2. garbhavyāpadvidhiradhyāyaḥ

Adhikarana garBavyApadvidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿಶಾರೀರಾದನನ್ತರಂ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪದಂ ಶಾರೀರಮಾರಭ್ಯತೇ| ಗರ್ಭಸ್ಯ ವ್ಯಾಪತ್ಪ್ರತೀಕಾರವಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಾಹ ಅಥಾತೋ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪದಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|

ಗರ್ಭಸ್ಯ ವ್ಯಾಪತ್ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪತ್, ಸಾ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಧಃ, ತಸ್ಯ "ಅಧ್ಯಾಯಾನುವಾಕಯೋರ್ಲುಕ್" ಇತಿ ಲುಕ್| ಯದ್ಯಪಿ ಚಾತ್ರ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪದಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಽಪ್ಯುಕ್ತಾ ನ ಕೇವಲಂ ವ್ಯಾಪತ್, ತಥಾಽಪಿ ಬಾಹುಲ್ಯಾದಿದಮುಕ್ತಮಿತಿ ವೇದ್ಯಮ್| ಅಥಾದೀನಾಂ ಪೂರ್ವವದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾ|

Adhikarana garBiNyAH puShpe dRuShTe kartavyam (1-2) · Śloka 2

ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಪರಿಹಾರ್ಯಾಣಾಂ ಸೇವಯಾ ರೋಗತೋಽಥ ವಾ| ಪುಷ್ಪೇದೃಷ್ಟೇಽಥವಾ ಶೂಲೇ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಲಮ್||೧|| ಸೇವ್ಯಾಮ್ಭೋಜಹಿಮಕ್ಷೀರಿವಲ್ಕಕಲ್ಕಾಜ್ಯಲೇಪಿತಾನ್| ಧಾರಯೇದ್ಯೋನಿಬಸ್ತಿಭ್ಯಾಮಾರ್ದ್ರಾರ್ದ್ರಾನ್ ಪಿಚುನಕ್ತಕಾನ್||೨||

ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಪರಿಹಾರ್ಯಾಣಾಂ-ಆಹಾರವಿಹಾರಾಣಾಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಾಮತಿವ್ಯವಾಯಾದೀನಾಂ, ಸೇವನೇನ ಪುಷ್ಪೇ ದೃಷ್ಟೇ, ಅಥವಾ ರೋಗತಃ ಪುಷ್ಪೇ ದೃಷ್ಟೇ, ರೋಗಸ್ಯ ಚ ಸ್ವಭಾವಾಪಥ್ಯಸರ್ಷಪಶಾಕಮನ್ದಕದಧ್ಯಾದೇರಾಹಾರಾನ್ಮಾತ್ರಾದೇಶಕಾಲಾದಿವಶಾದ್ವಾ ಸಮ್ಭವಃ, ಗರ್ಭಾಖ್ಯಫಲಹೇತುತ್ವಾದ್ರಕ್ತಂ ಪುಷ್ಪಮುಚ್ಯತೇ, ತಸ್ಮಿನ್ ದೃಷ್ಟೇ-ಚಕ್ಷುರ್ಗೋಚರಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ, ಅಥವಾ ಶೂಲೇ-ದೃಷ್ಟೇ-ಪ್ರಶ್ನಾದಿನೋಪಲಬ್ಧೇ ಸತಿ, ದೃಶಿರತ್ರೋಪಲಾಬ್ಧಿವಚನಃ, ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಲಂ ಸಾಧನಂ-ಅನ್ನಪಾನಪ್ರದೇಹಪರಿಷೇಕಾದಿ, ಕಾರ್ಯಮ್| ಬಹಿಃ-ಸ್ನಾನಾವಗಾಹಾದೌ, ಅನ್ತಶ್ಚಭೋಜನಾನುಪಾನಾದಾವಿತ್ಯರ್ತ್ಥಃ| ರೋಗತ ಇತಿ ತೃತೀಯಾರ್ಥೇ ತಸಿಃ| ತಥಾ, ಸ್ತ್ರೀ ಯೋನಿಬಸ್ತಿಭ್ಯಾಂ ಪಿಚುನಕ್ತಕಾನ್ ಧಾರಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ? ಸೇವ್ಯಾದಿಭಿರ್ಲೇಪಿತಾನ್| ಸೇವ್ಯಂ-ಉಶೀರಮ್| ಅಮ್ಭೋಜಂ-ಪದ್ಮಮ್| ಹಿಮಂ ಚನ್ದನಮ್| ಕ್ಷೀರಂ ವಿದ್ಯತೇ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಕ್ಷೀರಿಣೋ ವೃಕ್ಷಾಃ-ಪಿಪ್ಪಲಾದಯಃ, ಯೇಷಾಂ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಚ್ಛಿನ್ನಾನಾಂ ಕ್ಷೀರಂ ದೃಶ್ಯತೇ| ವಲ್ಕಂ-ವಲ್ಕಲಮ್| ಸೇವ್ಯಂ ಚಾಮ್ಭೋಜಂ ಚ ಹಿಮಂ ಚ ಕ್ಷೀರಿವಲ್ಕಂ ಚ, ತೇಷಾಂ ಕಲ್ಕಶ್ಚಾಜ್ಯಂ ಚ , ತೈರ್ಲೇಪಿತಾನ್| ತಥಾ ಚ ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ? ಆರ್ದ್ರಾರ್ದ್ರಾನ್-ಅತಿಶಯೇನಾರ್ದ್ರೀಕೃತಾನ್| ಪಿಚುಶಬ್ದೇನ ವಿಕೇಶಿಕಾಸದೃಶಃ ಕಾರ್ಪಾಸಮಯಃ| ನಕ್ತಕಃ-ಚೈಲಖಣ್ಡಃ|

Adhikarana shatadhautaghRutAktastriyAH snAnAdi (3-6) · Śloka 6

ಶತಧೌತಘೃತಾಕ್ತಾಂ ಸ್ತ್ರೀಂ ತದಮ್ಭಸ್ಯವಗಾಹಯೇತ್| ಸಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಕುಮುದಕಮಲೋತ್ಪಲಕೇಸರಮ್||೩|| ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಕ್ಷೀರಘೃತಂ ಖಾದೇಚ್ಛೃಙ್ಗಾಟಕಕಸೇರುಕಮ್| ಪಿಬೇತ್ಕಾನ್ತಾಬ್ಜಶಾಲೂಕಬಾಲೋದುಮ್ಬರವತ್ಪಯಃ||೪|| ಶೃತೇನ ಶಾಲಿಕಾಕೋಲೀದ್ವಿಬಲಾಮಧುಕೇಕ್ಷುಭಿಃ| ಪಯಸಾ ರಕ್ತಶಾಲ್ಯನ್ನಮದ್ಯಾತ್ಸಮಧುಶರ್ಕರಮ್||೫|| ರಸೈರ್ವಾ ಜಾಙ್ಗಲೈಃ| |೬|

ಶತಶಬ್ದೋ ಬಹುವಾರಪರ್ಯಾಯಃ, ನ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಾಚೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಧೀತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೪)- ಸಹಸ್ರಧೌತಸರ್ಪಿಷಾಽಧೋನಾಭೇಃ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್|" ಇತಿ| ಶತಾಧೌತೇನ-ಬಹುಧಾ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತೇನ ಘೃತೇನ, ಅಕ್ತಾಂ-ಅಭ್ಯಕ್ತಾಂ, ಸ್ತ್ರೀಂ ತದಮ್ಭಸ್ಯವಗಾಹಯೇತ್-ತತ್ರ ತಾಂ ನಿಮಜ್ಜನಂ ಕಾರಯೇತ್| ತದಿತ್ಯನೇನ ಹಿ ಸೇವ್ಯಾದಿದ್ರವ್ಯಪರಾಮರ್ಶಃ| ಸ್ತ್ರೀಮಿತಿ ವಾಮ್ಶಸೋರಿತೀಯಙ್ವಿಕಲ್ಪಾತ್ಪೂರ್ವರೂಪಮ್| ತಥಾ ಕ್ಷೀರಂ ಘೃತಂ ಚ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಸಸಿತೇತ್ಯಾದಿ| ಸಹ ಸಿತಯಾ ತಥಾ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ತಥಾ ಕುಮುದಕಮಲೋತ್ಪಲಾನಾಂ ಕೇಸರೇಣ-ಕಿಞ್ಜಲ್ಕೇನ ಸಹಿತಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ಕ್ಷೀರಾಹೃತಂ ಕ್ಷೀರೋದ್ಭವಂ ಘೃತಂ ಕ್ಷೀರಘೃತಮಿತಿ ವ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ| ತಥಾ, ಖಾದೇಚ್ಛೃಙ್ಗಾಟಕಂ ಕಸೇರುಕಂ ಚ| ತಥಾ, ಪಯಃ-ಕ್ಷೀರಂ, ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಕಾನ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಕಾನ್ತಾ-ಗನ್ಧಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ| ಅಪ್ಸು ಜಾತಂ-ಅಬ್ಜಮ್, ಕಮಲಾದಿ| ಶಾಲೂಕಂ-ಉತ್ಪಲಮೂಲಮ್| ಬಾಲಮುದುಮ್ಬರಂ-ಅಪಕ್ವಮುದುಮ್ಬರಫಲಮ್| ಕಾನ್ತಾ ಚಾಬ್ಜಂ ಚ ಶಾಲೂಕಂ ಚ ಬಲೋದುಮ್ಬರಂ ಚ ತಾನಿ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ಯಸ್ಯ ಪಯಸಸ್ತದೇವಮ್, ತೈಃ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯೈರ್ಹಿ ತತ್ಪಯಃ ಶೃತಂ ತಾನಿ ತತ್ರಾವಶ್ಯಂ ವಿದ್ಯನ್ತೇ| ಕ್ಷೀರಶ್ರಪಣವಿಧಿಶ್ಚಾತೀಸಾರಚಿಕಿತ್ಸೋಕ್ತಃ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೯/೩೯)- "ಪಯಸ್ಯುತ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಮುಸ್ತಾನಾಂ ವಿಂಶತಿಂ" ಇತ್ಯಾದ್ಯನುಸಾರೇಣಾತ್ರ ಕಲ್ಪ್ಯಃ| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ತ್ವೇವಮುಕ್ತಮ್-"ದ್ರವ್ಯಾದಷ್ಟಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಾತ್ತೋಯಂ ಚತುರ್ಗುಣಮ್| ಕ್ಷೀರಾವಶೇಷಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಕ್ಷೀರಪಾಕೇ ತ್ವಯಂ ವಿಧಿಃ||" ಇತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ಕಾನ್ತಾದಿದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಚೂರ್ಣೇನ ಯುಕ್ತಂ ಕಲ್ಕೇನ ವಾ ಯುಕ್ತಂ ಪಯಃ ಪಿಬೇದಿತ್ಯಾಹುಃ| ಪಯಸಾ ರಕ್ತಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ಸಮಧುಶರ್ಕರಂ ಸುಶೀತಂ ಭುಞ್ಜೀತ| ಕಿಮ್ಭೂತೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ? ಶಾಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಶೃತೇನ-ಸಿದ್ಧೇನ| ದೇಶಸಾತ್ಮ್ಯಾದ್ಯನುರೋಧಾಜ್ಜಾಙ್ಗಲೈರ್ವಾ ರಸೈಃ ಶಾಲ್ಯನ್ನಮದ್ಯಾತ್|

Adhikarana SuddhivarjamasroktAcaraNam (6) · Śloka 6

ಶುದ್ಧಿವರ್ಜಂ ಚಾಸ್ರೋಕ್ತಮಾಚರೇತ್| |೬|

ಶುದ್ಧಿಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ, ಅಸ್ರೋಕ್ತಂ-ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಭಿಹಿತಂ, ಯತ್ಸಾಧನಂ ತದ್ವಾಹ್ಯಾನ್ತರಾಚರೇತ್-ಸೇವೇತ| ಅಸ್ರಶಬ್ದಸ್ಯೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥತ್ವಾದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಗಮ್ಯತೇ|

Adhikarana asaMpUrNatrimAsAyAH puShpadarSane kartavyam (6-7) · Śloka 7

| ಅಸಮ್ಪೂರ್ಣತ್ರಿಮಾಸಾಯಾಃ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಪ್ರಸಾಧಯೇತ್||೬|| ಆಮಾನ್ವಯೇ ಚ| |೭|

ಅಸಮ್ಪೂರ್ಣಾಸ್ತ್ರಯೋ ಮಾಸಾ ಯಸ್ಯಾಃ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಸೈವಮ್| ತಸ್ಯಾಃ ಪುಷ್ಪದರ್ಶನೇ ಸತಿ ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಾಯೋ ನ ತಿಷ್ಠತಿ, ಅಸಞ್ಜಾತಸಾರತ್ವಾತ್| ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ-ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಕೃತ್ವಾ, ಪ್ರಸಾಧಯೇತ್-ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಯತ್ನೇನ ಸಾಧಯೇತ್| ಆಮಾನ್ವಯೇ ಚ| ಅತ್ರಾಪಿ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಪ್ರಸಾಧಯೇದಿತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಆಮಾನುಗತೇ ರಕ್ತದರ್ಶನೇ ಸಮ್ಪೂರ್ಣತ್ರಿಚತುರಾದಿಮಾಸಾಯಾ ಅಪಿ ಸಞ್ಜಾತಸಾರೇಽಪಿ ಗರ್ಭೇ ಸತಿ ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮತ್ವಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಸಾಧನಂ ಕಾರಯೇತ್| ತಥಾ ಹಿ,-ರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಕಟುಪ್ರಾಯಮಾಮಘ್ನಂ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ವಿರುದ್ಧಮ್, ಶೀತಸ್ನಿಗ್ಧಪ್ರಾಯಂ ಚಾಮಸ್ಯ|

Adhikarana AmaraktayoraviruddhasyopadeSaH (7-9) · Śloka 9

ಏವಮಪ್ಯಾಮರಕ್ತಯೋರ್ದ್ವಯೋರ್ಯದವಿರುದ್ಧಂ ತದುಪದೇಷ್ಟುಮಾಹ ತತ್ರೇಷ್ಟಂ ಶೀತಂ ರೂಕ್ಷೋಪಸಂಹಿತಮ್| ಉಪವಾಸೋ ಘನೋಶೀರಗುಡೂಚ್ಯರಲುಧಾನ್ಯಕಾಃ||೭|| ದುರಾಲಭಾಪರ್ಪಟಕಚನ್ದನಾತಿವಿಷಾಬಲಾಃ| ಕ್ವಥಿತಾಃ ಸಲಿಲೇ ಪಾನಂ ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಿ ಭೋಜನಮ್||೮|| ಮುದ್ಗಾದಿಯೂಷೈರಾಮೇ ತು ಜಿತೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿ ಪೂರ್ವವತ್| |೯|

ತತ್ರ-ಆಮಾನ್ವಯೇ ಸಾಮತಾಯಾಂ ಸತ್ಯಾಂ, ಶೀತಂ ಯದನ್ನಪಾನಾದಿ, ತತ್ಸರ್ವಂ ಬಾಹ್ಯತೋಽನ್ತಶ್ಚ ಹಿತಮ್| ಶೀತಂ ರಕ್ತಸ್ಯ ಪಥ್ಯಂ, ಆಮಸ್ಯ ವಿರುದ್ಧತ್ವಾದಪಥ್ಯಂ, ಇತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ-ರೂಕ್ಷೋಪಸಂಹಿತಮ್,-ರೂಕ್ಷೇಣ-ತಿಕ್ತಕಷಾಯಾದಿನಾ, ಯುಕ್ತಮ್| ತಥಾ, ದೇಶಸತ್ವಾದ್ಯನುರೋಧಾದುಪವಾಸೋ ಹಿತಃ, ನ ಕೇವಲಂ ಶೀತಂ ರೂಕ್ಷೋಪಸಂಹಿತಮ್| ತಥಾ ಘನಾದಯೋ ದ್ರವ್ಯವಿಶೇಷಾಃ ಸಲಿಲೇ ಕ್ವಥಿತಾಃ ಪಾನಂ ಹಿತಮ್| ಘನೋ-ಮುಸ್ತಃ| ಅರಲುಃ-ಸ್ಯೋನಾಕಃ| ತಥಾ, ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಿ-ನೀವಾರಕೋದ್ರವಶ್ಯಾಮಾಕಾದೀನಿ, ಭೋಜನಂ-ಆಹಾರಃ, ತತ್ರ-ಆಮಾನ್ವಯೇ, ಹಿತಮ್| ಕೈಃ ಸಹ ? ಮುದ್ಗಾದಿಯೂಷೈಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನ ಮಕುಷ್ಟಮಸೂರಾದಯಃ ಶಿಮ್ಬೀಧಾನ್ಯವಿಶೇಷಾಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಸಾಮತಾಯಾಮೇವೋತ್ಪನ್ನಾಯಾಮಯಮುಪಕ್ರಮಃ| ಆಮೇ ತು ಜಿತೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿ ಪೂರ್ವವತ್| ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್ನಿವ ಪೂರ್ವವತ್| ಸಪ್ತಮ್ಯನ್ತಾದ್ವತಿಃ| ಯಥಾ ಪ್ರಥಮಂ ರಕ್ತದರ್ಶನೇ ಸ್ನಿಧಶೀತಲಾದಿ ಹಿತಂ, ತಥಾಽತ್ರಾಪಿ ಪೂರ್ವನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿ ಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಾನಿ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತರುಪಯೋಜ್ಯಾನಿ|

Adhikarana garBenipatite tIkShNamadyapAnAdi (9-12) · Śloka 12

| ಗರ್ಭೇ ನಿಪತಿತೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಮದ್ಯಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯತಃ ಪಿಬೇತ್||೯|| ಗರ್ಭಕೋಷ್ಠವಿಶುದ್ದ್ಯರ್ಥಮರ್ತಿವಿಸ್ಮರಣಾಯ ಚ| ಲಘುನಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ರೂಕ್ಷಾಂ ಪೇಯಾಂ ತತಃ ಪಿಬೇತ್||೧೦|| ಪೇಯಾಮಮದ್ಯಪಾ ಕಲ್ಕೇ ಸಾಧಿತಾಂ ಪಾಞ್ಚಕೌಲಿಕೇ| ಬಿಲ್ವಾದಿಪಞ್ಚಕಕ್ವಾಥೇ ತಿಲೋದ್ದಾಲಕತಣ್ಡುಲೈಃ||೧೧|| ಮಾಸತುಲ್ಯದಿನಾನ್ಯೇವಂ ಪೇಯಾದಿಃ ಪತಿತೇ ಕ್ರಮಃ| ಲಘುರಸ್ನೇಹಲವಣೋ ದೀಪನೀಯಯುತೋ ಹಿತಃ||೧೨||

ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಏವಮಾಸೇವಮಾನಾಯಾ ಅಪ್ಯದೃಷ್ಟವಶಾದ್ಗರ್ಭೇ ನಿಪತಿತೇ-ನಿಃಶೇಷೇಣ ಪತಿತೇ ಸತಿ, ತಿಕ್ಷ್ಣಂ-ಕರ್ಕಶಂ, ಮದ್ಯಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೇನ ಪಿಬೇತ್,-ಬಹು ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಮರ್ಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಗರ್ಭಕೋಷ್ಠೇತ್ಯಾದಿ| ಗರ್ಭಕೋಷ್ಠವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮರ್ತೇಃ-ಪೀಡಾಯಾಃ, ವಿಸ್ಮೃತ್ಯರ್ಥಂ ಚ| ತತೋ-ಮದ್ಯಪರಿಣಾಮಾದನನ್ತರಂ, ರೂಕ್ಷಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಮ್ ? ಲಘುನಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ-ಬೃಹತ್ಯಾದಿನಾ (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೬/೧೬೮), ಕೃತಾಮ್| ಅಮದ್ಯಪಾ ತು ಯಾ ಸ್ತ್ರೀ ಸಾ ಗರ್ಭೇ ನಿಪತಿತೇ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್, ನ ತು ಮದ್ಯಮ್| ಕ್ವ ಸಾಧಿತಾಂ ? ಕಲ್ಕೇ| ಕಿಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನಿ ? ಪಾಞ್ಚಕೌಲಿಕೇ,-ಪಞ್ಚಕೋಲಸ್ಯಾಯಂ ಪಾಞ್ಚಕೌಲಿಕಃ, ತಸ್ಮಿನ್| ಪಞ್ಚಕೋಲಕಂ ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯ ತತ್ರ ಪೇಯಾಂ ಸಾಧಿತಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಬಿಲ್ವಾದಿಪಞ್ಚಕಕ್ವಾಥೇ-ಮಹತ್ಪಞ್ಚಮೂಲಕಷಾಯೇ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೬/೧೬೭) , ಸಾಧಿತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಕೈಃ ಸಾಧಿತಾಮ್ ? ತಿಲೋದ್ದಾಲಕತಣ್ಡುಲೈಃ| ಉದ್ದಾಲಕೋವ್ರೀಹಿವಿಶೇಷಃ| ಮಾಸೈಸ್ತುಲ್ಯನಿ ದಿನಾನಿ-ಮಾಸಸಙ್ಖ್ಯಾ ವಾಸರಾಃ| ಯಾವನ್ತೋ ಮಾಸಾ ಗರ್ಭಸ್ಯ ತಾವನ್ತ್ಯಹಾನಿ ಗರ್ಭೇ ನಿಪತಿತೇ ಸತಿ, ಏವಂ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಪೇಯಾದಿಃ ಕ್ರಮಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ಲಘುರಸ್ನೇಹಲವಣಃ| ನ ವಿದ್ಯೇತೇ ಸ್ನೇಹಲವಣೇ ಯಸ್ಯ| ತಥ, ದೀಪನೀಯೈಃ-ಅಗ್ನಿಕೃದ್ಭಿರ್ಮರಿಚಚಿತ್ರಕಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ಯುತಃ| ಸಃ-ತಥಾವಿಧಃ, ತತ್ರ ಕ್ರಮೋ ಹಿತಃ|

Adhikarana doShAdInAM kledaSoShArtho~ayaM vidhiH (13) · Śloka 13

ಕಿಮರ್ಥಮ್ ? ದೋಷಧಾತುಪರಿಕ್ಲೇದಶೋಷಾರ್ಥಂ ವಿಧಿರಿತ್ಯಯಮ್| |೧೩|

ದೋಷೌ-ಪಿತ್ತಕಫಾವತ್ರ ಗೃಹ್ಯೇತೇ| ವಾತಸ್ಯ ಕ್ಲೇದಾಸಮ್ಭವಾತ್| ದೋಷೌ ಚ ಧಾತವಶ್ಚ, ತೇಷಾಂ ಪರಿಕ್ಲೇದಃ, ತಸ್ಯ ಶೋಷಾರ್ಥಂ-ಶೋಷಾಣಾಯ, ಅಯಂ ವಿಧಿರಿತಿ|

Adhikarana anantaraM snehAdayo hitAH (13) · Śloka 13

| ಸ್ನೇಹಾನ್ನಬಸ್ತಯಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಬಲ್ಯದೀಪನಜೀವನಾಃ||೧೩||

ಊರ್ಧ್ವಂ-ಅತೋ ದೋಷಧಾದುಪರಿಕ್ಲೇದಶೋಷಾದನನ್ತರಂ, ಸ್ನೇಹಾನ್ನಬಸ್ತಯೋಹಿತಾಃ| ಸ್ನೇಹಶ್ಚತುರ್ವಿಧಃ ಪಾನಾದೌ ಹಿತಃ| ತಥಾ, ಅನ್ನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ನ ರೂಕ್ಷಂ, ಹಿತಮ್| ಬಸ್ತಯೋಽಪಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಏವ-ನ ರೂಕ್ಷಾ ಹಿತಾಃ, ವಾತಕೋಪಭಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ಸ್ನೇಹಾನ್ನಬಸ್ತಯಃ ? ಬಲ್ಯದೀಪನಜೀವನಾಃ| ಬಲ್ಯಾಃ-ಬಲಾಯ ಹಿತಾಃ| ದೀಪನಾಃ-ವಹ್ನೇಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷಣಕೃತಃ| ತಥಾ, ಜೀವನಾಃ-ಓಜೋವೃದ್ಧಿಕರಾಃ|

Adhikarana upaviShTakagarBasya lakShaNAdi (14-15) · Śloka 15

ಇದಾನೀಮುಪವಿಷ್ಟಕನಾಗೋದರಯೋರ್ಗರ್ಭಯೋರ್ಹೇತುಲಿಙ್ಗೌಷಧಾನಿ ವಿತಾನಯಿತುಮಾಹ ಸಞ್ಜಾತಸಾರೇ ಮಹತಿ ಗರ್ಭೇ ಯೋನಿಪರಿಸ್ರವಾತ್| ವೃದ್ಧಿಮಪ್ರಾಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ ಗರ್ಭಃ ಕೋಷ್ಠೇ ತಿಷ್ಠತಿ ಸಸ್ಫುರಃ||೧೪|| ಉಪವಿಷ್ಟಕಮಾಹುಸ್ತಂ, ವರ್ದ್ಧತೇ ತೇನ ನೋದರಮ್| |೧೫|

ಸಞ್ಜಾತಃ ಸಾರೋ-ಬಲಂ, ಯಸ್ಯಾಸೌ ಸಞ್ಜಾತಸಾರೋ-ಬಲವಾನ್ ಗರ್ಭಃ, ತಸ್ಮಿನ್| ತಥಾ, ಮಹತಿ-ಪ್ರವೃದ್ಧೇ ಸತಿ| ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಪರಿಹಾರ್ಯಾಪರಿಹಾರದ್ಯೋಽಸೌ ಯೋನೇಃ ಪರಿಸ್ರವಃ-ಪರಿಸ್ರವಣಂ, ತಸ್ಮಾತ್| ಪರಿಸ್ರವ ಇತಿ ಚ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ನಿರ್ದೇಶಾತ್ ಕದಾಚಿದ್ರಕ್ತರೂಪಃ ಕದಾಚಿದನ್ಯಾದೃಶೋಽಪಿ ಗರ್ಭಾತ್ಸ್ರವತಿ| ಪರಿಸ್ರವಾಚ್ಚ ಕಾರಣಾತ್ ವೃದ್ಧಿಮಪ್ರಾಪ್ನುವನ್-ಅಗಚ್ಛನ್, ಕೋಷ್ಠ ಏವ-ಗರ್ಭಾಧಾರ ಏವ, ತಿಷ್ಠತಿ ಗರ್ಭಃ| ಯತೋ ಯೋನಿಪರಿಸ್ರವಾತ್ಕಾರಣಾತ್ ವಾಯುಃ ಕುಪಿತಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ರಸವಹಾಂ ನಾಡೀಮ್ ಪ್ರತಿಪೀಡ್ಯಾವತಿಷ್ಠತೇ| ತತೋ ನಾಡ್ಯಾಂ ದೋಷೈಃ ಕುಲ್ಯಾಯಾಮಿವ ತೃಣಪತ್ರಾದಿಭಿಃ ಪ್ರತಿಚ್ಛನ್ನಾಯಾಂ ರಸಸ್ಯಾಸಮ್ಯಗ್ವಹನಾನ್ನಾಡೀರೋಧಾದ್ದೃದ್ಧ್ಯಾಭಾವೋ ಗರ್ಭಸ್ಯ| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ಕೋಷ್ಠೇ ತಿಷ್ಠತಿ ? ಸಸ್ಫುರಃ| ಸ್ಫುರಣಂಸ್ಫುರಃ| ಅಜ್ವಿಧೌ ಭಯಾದೀನಾಮುಪಸಙ್ಖ್ಯಾನಮಿತ್ಯಚ್| ಗಾಙ್ಕುಟಾದಿಭ್ಯೋ ಞ್ಣಿಙಿದಿತಿ ಙಿತ್ತ್ವಾದ್ಗುಣಾಭಾವಃ| ಸಹ ಸ್ಫುರೇಣ-ಚಲನೇನ, ವರ್ತತ ಇತಿ ಸಸ್ಫುರಃ| ಏತಾವನ್ಮಾತ್ರವಿಶೇಷಾವಸ್ಥಃ ಕೋಷ್ಠೇ ತಿಷ್ಠತಿ| ತಂ-ತಥಾವಿಧಂ ಗರ್ಭಂ, ಉಪವಿಷ್ಟಕಸಂಜ್ಞಮಾಹುಃ| 'ಮುನಯಃ' ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತೇನ-ತಥಾಭೂತೇನ ಗರ್ಭೇಣ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥಿತೇನ, ತಸ್ಯಾ ಉದರಂ ನ ವರ್ದ್ಧತೇ-ನ ವೃದ್ಧಿಂ ಯಾತಿ, ಗರ್ಭಸ್ಯೈವಾವೃದ್ಧೇಃ| ನ ಹಿ ಯದ್ಯಸ್ಯ ವೃದ್ಧೌ ವರ್ದ್ಧತೇ ತದವೃದ್ಧೌ ತಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಹಿ,-ಚನ್ದ್ರವೃದ್ಧಾವೇವ ಸಮುದ್ರವೇಲಾಯಾ ವೃದ್ಧಿಃ| ಉಪವಿಷ್ಟಕಾವಸ್ಥಶ್ಚ ಗರ್ಭೋ ನ ವರ್ದ್ಧತೇ| ಅತಸ್ತತ್ಕಾರಣಾಭವಾದುದರಸ್ಯಾಪ್ಯವೃದ್ಧಿಃ|

Adhikarana nAgodarAKyasya lakShaNAdi (15-16) · Śloka 16

ಏವಮುಪವಿಷ್ಟಕಮುಕ್ತ್ವಾ ನಾಗೋದರಾಖ್ಯಂ ವಕ್ತುಮಾಹ ಶೋಕೋಪವಾಸರೂಕ್ಷಾದ್ಯೈರಥವಾ ಯೋನ್ಯತಿಸ್ರವಾತ್||೧೫|| ವಾತೇ ಕ್ರುದ್ಧೇ ಕೃಶಃ ಶುಷ್ಯೇದ್ಗರ್ಭೋ ನಾಗೋದರಂ ತು ತಮ್| ಉದರಂ ವೃದ್ಧಮಪ್ಯತ್ರ ಹೀಯತೇ ಸ್ಫುರಣಂ ಚಿರಾತ್||೧೬||

ಶೋಕೋಪವಾಸರೂಕ್ಷಾದ್ಯೈಃ-ಗರ್ಭಗರ್ಭಿಣ್ಯಪಚಯಕಾರಿಭಿಃ ಪವನಪ್ರಕೋಪಕಾರಿಭಿರ್ಹೇತುಭಿಃ, ವಾತೇ ಕ್ರುದ್ಧೇ-ಕುಪಿತೇ, ಅಥವಾ ಗರ್ಭಗರ್ಭಿಣ್ಯೋರುಪಚಯಪ್ರದೈರಾಹಾರವಿಹಾರೈರುಪಚಿತಯೋರ್ಗರ್ಭಗರ್ಭಿಣ್ಯೋರಪಿ ಕದಾಚಿದತ್ಯರ್ಥಂ ರಕ್ತಸ್ರುತಿಕಾರಣಾನ್ಯಾಸೇವೇತ ಸ್ತ್ರೀ, ತದಾನೀಂ ತಸ್ಯಾ ಯೋನ್ಯತಿಸ್ರವೋ ಜಾಯತೇ| ತಸ್ಮಾದ್ಯೋನ್ಯತಿಸ್ರವಾತ್ಕಾರಣಾದಪಿ ಪವನೇ ಕುಪಿತೇ, ಕೃಶೋ ಗರ್ಭಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಶುಷ್ಯೇದಿತ್ಯತ್ರ ಚಶಬ್ದೋ ಲುಪ್ತನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ| ನ ಕೇವಲಂ ಕೃಶೋ ಭವತಿ ಶುಷ್ಯೇಚ್ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಂ-ತಥಾಭೂತಂ ಗರ್ಭಂ, ನಾಗೋದರಸಂಜ್ಞಕಂ ಕೇಷಾಂಚಿನ್ಮತೇ ಚೋಪಶುಷ್ಕಕಸಂಜ್ಞಕಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ಅತ್ರ-ನಾಗೋದರಸಂಜ್ಞಕೇ ಗರ್ಭೇಽನ್ತಃಸ್ಥಿತೇ, ಉದರಂ ವೃದ್ಧಮಪಿ-ಮಹದಪಿ ಸತ್, ಹೀಯತೇ-ಹಾನಿಂ ಯಾತಿ| ಸ್ಫುರಣಂ ಚ ಚಿರಾತ್-ಚಿರೇಣ ಭವತಿ| ಉಪವಿಷ್ಟಕೇ ತು ಕೇವಲಮವೃದ್ಧಿರ್ನ ತು ಹಾನಿಃ|

Adhikarana tayoScikitsA (17-18) · Śloka 18

ತಯೋರ್ಬೃಂಹಣವಾತಘ್ನಮಧುರದ್ರವ್ಯಸಂಸ್ಕೃತೈಃ| ಘೃತಕ್ಷೀರರಸೈಸ್ತೃಪ್ತಿರಾಮಗರ್ಭಾಂಶ್ಚ ಖಾದಯೇತ್||೧೭|| ತೈರೇವ ಚ ಸುಭಿಕ್ಷಾಯಾಃ ಕ್ಷೋಭಣಂ ಯಾನವಾಹನೈಃ| |೧೮|

ತಯೋಃ-ಉಪವಿಷ್ಟಕನಾಗೋದರಾಖ್ಯಯೋರ್ಗರ್ಭಯೋಃ, ಘೃತಕ್ಷೀರರಸೈಸ್ತೃಪ್ತಿರ್ಗಭಿಣ್ಯಾಃ ಕಾರ್ಯೇತಿ ಶೇಷಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಸ್ತೈಃ ? ಬೃಂಹಣವಾತಘ್ನಮಧುರದ್ರವ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತೈಃ-ಸಿದ್ಧೈಃ| ಬೃಂಹಣಾನಿ ಚ ತಾನಿ ವಾತಘ್ನಾನಿ ಚ ಮಧುರಾಣಿ ಚ, ಏವಂಭೂತಾನಿ ಯಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ದ್ರಾಕ್ಷಾಶರ್ಕರಾದೀನಿ, ನ ತು ವ್ಯಸ್ತಾನಿ ಬೃಂಹಣಾನಿ ವಾತಘ್ನಾನಿ ಮಧುರಾಣಿ ಚ| ತತ್ರ ಕೇವಲಂ ಬೃಂಹಣಾನಿ-ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಪ್ರಭೃತೀನಿ, ನ ತು ವಾತಘ್ನಾನಿ| ವಾತಘ್ನಾನಿ ಚ ಬೃಂಹಣಾನಿ, ನ ತು ಮಧುರರಸಾನಿ, ಯಥಾ-ನಾಗರಾದೀನಿ| ಮಧುರಾಣಿ ನ ವಾತಘ್ನಾನಿ ನಾಪಿ ಬೃಂಹಣಾನಿ, ಯಥಾ-ತಣ್ಡುಲೀಯಮಸೂರಾದೀನಿ| ತದೇತೈರ್ವ್ಯಸ್ತಗುಣೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಂಸ್ಕೃತೇನ ಘೃತಾದಿನಾ ತೃಪ್ತಿರ್ನ ಕಾರ್ಯಾ, ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಸಮಸ್ತಬೃಂಹಣಾದಿಗುಣಯುಕ್ತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಂಸ್ಕೃತೈರಿತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್| ತಥಾ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಧಿಜಗೇ (ಶಾ.ಅ.೪)-'ತಯೋರ್ಜೀವನೀಯಬೃಂಹಣೀಯಮಧುರೌಷಧಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಸರ್ಪಿಷಾಮುಪಯೋಗಃ|" ಇತ್ಯಾದಿ| ತಥಾ, ತದ್ಗರ್ಭಪುಷ್ಟಯೇ ತಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಮಾಮಗರ್ಭಾಂಶ್ಚ ಖಾದಯೇತ್, ವೈದ್ಯ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಆಅಮಗರ್ಭಾನ್ ಸ್ವಾದನ್ತ್ಯಾಃ ಕದಾಚಿದ್ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಜುಗುಪ್ಸಾ ಸ್ಯಾತ್, ಅತೋ ಗರ್ಭಗರ್ಭಿಣ್ಯೋರ್ದ್ವಯೋರಪಿ ವ್ಯಾಪದೋ ಭವೇಯುರಿತಿ ಣ್ಯನ್ತೋಽತ್ರ ಖಾದಿರ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ| ವೈದ್ಯೋ ಹಿ ತಾಂ ತಥಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಖಾದಯೇತ್, ಯಥಾಽಸೌ ನ ಜುಗುಪ್ಸೇತ| ಆಮಗರ್ಭಾ ಅಪರಿಪೂರ್ಣಗರ್ಭಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ತಥಾ, ತೈರೇವಬೃಂಹಣಾದಿದ್ರವ್ಯಸಂಸ್ಕೃತೈರ್ಘೃತಕ್ಷೀರರಸೈರಾಮಗರ್ಭೈಶ್ಚ, ಸುಭಿಕ್ಷಾಯಾಃ-ತೃಪ್ತಿಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಯಾಃ, ಕ್ಷೋಭಣಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ಕೈಃ ? ಯಾನೈಃ-ರಥಾದಿಭಿಃ, ವಾಹನೈಃ ಗಜತುರಗಾದಿಭಿಃ| ತತ್ರಾರೋಪ್ಯ ತಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ವೇಗೇನ ನಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana lInAKyagarBasya cikitsA (18-20) · Śloka 20

ಅಥ ಲೀನಾಖ್ಯಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ | ಲೀನಾಖ್ಯೇ ನಿಸ್ಫುರೇ ಶ್ಯೇನಗೋಮತ್ಸ್ಯೋತ್ಕ್ರೋಶಬರ್ಹಿಜಾಃ||೧೮|| ರಸಾ ಬಹುಘೃತಾ ದೇಯಾ ಮಾಷಮೂಲಕಜಾ ಅಪಿ| ಬಾಲಬಿಲ್ವಂತಿಲಾನ್ಮಾಷಾನ್ಸಕ್ತೂಂಶ್ಚ ಪಯಸಾ ಪಿಬೇತ್||೧೯|| ಸಮೇದ್ಯಮಾಂಸಂ ಮಧು ವಾ ಕಟ್ಯಭ್ಯಙ್ಗಂ ಚ ಶೀಲಯೇತ್| |೨೦|

ಅಸ್ಯೋಪಿವಿಷ್ಟಕನಾಗೋದರಾಭ್ಯಾಮೇವ ಹೇತುಲಕ್ಷಣಯೋರುಕ್ತತ್ವಾತ್ ಯದೇವ ನಿಸ್ಫುರಣತ್ವಾದಿ ವಿಶೇಷಾನ್ತರಂ ತದೇವೇಹ ತನ್ತ್ರಕೃತೋಕ್ತಮ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು ಪಪಾಠ (ಶಾ. ಅ. ೪)- "ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರ್ವಾತೋಪಸೃಷ್ಠಸ್ರೋತಸೋ ಲೀನೋ ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಸುಪ್ತೋ ನ ಸ್ಪನ್ದತೇ ತಂ ಲೀನಮಿತ್ಯಾಹುಃ|" ಇತಿ| ತತ್ರ ಲೀನಾಖ್ಯೇ ಗರ್ಭೇ ಸತಿ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಶ್ಯೇನಾದಿಜಾ ರಸಾ ಬಹುಘೃತಾ ದೇಯಾಃ| ಆದಿಶಬ್ದೇನ (ಉಪಲಕ್ಷಣತ್ವೇನ) [ ಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಾನಾಂ ] ತಿತ್ತಿರಿಕುಕ್ಕುಟಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ತಥಾ, ಮಾಷಮೂಲಕಜಾ ರಸಾ ಬಹುಘೃತಾ ದೇಯಾಃ| ತಥಾ, ಸಾತ್ಮ್ಯಾದಿವಶಾತ್ ಬಾಲವಿಲ್ಬಾದೀನ್ ಸಮಸ್ತಾನೈಕಧ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಿಬೇತ್| ತಥಾ ಸಹ ಮೇದುರಮಾಸೇನ ಮಾರ್ದ್ವೀಕಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಕಟ್ಯಾಂ ಚಾಭ್ಯಙ್ಗಂ ಶೀಲಯೇತ್-ಅಭ್ಯಸೇತ್|

Adhikarana tasyA AnandakaraNAdi (20) · Śloka 20

| ಹರ್ಷಯೇತ್ಸತತಂ ಚೈನಾಮೇವಂ ಗರ್ಭಃ ಪ್ರವರ್ದ್ಧತೇ||೨೦||

ಸತತಂ-ಮುಹುರ್ಮುಹುಶ್ಚ, ಏನಾಂ-ಗರ್ಭಿಣೀಮುಪವಿಷ್ಟಕನಾಗೋದರಲೀನಾಖ್ಯಗರ್ಭೋದರಸ್ಥಾಂ, ಹರ್ಷಯೇತ್-ಮುದಿತಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಏವಂ-ಅನಯೇತಿಕರ್ತವ್ಯತಯಾ ಕೃತಯಾ, ಗರ್ಭಃ ಪ್ರವರ್ದ್ಧತೇ-ವೃದ್ಧಿಂ ಯಾತಿ|

Adhikarana anyathA vaiparItyam (21) · Śloka 21

ಪುಷ್ಟೋಽನ್ಯಥಾ ವರ್ಷಗಣೈಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಜ್ಜಾಯೇತ, ನೈವ ವಾ| |೨೧|

ಅನ್ಯಥಾ-ಅನ್ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಿಪರ್ಯಯೇಣ ರೂಕ್ಷಾತ್ಮನಾ ಸೇವಿತೇನ ಮಾತುರಾಹಾರರಸೇನಾಲ್ಪೇನ, ಪುಷ್ಟಃ-ಚೇತನಾಮಾತ್ರಾವಶೇಷ ಏವ, ವತ್ಸರಸನ್ದೋಹೈಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಜ್ಜಾಯೇತ-ಕಷ್ಟೇನ ಯೋನಿತೋ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮೇತ್| ನೈವ ವೇತಿ| ಅಥವಾ ಯಾವಜ್ಜೀವಂ ಗರ್ಭೀಣ್ಯಾಃ ಕುಕ್ಷಾವೇವಾವಸೀದೇತ್ ನ ತತೋ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮೇತ್ ಕುಕ್ಷಾವೇವಾವತಿಷ್ಠೇತ|

Adhikarana garBiNyA udAvartAKye vyAdhAvupAyAdi (21-22) · Śloka 22

| ಉದಾವರ್ತಂ ತು ಗರ್ಭೀಣ್ಯಾಃ ಸ್ನೇಹೈರಾಶುತರಾಂ ಜಯೇತ್||೨೧|| ಯೋಗ್ಯೈಶ್ಚ ಬಸ್ತಿಭಿರ್ಹನ್ಯಾತ್ಸಗರ್ಭಾಂ ಸ ಹಿ ಗರ್ಭೀಣೀಮ್| |೨೨|

ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಯದ್ಯುದಾವರ್ತಾಖ್ಯೋ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್, ತಂ ಸ್ನೇಹೈಃ-ಚತುರ್ಭಿರ್ಯಥಾಯೋಗ್ಯೌಷಧಸಾಧಿತೈಃ ಪಾನಾದಿನಾ ಸೇವಿತೈಃ, ಆಶುತರಾಂ-ಅತಿತ್ವರಿತಂ, ಜಯೇತ್| ತಥಾ, ಯೋಗ್ಯೈಃ-ತತ್ಕಾಲೋಚಿತೈಃ, ಬಸ್ತಿಭಿಃ-ಅನುವಾಸನೈಃ, ಜಯೇತ್| ನನು, ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ವರ್ಜ್ಯೇಷು "ಬಸ್ತಿಮಾಮಾಸತೋಽಷ್ಟಮಾತ್" ಇತಿ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಶಾ. ಅ. ೧/೪೭)| ತತ್ಕಥಮಿಹ ಸಾಮಾನ್ಯೇನಾನುವಾಸನಂ ತನ್ತ್ರಕೃದುಪಾದಿಕ್ಷತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಹನ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಸ ಯಸ್ಮಾದುದಾವರ್ತೋ ಗರ್ಭೇಣ ಸಹ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ಹನ್ಯಾತ್, ಅತಸ್ತಮಾಶುತರಾಂ ಜಯೇತ್|

Adhikarana udara eva garBe mRute lakShNAni (22-24) · Śloka 24

| ಗರ್ಭೇಽತಿದೋಷೋಪಚಯಾದಪಥ್ಯೈರ್ದೈವತೋಽಪಿ ವಾ||೨೨|| ಮೃತೇಽನ್ತರುದರಂ ಶೀತಂ ಸ್ತಬ್ಧಂ ಧ್ಮಾತಂ ಭೃಶವ್ಯಥಮ್| ಗರ್ಭಾಸ್ಪನ್ದೋ ಭ್ರಮತೃಷ್ಣಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದುಚ್ಛ್ವಸನಂ ಕ್ಲಮಃ||೨೩|| ಅರತಿಃ ಸ್ರಸ್ತನೇತ್ರತ್ವಮಾವೀನಾಮಸಮುದ್ಭವಃ| ||೨೪||

ದೋಷಾಣಾಂ-ವಾತಾದೀನಾಂ, ಉಪಚಯಃ-ಪ್ರವೃದ್ಧತ್ವಮ್, ಅತಿಶಯೇನ ದೋಷೋಪಚಯೋಽತಿದೋಷೋಪಚಯಃ, ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋಃ, ಅನ್ತಃ-ಉದರಮಧ್ಯೇ, ಗರ್ಭೇ ಮೃತೇ ಸತಿ, ಅಪಥ್ಯೈಃ-ಸ್ವಭಾವಮಾತ್ರಾಕಾಲಾದಿವಿರುದ್ಧಸ್ವಭಾವೈರ್ವಾ, ಅನ್ತರ್ಮೃತೇ, ಅಥವಾ ದೈವಾತ್ (ದೈವತಃ)-ಅನ್ಯಜನ್ಮಾರ್ಜಿತಶುಭಾಶುಭರ್ಮವಶಾತ್, ಅನ್ತರ್ಮೃತೇ ಗರ್ಭೇ ಸತಿ, ಗರ್ಭೀಣ್ಯಾ ಉದರಂ ಶೀತಂ-ಊಷ್ಮರಹಿತಂ, ಭವತಿ| ತಥಾ, ಸ್ತಬ್ಧಂ-ನಿಶ್ಚಲಂ, ಭವತಿ| ತಥಾ, ಧ್ಮಾತಂದೃತಿವದ್ವಾತಪೂರಿತಮ್| ತಥಾ, ಭೃಶವ್ಯಥಂ-ಅತಿವೇದನಂ, ಭವತಿ| ತಥಾ, ಗರ್ಭಾಸ್ಪನ್ದೋ-ಗರ್ಭಸ್ಯಾಸ್ಫುರಣಂ, ಭ್ರಮಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಭವತಿ| ತಥಾ, ಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್-ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ, ಗರ್ಭೀಣ್ಯಾ ಉಚ್ಛ್ವಸನಂ-ಊರ್ಧ್ವಶ್ವಸನಮ್| ತಥಾ ಕ್ಲಮೋ-ಗ್ಲಾನಿಃ| ತಥಾ, ಅರತಿಃ-ಸ್ಥಾನಾಸನಶಯನಾದಿಷ್ವನವಸ್ಥಿತತ್ವಂ ಚೇತಸಃ| ತಥಾ, ಸ್ರಸ್ತೇ ಚ ತೇ ನೇತ್ರೇ ಚ, ತಯೋರ್ಭಾವಃ ಸ್ರಸ್ತನೇತ್ರತ್ವಮ್, ಸ್ರಸ್ತೇ-ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯುತೇ ಇವ| ತಥಾ, ಆವೀನಾಂ-ಆಸನ್ನಪ್ರಸವಕಾಲಜಶೂಲವಿಶೇಷಾಣಾಂ, ಅಸಮುದ್ಭವಃ-ಅನುತ್ಪಾದಃ|

Adhikarana antarmRutagarBAyAupacArAH (25-27) · Śloka 27

ತಸ್ಯಾಃ ಕೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಸಿಕ್ತಾಯಾಃ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಯೋನಿಂ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್| ಗುಡಂ ಕಿಣ್ವಂ ಸಲವಣಂ ತಥಾನ್ತಃ ಪೂರಯೇನ್ಮುಹುಃ| ಘೃತೇನ ಕಲ್ಕೀಕೃತಯಾ ಶಾಲ್ಮಲ್ಯತಸಿಪಿಚ್ಛಯಾ||೨೫|| ಮನ್ತ್ರೈರ್ಯೋಗೈರ್ಜರಾಯೂಕ್ತೈರ್ಮೂಢಗರ್ಭೋ ನ ಚೇತ್ಪತೇತ್| ಅಥಾಪೃಚ್ಛಯೇಶ್ವರಂ ವೈದ್ಯೋ ಯತ್ನೇನಾಶು ತಮಾಹರೇತ್||೨೬|| ಹಸ್ತಮಭ್ಯಜ್ಯ ಯೋನಿಂ ಚ ಸಾಜ್ಯಶಾಲ್ಮಲಿಪಿಚ್ಛಯಾ| ಹಸ್ತೇನ ಶಕ್ಯಂ ತೇನೈವ|೨೭|

ತಸ್ಯಾಃ-ಅನ್ತರ್ಮೃತಗರ್ಭಾಯಾಃ ಈಷದುಷ್ಣಜಲಸಿಕ್ತಾಯಾ ಯೋನಿಂ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್-ಪ್ರದೇಹಯೇತ್| ಗುಡಾದಿಕಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದ್ಗುಡಾದಿಕೇನೈವ ಲೇಪಯೇದಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾಽನ್ತಃ ಪೂರಯೇತ್, ಶಾಲ್ಮಲ್ಯತಸಿಪಿಚ್ಛಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಮ್| ಯೋನೇಃ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ತಸ್ಯಾ ಅನ್ತಃ-ಅಭ್ಯನ್ತರಂ, ಅನ್ತರ್ಬಹಿಶ್ಚ| ಕೀದೃಶ್ಯಾ ಪಿಚ್ಛಯಾ ? ಘೃತೇನ ಕಲ್ಕೀಕೃತಯಾ,-ಪಿಷ್ಟಯಾ| ಏವಂ ಯೋನೇರ್ಮುಹುರ್ಮುಹುರಭ್ಯನ್ತರಂ ಪೂರಯಿತ್ವಾಽನನ್ತರಂ ಮೂಢಗರ್ಭಪಾತನಾರ್ಥಂ ಮನ್ತ್ರಾನ್ ಸಿದ್ಧಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ತಥಾ, ಜರಾಯೂಕ್ತಾಃ-ಜರಾಯ್ವಪತನೇ ಕಥಿತಾಃ ತಾಂಶ್ಚ ಯೋಗಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಮನ್ತ್ರೈಃ-ಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತೈಃ (ಶಾ. ಅ.೩)-"ಕ್ಷಿತಿರ್ಜಲಂ" ಇತ್ಯಾದಿಭಿಃ, ಅಥರ್ವವೋದೋಕ್ತೈಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರೈರ್ಜರಾಯೋಃ ಪಾತನಾರ್ಥಮುಕ್ತೈಃ| ಏವಮನುಷ್ಠೀಯಮಾನೇಽಪಿ ಮೂಢಗರ್ಭೋ ಯದಿ ನ ಪತತಿ, ಅಥ-ಅನನ್ತರಂ, ಈಶ್ವರಂ-ನೃಪಂ, ಆಪೃಚ್ಛಯ-ತದಾಜ್ಞಾಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ, ತಂ-ಮೂಢಗರ್ಭಂ, ಆಶು ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಆಹರೇತ್-ಆಕರ್ಷೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಹಸ್ತಮಭ್ಯಜ್ಯ-ಲೇಪಯಿತ್ವಾ, ತಥಾ ಯೋನಿಮಭ್ಯಜ್ಯ| ಕೇನ ? ಸಾಜ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಶಾಲ್ಮತ್ಯಾಃ ಪಿಚ್ಛಾ ಶಾಲ್ಮಲಿಪಿಚ್ಛಾ-ನಿರ್ಯಾಸಃ, ಸಹಾಜ್ಯೇನ ವರ್ತತ ಇತಿ ಸಾಜ್ಯಾ, ಸಾಜ್ಯಾ ಶಾಸೌ ಶಾಲ್ಮಲಿಪಿಚ್ಛಾ ಚ ತಯಾ, ಹಸ್ತಂಯೋನಿಂ ಚಾಭ್ಯಜ್ಯ ಯತ್ನೇನ ಗರ್ಭಮಾಹರೇತ್| ಹಸ್ತೇನ ಶಕ್ಯಮಾಕ್ರಷ್ಟುಂ ತೇನೈವ-ಹಸ್ತೇನ ಸಾಜ್ಯಶಾಲ್ಮಲಿಪಿಚ್ಛಾಕ್ತೇನ, ತಂ-ಗರ್ಭಂ, ಸಮಾಕರ್ಷೇತ್|

Adhikarana antarmRutagarBasyAkarShaNAdi (27-28) · Śloka 28

| ಗಾತ್ರಂ ಚ ವಿಷಮಂ ಸ್ಥಿತಮ್||೨೭|| ಆಞ್ಛನೋತ್ಪೀಡಸಮ್ಪೀಡವಿಕ್ಷೇಪೋತ್ಕ್ಷೇಪಣಾದಿಭಿಃ| ಆನುಲೋಮ್ಯ ಸಮಾಕರ್ಷೇದ್ಯೋನಿಂ ಪ್ರತ್ಯಾರ್ಜವಾಗತಮ್||೨೮||

ಗಾತ್ರಂ ಚ ಗರ್ಭಸ್ಯ ವಿಷಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ಥಿತಂ-ಅಯಥಾಮಾರ್ಗೇಣ ಸ್ಥಿತಂ, ಆಞ್ಛನಾದಿಭಿರಾನುಲೋಮ್ಯ-ಸ್ಪಷ್ಟತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಗಾತ್ರೇ ಸತಿ, ಯೋನ್ಯಭಿಮುಖಮಾರ್ಜವೇನ-ಋಜುಮಾರ್ಗೇಣಾಗತಂ ಸನ್ತಂ, ಆಹರೇತ್| ಆಞ್ಛನೇನ-ಆಯಾಮೇನ ದೀರ್ಘತಯಾ ಸ್ಥಾಪನೇನ, ತಥೋತ್ಪೀಡನೇನ-ಊರ್ಧ್ವಂ ಪೀಡನೇನ, ತಥಾಸಮನ್ತಾತ್ಪೀಡನೇನ, ತಥಾ ವಿಕ್ಷೇಪೇಣ-ವಿಶೇಷಪ್ರೇರಣೇನ, ತಥಾ ಉತ್ಕರ್ಷೇಣ ಕ್ಷೇಪಣಂ-ಉತ್ಕ್ಷೇಪಣಂ ತೇನ, ಆದಿಗ್ರಹಣಾದೇವಂಪ್ರಾಯೈರನ್ಯೈರಪಿ ಸ್ವಬುದ್ಧಿಪರಿಕಲ್ಪಿತೈಃ, ಸ್ಪಷ್ಟತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸತಿ|

Adhikarana SastropAyasAdhyA mUDhagarBacikitsA (29-30) · Śloka 30

ಇದಾನೀಮ್ ಶಸ್ತ್ರೋಪಾಯಸಾಧ್ಯಾಂ ಮೂಢಗರ್ಭಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ ಹಸ್ತಪಾದಶಿರೋಭಿರ್ಯೋ ಯೋನಿಂ ಭುಗ್ನಃ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ| ಪಾದೇನ ಯೋನಿಮೇಕೇನ ಭುಗ್ನೋಽನ್ಯೇನ ಗುದಂ ಚ ಯಃ||೨೯|| ವಿಷ್ಕಮ್ಭೌ ನಾಮ ತೌ ಮೂಢೌ ಶಸ್ತ್ರದಾರಣಮರ್ಹತಃ| |೩೦|

ಹಸ್ತೇನ ಪಾದೇನ ಶಿರಸಾ, ಅತುಲ್ಯಕಾಲಂ-ಕದಾಚಿದ್ಧಸ್ತೇನ ಕದಾಚಿತ್ಪಾದೇನ ಕದಾಚಿಚ್ಛಿರಸಾ, ಯೋನಿಂ ಪ್ರತಿ ಭುಗ್ನಃ-ಕುಟಿಲಃ, ಪ್ರಪದ್ಯತೇಆಯಾತಿ, ಯಃ ಸ ಏಕೋ ವಿಷ್ಕಮ್ಭೋ ನಾಮ ಮೂಢಗರ್ಭಃ| ತಥಾ, ಪಾದೇನೈಕೇನ ಯೋನಿಂ ತಥಾ ದ್ವಿತೀಯಪಾದೇನ ಗುದಂ-ಪಾಯುಂ, ಭುಗ್ನಃ ಸನ್ ಯೋ ಮೂಢಗರ್ಭಃ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ, ಸೋಽಪರೋ ವಿಷ್ಕಮ್ಭಃ| ತೌ-ಏತೌ ದ್ವೌ, ವಿಷ್ಕಮ್ಭೌ ನಾಮ ಮೂಢೌ-ಮೂಢಗರ್ಭೌ, ಶಸ್ತ್ರದಾರಣಮರ್ಹತಃ| ಹಸ್ತೇನಾಕ್ರಷ್ಟುಮಶಕ್ಯತ್ವಾತ್ತಯೋಃ ಶಸ್ತ್ರದಾರಣಂ ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana maNDalA~gguliSastrAByAM dAraNam (30) · Śloka 30

ಅತ ಏವಾಹ | ಮಣ್ಡಲಾಙ್ಗುಲಿಶಸ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ತತ್ರ ಕರ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೩೦||

ಮಣ್ಡಲಂ ಚಾಙ್ಗುಲಿಶ್ಚ ಮಣ್ಡಲಾಙ್ಗುಲೀ| ಮಣ್ಡಲಶಬ್ದೇನ ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರಂ ಶಸ್ತ್ರಮುಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ, ಅಙ್ಗುಲಿಶಬ್ದೇನ ಚಾಙ್ಗುಲಿಶಸ್ತ್ರಮ್| ತೇ ನಾಮನೀ ಯಯೋಃ ಶಸ್ತ್ರಯೋಸ್ತೇ ಮಣ್ಡಲಾಙ್ಗುಲಿಶಸ್ತ್ರೇ ಶಸ್ತ್ರವಿಧ್ಯಧ್ಯಾಯೋಕ್ತೇ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೨೬/೫-೧೩) , ತಾಭ್ಯಾಂ ಮಣ್ಡಲಾಙ್ಗುಲಿಶಸ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಂ [ ತತ್ರ- ] ತಯೋರ್ವಿಷ್ಕಮ್ಭಾಖ್ಯಯೋರ್ಮೂಢಗರ್ಭಯೋಃ, ಕರ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ತಾಭ್ಯಾಂ ಶಸ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ದಾರಣಮೇತಯೋಃ ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana vRuddhipatraSastrasya niShedhaH (31) · Śloka 31

ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಂ ಹಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಂ ನ ಯೋನಾವವಚಾರಯೇತ್| |೩೧|

ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಸಂಜ್ಞಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಯಸ್ಮಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರಮತಸ್ತದ್ಯೋನೌ ನಾವಚಾರಯೇತ್-ತೇನ ತತ್ರ ವಿದಾರಣಂ ನ ವಿಧೇಯಮ್, ಪ್ರತ್ಯವಾಯಭಯಾತ್|

Adhikarana pUrvaM kapAladAraNAdi (31-33) · Śloka 33

ದಾರಣಂ ಚ ಯಥಾ ವಿಧೇಯಂ ತಥಾ ಽಽಹ | ಪೂರ್ವಂ ಶಿರಃಕಪಾಲಾನಿ ದಾರಯಿತ್ವಾ ವಿಶೋಧಯೇತ್||೩೧|| ಕಕ್ಷೋರಸ್ತಾಲುಚಿಬುಕಪ್ರದೇಶೇಽನ್ಯತಮೇ ತತಃ| ಸಮಾಲಮ್ಬ್ಯ ದೃಢಂ ಕರ್ಷೇತ್ಕುಶಲೋ ಗರ್ಭಶಙ್ಕುನಾ||೩೨|| ಅಭಿನ್ನಶಿರಸಂ ತ್ವಕ್ಷಿಕೂಟಯೋರ್ಗಣ್ಡಯೋರಪಿ| |೩೩|

ಪೂರ್ವಂ ಶಿರಃಸಮ್ಬನ್ಧೀನಿ ಕಪಾಲಾನಿ ವಿಶೋಧಯೇತ್| ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ ? ಶಸ್ತ್ರೇಣ ದಾರಯಿತ್ವಾ,-ಛಿತ್ವಾ| ಏವಂ ಶಿರಃಕಪಾಲಾನಿ ಶೋಧಯಿತ್ವಾಗರ್ಭಿಣೀಕೋಷ್ಠಬಾಹ್ಯಾನಿ ಕೃತ್ವಾ, ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ, ಕಕ್ಷೋರಸ್ತಾಲುಚಿಬುಕಪ್ರದೇಶೇಽನ್ಯತಮೇ-ತದ್ವಿಷಯೇ, ಸಮಾಲಮ್ಬ್ಯ-ತಂ ಗರ್ಭಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ, ದೃಢಂ ಕೃತ್ವಾ ಆಕರ್ಷೇತ್| ಕೇನ ? ಗರ್ಭಶಙ್ಕುನಾ| ಕಃ ? ಕುಶಲಃ,-ಅಭ್ಯಸ್ತಕರ್ಮಾ ವೈದ್ಯಃ| ಅಭಿನ್ನಶಿರಸಂ-ಅವಿದಾರಿತೋತ್ತಮಾಙ್ಗಂ ಪುನರ್ಗರ್ಭಂ, ಅಕ್ಷಿಕೂಟಯೋಸ್ತಥಾ ಗಣ್ಡಯೋಸ್ತದ್ವಿಷಯೇಽನ್ಯತಮೇ ಪ್ರದೇಶೇ-ಕದಾಚಿದಕ್ಷಿಕೂಟಪ್ರದೇಶೇ ಕದಾಚಿದ್ಗಣ್ಡಪ್ರದೇಶೇ, ಸಮಾಲಮ್ಬ್ಯ ತಂ ಗರ್ಭಂ ದೃಢಂ ಗರ್ಭಶಙ್ಕುನಾ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಕರ್ಷೇತ್|

Adhikarana bAhucCedanAdi (33-34) · Śloka 34

| ಬಾಹುಂ ಚ್ಛಿತ್ವಾಂಽಸಸಕ್ತಸ್ಯ ವಾತಾಧ್ಮಾತೋದರಸ್ಯ ತು||೩೩|| ವಿದಾರ್ಯ ಕೋಷ್ಠಮನ್ತ್ರಾಣಿ ಬಹಿರ್ವಾ ಸನ್ನಿರಸ್ಯ ಚ| |೩೪|

ಅಂಸಾಭ್ಯಾಂ ಸಕ್ತೋಂಽಸಸಕ್ತಃ, ತಸ್ಯ ಬಾಹುಂ ಚ್ಛಿತ್ವಾಽಽಕರ್ಷಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ವಾಮೇನಾಂಸೇನ ಸಕ್ತಸ್ಯ ವಾಮಂ ಬಾಹುಂ ದಕ್ಷಿಣೇನಾಂಸೇನ ಸಕ್ತಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಂ ಬಾಹುಂ ಚ್ಛಿತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಾತೇನಾಧ್ಮಾತಂ-ದೃತಿವತ್ಪೂರಿತಂ, ಉದರಂ ಯಸ್ಯ ಮೂಢಗರ್ಭಸ್ಯಾಽಸೌ ವಾತಾಧ್ಮಾತೋದರಃ, ತಸ್ಯ ತು ಕೋಷ್ಠಂ-ಆಮಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಯಂ, ವಿದಾರ್ಯ-ಪಾಟಯಿತ್ವಾ, ಅನ್ತ್ರಾಣೀ ಚ ಬಹಿಃ ಸಮ್ಯಙ್ಕ್ಷಿರಸ್ಯ-ಬಾಹ್ಯತಃ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ, ಆಕರ್ಷೇತ್|

Adhikarana kaTIsaktasya dAraNAdi (34) · Śloka 34

| ಕಟೀಸಕ್ತಸ್ಯ ತದ್ವಚ್ಚ ತತ್ಕಪಾಲಾನಿ ದಾರಯೇತ್||೩೪||

ಕಟೀಸಕ್ತಸ್ಯೇತಿ ತೃತಿಯಾ ಸಮಾಸಃ| ಕಟ್ಯಾ ಸಕ್ತಸ್ಯ-ಕಕುದ್ಮತ್ಯಾ ಲೀನಸ್ಯ, ತದ್ವಚ್ಚೇತಿ ತೇನ-ವಾತಾಧ್ಮಾತೋದರೇಣ, ತುಲ್ಯಂ ಕರ್ಮ ದಾರಣಾತ್ಮಕಂ ಕೃತ್ವಾ, ತತ್ಕಪಾಲಾನಿ ತಸ್ಯಾಃ-ಕಟ್ಯಾಃ, ಕಪಾಲಾನಿ-ಖಣ್ಡನಿ, ವಿದಾರಯೇತ್|

Adhikarana sAmAnyena mUDhagarBacikitsA (35) · Śloka 35

ಇತಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಗರ್ಭಸ್ಯಾಕರ್ಷಣಮುಕ್ತ್ವಾ, ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಮೂಢಗರ್ಭಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ ಯದ್ಯದ್ವಾಯುವಶಾದಙ್ಗಂ ಸಜ್ಜೇದ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ಖಣ್ಡಶಃ| ತತ್ತಚ್ಛಿತ್ತ್ವಾಽಽಹರೇತ್ಸಮ್ಯಗ್ರಕ್ಷೇನ್ನಾರೀಂ ಚ ಯತ್ನತಃ||೩೫||

ಯದ್ಯದಙ್ಗಂ ಮೂಢಗರ್ಭಸ್ಯ ವಾಯುವಶಾತ್ ಸಜ್ಜೇತ್-ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಯೇತ್, ತತ್ತದಙ್ಗಂ ಖಣ್ಡಶೋ-ಲವಶಃ, ಚ್ಛಿತ್ವಾ-ದಾರಯಿತ್ವಾ, ಸಮ್ಯಗಾಹರೇತ್| ಕಿಲೈಕವೇಲಯಾ ಸಕಲಗರ್ಭಶರೀರಚ್ಛೇದನಾದನ್ತಸ್ಥಿತಮೂಢಗರ್ಭಾಯಾ ನಾರ್ಯಾ ಅಪಿ ಬಲವಚ್ಛಸ್ತ್ರನಿಪಾತನಾದ್ವಿಘಾತಃ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತ ಇತಿ ಖಣ್ಡಶ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅತ ಏವಾಹ-ರಕ್ಷೇದಿತ್ಯಾದಿ| ನಾರೀಂ ಚ ಯತ್ನೇನ-ತಾತ್ಪರ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ, ರಕ್ಷೇತ್| ಯಥಾ ನಾರ್ಯಾ ಅಙ್ಗಂ ಕಿಞ್ಚಿದಪಿ ನ ಚಿದ್ಯತೇ ತಥಾ ವಿಧೇಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana tatra BiShajA svamatyA yatnaH kAryaH (36) · Śloka 36

ಗರ್ಭಸ್ಯ ಹಿ ಗತಿಂ ಚಿತ್ರಾಂ ಕರೋತಿ ವಿಗುಣೋಽನಿಲಃ| ತತ್ರಾನಲ್ಪಮತಿಸ್ತಸ್ಮಾದವಸ್ಥಾಪೇಕ್ಷಮಾಚರೇತ್||೩೬||

ಯಸ್ಮಾದ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ಚಿತ್ರಾಂ-ನಾನಾರೂಪಾಂ, ಗತಿಂ-ಅವಸ್ಥಿತಿಂ, ವಿಗುಣಃ ಪ್ರಕುಪಿತಃ, ಪ್ರಭಞ್ಜನಃ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಽನಲ್ಪಮತಿಃ-ಮಹಾಬುದ್ಧಿರ್ವೈದ್ಯಃ, ಸ ತತ್ರ-ತಸ್ಯಾಂ ಗತೌ, ಅವಸ್ಥಾಪೇಕ್ಷಮಾಚರೇತ್,-ಮೂಢಗರ್ಭಂ ಪ್ರತ್ಯನುಕ್ತಮಪ್ಯವಸ್ಥಿತಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana jIvato garbhasya chedananiShedhaadi (37) · Śloka 37

ಛಿನ್ದ್ಯಾದ್ಗರ್ಭಂ ನ ಜೀವನ್ತಂ ಮಾತರಂ ಸ ಹಿ ಮಾರಯೇತ್| ಸಹಾತ್ಮನಾ, ನ ಚೋಪೇಕ್ಷ್ಯಃ ಕ್ಷಣಮಪ್ಯಸ್ತಜೀವಿತಃ||೩೭||

ಜೀವನ್ತಂ ಗರ್ಭಂ ಗರ್ಭಿಣ್ಯನ್ತರ್ಮೃತಗರ್ಭಲಕ್ಷಣಾನಭಿಜ್ಞೋ ವೈದ್ಯಾಭಿಮಾನೀ ಯಃ ಸ ತಂ ಗರ್ಭಂ ನ ದಾರಯೇತ್| ಕುತೋ ಹೇತೋಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಯಸ್ಮಾತ್ಸಮಾತರಂ ಮಾರಯೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಸಹಾತ್ಮನಾ,- ಮಾತರಮಾತ್ಮಾನಂ ಚ, ಸ ಛಿನ್ನೋ ಗರ್ಭೋ ವ್ಯಾಪಾದಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನ ಚಾಸ್ತಜೀವಿತೋ-ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಅನ್ತರ್ಮೃತೋ ಗರ್ಭಃ, ಕ್ಷಣಮಪಿ-ಮುಹೂರ್ತಮಾತ್ರಮಪಿ, ಉಪೇಕ್ಷ್ಯಃ| ಅಪಿ ತು ತಸ್ಯ ದ್ರಾಗೇವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana mUDhagarBastriyA asAdhyatvam (38) · Śloka 38

ಇದಾನೀಮುಪೇಕ್ಷ್ಯಾಂ ಮೂಢಗರ್ಭಾ ಸ್ತ್ರಿಯಮಾಹ ಯೋನಿಸಂವರಣಭ್ರಂಶಮಕ್ಕಲ್ಲಶ್ವಾಸಪೀಡಿತಾಮ್| ಪೂತ್ಯುದ್ಗಾರಾಂ ಹಿಮಾಙ್ಗೀ ಚ ಮೂಢಗರ್ಭಾಂ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್||೩೮||

ಯೋನೇಃ ಸಂವರಣಂ-ಸಂವೃತಯೋನಿತ್ವಮ್, ತಥಾ ತಸ್ಯಾ ಏವ ಯೋನೇರ್ಭ್ರಶಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯವನಮ್, ತಥಾ ಮಕ್ಕಲ್ಲಃ-ಶಿರೋಬಸ್ತಿಕೋಷ್ಠಶೂಲಲಕ್ಷಣಃ ಪ್ರಾಗುಕ್ತೋ ವ್ಯಾಧಿಃ, ತೈರ್ಯೋನಿಸಂವರಣಾದಿಭಿಃ ಪೀಡಿತಾಮ್| ತಥಾ, ಪೂತ್ಯುದ್ಗಾರಾಮ್| ತಥಾ, ಹಿಮಾಙ್ಗೀಮ್| ಏವಂವಿಧಾಂ ಮೂಢಗರ್ಭಾಂ ತ್ಯಜೇತ್-ನೋಪಕ್ರಮೇತ್|

Adhikarana aparApAtanam (39-40) · Śloka 40

ಅಥಾಪತನ್ತೀಮಪರಾಂ ಪಾತಯೇತ್ಪೂರ್ವವದ್ಭಿಷಕ್| ಏವಂ ನಿರ್ಹೃತಶಲ್ಯಾಂ ತು ಸಿಞ್ಚೇದುಷ್ಣೇನ ವಾರಿಣಾ||೩೯|| ದದ್ಯಾದಭ್ಯಕ್ತದೇಹಾಯೈ ಯೋನೌ ಸ್ನೇಹಪಿಚುಂ ತತಃ| ಯೋನಿರ್ಮೃದುರ್ಭವೇತ್ತೇನ ಶೂಲಂ ಚಾಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ||೪೦||

ಅಥ-ಮೂಢಗರ್ಭಾಹರಣಾದನನ್ತರಂ, ಅಪರಾಂ-ಜರಾಯುಸಂಜ್ಞಾಂ, ಅಪತನ್ತೀಮನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತೀಂ, ಪೂರ್ವವತ್ಪಾತಯೇತ್| ಪೂರ್ವೇಣ ತುಲ್ಯಂ-ಪೂರ್ವವತ್, ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನಾಪರಾಪಾತನೋಕ್ತವಿಧಿನಾ "ಹಿರಣ್ಯಪುಷ್ಪೀಮೂಲಂ ಚ" (ಹೃ.ಶಾ. ಅ. ೧/೮೩) ಇತ್ಯಾದಿನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಂ-ಅನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ, ನಿರ್ಹೃತಂ ಶಲ್ಯಂ-ಗರ್ಭಜರಾಯುಸಂಜ್ಞಂ, ಯಸ್ಯಾಸ್ತಾಂ ತು ಸ್ತ್ರಿಯಮುಷ್ಣೇನ ಜಲೇನ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ತತಃ-ಸ್ನಾನಾದನನ್ತರಂ, ಅಭ್ಯಕ್ತಶರೀರಾಯೈ ಸ್ತ್ರಿಯೈ ಯೋನೌ ಸ್ನೇಹಪಿಚುಂ ದದ್ಯಾತ್| ತೇನ-ಸ್ನೇಹಪಿಚುನಾ, ಅಸ್ಯಾಃ-ಯೋಷಿತಃ, ಯೋನಿರ್ಮೃದುರ್ಭವೇತ್| ಶೂಲಂ-ರುಜಾ ಚ, ಪ್ರಶಮ್ಯತಿ|

Adhikarana nirhRutaSalyAyA upacAraH (41-46) · Śloka 46

ದೀಪ್ಯಕಾತಿವಿಷಾರಾಸ್ನಾಹಿಙ್ಗ್ವೇಲಾಪಞ್ಚಕೋಲಕಾತ್| ಚೂರ್ಣಂ ಸ್ನೇಹೇನ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಕ್ವಾಥಂ ವಾ(ತಾಂ)ಪಾಯಯೇತ್ತತಃ||೪೧|| ಕಟುಕಾತಿವಿಷಾಪಾಠಾಶಾಕತ್ವಗ್ಘಿಙ್ಗುತೇಜಿನೀಃ| ತದ್ವಚ್ಚ ದೋಷಸ್ಯನ್ದಾರ್ಥಂ ವೇದನೋಪಶಮಾಯ ಚ||೪೨|| ತ್ರಿರಾತ್ರಮೇವಂ, ಸಪ್ತಾಹಂ ಸ್ನೇಹಮೇವ ತತಃ ಪಿಬೇತ್| ಸಾಯಂ ಪಿಬೇದರಿಷ್ಟಂ ಚ ತಥಾ ಸುಕೃತಮಾಸವಮ್||೪೩|| ಶಿರೀಷಕಕುಭಕ್ವಾಥಪಿಚೂನ್ ಯೋನೌ ವಿನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಉಪದ್ರವಾಶ್ಚ ಯೇಽನ್ಯೇ ಸ್ಯುಸ್ತಾನ್ ಯಥಾಸ್ವಮುಪಾಚರೇತ್||೪೪|| ಪಯೋ ವಾತಹರೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ದಶಾಹಂ ಭೋಜನೇ ಹಿತಮ್| ರಸೋ ದಶಾಹಂ ಚ ಪರಂ ಲಘುಪಥ್ಯಾಲ್ಪಭೋಜನಾ||೪೫|| ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗಪರಾ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಬಲಾತೈಲಾದಿಕಾನ್ ಭಜೇತ್| ಊರ್ಧ್ವಂ ಚತುರ್ಭ್ಯೋ ಮಾಸೇಭ್ಯಃ ಸಾ ಕ್ರಮೇಣ ಸುಖಾನಿ ಚ||೪೬||

ತತಃ-ಸ್ನಾನಾಭ್ಯಙ್ಗಾದನನ್ತರಂ, ದೀಪ್ಯಕಾದೇಶ್ಚೂರ್ಣ ಸ್ನೇಹೇನ-ಘೃತಾದಿನಾ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದಿವಶಾತ್ ಯಥಾಯೋಗ್ಯೇನ,, ತಾಂ-ಸ್ತ್ರಿಯಂ, ಪಾಯಯೇತ್| ಕಲ್ಕಂ ವಾದೀಪ್ಯಕಾದೇರ್ಜಲೇನ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ, ಸ್ನೇಹೇನ ತಾಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಕ್ವಾಥಂ ವಾ ದೀಪ್ಯಕಾದೇಸ್ತಾಂ ಪಾಯಯೇತ್| ತಥಾ, ಕಟುಕಾದೀನಿ ತದ್ವತ್ ತಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಏತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಚೂರ್ಣೀಕೃತ್ಯ ಸ್ನೇಹೇನ ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯ ಕ್ವಾಥೀಕೃತ್ಯ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್| ಶಾಕಂ-ಖರಚ್ಛದಮ್| ತ್ವಕ್-ತ್ವಚಮ್| ತೇಜಿನೀ-ತೇಜೋವತೀ| ಕಿಮರ್ಥಂ ಪಾಯಯೇತ್ ? ದೋಷಸ್ಯನ್ದಾರ್ಥಮ್| ದೋಷಸ್ಯ-ರಕ್ತಾದೇಃ, ಸ್ಯನ್ದಃ-ಸ್ರವಣಂ, ತದರ್ಥಂ ಪಾಯಯೇತ್| ತಥಾ, ವೇದನಾಯಾಃ-ಪೀಡಾಯಾಃ, ಉಪಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಚ| ತ್ರಿರಾತ್ರಮೇವಂ ಮೂಢಗರ್ಭಾಕರ್ಷಣದಿನಾತ್ಪ್ರಭೃತಿ ಕಾರ್ಯಮ್| ತತಃ-ತ್ರಿರಾತ್ರಾದನನ್ತರಂ, ಸಾ ಮೂಢಗರ್ಭಾ, ಸಪ್ತಾಹಂ ಸ್ನೇಹಮೇವ ಪಿಬೇತ್, ನ ತು ರೂಕ್ಷೌಷಧಮ್, ಇತ್ಯೇವಕಾರೋಽವಧಾರಣಾರ್ಥೋ ದ್ಯೋತಯತಿ| ಸಾಯಂ-ದಿನಾನ್ತೇ, ಅರಿಷ್ಟಂ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಂ, ಪಿಬೇತ್| ತಥಾ, ಶೋಭನಂ ಕೃತ್ವಾ ಕೃತಂ-ನಿಷ್ಪಾದಿತಂ, ಆಸವಂ-ಮದ್ಯವಿಶೇಷಂ, ತಥಾ ಶಿರೀಷಕಕುಭಕ್ವಾಥಾಕ್ತಾನ್ ಪಿಚೂನ್-ವಿಕೇಶಿಕಾಪ್ರಾಯಾನ್ ಕಾರ್ಪಾಸಾದಿಮಯಾನ್, ಯೋನೌ ವಿನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಉಪದ್ರವಾ ಜ್ವರಾದಯಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಯೇ ಭವೇಯುಃ, ತಾನ್-ಉಪದ್ರವಾನ್, ಯಥಾಸ್ವಮುಪಾಚರೇತ್,-ಯಸ್ಯ ಜ್ವರಾದೇರ್ಯ ಆತ್ಮೀಯ ಉಪಕ್ರಮಃ, ತೇನ ತಮುಪಕ್ರಮೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತಚ್ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮಾಸೇವ್ಯ, ಅನನ್ತರಂ ಯತ್ಕರ್ತವ್ಯಂ ಮೂಢಗರ್ಭಾಯಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಸ್ತದಾಹ- ಪಯಃ-ಕ್ಷೀರಂ, ಅನನ್ತರಂ ತಸ್ಯೈ ದಶಾಹಂ ಭೋಜನೇ ಹಿತಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ವಾತಹರೈಃ-ರಾಸ್ನಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ, ಸಿದ್ಧಂ-ಶೃತಮ್| ದಶಾಹಾದನನ್ತರಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಚ ದಶಾಹಂ ರಸೋ ಭೋಜನೇ ಹಿತಃ| ಪರಂ-ಅತೋ ದಿನವಿಂಶತೇರನನ್ತರಂ, ಸಾ-ಸ್ತ್ರೀ, ಲಘುಪಥ್ಯಾಲ್ಪಭೋಜನಾ ಸತೀ, ತಥಾ ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗಪರಾತತ್ಪ್ರಧಾನಾ ಸತೀ, ಸ್ನೇಹಾನ್-ಬಲಾತೈಲಾದಿಕಾನ್, ಭಜೇತ್| ಊರ್ಧ್ವಂ-ಅನನ್ತರಂ ಚತುರ್ಭ್ಯೋ ಮಾಸೇಭ್ಯಃ ಪಞ್ಚಮಮಾಸಾತ್ಪ್ರಭೃತಿ, ಸಾ-ನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಮೂಢಗರ್ಭಾ ಸ್ತ್ರೀ, ಕ್ರಮೇಣ-ನ ತು ಸಹಸಾ, ಸುಖಾನಿ-ಅನ್ನಪಾನಾಹಾರವಿಹಾರರೂಪಾಣಿ, ಭಜೇತ್|

Adhikarana balAtailam (47-52) · Śloka 52

ಅಥ ಬಲಾತೈಲಂ ನಿರೂಪಯತಿ ಬಲಾಮೂಲಕಷಾಯಸ್ಯ ಭಾಗಾಃ ಷಟ್ ಪಯಸಸ್ತಥಾ| ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಚೈಕತಃ||೪೭|| ನಿಷ್ಕ್ವಾಥಭಾಗೋ ಭಾಗಶ್ಚ ತೈಲಸ್ಯ ತು ಚತುರ್ದಶಃ| ದ್ವಿಮೇದಾದಾರುಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಕಾಕೋಲೀದ್ವಯಚನ್ದನೈಃ||೪೮|| ಸಾರಿವಾಕುಷ್ಠತಗರಜೀವಕರ್ಷಭಸನ್ಧವೈಃ| ಕಾಲಾನುಸಾರ್ಯಾಶೈಲೇಯವಚಾಗುರುಪುನರ್ನವೈಃ||೪೯|| ಅಶ್ವಗನ್ಧಾವರೀಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಾಯಷ್ಟೀವರಾರಸೈಃ| ಶತಾಹ್ವಾಶೂರ್ಪಪರ್ಣ್ಯೇಲಾತ್ವಕ್ಪತ್ರೈಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಕಲ್ಕಿತೈಃ||೫೦|| ಪಕ್ವಂ ಮೃದ್ವಗ್ನಿನಾ ತೈಲಂ ಸರ್ವವಾತವಿಕಾರಜಿತ್| ಸೂತಿಕಾಬಾಲಮರ್ಮಾಸ್ಥಿಹತಕ್ಷೀಣೇಷು ಪೂಜಿತಮ್||೫೧|| ಜ್ವರಗುಲ್ಮಗ್ರಹೋನ್ಮಾದಮೂತ್ರಾಘಾತಾನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿಜಿತ್| ಧನ್ವನ್ತರೇರಭಿಮತಂ ಯೋನಿರೋಗಕ್ಷಯಾಪಹಮ್||೫೨||

ಬಲಾಯಾ ಮೂಲಾನಿ, ತೇಷಾಂ ಕಷಾಯಃ-ಕ್ವಾಥಃ, ತಸ್ಯ ಭಾಗಾಃ ಷಟ್| ತೈಲೈಕಭಾಗಾಪೇಕ್ಷಯೈತದ್ಬೋಧ್ಯಮ್| ಪಯಸಸ್ತಥಾ-ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಷಡೇವ ಭಾಗಾಃ| ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಚೈಕತಃ-ಏಕತ್ರ ಕ್ವಥಿತಾನಾಂ ನಿಷ್ಕ್ವಾಥಭಾಗಃ| ಯವಾದೀನಾಂ ತೈಲಸಮೋ ನಿಷ್ಕ್ವಾಥಭಾಗ ಏಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಂ ತ್ರಯೋದಶ ಭಾಗಾ ಭವನ್ತಿ| ತೈಲಸ್ಯ ತು ಚತುರ್ದಶೋ ಭಾಗಃ| ಚತುರ್ದಶಾನಾಂ ಪೂರಣಃ "ತಸ್ಯ ಪೂರಣೇ ಡಟ್" ಇತಿ ಡಟ್| ಏತದೇವ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕ್ರಿಯತೇ ಶಿಷ್ಯಹಿತಾರ್ಥಮ್| ತತ್ರ ಯದಾ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ ತೈಲಸ್ಯ ಶ್ರಪಯಿತವ್ಯಾನಿ ತದಾ ಬಲಾಮೂಲಪಲಾನಿ ಚತುರ್ವಿಶತಿರ್ಭವನ್ತಿ, ಜಲಪಲಶತಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಚತುರಶೀತ್ಯಧಿಕಾನಿ, ತತಶ್ಚತುರ್ಥಾಶೇನ ಷಣ್ಣವತಿಃ ಕ್ವಾಥಪಲಾನಿ| ಕ್ಷೀರಪಲಾನಿ ಷಣ್ಣವತಿಃ| ಯವಾದೀನಾಂ ಪಲಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ, ಪಾನೀಯಪಲಾನಿ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಃ, ಷೋಡಶಪಲಾನಿ ಕಷಾಯಸ್ಯ| ದ್ವಿಮೇದಾದೀನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿಪ್ರತ್ಯೇಕಮರ್ಧಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಾನಿ ರಕ್ತಿಕಯಾ ಪಞ್ಚಮಭಾಗಸಹಿತಯಾ ಸಧಾನಕಯಾಽಧಿಕಾನೀತಿ| ಕಾಲಾನುಸಾರ್ಯಾ-ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ| ಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಾಕ್ಷೀರವಿದಾರೀ| ವರಾ-ತ್ರಿಫಲಾ| ರಸೋ-ಬೋಲಃ| ಯೋಽಯಂ ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥದಶಮೂಲೈರೇಕೋ ಭಾಗಃ ಪರಿಕಲ್ಪಿತಃ, ತತ್ರ ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ತ್ರಯೋಂಽಶಾ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ದಶಾಂಶಾ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| "ಕಲ್ಪಯೇತ್ಸದೃಶಾನ್ಭಾಗಾನ್ ಪ್ರಮಾಣಂ ಯತ್ರ ನೋದಿತಮ್|" (ಹೃ. ಕ. ಅ. ೬/೨೪) ಇತಿ ವಚನಾತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೪)- "ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥದಶಮೂಲಕಷಾಯಸ್ಯ ಭಾಗಃ" ಇತಿ| ಯೇ ತು ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ತ್ರಯೋಂಽಶಾ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಚತುರ್ಥೋಂಽಶ ಇತಿ ಭಾಗೋಽಯಂ ಕಲ್ಪ್ಯ ಇತ್ಯಾಹುಃ, ತೇ ತು ಪೌರ್ವಾಪರ್ಯಂ ನ ಪರ್ಯಾಲೋಚಯನ್ತ್ಯೇವ| ಯತಃ "ಕಲ್ಪಯೇತ್" ಇತ್ಯಾದಿಕಯಾ ಪರಿಭಾಷಯಾ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಮೇಷಾಂ ಸಮಾಂಶತ್ವಂ ನಿಯಮಿತಮೇವ| ಪೃಥಕ್ ಷಷ್ಠ್ಯಾಽತ್ರ ಯೋ ನಿರ್ದೇಶಃ ಸ ಚನ್ದೋನುರೋಧಾದೇವ ಬೋಧ್ಯಃ| ತಥಾ ಚಾನೇನೈವ ತನ್ತ್ರಕೃತಾ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಸಮಸ್ತಾನ್ಯೇವೈತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನಿ| ಅಪಿ ಚ, ದಶಮೂಲಸ್ಯಾಧಿಕ್ಯೇನ ವಾತರೋಗಹನ್ತೃತ್ವಂ ಯಥಾಽಸ್ಯ ತೈಲಸ್ಯ, ನ ತಥಾ ಯವಾದಿಭಿರಿತಿ ಸರ್ವಥಾ ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಶ್ರೇಯಃ| ಮೃದ್ವಗ್ನಿನೇತಿ ಮೃದುಶಬ್ದೋಽಗ್ನಿವಿಶೇಷಣಾಯ ಪ್ರಯುಕ್ತಃ| ಕಿಲ ಖರತರದಹನಸಮ್ಪರ್ಕಾತ್ ಕ್ಷೀರಬಾಹುಲ್ಯೇನಾಸ್ಯ ತೈಲಸ್ಯ ಝಟಿತಿ ಪಾಕಾತಿಕ್ರಾನ್ತತಾಽಪಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸಮ್ಭಾವ್ಯತೇ| ಏತಚ್ಚ ತೈಲಮಶೇಷವಾತರೋಗಹನ್ತೃ| ತಥಾ, ಸೂತಿಕಾದಿಷು ಪ್ರಶಸ್ತಮ್| ತಥಾ, ಜ್ವರಾದಿಜಿತ್| ತಥಾ, ಭಗವತೋ ಧನ್ವನ್ತರೇರಭಿಮತಮ್, ಅತಿಶಯಗುಣವತ್ವಾತ್| ತಥಾ, ಯೋನಿರೋಗಂ ಕ್ಷಯಂ ಚಾಪಹನ್ತಿ|

Adhikarana mRutagarBiNyA jIvadgarBaniShkAsanAdi (53) · Śloka 53

ಬಸ್ತಿದ್ವಾರೇ ವಿಪನ್ನಾಯಾಃ ಕುಕ್ಷಿಃ ಪ್ರಸ್ಪನ್ದತೇ ಯದಿ| ಜನ್ಮಕಾಲೇ ತತಃ ಶೀಘ್ರಂ ಪಾಟಯಿತ್ವೋದ್ಧರೇಚ್ಛಿಶುಮ್||೫೩||

ವಿಪನ್ನಾಯಾಃ-ಮೃತಾಯಾ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ, ಯದಿ ಕುಕ್ಷಿಃ ಪ್ರಸ್ಪನ್ದತೇ-ಅತ್ಯನ್ತಂ ಚಲತಿ| ಕ್ವ ಪ್ರದೇಶೇ ? ಬಸ್ತಿದ್ವಾರೇ,-ತತ್ಸಮೀಪೇ| ಕದಾ ? ಜನ್ಮಕಾಲೇ,-ಗರ್ಭಪ್ರಸವೋನ್ಮುಖೇ ಕಾಲೇ| ತದಾ ಕುಶಲೋ ವೈದ್ಯಃ ಶೀಘ್ರಂ [ ತತಃ-] ಕುಕ್ಷಿಪ್ರಸ್ಪನ್ದನಾದನನ್ತರಂ, ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಶಿಶುಂ-ಬಾಲಂ, ಉದ್ಧರೇತ್|

Adhikarana garBe sravati saptasu mAseShu saptayogAH (54-58) · Śloka 58

ಮಧುಕಂ ಶಾಕಬೀಜಂ ಚ ಪಯಸ್ಯಾ ಸುರದಾರು ಚ| ಅಶ್ಮನ್ತಕಃ ಕೃಷ್ಣತಿಲಾಸ್ತಾಮ್ರವಲ್ಲೀ ಶತಾವರೀ||೫೪|| ವೃಕ್ಷಾದನೀ ಪಯಸ್ಯಾ ಚ ಲತಾ ಸೋತ್ಪಲಸಾರಿವಾ| ಅನನ್ತಾ ಸಾರಿವಾ ರಾಸ್ನಾ ಪದ್ಮಾ ಚ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾ||೫೫|| ಬೃಹತೀದ್ವಯಕಾಶ್ಮರ್ಯಕ್ಷೀರಿಶುಙ್ಗತ್ವಚಾ ಘೃತಮ್| ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ಬಲಾ ಶಿಗ್ರುಃ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಮಧುಪರ್ಣಿಕಾ||೫೬|| ಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ಬಿಸಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಕಸೇರು ಮಧುಕಂ ಸಿತಾ| ಸಪ್ತೈತಾನ್ ಪಯಸಾ ಯೋಗಾನರ್ದ್ಧಶ್ಲೋಕಸಮಾಪನಾನ್||೫೭|| ಕ್ರಮಾತ್ಸಪ್ತಸು ಮಾಸೇಷು ಗರ್ಭೇ ಸ್ರವತಿ ಯೋಜಯೇತ್| |೫೮|

ಮಧುಕಾದಿದ್ರವ್ಯೋಪಲಕ್ಷಿತಾನ್ ಸಪ್ತ ಯೋಗಾನ್ ಕ್ರಮಾತ್-ಯಥಾಕ್ರಮನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನತಿಕ್ರಮೇಣ, ಸಪ್ತಸು ಮಾಸೇಷು ಗರ್ಭೇ ಸ್ರವತಿ ತದ್ರಕ್ಷಾರ್ಥಂ ತಾನ್ ಯೋಜಯೇತ್| ಕೀದೃಶಾನ್ ಯೋಗಾನ್ ? ಅರ್ದ್ಧಶ್ಲೋಕೇನ ಸಮಾಪನಂ-ಸಮಾಪ್ತಿಃ, ಯೇಷಾಂ ತಾನರ್ದ್ಧಶ್ಲೋಕಸಮಾಪನಾನ್| ಅಶ್ಮನ್ತಕೋ-ಯಮಲಪತ್ರಕಃ| ತಾಮ್ರವಲ್ಲೀ-ರಾಮತರುಣೀ, ಮಞ್ಜಿಷ್ಠೇತ್ಯೇಕೇ| ಲತಾ-ಗನ್ಧಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ, ಗೌರಸಾರಿವೇತ್ಯನ್ಯೇ| ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ-ಕೃಷ್ಣಸಾರಿವಾ| ಕ್ಷೀರಿಣಾಂ-ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದೀನಾಂ, ಶುಙ್ಗಾಃ, ತಥಾ ತೇಷಾಮೇವ ತ್ವಕ್ ಚೇತಿ ದ್ವನ್ದ್ವಃ| "ದ್ವನ್ದ್ವಾಚ್ಚುದಷಹಾನ್ತಾತ್" ಇತಿ ಟಚ್|

Adhikarana aShTamanavamadaSamamAseShu yogAH (58-60) · Śloka 60

| ಕಪಿತ್ಥಬಿಲ್ವಬೃಹತೀಪಟೋಲೇಕ್ಷುನಿದಿಗ್ಧಿಕಾತ್||೫೮|| ಮೂಲೈಃ ಶೃತಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಕ್ಷೀರಂ ಮಾಸೇ ತಥಾಽಷ್ಟಮೇ| ನವಮೇ ಸಾರಿವಾನನ್ತಾಪಯಸ್ಯಾಮಧುಯಷ್ಟಿಭಿಃ||೫೯|| ಯೋಜಯೇದ್ದಶಮೇ ಮಾಸಿ ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪಯಸ್ಯಯಾ| ಅಥವಾ ಯಷ್ಟಿಮಧುಕನಾಗರಾಮರದಾರುಭಿಃ||೬೦||

ಕಪಿತ್ಥಾದೀನಾಂ ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದ್ವಃ| ಕಪಿತ್ಥಾದೇರ್ದ್ರವ್ಯಾನ್ಮೂಲೈಃ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಮಷ್ಟಮೇ ಮಾಸಿ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ನವಮೇ ಮಾಸಿ ಸಾರಿವಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ದಶಮೇ ಮಾಸಿ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಮಥವಾ ಯಷ್ಟ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana garBaviShaye~aj~jAnAM mativiBramaH (2) · Śloka 2

ಅವಸ್ಥಿತಂ ಲೋಹಿತಮಙ್ಗನಾಯಾ ವಾತೇನ ಗರ್ಭಂ ಬ್ರುವತೇಽನಭಿಜ್ಞಾಃ| ಗರ್ಭಾಕೃತಿತ್ವಾತ್ಕಟುಕೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಸ್ರುತೇ ಪುನಃ ಕೇವಲ ಏವ ರಕ್ತೇ||೬೧|| ಗರ್ಭಂ ಜಡಾ ಭೂತಹೃತಂ ವದನ್ತಿ ಮೂರ್ತೇನ ದೃಷ್ಟಂ ಹರಣಂ ಯತಸ್ತೈಃ| ಓಜೋಶನತ್ವಾದಥವಾಽವ್ಯವಸ್ಥೈ- ರ್ಭೂತೈರುಪೇಕ್ಷ್ಯೇತ ನ ಗರ್ಭಮಾತಾ||೬೨|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ- ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪನ್ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨||

ಲೋಹಿತಂ ವಾತೇನ ಹೇತುನಾಽವಸ್ಥಿತಂ-ಕುಕ್ಷೌ ಪವನೇನ ರುದ್ಧಂ, ಗರ್ಭಂ ಬ್ರುವತೇಽನಭಿಜ್ಞಾಃ| ನಞತ್ರ ಪರ್ಯುದಾಸೇ, ಅಭಿಜ್ಞಸದ್ದೃಶಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕುತಸ್ತೇಷಾಂ ಭ್ರಾನ್ತಿಃ ? ಇತಿ ತದ್ವೀಜಮಾಹ-ಗರ್ಭಾಕೃತಿತ್ವಾದಿತಿ| ಗರ್ಭಸ್ಯಾಕೃತಿಃ-ಸಂಸ್ಥಾನಮುನ್ನತ್ಯಾದಿಕಮ್, ತಥಾ "ಹೃಲ್ಲಾಸದೌರ್ಹೃದ" (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧೧/೫೧) ಇತ್ಯಾದಿ ರಕ್ತಗುಲ್ಮನಿದಾನೋಕ್ತಂ ಲಕ್ಷಣಂ, ವಾತರುದ್ಧಲೋಹಿತಾವಸ್ಥಿತೌ ಗರ್ಭಸ್ಥಿತೌ ಚೋಭಯತ್ರ ಸಮಾನಮ್| ಅತೋಽಲ್ಪಬುದ್ಧಿತ್ವಾದವಸ್ಥಿತಂ ಲೋಹಿತಂ ಗರ್ಭಂ ಬ್ರುವತೇ| ಕಟುಕೋಷ್ಣಾದಿಭಿಃ-ಅವಸ್ಥಿತಲೋಹಿತಸ್ರುತಿಹೇತುಭಿಃ, ಸ್ರುತೇ ಕೇವಲ ಏವ ರಕ್ತೇ-ಗರ್ಭರಹಿತೇ, ಜಡಾಃ ನಿರ್ಬುದ್ಧಯೋ, ಭೂತಹೃತಮಿತಿ ಗರ್ಭಂ ವದನ್ತಿ| ಪುನಃಶಬ್ದಃ ಶಿರಸಃ ಕಮ್ಪಂ ಕೃತ್ವಾ ತೇಷಾಮಸಮ್ಭಾವ್ಯಾಙ್ಗೀಕಾರೇಣ ಸರ್ವಜನಪ್ರಥಿತೇನ ಜಡತ್ವಂ ಸಹೇತುಕಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ| ಅತ ಏವಾಹ-ಯತೋ,-ಯಸ್ಮಾತ್, ಮೂರ್ತೇಃ-ಶರೀರಸ್ಯ, ಹರಣಂ ತೈಃ-ಭೂತೈಃ, ನ ದ್ದೃಷ್ಟಂ-ನ ಕ್ವಚಿದುಪಲಬ್ಧಮ್, ಅತಃ-ಅಸಮ್ಭಾವ್ಯವಸ್ತುಪ್ರತಿಜ್ಞಾನಾತ್, ತೇಷಾಂ ಜಡತ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನನು, ಏತದಪಿ ಕಥಮುಚ್ಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಓಜೋಶನತ್ವಾತ್| ಯಸ್ಮಾತ್ತೇ ಭೂತಾ ಓಜೋಶನಾಃ-ಓಜೋಭಕ್ಷಣಮರ್ಯಾದಾಃ| ಅಥವಾ ಕದಾಚಿತ್ತೇ-ಭೂತಾ ಉಲ್ಲಙ್ಘಿತಮರ್ಯಾದಾಃಸ್ಯುಃ| ತೈಃ-ತಥಾಭೂತೈಃ, ಅವ್ಯವಸ್ಥೈಃ-ಅವ್ಯವಸ್ಥಾವಸ್ಥಿತೈಃ, ಭೂತೈರ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ಮಾತಾ ನೋಪೇಕ್ಷ್ಯೇತ, ಅಪಿ ತು ಹ್ರಿಯೇತೈವ| ತಥಾ ಹಿ-ಯಥಾ ಗರ್ಭಮಾತೋಪಚಿತಶರೀರಾ ನ ತಥಾ ಗರ್ಭ ಇತಿ| ಉಪಜಾತೀನ್ದ್ರವಜ್ರಾಖ್ಯೇ ವೃತ್ತೇ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಗರ್ಭ ವ್ಯಾಪನ್ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨||