੂਪਨਿਗਦਨਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ "ਜਾਤੋ ਨ ਜੀਵਤਿ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ" ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ. ੬੩)| ਅਨ੍ਯਥਾਕਾਲਪ੍ਰਸਵਤ੍ਵਾਦੇਵਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਜੀਵਨਂ ਨ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤ ਏਵ| "ਜਾਤੋ ਨ ਜੀਵਤਿ" ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਨਰ੍ਥਕਮਿਵ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਪ੍ਤਮੇ ਮਾਸਿ ਜਾਤੋ ਜੀਵਤੀਤਿ ਸੁਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮੇਤਤ੍|

Adhikarana garBotpIDitA vAtAdayaH kaNDvAdikarAH (58) · Śloka 58

ਗਰ੍ਭੇਣੋਤ੍ਪੀਡਿਤਾ ਦੋਸਾਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਦਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਕਣ੍ਡੂਂ ਵਿਦਾਹਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਕਿਕ੍ਕਿਸਾਨਿ ਚ||੫੮||

ਗਰ੍ਭੇਣੋਤ੍ਪੀਡਿਤਾਃ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪੀਡਿਤਾਃ, ਦੋਸਾਃ-ਵਾਤਾਦਯਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਹਦਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਕਣ੍ਡੂਂ ਵਿਦਾਹਂ [ ਚ ] ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਕਿਕ੍ਵਿਸਾਨਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਊਰੁਸ੍ਤਨੋਦਰੇ ਵਲਿਵਿਸ਼ੇਸਾ ਰੇਖਾਕਾਰਾਸ੍ਤਤ੍ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਯੋ ਯੇ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤੇ-ਕਿਕ੍ਵਿਸਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ 'ਸ਼ੂਕੈਰਿਵ ਪੂਰ੍ਣਤਾ-ਕਿਕ੍ਵਿਸਾਨਿ' ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਿ| ਪਾਣਿਪਾਦਾਂ ਸਮੂਲੇਸੁ ਵਿਵਿਧਃ ਸਨ੍ਤਾਪੋ-ਵਿਦਾਹ ਉਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana tadupaSamArthaM navanItAdi sevanam (59-62) · Śloka 62

ਨਵਨੀਤਂ ਹਿਤਂ ਤਤ੍ਰ ਕੋਲਾਮ੍ਬੁਮਧੁਰੌਸਧੈਃ| ਸਿਦ੍ਧਮਲ੍ਪਪਟੁਸ੍ਨੇਹਂ ਲਘੁ ਸ੍ਵਾਦੁ ਚ ਭੋਜਨਮ੍||੫੯|| ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਕਲ੍ਕੇਨ ਲਿਮ੍ਪੇਦੂਰੁਸ੍ਤਨੋਦਰਮ੍| ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਯਾ ਵੈਣਹਰਿਣਸ਼ਸ਼ਸ਼ੋਣਿਤਯੁਕ੍ਤਯਾ||੬੦|| ਅਸ਼੍ਵਘ੍ਨਪਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸੁਰਸੈਃ ਸੇਚਯੇਤ੍ਪੁਨਃ||੬੧|| ਦਾਰ੍ਵੀਮਧੁਕਤੋਯੇਨ ਮਜਾਂ ਚ ਪਰਿਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| |੬੨|

ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਸੁ, ਉਪਸ਼ਮਾਰ੍ਥਂ ਨਵਨੀਤਂ ਹਿਤਮ੍, ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਸ਼੍ਚੋਪਯੋਗਿਤਯਾ| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਕੋਲਾਮ੍ਬੁਨਾ ਮਧੁਰੌਸਧੈਃ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਃ, ਸਿਦ੍ਧਂ-ਪਕ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ, ਤਤ੍ਰ ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਅਲ੍ਪਂ ਪਟੁ-ਲਵਣਂ, ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ, ਲਘੁ-ਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਵਭਾਵਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਵਾਦੁ-ਮਧੁਰਮ੍| ਤਥਾ, ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਯੋਰ੍ਯਃ ਕਲ੍ਕਃ-ਪਿਸ੍ਟੋ ਜਲੇਨਾਲੋਡਿਤਃ, ਤੇਮੋਰੁਸ੍ਤਨੋਦਰਂ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਯਾ ਵਾ-ਤ੍ਰਿਫਲਯਾ ਵਾ, ਊਰੁਸ੍ਤਨੋਦਰਂ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਯਾ ? ਏਣਾਦਿਰੁਧਿਰਪਿਸ੍ਟਯਾ| ਤਥਾ, ਅਸ਼੍ਵਘ੍ਨਪਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯ-ਅਭ੍ਯਕ੍ਤਮਙ੍ਗਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸੁਰਸੈਰ੍ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਅਸ਼੍ਵਘ੍ਨਃ-ਕਰਵੀਰਃ| ਸੇਚਯੇਤ੍ਪੁਨਃ-ਪਰਿਸੇਕਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਦਾਰ੍ਵੀਮਧੁਕਤੋਯੇਨ-ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਵਥਿਤੇਨ ਜਲੇਨ, ਮਜਾਂ-ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਕਾਂ, ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ.ਅ.੩)-"ਪਰਿਸੇਕਃ ਪੁਨਰ੍ਮਾਲਤੀਮਧੁਕਸਿਦ੍ਧੇਨਾਮ੍ਭਸਾ| ਕਣ੍ਡੂਯਨਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ਤ੍ਵਗ੍ਭੇਦਵੈਰੂਪ੍ਯਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍| ਸ੍ਨਾਨੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਮਧੁਰਂ ਚਾਹਾਰਮਲ੍ਪਮਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਲਵਣਮਲ੍ਪੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ|" ਇਤਿ|

Adhikarana aShTame mAtAputrayorojasaH sa~jcArAdi (62-63) · Śloka 63

ਇਦਾਨੀਮਸ੍ਟਮੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਤ੍ਰੇਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਂ ਚਾਚਸ੍ਟੇ | ਓਜੋਸ੍ਟਮੇ ਸਞ੍ਚਰਤਿ ਮਾਤਾਪੁਤ੍ਰੌ ਮੁਹੁਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੬੨|| ਤੇਨ ਤੌ ਮ੍ਲਾਨਮੁਦਿਤੌ ਤਤ੍ਰ ਜਾਤੋ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਸ਼ਿਸ਼ੁਰੋਜੋਨਵਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਨਾਰੀ ਸਂਸ਼ਯਿਤਾ ਭਵੇਤ੍||੬੩||

ਓਜਃ-ਸਰ੍ਵਧਾਤੂਨਾਂ ਤੇਜਃ ਕਰ੍ਤ, ਮਾਤਾਪੁਤ੍ਰੌ ਕਰ੍ਮਭੂਤੌ, ਸਞ੍ਚਰਤਿ| ਮਾਤਾ ਚ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| "ਆਨਙਤੋ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇ" ਇਤ੍ਯਾਨਙਾਦੇਸ਼ਃ| ਕਥਂ ਸਞ੍ਚਰਤਿ ? ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ| ਕ੍ਰਮਾਤ੍-ਕ੍ਰਮੇਣ, ਕਦਾਚਿਦ੍ਗਰ੍ਭਿਣੀਮੋਜਃ ਸਞ੍ਚਰਤਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪੁਤ੍ਰਮਿਤਿ| ਏਵਂ [ ਤੇਨ-] ਕਦਾਚਿਤ੍ਕੇਨੌਜਃਸਞ੍ਚਰਣੇਨ, ਤੌ-ਮਾਤਾਪੁਤ੍ਰੌ, ਮ੍ਲਾਨਮੁਦਿਤੌਸ੍ਯਾਤਾਮ੍| ਤਯਾ ਪੂਰ੍ਵਨਿਰੂਪਿਤਯਾ ਗਰ੍ਭਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯੁਭਯਸਮ੍ਬਦ੍ਧਯਾ ਨਾਡ੍ਯੋਭਯਤ੍ਰ ਸਞ੍ਚਰਤ੍ਤਦੋਜ ਉਭਯਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਯਦਾ ਗਰ੍ਭਂ ਸਞ੍ਚਰਤਿ ਤਦਾ ਗਰ੍ਭੋ ਮੁਦਿਤੋ-ਹਸਿਤੋ, ਭਵੇਦੋਜਃਸਮ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ, ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਚ ਮ੍ਲਾਨਾ ਭਵੇਤ੍| ਯਦਾ ਚ ਤਦੋਜੋ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਸਞ੍ਚਰਤਿ ਤਦਾ ਤਯੈਵੋਜਃ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਮੁਦਿਤਾ ਭਵੇਤ੍, ਸ਼ਿਸ਼ੁਰ੍ਮ੍ਲਾਨੋ ਭਵੇਦੋਜਃ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਭਾਵਾਤ੍| [ ਤਤ੍ਰ-] ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ-ਬਾਲੋ, ਜਾਤਃ-ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਨ ਜੀਵਤਿ| ਕੁਤਃ ? ਓਜੋਨਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍| ਓਜਸਸ੍ਤਦਾਨੀਂ ਸ਼ਿਸ਼ਾਵਨਵਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਤ੍,-ਅਚਿਰਕਾਲਪ੍ਰਰੂਢਤ੍ਵਾਦੋਜਸਃ| ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਂ ਤੁ ਨ ਸਰ੍ਵਮਚਿਰਕਾਲਮਨਵਸ੍ਥਿਤਮੋਜਃ, ਯਥਾ ਗਰ੍ਭੇ| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਤਸ੍ਯਾ ਨਿਰੋਜਸ੍ਤ੍ਵਮ੍| ਅਤ ਏਵਾਹ-ਨਾਰੀਸਂਸ਼ਯਿਤਾ ਭਵੇਤ੍,-ਕਦਾਚਿਜ੍ਜੀਵਤਿ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨ ਜੀਵਤੀਤਿ ਸਂਸ਼ਯਿਤਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana aShTame mAsi kShIrapeyAdi sevanam (64-65) · Śloka 65

ਕ੍ਸੀਰਪੇਯਾ ਚ ਪੇਯਾਤ੍ਰ ਸਘਤਾਨ੍ਵਾਸਨਂ ਘਤਮ੍| ਮਧੁਰੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੈ ਪੁਰਾਣਸ਼ਕਤਸ੍ਤਥਾ||੬੪|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਕੋਲਾਮ੍ਲਕਸਾਯੇਣ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕਲ੍ਕਿਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਤੈਲਘਤਸੈਨ੍ਧਵਃ||੬੫||

ਅਤ੍ਰ-ਅਸ੍ਟਮੇ ਮਾਸਿ, ਕ੍ਸੀਰਸਂਸ੍ਕਤਾ ਪੇਯਾ ਪਾਤਵ੍ਯਾ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ? ਸਘਤਾ| ਤਥਾ, ਅਨ੍ਵਾਸਨਂ ਘਤਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕੀਦਕ੍? ਮਧੁਰੈਃ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਭਿਃ, ਸਾਧਿਤਂ-ਪਕ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ-ਤੇਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਪੁਰਾਣਸ਼ਕਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ, ਬਸ੍ਤਿਃ-ਨਿਰੂਹਃ , ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ-ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਬਸ੍ਤੌ ਕਃ ਕਸਾਯਃ ? ਕਃ ਕਲ੍ਕਃ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕੇਤਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਾਦੀਨਾਂ ਕਸਾਯੇਣ, ਤਥਾ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕਲ੍ਕਿਤਃ, ਤਥਾ ਸਹ ਤੈਲੇਨ ਘਤੇਨ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨ ਚ|

Adhikarana prasUtikAlaH (66) · Śloka 66

ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤ੍ਵੇਕਾਹਯਾਤੇਪਿ ਕਾਲਃ ਸੂਤੇਰਤਃ ਪਰਮ੍| |੬੬|

ਏਕਂ ਚ ਤਦਹਸ਼੍ਚੈਕਾਹਮ੍| "ਰਾਜਾਹਃਸਖਿਭ੍ਯਸ੍ਟਚ੍" ਇਤਿ ਟਚ੍| "ਅਹ੍ਨਸ੍ਟਖੋਰੇਵ" ਇਤਿ ਟਿਲੋਪਃ| ਏਕਾਹੇਨ ਯਾਤੋਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋਨ੍ਤਰਿਤੋਸ੍ਟਮੋ ਮਾਸਃ-ਏਕਾਹਯਾਤਃ, [ ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ] ਤਸ੍ਮਿਨ੍-ਅਸ੍ਟਮੇਮਾਸਿ, ਪੁਨਰੇਕਦਿਵਸਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਪ੍ਯਤਃ ਪਰਂ ਸੂਤੇਃ-ਪ੍ਰਸਵਸ੍ਯ, ਕਾਲੋ ਯਾਵਦ੍ਵਰ੍ਸਮ੍| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਯਾਤੇ ਤ੍ਵਸ੍ਟਮੇ ਮਾਸ੍ਯਤਃ ਪਰਂ ਸੂਤੇਃ ਕਾਲ ਇਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਅਸ੍ਟਮਾਨ੍ਮਾਸਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਨਵਮਦਸ਼ਮੈਕਾਦਸ਼ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮਾਸਾਨ੍ ਯਾਵਤ੍| ਏਸੁ ਮਾਸੇਸੁ ਗਰ੍ਭੋ ਜਾਤੋ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਸ੍ਟ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤੋ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana dvAdaSamAsAdUrdhvaM garBo vikArakari (66) · Śloka 66

| ਵਰ੍ਸਾਦ੍ਵਿਕਾਰਕਾਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਾਤੇਨ ਧਾਰਿਤਃ||੬੬||

ਵਰ੍ਸਾਦਿਤ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚਮੀ| ਵਰ੍ਸਾਤ੍-ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮਾਸਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਗਰ੍ਭਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਾਤੇਨ ਧਾਰਿਤੋ-ਰੁਦ੍ਧਨਿਸ੍ਕ੍ਰਮਣੋ, ਵਿਕਾਰਕਾਰੀ ਭਵੇਤ੍ ਵਿਕਾਰਮਵਸ਼੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋਪਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ, ਯਥਾ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੨)-"ਗਰ੍ਭਸ੍ਤੁ ਮਾਤਪਸ੍ਠਾਭਿਮੁਖੋ ਲਲਾਟੇ ਕਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਾਙ੍ਗੋ ਗਰ੍ਭਕੋਸ੍ਠੇ ਦਕ੍ਸਿਣਮ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ਪੁਮਾਨ੍, ਵਾਮਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀ, ਮਧ੍ਯਂ ਨਪੁਂਸਕਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭੋ ਮਾਤਰਿ ਸ੍ਵਪਤ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬੁਦ੍ਧਾਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ|" ਇਤਿ|

Adhikarana navame snigdhaudanAdeH Sastatvam (67) · Śloka 67

ਸ਼ਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਵਮੇ ਮਾਸਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮਾਂਸਰਸੌਦਨਃ| ਬਹੁਸ੍ਨੇਹਾ ਯਵਾਗੂਰ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਚਾਨੁਵਾਸਨਮ੍||੬੭||

ਨਵਮੇ ਮਾਸਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮਾਂਸਰਸਯੁਕ੍ਤ ਓਦਨਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋ-ਹਿਤਃ| ਅਥਵਾ, ਪੇਯਾ ਬਹੁਸ੍ਨੇਹਾ ਸ਼ਸ੍ਤੇਤਿ ਲਿਙ੍ਗਵਿਪਰਿਣਾਮੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਨੁਵਾਸਨਂ-"ਘਤਂ ਮਧੁਰੈਃ ਸਾਧਿਤਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍|

Adhikarana tadA yonau vAtavijayArthaM picusthApanAdi (68) · Śloka 68

ਤਤ ਏਵ ਪਿਚੁਂ ਚਾਸ੍ਯਾ ਯੋਨੌ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਵਾਤਘ੍ਨਪਤ੍ਰਭਙ੍ਗਾਮ੍ਭਃ ਸ਼ੀਤਂ ਸ੍ਨਾਨੇਨ੍ਵਹਂ ਹਿਤਮ੍||੬੮||

ਤਤ ਏਵ-ਅਨ੍ਵਾਸਨਘਤਾਤ੍, ਪਿਚੁਂ-ਨਕ੍ਤਕਂ, ਅਸ੍ਯਾਃ-ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ, ਯੋਨੌ ਨਿਤ੍ਯਂ-ਸਦਾ, ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍-ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍, ਵਾਤਵਿਜਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਪਵਨੇਨਾਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਯੋਨਿਰ੍ਹਿ ਸੁਖਂ ਗਰ੍ਭਂ ਸੂਤੇ| ਤਥਾ, ਵਾਤਘ੍ਨਾਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਤ੍ਰਾਣਿ, ਤੇਸਾਂ ਭਙ੍ਗਃ-ਸਮੂਹਃ, ਤੇਨ ਕ੍ਵਥਿਤਮਮ੍ਭਃ ਸ਼ੀਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਨੇਨ੍ਵਹਂ-ਅਹਰਹਃ, ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯੈ ਹਿਤਮ੍| ਅਨ੍ਵਹਮਿਤ੍ਯਨਸ਼੍ਚੇਤਿ ਟਚ੍|

Adhikarana garBaprasavaparyantaM garBiNyAH sasnehA~ggatvaM (69) · Śloka 69

ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਾਙ੍ਗੀ ਨ ਨਵਮਾਨ੍ਮਾਸਾਤ੍ਪ੍ਰਭਤਿ ਵਾਸਯੇਤ੍| |੬੯|

ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਗਾਤ੍ਰਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਨ ਵਾਸਯੇਤ੍, ਅਪਿ ਤੁ ਸਸ੍ਨੇਹਾਙ੍ਗੀਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਨਿਃਸ਼ੇਸੇਣ ਨਿਰਸ੍ਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਯਸ੍ਮਾਦਙ੍ਗਾਤ੍ਤਦੇਵਂ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਮਙ੍ਗਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਾਙ੍ਗੀ, ਤਾਮ੍| ਅਙ੍ਗਗਾਤ੍ਰਕਣ੍ਠੇਭ੍ਯੋ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿਙੀਪ੍| ਕੁਤਃ ਕਾਲਾਦਾਰਭ੍ਯ ? ਨਵਮਾਨ੍ਮਾਸਾਤ੍ਪ੍ਰਭਤਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਕਾਲੋਤ੍ਰ ਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ, ਤਥਾਪਿ ਨਵਮਾਨ੍ਮਾਸਾਦਾਰਭ੍ਯ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ਯਾਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਗਰ੍ਭਸ਼ਲ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਾਵਨ੍ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਾਙ੍ਗੀਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਨ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦਿਤਿ ਲਭ੍ਯਤੇ| ਸਸ੍ਨੇਹਾਙ੍ਗਧਾਰਣਂ ਚ ਤਸ੍ਯਾਃ ਕੁਪਿਤਵਾਯੋਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana putrAdyanumApakAni (69-71) · Śloka 71

ਇਦਾਨੀਂ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਯੈਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਰਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਭਿਃ ਪੁਤ੍ਰਦੁਹਿਤਨਪੁਂਸਕਯਮਕਪ੍ਰਸਵੋਨੁਮੀਯਤੇ, ਤਾਨ੍ਯਾਹ | ਪ੍ਰਾਗ੍ਦਕ੍ਸਿਣਸ੍ਤਨਸ੍ਤਨ੍ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਚੇਸ੍ਟਿਨੀ||੬੯|| ਪੁਨ੍ਨਾਮਦੌਰ੍ਹਦਪ੍ਰਸ਼੍ਨਰਤਾ ਪੁਂਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ| ਉਨ੍ਨਤੇ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਕੁਕ੍ਸੌ ਗਰ੍ਭੇ ਚ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲੇ||੭੦|| ਪੁਤ੍ਰਂ ਸੂਤੇਨ੍ਯਥਾ ਕਨ੍ਯਾਂ ਯਾ ਚੇਚ੍ਛਤਿ ਨਸਙ੍ਗਤਿਮ੍| ਨਤ੍ਯਵਾਦਿਤ੍ਰਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਪ੍ਰਿਯਾ ਚ ਯਾ||੭੧||

ਪ੍ਰਾਕ੍-ਪੂਰ੍ਵਂ, ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਸ੍ਤਨੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ-ਕ੍ਸੀਰਂ, ਯਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ ਸਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸੂਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਥਾ, ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਚੇਸ੍ਟਿਨੀ| ਤਚ੍ਚਬ੍ਦੇਨ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਪਰਾਮਸ਼੍ਯਤੇ| ਤੇਨ-ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ, ਚੇਸ੍ਟਿਤਂ-ਗਮਨਸ੍ਵਪਨਾਦਿਕਂ, ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ-ਤਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਚੇਸ੍ਟਿਨੀ, ਪੁਤ੍ਰਂ ਸੂਤ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਦੋਤ੍ਕ੍ਸੇਪਃ, ਹਸ੍ਤਕਰਣੀਯੇ ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ ਪਾਣਿਨਾ ਚੇਸ੍ਟਤੇ, ਇਤਿ ਤਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਚੇਸ੍ਟਾ ਬੋਧ੍ਯਾ`| ਪੁਨ੍ਨਾਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਂਲਿਙ੍ਗੋਪਲਕ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ-ਪੁਨ੍ਨਾਮ, ਦੌਰ੍ਹਦਂ ਚ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ਼੍ਚ ਦੌਰ੍ਹਦਪ੍ਰਸ਼੍ਨੌ| ਪੁਨ੍ਨਾਮ੍ਨੋਰ੍ਦੌਰ੍ਹਦਪ੍ਰਸ਼੍ਨਯੋ ਰਤਾਭਿਯੁਕ੍ਤਾ, ਪੁਨ੍ਨਾਮ੍ਨਿ ਦੌਰ੍ਹਦੇ ਰਤਾ| ਦੌਰ੍ਹਦਕਾਲੇ ਯੋਭਿਲਾਸਵਿਸ਼ੇਸੋ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਸ ਦੌਰ੍ਹਦਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਪੁਨ੍ਨਾਮ੍ਨਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇਭਿਰਤਾ-ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨ੍ਨਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ, ਪੁਨ੍ਨਾਮਧੇਯਾਨ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍-ਪੁਰੁਸਗਜਵਾਜਿਵਰਾਹਾਦੀਨ੍ ਆਮ੍ਰਦਾਡਿਮਾਸ਼ੋਕਵਕ੍ਸਾਦੀਨ੍ ਵਾ, ਦ੍ਰਸ੍ਟੁਂ ਸ਼ੀਲਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਮ੍| ਤਥਾ, ਉਨ੍ਨਤੇ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਗਰ੍ਭਕੋਸ੍ਠਾਖ੍ਯੇ ਕੁਕ੍ਸੌ| ਤਥਾ, ਗਰ੍ਭੇ-ਗਰ੍ਭਸਂਸ੍ਥਾਨੇ, ਪਰਿਮਣ੍ਡਲੇ-ਵਰ੍ਤੁਲੇ ਸਤਿ, ਪੁਤ੍ਰਂ ਸੂਤੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ-ਪੁਤ੍ਰਪ੍ਰਸਵਸੂਚਕਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇ ਚ, ਕਾਨ੍ਯਾਂ ਸੂਤੇ| ਯਥਾ-ਪ੍ਰਾਗ੍ਦਕ੍ਸਿਣਸ੍ਤਨਸ੍ਤਨ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਪੁਤ੍ਰਪ੍ਰਸਵਸੂਚਕਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍, ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਮਸ੍ਤਨਸ੍ਤਨ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ ਲਕ੍ਸਣਂ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਕਨ੍ਯਾਪ੍ਰਸਵਸੂਚਕਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਂ ਪੁਤ੍ਰਪ੍ਰਸਵਲਕ੍ਸਣਾਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸੂਤੇ, ਯਾਵਤ੍ ਯਾ ਚੇਚ੍ਛਤਿ ਨਸਙ੍ਗਤਿਮ੍| ਯਾ ਚ-ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਪੁਰੁਸੇਣ ਸਹ ਸਙ੍ਗਤਿਮਿਚ੍ਛਤਿ-ਕਾਮਯਤੇ, ਸਾ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸੂਤੇ| ਤਥਾ ਯਾ ਚ ਨਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਿਯਾ ਸਾ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸੂਤੇ|

Adhikarana ShaNDaprasavalakShaNaM (72) · Śloka 72

ਇਦਾਨੀਮ੍ ਸਣ੍ਢਪ੍ਰਸਵਲਕ੍ਸਣਮਾਹ ਕ੍ਲੀਬਂ ਤਤ੍ਸਙ੍ਕਰੇ, ਤਤ੍ਰ ਮਧ੍ਯਂ ਕੁਕ੍ਸੇਃ ਸਮੁਨ੍ਨਤਮ੍| |੭੨|

ਤਦਿਤ੍ਯਨੇਨਾਤ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰਪ੍ਰਸੂਤਿਲਕ੍ਸਣਂ ਦੁਹਿਤਪ੍ਰਸੂਤਿਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਪਰਾਮਸ਼੍ਯਤੇ| ਦ੍ਵਯਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕਰੇ-ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣ ਤਾਯਾਂ, ਕ੍ਲੀਬਂ-ਨਪੁਂਸਕਂ ਗਰ੍ਭਂ, ਸੂਤੇ| ਤਤ੍ਰ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਲੀਬੇ ਗਰ੍ਭੇ ਕੁਕ੍ਸਿਸ੍ਥਿਤੇ, ਕੁਕ੍ਸੇਰ੍ਮਧ੍ਯਂ ਸਮੁਨ੍ਨਤਂ ਭਵਤਿ|

Adhikarana yamalagarBalakShaNam (72) · Śloka 72

| ਯਮੌ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਦ੍ਵਯੋਨ੍ਨਾਮਾਤ੍ਕੁਕ੍ਸੌ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਮਿਵ ਸ੍ਥਿਤੇ||੭੨||

ਯਮੌ ਦ੍ਵੌ ਗਰ੍ਭੌ, ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਸੂਤੇ| ਕਥਮਿਤਿ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮਾਹ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਦ੍ਵਯੋਨ੍ਨਾਮਾਤ੍,- ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਦ੍ਵਯੋਤ੍ਸੇਧਾਤ੍| ਅਤ ਏਵ ਕੁਕ੍ਸੌ-ਉਦਰੇ, ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਮਿਵ ਸ੍ਥਿਤੇ| ਦ੍ਰੋਣੀ-ਮਧ੍ਯਨਿਮ੍ਨਾ, ਕੁਕ੍ਸਿਰਪਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਦ੍ਵਯੋਨ੍ਨਤ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਨਿਮ੍ਨਾ ਭਵਤਿ|

Adhikarana navamAsAtprAk sUtikAgRuhASrayo garBiNyAH (73) · Śloka 73

ਪ੍ਰਾਕ੍ ਚੈਵ ਨਵਮਾਨ੍ਮਾਸਾਤ੍ ਸਾ ਸੂਤਿਗਹਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ ਸਮ੍ਭਾਰੈਃ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਾਧਕੇਹਨਿ||੭੩||

ਸਾ-ਗਰ੍ਭਿਣੀ, ਸੂਤਿਗਹਂ-ਸੂਤਿਕਾਗਾਰਂ, ਨਵਮਾਨ੍ਮਾਸਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮੇਵਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਕੁਤ੍ਰ ਦੇਸ਼ੇ ਕਤਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ,-ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਵਣ ਉਦਕ੍ਪ੍ਰਵਣੇ ਵਾ, ਵਾਸ੍ਤੁਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਭਿਃ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਸਮ੍ਭਾਰੈਃ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ,-ਸਕਲੈਰੁਪਕਰਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਸਾਧਕੇਹਨਿਸ਼ੁਭਪੁਂਨਕ੍ਸਤ੍ਰੇ ਦਿਵਸੇ ਸਤਿ|

Adhikarana tadgRuhe sUtyudIkShaNam (74) · Śloka 74

ਤਤ੍ਰੋਦੀਕ੍ਸੇਤ ਸਾ ਸੂਤਿਂ ਸੂਤਿਕਾਪਰਿਵਾਰਿਤਾ| |੭੪|

ਤਤ੍ਰ-ਸੂਤਿਕਾਗਹੇ, ਸ੍ਥਿਤਾ ਸੂਤਿਮੁਦੀਕ੍ਸੇਤ,-ਅਹਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਵਿਸ੍ਯ ਇਤਿ ਚੇਤਸਿ ਨਿਧਾਯ ਸਾ-ਗਰ੍ਭਿਣੀ, ਤਤ੍ਰਾਸੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ? ਸੂਤਿਕਾਪਰਿਵਾਰਿਤਾ,-ਅਨੇਕਵਾਰਪ੍ਰਸਵਾਨੁਭੂਤਤਤ੍ਕਾਲੋਚਿਤਵ੍ਯਵਹਾਰਕੁਸ਼ਲਾਭਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਾ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੩) "ਬਹੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰਸੂਤਾਭਿਰਨੁਰਕ੍ਤਾਭਿਰਵਿਸਾਦਿਨੀਭਿਰਵਿਸਂਵਾਦਿਨੀਭਿਃਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਾਭਿਃ ਪਰਿਵਤਾ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਪਰਾਨੁਲੋਮਨੈਰਾਹਾਰਵਿਹਾਰੈਰਨੁਲੋਮਿਤਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾ ਪ੍ਰਸਵਕਾਲਮੁਦੀਕ੍ਸੇਤ| ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਪਿ ਚ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧੇ ਫਲਵਰ੍ਤੀਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana AsannaprasavAyAlakShaNam (74-76) · Śloka 76

ਇਦਾਨੀਮਾਸਨ੍ਨਪ੍ਰਸਵਾਯਾ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ | ਅਦ੍ਯਸ਼੍ਵਃਪ੍ਰਸਵੇ ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਕੁਕ੍ਸ੍ਯਕ੍ਸਿਸ਼੍ਲਥਤਾ ਕ੍ਲਮਃ||੭੪|| ਅਧੋਗੁਰੁਤ੍ਵਮਰੁਚਿਃ ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਤਾ| ਵੇਦਨੋਰੂਦਰਕਟੀਪਸ੍ਠਹਦ੍ਵਸ੍ਤਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣੇ||੭੫|| ਯੋਨਿਭੇਦਰੁਜਾਤੋਦਸ੍ਫੁਰਣਸ੍ਰਵਣਾਨਿ ਚ| ਆਵੀਨਾਮਨੁ ਜਨ੍ਮਾਤਸ੍ਤਤੋ ਗਰ੍ਭੋਦਕਸ੍ਤ੍ਰੁਤਿਃ||੭੬||

ਅਦ੍ਯ ਵਾ ਸ਼੍ਵੋ ਵਾ ਆਸਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਸਵਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਆਸਨ੍ਨ (ਅਦ੍ਯਸ਼੍ਵਃ)-ਪ੍ਰਸਵੇ ਗ੍ਲਾਨ੍ਯਾਦਯੋ ਭਵੇਯੁਃ, ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਗ੍ਲਾਨਿਃ-ਹਰ੍ਸਕ੍ਸਯਃ| ਤਥਾ, ਕੁਕ੍ਸੀ ਚਾਕ੍ਸਿਣੀ ਚ ਕੁਕ੍ਸ੍ਯਕ੍ਸਿ, ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲਥਤਾ ਸ਼ਿਥਿਲਤ੍ਵਂ, ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਲਿਤਤ੍ਵਮਿਵ| ਤਥਾ, ਕ੍ਲਮਃ-ਉਪਤਾਪਃ| ਤਥਾ, ਅਧੋਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦੀਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ,ਊਰ੍ਵਾਦਿਸੁ ਵੇਦਨਾਪੀਡਾ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਯੋਨਿਭੇਦਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਅਤਃ-ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਯੋਨਿਭੇਦਾਦੇਃ, ਅਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਆਵੀਨਾਂ-ਗਰ੍ਭਨਿਸ੍ਕ੍ਰਮਣਕਾਲਸ਼ੂਲਵਿਸ਼ੇਸਾਣਾਂ, ਜਨ੍ਮ-ਉਤ੍ਪਾਦਃ| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਗਰ੍ਭੋਦਕਸ੍ਤ੍ਰੁਤਿਃ-ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਯੋਨਿਤੋ ਜਲਸ੍ਤ੍ਰਾਵਃ, ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਮਾਤ੍ਰਃ ਸ ਗਰ੍ਭੋਦਕਸਂਜ੍ਞਃ|

Adhikarana garbhasruteranantaraM saghRutapeyA pAnam (77-78) · Śloka 78

ਅਥੋਪਸ੍ਥਿਤਗਰ੍ਭਾਂ ਤਾਂ ਕਤਕੌਤੁਕਮਙ੍ਗਲਾਮ੍| ਹਸ੍ਤਸ੍ਥਪੁਨ੍ਨਾਮਫਲਾਂ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸੇਚਿਤਾਮ੍||੭੭|| ਪਾਯਯੇਤ੍ਸਘਤਾਂ ਪੇਯਾਂ| |੭੮|

ਅਥ-ਗਰ੍ਭੋਦਕਸ੍ਤ੍ਰੁਤੇਰਨਨ੍ਤਰਂ, ਤਾਂ-ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ, ਉਪਸ੍ਥਿਤਗਰ੍ਭਾਂਅਭਿਮੁਖੀਭੂਤਗਰ੍ਭਾਮਾਵਿਜਨ੍ਮੋਦਕਸ੍ਰਾਵਾਦਿਨਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ, ਸਘਤਾਂ ਪੇਯਾਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਮ੍ ? ਕਤਕੌਤੁਕਮਙ੍ਗਲਾਮ੍| ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਕਾਲ ਏਵ ਯੋ ਰਕ੍ਸਾਬਨ੍ਧੋ ਬਾਹ੍ਵਾਦੌ ਬਧ੍ਯਤੇ ਸ ਕੌਤੁਕਵਾਚ੍ਯਃ| ਕੌਤੁਕਾਖ੍ਯਂ ਮਙ੍ਗਲਂ ਕੌਤੁਕਮਙ੍ਗਲਮ੍| ਕਤਂ ਕੌਤੁਕਮਙ੍ਗਲਂ ਯਸ੍ਯਾਃ, ਤਾਮ੍| ਤਥਾ, ਹਸ੍ਤਸ੍ਥਂ ਪੁਨ੍ਨਾਮ-ਦਾਡਿਮਾਦਿ, ਫਲਂ ਯਸ੍ਯਾਃ, ਤਾਮ੍| ਤਥਾ, ਸੁਸ੍ਠੁ ਅਕ੍ਤਾਂ-ਅਭ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍| ਤਥਾ, ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸੇਚਿਤਾਮ੍| ਇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ "ਪਾਯਯੇਤ੍ਪੇਯਾਂ" ਇਤਿ ਪਾਠੇਨੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸੇਚਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਪੇਯਾਪਾਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਬੋਧਯਤਿ

Adhikarana BUSayane sthitAyA mardanAdi (78-79) · Śloka 79

ਤਨੌ ਭੂਸ਼ਯਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਮ੍| ਆਭੁਗ੍ਨਸਕ੍ਥਿਮੁਤ੍ਤਾਨਾਮਭ੍ਯਕ੍ਤਾਙ੍ਗੀਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ||੭੮|| ਅਧੋ ਨਾਭੇਰ੍ਵਿਮਦ੍ਨੀਯਾਤ੍ਕਾਰਯੇਜ੍ਜਮ੍ਭਚਙ੍ਕ੍ਰਮਮ੍| |੭੯|

ਤਨੌ-ਮਦੁਨਿ, ਭੂਸ਼ਯਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਮਦ੍ਨੀਯਾਤ੍,-ਨ ਖਟ੍ਵਾਦਿਸ਼ਯਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੩)- "ਸੁਰਕ੍ਤਾਰ੍ਸਭਚਰ੍ਮਪ੍ਰਚ੍ਛਦੇ ਮਦੁਨਿ ਭੂਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ਯਾਨਾਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਤੋਙ੍ਗਾਤ੍ਪ੍ਰਭਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਦ੍ਨੀਯਾਤ੍ ? ਨਾਭੇਰਧਃ,-ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਭੇਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਂ ਤਾਮ੍ ? ਆਭੁਗ੍ਨਸਕ੍ਥਿਮ੍, ਆਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਭੁਗ੍ਨੇ-ਕੁਟਿਲੇ, ਸਕ੍ਥ੍ਨੀ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾਭੁਗ੍ਨਸਕ੍ਥਃ, ਤਾਂ ਤਥਾਵਿਧਾਂ ਮਦ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਪੁਨਃਪੁਨਰਭ੍ਯਕ੍ਤਾਙ੍ਗੀਂ ਵਾਤਕੋਪਭਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਜਮ੍ਭੋ ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਂ ਚ ਤਾਂ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਜਮ੍ਭੋ- ਜਮ੍ਭਣਮ੍| ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਃ-ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਦ੍ਰੁਤਗਮਨਮ੍|

Adhikarana evamanuShThite Palam (79-80) · Śloka 80

ਕਿਮੇਵਮਨੁਸ੍ਠਿਤੇ ਸਤਿ ਭਵਤਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ | ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯਵਾਗੇਵਂ, ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਹਦ੍ਵਿਮੋਕ੍ਸਤਃ||੭੯|| ਆਵਿਸ਼੍ਯ ਜਠਰਂ ਗਰ੍ਭੋ ਬਸ੍ਤੇਰੁਪਰਿ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| |੮੦|

ਏਵਂ-ਅਨਯੇਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਯਾਨੁਸ੍ਠਿਤਯਾ, ਗਰ੍ਭੋਵਾਕ੍ ਪ੍ਰਯਾਤਿਊਰ੍ਧ੍ਵਾਦਧੋ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਹਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯਾਧੋਵਸ੍ਥਿਤਿਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੩)- "ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਸ੍ਠਲਾਙ੍ਗਲਿਕੀਵਚਾਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਚੂਰ੍ਣਮੁਪਾਘ੍ਰਾਤੁਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ| ਤਥਾ ਭੂਰ੍ਜਪਤ੍ਰਸ਼ਿਂਸ਼ਿਪਾਸਰ੍ਜਰਸਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਧੂਮਮਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ ਚ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਕਟੀਸਕ੍ਥਿਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯਾਨੁਸੁਖਮਸ੍ਯਾ ਵਿਮਦ੍ਗੀਯਾਤ੍| ਏਵਮਵਾਕ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ਗਰ੍ਭਃ|" ਇਤਿ| ਮੁਸਲੇਨੋਲੂਖਲਂ ਧਾਨ੍ਯਪੂਰ੍ਣਮਾਹਨਨੀਯਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਵਾਕ੍ਸ੍ਥਿਤਯ ਇਤਿ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ| ਤਦਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਤੋ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਸ੍ਤਾਵਹ੍ਯਾਯਾਮਵਰ੍ਜਨਂ ਸਤਤਮੁਪਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸਵਕਾਲੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤਸਰ੍ਵਧਾਤੁਦੋਸਾਯਾਃ ਸੁਕੁਮਾਰਾਯਾਨਾਰ੍ਯਾਃ, ਮੁਸਲਵ੍ਯਾਯਾਮਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਹਿ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਹਿਂਸ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਵਿਮਰ੍ਦਨਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਸ੍ਤਾਵਤ੍ਕਾਰਯੇਤ੍ ਯਾਵਦ੍ਗਰ੍ਭਨਿਸ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਨ ਭਵਤਿ| ਅਥ ਮਾਤਹਦਯਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਗਰ੍ਭਃ ਕੇਨ ਲਕ੍ਸਣੇਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਗਰ੍ਭਃ ਪਰਾਮਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ, ਲਿਙ੍ਗਂ-ਲਕ੍ਸਣਂ, ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯੈਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਯਦ੍ਧਦ੍ਵਿਮੋਕ੍ਸਤੋ ਹਦਯਮੋਚਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ ਗਰ੍ਭੋ ਜਠਰਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਰੁਪਰਿ ਤਿਸ੍ਠਤਿ|

Adhikarana garBiNyAH KaTvAropAdi (80) · Śloka 80

ਆਵ੍ਯੋਭਿਤ੍ਵਰਯਨ੍ਤ੍ਯੇਨਾਂ ਖਟ੍ਵਾਮਾਰੋਪਯੇਤ੍ਤਤਃ| ||੮੦||

ਆਵ੍ਯਃ-ਪ੍ਰਸਵਕਾਲਸ਼ੂਲਵਿਸ਼ੇਸਾਃ, ਯਸ੍ਮਾਦੇਨਾਂ-ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ, ਅਭਿਤ੍ਵਰਯਨ੍ਤਿ, ਅਨਵਰਤਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਤਃਤਸ੍ਮਾਤ੍, ਏਨਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ, ਖਟ੍ਵਾਮਾਰੋਪਯੇਤ੍-ਆਰੋਹਯੇਤ੍|

Adhikarana aBya~ggAdinA yonivikAsanam (81) · Śloka 81

ਅਥ ਸਮ੍ਪੀਡਿਤੇ ਗਰ੍ਭੇ ਯੋਨਿਮਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਰਯੇਤ੍| ਮਦੁ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਾਹੇਤ ਬਾਢਮਾਪ੍ਰਸਵਾਚ੍ਚ ਸਾ||੮੧||

ਅਥ-ਖਟ੍ਵਾਰੋਹਣਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਖਟ੍ਵਾਸ੍ਥਿਤਾਯਾ ਗਰ੍ਭੇ ਸਮ੍ਪੀਡਿਤੇ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪੀਡਿਤੇ, ਵਾਯੁਨਾ ਯੋਨਿਮੁਖਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਤਯਾ, ਅਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਯੋਨਿਂ ਪ੍ਰਸਾਰਯੇਤ੍-ਆਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਦਾਨੇਨ ਵਿਕਾਸਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਸਾ-ਗਰ੍ਭਿਣੀ, ਗਰ੍ਭਂ ਮਦੁ ਕਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਾਹੇਤ, ਯਾਵਦ੍ਯੋਨਿਮੁਖੇ ਨਾਗਤੋ ਗਰ੍ਭਃ| ਗਰ੍ਭਂ ਯੋਨਿਦ੍ਵਾਰਮਾਗਤਂ ਤੁ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਬਾਢਂਭਸ਼ਂ ਪ੍ਰਵਾਹੇਤ, ਆਪ੍ਰਸਵਾਤ੍-ਪ੍ਰਸਵਂ ਯਾਵਤ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੩)- "ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਸ੍ਠਾਃ, ਨਿਰ੍ਗਮੇ ਬਾਢਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਯੋਨਿਮੁਖਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੌ ਬਾਢਤਰਮਾਪ੍ਰਸਵਾਦਿਤਿ|" ਇਤਿ| ਆਙ੍ਮਰ੍ਯਾਦਾ ਵਚਨ ਇਤ੍ਯਾਡਃ ਕਰ੍ਮਪ੍ਰਵਚਨੀਯਤ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਪਾਙ੍ਪਰਿਭਿਰਿਤਿ ਪਞ੍ਚਮੀ|

Adhikarana tasyA harShotpAdanam (82) · Śloka 82

ਹਰ੍ਸਯੇਤ੍ਤਾਂ ਮੁਹੁਃ ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਜਲਾਨਿਲੈਃ| |੮੨|

ਤਾਂ-ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ [ਮੁਹੁਃ] ਹਰ੍ਸਯੇਤ੍-ਸੁਮਨਸਂ ਮੁਹੁਃ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਕੇਨ? ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦੇਨ,-ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਪ੍ਰਸੂਤਾਸਿ ਸੁਭਗੇ ਧਨ੍ਯਂ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯੇਵਂਰੂਪੇਣਾਸਕਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਰੁਚ੍ਚਾਰਿਤੇਨ, ਤਥਾ ਜਲੇਨ ਸ਼ੀਤਲੇਨ, ਤਥਾਨਿਲੇਨ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੩)- "ਏਨਾਂ ਬ੍ਰੂਯਾਚ੍ਚ ਸੁਭਗੇ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ਪ੍ਰਵਾਹਯਸ੍ਵ ਸ਼ੋਭਨਸ੍ਤੇ ਮੁਖਵਰ੍ਣਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਜਨਯਿਸ੍ਯਸੀਤਿ| ਤਥਾਨ੍ਯਾ ਤੁ ਵਾਮਕਰ੍ਣੇਸ੍ਯਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਿਮਂ ਜਪੇਤ੍| 'ਕ੍ਸਿਤਿਰ੍ਜਲਂ ਵਿਯਤ੍ਤੇਜੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਸ੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ| ਸਗਰ੍ਭਾਂ ਤ੍ਵਾਂ ਸਦਾ ਪਾਤੁ ਵੈਸ਼ਲ੍ਯਂ ਚਾਦਧਾਤ੍ਵਿਤਿ|| ਪ੍ਰਸੂਸ੍ਵ ਤ੍ਵਮਵਿਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮਵਿਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ| ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਦ੍ਯੁਤਿਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਾਭਿਰਕ੍ਸਿਤਮ੍||' ਇਤਿ| ਤਥਾ, 'ਇਹਾਮਤਂ ਚ ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਸ਼੍ਚ ਭਾਮਿਨਿ| ਉਚ੍ਚੈਃਸ਼੍ਰਵਾਸ਼੍ਚ ਤੁਰਗੋ ਮਨ੍ਦਿਰੇ ਨਿਵਸਨ੍ਤੁ ਤੇ|| ਇਦਮਮਤਮਪਾਂ ਸਮੁਦ੍ਧਤਂ ਵੈ ਤਵ ਲਘੁ ਗਰ੍ਭਮਿਮਂ ਪ੍ਰਮੁਞ੍ਚਤੁ ਸ੍ਤ੍ਰਿ| ਤਦਨਲਪਵਨਾਰ੍ਕਵਾਸਵਾਸ੍ਤੇ ਸਹ ਲਵਣਾਮ੍ਬੁਧਰੌਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਤੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍||' ਇਤਿ| ਅਥਾਪਰਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਗਰ੍ਭਿਣੀਮਨੁਸ਼ਿਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਨਾਗਤਾਯਾਂ ਵੇਦਨਾਯਾਂ ਮਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਸ੍ਠਾਃ| ਅਕਾਲਪ੍ਰਵਾਹਣਂ ਹਿ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਦਿਵੇਗਾਨਾਮਿਵੋਦੀਰਣਮਨਰ੍ਥਕਰਮਹਿਤਂ ਚ| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਸ਼ੋਫਕੁਬ੍ਜਤਾਦਿਕਰਤ੍ਵਾਤ੍|' ਇਤਿ|

Adhikarana harShAdyutpAdane Palam (82) · Śloka 82

ਅਥ ਕਿਂ ਹਰ੍ਸਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਨੇਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ | ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸੂਤਿਕ੍ਲੇਸ਼ਾਵਸਾਦਿਤਾਃ||੮੨||

ਤਥਾ-ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਹਰ੍ਸਾਦਿਜਨਨੇਨ, ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸੂਤੇਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਃ-ਆਧਯਃ, ਤਤ੍ਕਤਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ, ਤੈਰਵਸਾਦਿਤਾਃ-ਗ੍ਲਾਨਿਂ ਨੀਤਾਃ, ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤਿ-ਪੁਨਰ੍ਨਵੀਭਵਨ੍ਤਿ|

Adhikarana garBasya sa~gge kRuShNasarpanirmokena dhUpanAdi (83-87) · Śloka 87

ਧੂਪਯੇਦ੍ਗਰ੍ਭਸਙ੍ਗੇ ਤੁ ਯੋਨਿਂ ਕਸ੍ਣਾਹਿਕਞ੍ਚੁਕੈਃ| ਹਿਰਣ੍ਯਪੁਸ੍ਪੀਮੂਲਂ ਚ ਪਾਣਿਪਾਦੇਨ ਧਾਰਯੇਤ੍||੮੩|| ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਂ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾਂ ਵਾ ਜਰਾਯ੍ਵਪਤਨੇਪਿ ਚ| ਕਾਰ੍ਯਮੇਤਤ੍ਤਥੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਬਾਹ੍ਵੋਰੇਨਾਂ ਵਿਕਮ੍ਪਯੇਤ੍||੮੪|| ਕਟੀਮਾਕੋਟਯੇਤ੍ਪਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾ ਸ੍ਫਿਜੌ ਗਾਢਂ ਨਿਪੀਡਯੇਤ੍| ਤਾਲੁਕਣ੍ਠਂ ਸ੍ਪਸ਼ੇਦ੍ਵੇਣ੍ਯਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਨੁਹੀਪਯਃ||੮੫|| ਭੂਰ੍ਜਲਾਙ੍ਗਲਿਕੀਤੁਮ੍ਬੀਸਰ੍ਪਤ੍ਵਕ੍ਕੁਸ੍ਠਸਰ੍ਸਪੈਃ| ਪਥਗ੍ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਵਾ ਯੋਨਿਲੇਪਨਧੂਪਨਮ੍||੮੬|| ਕੁਸ੍ਠਤਾਲੀਸਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇਨ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਯੂਸੇਣ ਵਾ ਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਬਾਲ੍ਵਜੇਨਾਸਵੇਨ ਵਾ||੮੭||

ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਙ੍ਗੇ-ਸਕ੍ਤੌ, ਯੋਨਿਂ ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਨਿਰ੍ਮੋਕੇਨ ਧੂਪਯੇਤ੍-ਧੂਪਨਂ ਯੋਨੌ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਧੂਪਯੇਦਿਤਿ "ਗੁਪੂਧੂਪ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਆਯਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ, ਤਤੋ ਵਿਧੌ ਲਿਙ੍| ਤਥਾ, ਹਿਰਣ੍ਯਪੁਸ੍ਪੀਮੂਲਂ ਪਾਣਿਨਾ ਪਾਦੇਨ ਚ ਸਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਂ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾਂ ਵਾ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਏਤਤ੍-ਗਰ੍ਭਸਙ੍ਗੋਕ੍ਤਂ, ਜਰਾਯੋਃ-ਅਪਰਾਖ੍ਯਸ੍ਯ, ਅਪਤਨੇ-ਅਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ, ਕਾਰ੍ਯਂ-ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਂ ਗਰ੍ਭਸਙ੍ਗੋਕ੍ਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਯਾਵਦੇਨਾਂ-ਅਪਤਿਤਜਰਾਯੁਂ, ਬਾਹ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਵਿਕਮ੍ਪਯੇਤ੍-ਵਿਧੁਨੀਤ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੩)- "ਨ ਚੇਦਪਰਾ ਪਤਤਿ ਤਤੋ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ ਪਾਣਿਨਾ ਨਾਭੇਰੁਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਬਲਵਦੁਤ੍ਪੀਡ੍ਯਾਨ੍ਯੇਨ ਪਸ੍ਠਤ ਉਪਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਵਿਧੁਨੁਯਾਤ੍|" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਪਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾ ਕਟੀਮਾਕੋਟਯੇਦਿਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਕਟ੍ਯਾਂ ਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਘਾਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਸ੍ਫਿਜੌ ਯੁਤੌ ਸੁਸ੍ਠੁ ਨਿਪੀਡਯੇਤ੍| ਤਥਾ, ਵੇਣ੍ਯਾ-ਕੇਸ਼ਰਚਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਖ੍ਯਯਾ, ਤਾਲੁਕਣ੍ਠਂ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੩)- "ਵੇਣ੍ਯਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਵਾ ਕੇਸ਼ਵੇਸ੍ਟਿਤਯਾ ਵਾ ਤਾਲੁਕਣ੍ਠਂ ਪਰਾਮਸ਼ੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ-ਮਸ੍ਤਕੇ, ਸ੍ਨੁਹੀਪਯਃ-ਸੁਧਾਦੁਗ੍ਧਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਭੂਰ੍ਜਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਪਥਕ੍-ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ, ਅਥਵਾ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਵਾ, ਯੋਨ੍ਯਾ ਲੇਪਨਂ ਧੂਪਨਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਕੁਸ੍ਠਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰਯੋਃ ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇਨ-ਸੁਰਾਭਾਗੇਨੋਪਰਿਸ੍ਥਿਤੇਨ, ਤਾਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਯੂਸੇਣ-ਕ੍ਵਾਥੇਨ, ਪਾਯਯੇਤ੍| ਬਾਲ੍ਵਜੇਨਾਸਵੇਨ ਵਾ| ਬਲ੍ਵਜਂ ਵਾਰਿਣਾ ਆਸੁਤ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰੌ ਧਾਰਿਤਂ ਤਚ੍ਛੀਤਕਸਾਯੋ ਬਾਲ੍ਵਜ ਆਸਵ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੩)- "ਭੂਰ੍ਜਪਤ੍ਰਕਾਚਮਣਿਸਰ੍ਪਨਿਰ੍ਮੋਕੈਸ਼੍ਚ ਯੋਨਿਂ ਧੂਪਯੇਤ੍| ਭੂਰ੍ਜਗੁਗ੍ਗੁਲੁਭ੍ਯਾਂ ਵਾ| ਸ਼ਾਲਿਮੂਲਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਯੋਨਿਮਭ੍ਯਜ੍ਯ ਕਟੁਕਾਲਾਬੁਜਾਲਿਨੀਨਿਮ੍ਬਸਰ੍ਪਨਿਰ੍ਮੋਕੈਰ੍ਧੂਪਯੇਤ੍| ਅਨਭ੍ਯਕ੍ਤਾਂ ਵਾ ਕਟੁਤੈਲਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰ੍ਵਾ ਤੈਲਾਕ੍ਤੈਰਾਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਗੁਡਨਾਗਰਕਲ੍ਕੇਨ ਵਾ| ਤਦੇਵ ਵਾ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਲਾਙ੍ਗਲੀਮੂਲਕਲ੍ਕੇਨ ਵਾ ਪਾਣਿਪਾਦਮੁਦਰਂ ਚ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਤਥੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸਂ. ਸ਼ਾ. ਅ. ੩)-"ਕੁਸ੍ਠੈਲਾਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਸੁਰਯਾ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਅਰ੍ਕਾਲਰ੍ਕਕਸਾਯਂ ਵਾ ਸੁਰੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਲਾਙ੍ਗਲਿਕੀਮੂਲਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਮਦ੍ਯਮੂਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤਰੇਣ| [ ਵਤ੍ਸਕਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਮਦ੍ਯੇਨ| ] ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਕੁਸ੍ਠਮਦਨਹਿਙ੍ਗੁਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚ ਤੈਲਸ੍ਯ ਪਿਚੁਂ ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana tato~anuvAsanam (88-90) · Śloka 90

ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਸਰ੍ਸਪਾਜਾਜੀਸ਼ਿਗ੍ਰੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਚਿਤ੍ਰਕੈਃ| ਸਹਿਙ੍ਗੁਕੁਸ੍ਠਮਦਨੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰੇ ਕ੍ਸੀਰੇ ਚ ਸਾਰ੍ਸਪਮ੍||੮੮|| ਤੈਲਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹਿਤਂ ਪਾਯੌ ਯੋਨ੍ਯਾਂ ਵਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਵਚਾਕੁਸ੍ਠਕਣਾਸਰ੍ਸਕਲ੍ਕਿਤਃ||੮੯|| ਨਿਰੂਹਃ ਪਾਤਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸਸ੍ਨੇਹਲਵਣੋਪਰਾਮ੍| ਤਤ੍ਸਙ੍ਗੇ ਹ੍ਯਨਿਲੋ ਹੇਤੁਃ ਸਾ ਨਿਰ੍ਯਾਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਜ੍ਜਯਾਤ੍||੯੦||

ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਤੈਲਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਕ੍ਸੀਰੇ ਚੋਭਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਕ੍ਵਂ, ਅਨੁਵਾਸਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਕ੍ਵ? ਪਾਯੌ-ਗੁਦੇ| ਅਥਵਾ ਯੋਨ੍ਯਾਂ ਗਰ੍ਭਨਿਸ੍ਕ੍ਰਮਣਦ੍ਵਾਰੇ| ਤਥਾ, ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕਲ੍ਕਿਤੋ ਨਿਰੂਹੋਬਸ੍ਤਿਕਲ੍ਪੋਕ੍ਤੌ ਯੌਗਿਕਃ, ਸਹ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਲਵਣੇਨ ਚ ਵਰ੍ਤਮਾਨਃ, ਆਸ਼ੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ, ਅਪਰਾਂ-ਜਰਾਯੁਸਂਜ੍ਞਾਂ, ਪਾਤਯਤਿ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਸਙ੍ਗੇਨਿਲੋ ਹੇਤੁਃ-ਵਾਯੁਃ, ਕਾਰਣਮ੍| ਤਜ੍ਜਯਾਤ੍-ਵਾਤਜਯਾਤ੍, ਸਾ-ਅਪਰਾ, ਨਿਰ੍ਯਾਤਿ-ਕੁਕ੍ਸਿਤੋ ਬਹਿਰ੍ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਮਤਿ| ਪਵਨਵਿਜਯੇ ਚ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੯/੧)-" ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਵਾਤੇ ਵਾ ਬਸ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ|" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਆਸ੍ਥਾਪਨੇਨੁਵਾਸਨੇ ਚ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸ ਉਕ੍ਤਃ| ਯਥਾ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੩)- "ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਤੁ ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਾਮਾਸ੍ਥਾਪਯੇਦਨੁਵਾਸਯੇਚ੍ਚ| ਤਥਾਸ੍ਯਾ ਵਿਵਤਮਾਰ੍ਗਤਯਾ ਸਮ੍ਯਗੌਸਧਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ|" ਇਤਿ|

Adhikarana kuSalayoShitA tasyAharaNam (91) · Śloka 91

ਕੁਸ਼ਲਾ ਪਾਣਿਨਾਕ੍ਤੇਨ ਹਰੇਤ੍ਕ੍ਲਪ੍ਤਨਖ਼ੇਨ ਵਾ| |੯੧|

ਅਥਵਾ ਕੁਸ਼ਲਾ-ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਪਾਰਨਿਪੁਣਾ ਯੋਸਿਤ੍, ਪਾਣਿਨਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾਭ੍ਯਕ੍ਤੇਨ ਤਾਂ ਹਰੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਨ ਪਾਣਿਨਾ ? ਕ੍ਲਪ੍ਤਨਖੇਨ, ਕ੍ਲਪ੍ਤਾਃ-ਕਲ੍ਪਿਤਾਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ, ਨਖਾ ਯਸ੍ਯ ਤੇਨ, ਤਥਾਵਿਧੇਨ ਪਾਣਿਨਾ ਨਾਲਾਨੁਸਾਰਤ ਆਕਰ੍ਸੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੩)- "[ ਉਮਾ ] ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਪਿਚ੍ਛਯਾ ਵਾ ਸਘਤਯਾ ਯੋਨਿਂ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧੁਨੁਯਾਤ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana tailena mardanAdi (91) · Śloka 91

| ਮੁਕ੍ਤਗਰ੍ਭਾਪਰਾਂ ਯੋਨਿਂ ਤੈਲੇਨਾਙ੍ਗਂ ਚ ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍||੯੧||

ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚਾਪਾਰਾ ਚ ਗਰ੍ਭਾਪਰਮ੍, ਮੁਕ੍ਤਂ ਗਰ੍ਭਾਪਰਂ ਯਯਾ ਯੋਨ੍ਯਾ, ਤਾਂ ਯੋਨਿਂ ਤੈਲੇਨ ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਅਙ੍ਗਂ-ਸ਼ਰੀਰਂ ਚ, ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍|

Adhikarana makkalAKye roge yavakShArapAnAdi (92-93) · Śloka 93

ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਾਖ੍ਯੇ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਕੋਸ੍ਠਸ਼ੂਲੇ ਤੁ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਸੁਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰਂ ਘਤੇਨੋਸ੍ਣਜਲੇਨ ਵਾ||੯੨|| ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਵਾ ਗੁਡਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਜਾਤਕਰਜੋਨ੍ਵਿਤਮ੍| |੯੩|

ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਾਖ੍ਯੇ ਰੋਗ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਕੋਸ੍ਠਸ਼ੂਲਲਕ੍ਸਣੇ ਸਤਿ ਯਵਕ੍ਸਾਰਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਘਤੇਨਾਥਵੋਸ੍ਣਜਲੇਨ ਤਾਂ ਸੂਤਾਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਵਾ ਤਾਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਗੁਡਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਜਾਤਕਰਜੋਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਗੁਡ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਾਵਪਿ ਪੁਰਾਣੋਤ੍ਰ ਗੁਡੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ, ਪਥ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਮਕ੍ਕਲ੍ਲਾਖ੍ਯੋ-ਰੋਗਃ| ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਕੋਸ੍ਠਸ਼ੂਲ ਇਤਿ ਲਾਘਵੇਨ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤਾਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana bAlasyopacAraH (93) · Śloka 93

| ਅਥ ਬਾਲੋਪਚਾਰੇਣ ਬਾਲਂ ਯੋਸਿਦੁਪਾਚਰੇਤ੍||੯੩||

ਅਥ ਬਾਲਂ-ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਮੇਵ, ਉਪਾਚਰੇਤ੍-ਉਪਪਾਦਯੇਤ੍| ਕਾ ? ਯੋਸਿਤ੍,-ਬਹੁਕਤ੍ਵਃ ਪ੍ਰਸੂਤਾ, ਨ ਪੁਮਾਨ੍| ਕੇਨ ? ਬਾਲੋਪਚਾਰੇਣ, ਬਾਲੋਪਚਰਣੀਯੋਕ੍ਤੇਨਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਦਿਨਾ|

Adhikarana buBukShitAyA tailamAtrAdi pAnam (94-95) · Śloka 95

ਸੂਤਿਕਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਤੀ ਤੈਲਾਦ੍ਧਤਾਦ੍ਵਾ ਮਹਤੀਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਿਨੀਂ ਮਾਤ੍ਰਾਮਨੁ ਚੋਸ੍ਣਂ ਗੁਡੋਦਕਮ੍||੯੪|| ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਤੋਯਂ ਵਾ, ਤਥਾ ਵਾਯੁਰ੍ਨ ਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਵਿਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ਚ ਦੁਸ੍ਟਾਸ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਯਂ ਕ੍ਰਮਃ||੯੫||

ਸੂਤਿਕਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਤੀ-ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਾ ਸਤੀ, ਤੈਲਾਦਥਵਾ ਘਤਾਨ੍ਮਹਤੀਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਮ੍ ? ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾਯਾਸ੍ਤਾਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਿਨੀਮ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣੀਕਤਪਞ੍ਚਕੋਲਕਯੁਕ੍ਤਾਂ ਤਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸ੍ਟਾਭਿਰ੍ਯਾਮੈਰ੍ਯਾ ਜਰਾਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸਾ ਸ੍ਨੇਹ ਮਾਤ੍ਰਾ ਮਹਤੀ| ਅਨੁ ਚੋਸ੍ਣਂ ਗੁਡੋਦਕਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਵਾਤਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਵਾਥਂ ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ-ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤਿ, ਵਾਰ੍ਯੁਨ ਕੁਪ੍ਯਤਿ-ਨ ਕੋਪਂ ਯਾਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕੋਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ| ਦੁਸ੍ਟਂ ਰਕ੍ਤਂ ਚ ਵਿਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ| ਅਯਂ-ਏਸਃ, ਕ੍ਰਮੋ ਦ੍ਵਿਰਾਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਯਥਾਯੋਗਂ ਕਾਰ੍ਯਃ|

Adhikarana snehAyogyAyAH snehaMvinA pUrvavidhiH (96) · Śloka 96

ਸ੍ਨੇਹਾਯੋਗ੍ਯਾ ਤੁ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਮਮੁਮੇਵ ਵਿਧਿਂ ਭਜੇਤ੍| ਪੀਤਵਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਠਰਂ ਯਮਕਾਕ੍ਤਂ ਵਿਵੇਸ੍ਟਯੇਤ੍||੯੬||

ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਯੋਗ੍ਯਾ ਤੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀ-ਯਾ ਸ੍ਨੇਹਂ ਨਾਰ੍ਹਤਿ ਸਾ, ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਂ-ਸ੍ਨੇਹਂ ਵਿਨਾ, ਅਮੁਮੇਵ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਂ, ਭਜੇਤ੍| ਪੀਤਵਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾ ਜਠਰਂ ਯਮਕਾਕ੍ਤਂ-ਤੈਲਘਤਾਭ੍ਯਾਮਭ੍ਯਕ੍ਤਂ, ਵਿਵੇਸ੍ਟਯੇਦ੍ਵਾਸਸੇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਪੀਤਵਤ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਯੋਗ੍ਯਾ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪੀਤਵਤੀ, ਸ੍ਨੇਹਾਯੋਗ੍ਯਾ ਤੂਸ੍ਣਂ ਗੁਡੋਦਕਂ ਪੀਤਵਤੀ, ਅਥਵਾ ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਤੋਯਂ ਪੀਤਵਤੀ, ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਯੋ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana snAtAyAH peyApAnam (97-99) · Śloka 99

ਜੀਰ੍ਣੇ ਸ੍ਨਾਤਾ ਪਿਬੇਤ੍ਪੇਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੌਸਧਸਾਧਿਤਾਮ੍| ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਾਧਿਤਾ||੯੭|| ਹਿਤਾ ਯਵਾਗੂਃ ਸ੍ਨੇਹਾਢ੍ਯਾ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਃ ਪਯਸਾਥਵਾ| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਪਰਂ ਚਾਸ੍ਯੈ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਬਂਹਣਂ ਹਿਤਮ੍||੯੮|| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇਨਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਨੋਪਯੋਜਯੇਤ੍| |੯੯|

ਸ੍ਨੇਹੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਕਵੋਸ੍ਣਗੁਡੋਦਕੇ ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਤੋਯੇ ਵਾ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨਾਤਾ ਸਤੀ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੌਸਸਾਧਿਤਾਂ-ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਤਾਂ, ਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗੋਕ੍ਤੌਸਧੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਯਵਾਗੂਃ- ਪੇਯਾ,ਸ੍ਨੇਹਾਢ੍ਯਾ ਹਿਤਾ| ਅਥਵਾ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਃ-ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਸ਼ਾਤ੍, ਪਯਸਾ-ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਾਧਿਤਾ, ਯਵਾਗੂਰ੍ਹਿਤਾ| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਪਰਂ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ-ਨ ਸਹਸਾ, ਤਸ੍ਯੈ ਬਂਹਣਂ ਹਿਤਮ੍| ਬਂਹਣਂ ਚ ਜੀਵਨੀਯਬਂਹਣੀਯਮਧੁਰਵਰ੍ਗਸਿਦ੍ਧੈਰਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਨੈਰ੍ਹਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਪਾਨੈਰ੍ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਮ੍| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇਨਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ-ਅਪਰਿਸਮਾਪ੍ਤੇ, ਪਿਸ਼ਿਤਂ-ਮਾਸਂ, ਨੋਪਯੋਜਯੇਤ੍-ਨਾਭ੍ਯਵਹਾਰਯੇਤ੍, ਸ੍ਕਨ੍ਦਾਦਿਦ੍ਵਾਦਸ਼ਗ੍ਰਹਾਭਿਸਙ੍ਗਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍| ਮਾਂਸਭੋਜਨੇਨ ਹਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ਤੈਰਭਿਸਙ੍ਗੋ ਭਵੇਤ੍, ਤੇਸਾਂ ਮਾਂਸਾਦਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana sUtAyAH yatnenopacAraH (99-100) · Śloka 100

| ਯਤ੍ਨੇਨੋਪਚਰੇਤ੍ਸੂਤਾਂ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯੋ ਹਿ ਤਦਾਮਯਃ||੯੯|| ਗਰ੍ਭਵਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਵਰੁਕ੍ਕ੍ਲੇਦਾਸ੍ਰਸ੍ਰੁਤਿਪੀਡਨੈਃ| |੧੦੦|

ਸੂਤਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਂ ਯਤ੍ਨੇਨ-ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯੇਣ, ਉਪਚਰੇਤ੍-ਉਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਕੁਤੋ ਹੇਤੋਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤਸ੍ਯਾ ਆਮਯੋ-ਰੋਗੋ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਃ-ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣੋਪਕ੍ਰਮ੍ਯਃ| ਕਿਮਿਤਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਗਰ੍ਭੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸਵਸ਼੍ਚ ਵਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਵੌ, ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਵੌ ਚ ਰੁਕ੍ ਚ ਕ੍ਲੇਦਾਸ੍ਰਸ੍ਰੁਤਿਸ਼੍ਚ ਪੀਡਨਂ ਚ ਗਰ੍ਭਵਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਵਰੁਕ੍ਕ੍ਲੇਦਾਸ੍ਰਸ੍ਰੁਤਿਪੀਡਨਾਨਿ, ਤੈਰ੍ਹੇਤੁਭੂਤੈਸ੍ਤਦਾਮਯੋ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਃ| ਰੁਕ੍-ਪ੍ਰਵਾਹਵੇਦਨਾ|

Adhikarana evaM sArdhamAsavidhiH (1) · Śloka 1

| ਏਵਂ ਚ ਮਾਸਾਦਧ੍ਯਰ੍ਧਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਹਾਰਾਦਿਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾ||੧੦੦|| ਗਤਸੂਤਾਭਿਧਾਨਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੁਨਰਾਰ੍ਤਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ੧੦੦ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ- ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧||

ਏਵਂ-ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਸਾਰ੍ਧਂ ਮਾਸਮੁਪਸ੍ਕਤਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਮੁਕ੍ਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਧ੍ਯਰ੍ਧਮਾਸਾਤ੍ਪਰੇਣ ਗਤਸੂਤਾਭਿਧਾਨਾਵ੍ਯਪੇਤਪ੍ਰਸੂਤਿਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾ, ਪੁਨਰਾਰ੍ਤਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਭਵੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੨)- "ਜਰਾਯੁਣਾ ਮੁਖੇ ਛਨ੍ਨੇ ਕਣ੍ਠੇ ਚ ਕਫਵੇਸ੍ਟਿਤੇ| ਵਾਯੋਰ੍ਮਾਰ੍ਗਨਿਰੋਧਾਚ੍ਚ ਨ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਰੋਦਿਤਿ||" ਇਤਿ| ਇਤਿਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯ- ਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਗਰ੍ਭਾ- ਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧||