5. vikr̥tivijñānīyō'dhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਮਰ੍ਮਵਿਭਾਗਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਕਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਰਭ੍ਯਤੇ| ਯਤੋ ਮਰ੍ਮਵਿਭਾਗੇ ਮਰ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦ ਉਪਾਤ੍ਤਃ, ਮਰਣਕਾਰਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਰ੍ਮੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਵਿਕਤੇਰਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਮਰਣਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਇਤ੍ਯਯਮੁਚ੍ਯਤੇ-

Adhikarana vikRuti vij~jAnIyo~adhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਵਿਕਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|

ਪ੍ਰਕਤਿਃ-ਸ੍ਵਭਾਵਃ, ਪ੍ਰਕਤੇਃ-ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍, ਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਿਃ-ਵਿਕਤਿਃ, ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ-ਅਵਬੋਧਃ, ਸ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ "ਮਤੋਉ ਛਃ ਸੂਕ੍ਤਸਾਮ੍ਨੋਃ" ਇਤਿ ਛਃ, "ਅਧ੍ਯਾਯਾਨੁਵਾਕਯੋਰ੍ਲੁਕ੍" ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਪਾਕ੍ਸਿਕਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਲੁਕ੍, ਵਿਕਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ, ਤਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਵਿਕਤਿਃ ਪੁਨਰਤ੍ਰ ਰਿਸ੍ਟਮੇਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍|

Adhikarana riShTaM mRutyorli~ggam (1-3) · Śloka 3

ਅਤ ਏਵਾਹ ਪੁਸ੍ਪਂ ਫਲਸ੍ਯ ਧੂਮੋਗ੍ਨੇਰ੍ਵਰ੍ਸਸ੍ਯ ਜਲਦੋਦਯਃ| ਯਥਾ ਭਵਿਸ੍ਯਤੋ ਲਿਙ੍ਗਂ ਰਿਸ੍ਟਂ ਮਤ੍ਯੋਸ੍ਤਥਾ ਧ੍ਰੁਵਮ੍||੧|| (ਆਯੁਸ੍ਮਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਫਲਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਾਃ| ਭਵਨ੍ਤਿ ਭਿਸਜਾਂ ਭੂਤ੍ਯੈ ਕਤਜ੍ਞ ਇਵ ਭੂਭੁਜਿ||੧|| ਕ੍ਸੀਣਾਯੁਸਿ ਕਤਂ ਕਰ੍ਮ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਤਮਿਵਾਧਮੇ| ਅਯਸ਼ੋ ਦੇਹਸਨ੍ਦੇਹਂ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਹਾਨਿਂ ਚ ਯਚ੍ਛਤਿ|੨| ਤਰ੍ਹੀਦਾਨੀਂ ਗਤਾਸੂਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ| ਵਿਕਤਿਃ ਪ੍ਰਕਤੇਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾ ਰਿਸ੍ਟਸਂਜ੍ਞਯਾ)||੩||

ਯਥਾ ਫਲਸ੍ਯ ਭਾਵਿਨੋ-ਭਵਿਸ੍ਯਤਃ ਪੁਸ੍ਪਮ੍, ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਭਾਵਿਨੋ ਧੂਮਃ, ਵਰ੍ਸਸ੍ਯ ਭਾਵਿਨੋ ਜਲਦੋਦਯਃ, ਤਥਾ-ਤੇਨੈਵ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ, ਮਤ੍ਯੋਰ੍ਭਵਿਸ੍ਯਤੋ ਰਿਸ੍ਟਂ ਲਿਙ੍ਗਂ-ਗਮਕਂ, ਧ੍ਰੁਵਂ-ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍| ਦ੍ਰੁਵਸ਼ਬ੍ਦਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦਿਦਂ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ,-ਰਿਸ੍ਟਚ੍ਛਾਯਾਨੁਕਾਰਿ ਤਦਾਭਾਸਰੂਪਂ ਮਤ੍ਯੋਰ੍ਨ ਲਿਙ੍ਗਮਿਤਿ|

Adhikarana riShTABAve maraNABAvaH , dRuShTariShTe jIvitABAvaH (2) · Śloka 2

ਅਤ ਏਵਾਹ ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਰਣਂ ਦਸ੍ਟਰਿਸ੍ਟਂ ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੨|

ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਿਸ੍ਟਂ ਯਸ੍ਯ ਮਰਣਸ੍ਯ ਤਦਰਿਸ੍ਟਂ ਤਥਾਵਿਧਂ ਮਰਣਂ ਨਾਸ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਦਸ੍ਟਂ ਰਿਸ੍ਟਂ ਯਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ ਤਦੇਵਂਭੂਤਂ ਜੀਵਿਤਮਪਿ ਨਾਸ੍ਤਿ| ਯਤ੍ਤੁ ਪੁਸ੍ਪਾਦਰ੍ਸ਼ਨੇਪਿ ਵਟਵਕ੍ਸਾਦੌ ਫਲਸਦ੍ਭਾਵੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਤਤ੍ਤੁ ਕ੍ਵਛਿਦੇਵ ਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ, ਇਤਿ ਨਾਯਂ ਦੋਸੋਤ੍ਰ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਃ|

Adhikarana ABAse maraNaM na (2) · Śloka 2

ਨਨੁ, "ਦਸ੍ਟਰਿਸ੍ਟਂ ਜੀਵਿਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿ" ਇਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮੇਤਤ੍, ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੨੮)- "ਯਂ ਨਰਂ ਸਹਸਾ ਰੋਗੋ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਪਰਿਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਸਂਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇਯੋ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯਤੇ| " ਇਤ੍ਯਾਹ | ਅਰਿਸ੍ਟੇ ਰਿਸ੍ਟਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਚ ਰਿਸ੍ਟੇਪ੍ਯਨੈਪੁਣਾਤ੍||੨||

ਪਰਮਾਰ੍ਥੇਨ ਯਦ੍ਰਿਸ੍ਟਤ੍ਵੇਨ ਨ ਚ ਨਿਸ਼੍ਚਯੀਕਤਂ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰਿਸ੍ਟੇ ਰਿਸ੍ਟਵਿਜ੍ਞਾਨਂ-ਰਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਵਗਮਃ| ਨ ਚ ਰਿਸ੍ਟੇਪਿ ਰਿਸ੍ਟਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਭਵਤਿ| ਕੁਤੋ ਹੇਤੋਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਅਨੈਪੁਣਾਤ੍| ਨਿਪੁਣਸ੍ਯ ਭਾਵੋ ਨੈਪੁਣਮ੍| "ਹਾਯਨਾਨ੍ਤਯੁਵਾਦਿਭ੍ਯੋਣ੍" ਇਤ੍ਯਣ੍| ਨ ਨੈਪੁਣਮਨੈਪੁਣਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍-ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਦੇਵਂ ਯਦਭ੍ਰਾਨ੍ਤਰਿਸ੍ਟਂ ਤਦਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਰਣਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਯਦਨ੍ਯਦ੍ਰਿਸ੍ਟਚ੍ਛਾਯਾਨੁਕਾਰਿ "ਯਂ ਨਰਂ ਸਹਸਾ ਰੋਗੋ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਂ ਤਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮੇਵ| ਯਥਾ-ਅਧੂਮੇ ਬਾਸ੍ਪਾਦੌ ਧੂਮ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਨ ਚ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਾਦਗ੍ਨ੍ਯੁਪਲਬ੍ਧਿਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾ ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ "ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਰਣਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਨਿਰਪ੍ਯਾਹ (?) (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਸ਼ਾ. ਅ.੧੦)_"ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਰਣਂ ਦਸ੍ਟਰਿਸ੍ਟਂ ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਅਰਿਸ੍ਟੇਰਿਸ੍ਟਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਚ ਰਿਸ੍ਟੇਪ੍ਯਨੈਪੁਣਾਤ੍|| ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਤੁ ਪਠਤਿ (ਸੂ. ਅ. ੨੮/੫)-"ਧ੍ਰੁਵਂ ਹਿ ਰਿਸ੍ਟੇ ਮਰਣਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ੍ਤਤ੍ਕਿਲਾਮਲੈਃ| ਰਸਾਯਨਤਪੋਦਾਨਤਤ੍ਪਰੈਰ੍ਵਾ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ|| ਇਤਿ|

Adhikarana kRuShNAtreyamate riShTaBedanirdeSaH (3) · Śloka 3

ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਧਾ ਰਿਸ੍ਟਮਿਚ੍ਛਤੀਤਿ ਤਨ੍ਮਤਮਾਵਿਸ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਹ ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਧੇਤ੍ਯਾਹੁਃ ਸ੍ਥਾਯ੍ਯਸ੍ਥਾਯਿਵਿਭੇਦਤਃ| |੩|

ਕੇਚਿਦਾਚਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍-ਰਿਸ੍ਟਂ, ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਥਾਯੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤੀਯਾਰ੍ਥੇ ਤਸਿਃ| ਸ੍ਥਾਯ੍ਯਸ੍ਥਾਯਿਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਮ੍|

Adhikarana asthAyiriShTaBedanirdeSaH (3-4) · Śloka 4

ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਥਾਯਿਰਿਸ੍ਟਭੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ | ਦੋਸਾਣਾਮਪਿ ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦ੍ਗਿਸ੍ਟਾਭਾਸਃ ਸਮੁਦ੍ਭਵੇਤ੍||੩|| ਸ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼ਮੇ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍ਸ੍ਥਾਯ੍ਯਵਸ਼੍ਯਂ ਤੁ ਮਤ੍ਯਵੇ| |੪|

ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮਃ| ਰਿਸ੍ਟਾਭਾਸਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾਣਾਂ ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭਵੇਤ੍| ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼ਮੇ-ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸਤ੍ਯਾਂ, ਸਃ-ਰਿਸ੍ਟਾਭਾਸਃ, ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍-ਨ ਤੁ ਮਰਣਾਯ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਥਾਯਿ ਤੁ ਰਿਸ੍ਟਮਵਸ਼੍ਯਂ ਮਤ੍ਯਵੇ-ਮਰਣਾਯ, ਜਾਯਤੇ| ਨਨੁ, "ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਰਣਂ' ਇਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮਿਵਾਭਾਤਿ| ਰਿਸ੍ਟਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪ੍ਯਕਾਲਮਤ੍ਯੋ ਰਾਜਚੌਰਾਗ੍ਨ੍ਯੁਦਕਾਦਿਭਿਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਸਞ੍ਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਕਾਲਮਤ੍ਯੋਰੇਵ ਰਿਸ੍ਟਪੂਰ੍ਵਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਛ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ.੧੪)-ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਕਾਲਛੋਦਿਤਾਃ|" ਤਥਾ ਚ (ਸ਼੍ਲੋ.੬੧)-ਵਸ਼ਗਾਃ ਸਮਵਰ੍ਤਿਨਃ|" ਇਤਿ| ਸਮਵਰ੍ਤੀ ਹਿ ਕਾਲਮਤ੍ਯੁਰੇਵ|

Adhikarana riShTa lakShaNam (4-5) · Śloka 5

ਕਿਂ ਤਦ੍ਰਿਸ੍ਟਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ | ਰੂਪੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਵਰਚ੍ਛਾਯਾਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾਕ੍ਰਿਯਾਦਿਸੁ||੪|| ਅਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਚ ਭਾਵੇਸੁ ਪ੍ਰਾਕਤੇਸ੍ਵਨਿਮਿਤ੍ਤਤਃ| ਵਿਕਤਿਰ੍ਯਾ ਸਮਾਸੇਨ ਰਿਸ੍ਟਂ ਤਦਿਤਿ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੫||

ਰੂਪਂ-ਗੌਰਾਦਿਵਰ੍ਣਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਗੌਰਃ ਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕਸ੍ਣੋ ਗੌਰਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕਸ੍ਣਸ਼੍ਯਾਮ ਇਤਿ ਦੇਹਪ੍ਰਕਤਿਵਰ੍ਣਾਃ| ਤਦ੍ਭੇਦਾਸ੍ਤੁ ਪਦ੍ਮਗੌਰਾਦਯਃ| "ਨੀਲਸ਼੍ਯਾਮਤਾਮ੍ਰਹਾਰਿਦ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾਦਯਸ੍ਤੁ ਵਿਕਤਯਃ" (ਸਂ.ਸ਼ਾ. ਅ.੯)- ਤਥਾ, ਚਕ੍ਸੁਸਾ ਯਦ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤੁਜਾਤਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਾਦਿ ਤਦਪਿ ਰੂਪਮ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ-ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਿ| ਸ੍ਵਰਃ-ਸ਼ਬ੍ਦਃ, ਪ੍ਰਤਿਪੁਰੁਸਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੋ ਰਵਃ| ਛਾਯਾ-ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਭਾਸ਼੍ਰਯਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਾ| ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮ੍| ਕ੍ਰਿਯਾ-ਦੇਹਵਾਙ੍ਮਾਨੋਵ੍ਯਾਪਾਰਃ| ਤਤ੍ਰ ਧਾਵਨਪ੍ਲਵਨਾਦ੍ਯਨੇਕਰੂਪੋ ਵ੍ਯਾਯਾਮੋ ਨਤ੍ਯਸ੍ਥਾਨਕਾਦਿਃ-ਕਾਯਿਕੋ ਵ੍ਯਾਪਾਰਃ| ਗੀਤਾਧ੍ਯਯਨਾਦਿਃ-ਵਾਚਿਕੋ ਵ੍ਯਾਪਾਰਃ| ਰਾਗਦ੍ਵੇਸਭਯੇਰ੍ਸ੍ਯਾਦਿਃ-ਮਾਨਸਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ ਸ਼ਰੀਰਗਤਾਨਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਰੂਪਂ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ਸ੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਚ੍ਛਾਯਾ ਚ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਦਯਸ਼੍ਚ, ਤੇਸੁ ਰੁਪਾਦਿਸੁ ਭਾਵੇਸੁ, ਤਥਾਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਪ੍ਰਾਕਤੇਸੁ ਭਾਵੇਸੁ, ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਤਃ-ਅਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰੇਣੈਵ, ਯਾ ਵਿਕਤਿਃ ਸਾ (ਤਤ੍) ਸਮਾਸੇਨ ਰਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਲਕ੍ਸ੍ਯੇਤ੍-ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਕਤੌ ਭਵਾਃ_-ਪ੍ਰਾਕਤਾਃ| ਯਥਾ ਵਾਤਪ੍ਰਕਤੌ ਚਲਧਤਿਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦਯਃ| ਤਦੇਵਂ ਰੂਪਾਦਿਸੁ ਭਾਵੇਸੁ ਕ੍ਰਿਯਾਦਿਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇਸ੍ਵਨ੍ਯੇਸੁ ਚ ਪ੍ਰਾਕਤੇਸੁ ਭਾਵੇਸੁ ਯਾ ਵਿਕਤਿਃ-ਸ੍ਵਭਾਵਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਿਃ, ਸਾ (ਤਤ੍) ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਵਿਸ੍ਤਰਤਸ੍ਤ੍ਵਨੇਕਧਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮ੍|

Adhikarana keSaromNAM riShTam (6) · Śloka 6

ਕੇਸ਼ਰੋਮ ਨਿਰਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਯਸ੍ਯਾਭ੍ਯਕ੍ਤਮਿਵੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| |੬|

ਕੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਰੋਮਾਣਿ ਚ ਤਤ੍ ਕੇਸ਼ਰੋਮ, ਯਸ੍ਯ ਨਿਰਭ੍ਯਙ੍ਗਂ-ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਰਹਿਤਂ, ਅਭ੍ਯਕ੍ਤਮਿਵੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ-ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਸ ਕਾਲਚੋਦਿਤ ਇਤਿ ਵਛਨਵਿਪਰਿਣਾਮੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਏਵਮੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪਿ| ਏਤਦ੍ਰੂਪਵਿਕਤੇਰੁਦਾਹਰਣਮ੍|

Adhikarana netrayoH riShTam (6-8) · Śloka 8

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਧਿਸ੍ਠਾਨਸ੍ਯ ਵਿਕਤਿਃ-ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਕਤਿਃ, ਇਤ੍ਯਾਹ | ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚਲੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਨਿਰ੍ਗਤੇ||੬|| ਜਿਹ੍ਮੇ ਵਿਸ੍ਤਤਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਵਿਨਤਭ੍ਰੁਣੀ| ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਹੀਨਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਨਕੁਲੋਪਮੇ||੭|| ਕਪੋਤਾਭੇ ਅਲਾਤਾਭੇ ਸ੍ਰੁਤੇ ਲੁਲਿਤਪਕ੍ਸ੍ਮਣੀ| |੮|

ਨੇਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨੇਤ੍ਰਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮਿਸ੍ਟਮ੍, ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਯਸ੍ਯ ਚਲੇ ਲੋਚਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨੇਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਪਰਿਭ੍ਰਮਤਃ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰੇ ਸ੍ਤਬ੍ਧੇ-ਨਿਸ਼੍ਚ੍ਲੇ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ-ਅਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੇ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਗਤੇ-ਬਹਿਰ੍ਯਾਤੇ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਜਿਹ੍ਮੇ-ਕੁਟਿਲੇ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਤੇ-ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਗਤੇ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰੇ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ-ਸਙ੍ਕੁਚਿਤੇ| ਤਥਾ, ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨਤੇ ਭ੍ਰੁਵੌ ਯਯੋਸ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਵਿਨਤਭ੍ਰੁਣੀ| ਤਥਾ, ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨੇ-ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਦਸ੍ਟਿਨੀ| ਤਥਾ, ਹੀਨਦਰ੍ਸ਼ਨੇ-ਅਲ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਨਸ੍ਟਦਸ੍ਟਿਨੀ ਵਾ| ਤਥਾ, ਨਕੁਲੋਪਮੇ-ਨਕੁਲਲੋਚਨਾਭੇ| ਸਮੁਦਾਯੇਸੁ ਹਿ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾ ਅਵਯਵੇਸ੍ਵਪਿ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਨਕੁਲਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਨਕੁਲਲੋਚਨਵਿਸਯੋ ਵੇਦ੍ਯਃ| ਯਥਾ ਚ ਨਾਗਾਨਨ੍ਦਨਾਟਕੇ (ਅਂ.੧/੧੭)-"ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਤਾਮਰਸਾਨੁਕਾਰਿ ਹਰਿਣਾ ਵਕ੍ਸਃਸ੍ਥਲਂ ਸ੍ਪਰ੍ਧਤੇ" ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਹਿ ਹਰਿਵਕ੍ਸਸਾ ਵਕ੍ਸਃ ਸ੍ਪਰ੍ਧਤੇ ਇਤ੍ਯਯਮਰ੍ਥੋ ਵੇਦ੍ਯਃ| ਅਥਵਾ ਨਕੁਲਲੋਚਨੇ ਉਪਮਾ ਯਯੋਸ੍ਤੇ ਨਕੁਲੋਪਮੇ, ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੀ ਸਮਾਸਃ| ਏਵਂ ਕਪੋਤਾਭੇ| ਤਥਾ, ਅਲਾਤਾਭੇ-ਉਲ੍ਮੁਕਸਦਸ਼ੇ| ਤਥਾ,ਸ੍ਰੁਤੇ-ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਸ਼੍ਰੁ ਪਰਿਸ੍ਰਵਤਃ| ਤਥਾ, ਲੁਲਿਤੇ-ਵਾਤੋਦ੍ਧਤ ਇਵ ਪਕ੍ਸ੍ਮਣੀ ਯਯੋਸ੍ਤੇ ਲੁਲਿਤਪਕ੍ਸ੍ਮਣੀ|

Adhikarana nAsikAyAH riShTam (8-9) · Śloka 9

| ਨਾਸਿਕਾਤ੍ਯਰ੍ਥਵਿਵਤਾ ਸਂਵਤਾ ਪਿਟਿਕਾਚਿਤਾ||੮|| ਉਚ੍ਛੂਨਾ ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਮ੍ਲਾਨਾ| |੯|

ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਨਾਸਿਕਾ ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਵਿਵਤਾ| ਅਥਵਾ, ਸਂਵਤਾ-ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਾ| ਤਥਾ, ਪਿਟਿਕਾਚਿਤਾ-ਪਿਟਿਕਾਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ| ਤਥਾ, ਉਚ੍ਛੂਨਾ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ| ਤਥਾ, ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਮ੍ਲਾਨਾ ਚ|

Adhikarana oShThayoH riShTam (9) · Śloka 9

ਯਸ੍ਯੌਸ੍ਠੋ ਯਾਤ੍ਯਧੋਧਰਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਵਾ ਪਕ੍ਵਜਮ੍ਬੂਨਿਭਾਵੁਭੌ||੯||

ਯਸ੍ਯੌਸ੍ਠੋ-ਦਨ੍ਤਚ੍ਛਦਃ, ਅਧਰਃ-ਅਨੁਤ੍ਤਰਃ, ਅਧੋ ਯਾਤਿ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ-ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਭਵੋ ਯੋ ਦਨ੍ਤਚ੍ਛਦਃ, ਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਤਿ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਚ ਪਕ੍ਵਜਮ੍ਬੂਫਲਨੀਲੌ ਦ੍ਵਾਵੋਸ੍ਠੌ ਭਵਤਃ|

Adhikarana dantAnAM riShTam (10) · Śloka 10

ਦਨ੍ਤਾਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਃ ਪੁਸ੍ਪਿਤਪਙ੍ਕਿਤਾਃ| ਸਹਸੈਵ ਪਤੇਯੁਰ੍ਵਾ|੧੦|

ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਦਨ੍ਤਾਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ-ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਿਰਾਚਿਤਾਃ, ਤਥਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾਸ੍ਤਥਾ ਤਾਮ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਣਤਃ, ਤਥਾ ਪੁਸ੍ਪਿਤਾਃ-ਸਞ੍ਜਾਤਪੁਸ੍ਪਾਃ, ਤਥਾ ਪਙ੍ਕਿਤਾਃ-ਸਞ੍ਜਾਤਪਙ੍ਕਾਃ ਕਰ੍ਦਮੋਪਲਿਪ੍ਤਾ ਇਵ, ਤਥਾ ਸਹਸੈਵਝਗਿਤ੍ਯੇਵ, ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਪਤੇਯੁਃ-ਭ੍ਰਂਸ਼ੇਯੁਃ|

Adhikarana jihvAyAH riShTam (10-11) · Śloka 11

| ਜਿਹ੍ਵਾ ਜਿਹ੍ਯਾ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣੀ||੧੦|| ਸ਼ੂਨਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਗੁਰੁਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਲਿਪ੍ਤਾ ਸੁਪ੍ਤਾ ਸਕਣ੍ਟਕਾ| |੧੧|

ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਜਿਹ੍ਵਾ-ਜਿਹ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਸ੍ਠਾਨਂ, ਜਿਹ੍ਮਾ-ਕੁਟਿਲਾ, ਤਥਾ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣੀ-ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਰ੍ਪਤਿ ਤਚ੍ਛਿਲਾ, ਤਥਾ ਸ਼ੂਨਾ-ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾਪਿ [ਸ਼੍ਵਯਥੁਯੁਕ੍ਤਾ], ਤਥਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ, ਤਥਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ, ਤਥਾਲਿਪ੍ਤਾ, ਤਥਾ ਸੁਪ੍ਤਾ-ਸੁਪ੍ਤਵਤ੍ਸੁਪ੍ਤਾ ਰਸਾਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਵਿਚੇਤਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਤਥਾ ਸਕਣ੍ਟਕਾ-ਕਣ੍ਟਕਾਚਿਤੇਵ|

Adhikarana SirodharAyAH riShTam, pRuShThasya riShTam, hanvoH riShTam (11-12) · Śloka 12

| ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਿਰੋਧਰਾ ਵੋਢੁਂ ਪਸ੍ਠਂ ਵਾ ਭਾਰਮਾਤ੍ਮਨਃ||੧੧|| ਹਨੂ ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਾਮਾਸ੍ਯਸ੍ਥਂ ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਨ ਯਸ੍ਯ ਚ| |੧੨|

ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਸ਼ਿਰੋਧਰਾ-ਗ੍ਰੀਵਾ, ਸ਼ਿਰੋ ਵੋਢੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਪਸ੍ਠਂ ਵਾ ਆਤ੍ਮਨੋ ਭਾਰਂ-ਪਸ੍ਠਸ੍ਯ ਵੋਢਤ੍ਵੇਨੋਪਰ੍ਯਾਰੂਢਂ ਗ੍ਰੀਵਾਦਿਕਂ ਧਾਰਯਿਤੁਂ, ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਪੁਂਸੋ ਹਨੂ ਭਕ੍ਤਪਿਣ੍ਡਂ-ਕਵਲਂ, ਆਸ੍ਯਸ੍ਥਂ ਵੋਢੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਤਃ| ਏਵਂ ਸ਼ਿਰੋਧਰਾਦੀਨਿ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮੀਯਂ ਕਾਯਂ ਯਸ੍ਯ ਵੋਡੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ, ਸ ਕਾਲਚੋਦਿਤ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana a~ggAnAM riShTam (12) · Śloka 12

| ਯਸ੍ਯਾਨਿਮਿਤ੍ਤਮਙ੍ਗਾਨਿ ਗੁਰੂਣ੍ਯਤਿ ਲਘੂਨਿ ਵਾ||੧੨||

ਯਸ੍ਯਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ-ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ, ਅਙ੍ਗਾਨ੍ਯਤਿਗੁਰੂਣਿ ਕਦਾਚਿਦਤਿਲਘੂਨਿ ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ|

Adhikarana randhrANAM riShTam (13) · Śloka 13

ਵਿਸਦੋਸਾਦ੍ਵਿਨਾ ਯਸ੍ਯ ਖੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| |੧੩|

ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਵਿਸਦੋਸਮਨ੍ਤਰੇਣ ਖੇਭ੍ਯਃ-ਛਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ, ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ-ਆਯਾਤਿ|

Adhikarana mehanasya riShTam, vRuShaNayoH riShTam (13-14) · Śloka 14

| ਉਤ੍ਸਿਕ੍ਤਂ ਮੇਹਨਂ ਯਸ੍ਯ ਵਸਣਾਵਤਿਨਿਃਸਤੌ||੧੩|| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਕਾਲਚੋਦਿਤਾਃ| |੧੪|

ਯਸ੍ਯ ਮੇਹਨਂ-ਲਿਙ੍ਗਂ, ਉਤ੍ਸਿਕ੍ਤਂ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤਮ੍| ਤਥਾ, ਵਸਣਾਵਤਿਨਿਃਸਤੌ-ਪ੍ਰਲਮ੍ਬੌ| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਵਾ-ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਪ੍ਰਕਾਰੋ ਯਃ ਸੋਨ੍ਯਥਾ, ਯਥਾ-ਵਸਣਾਵੁਤ੍ਸਿਕ੍ਤਾਵਤਿਨਿਃਸਤਂ ਮੇਹਨਮਿਤਿ| "ਕੇਸ਼ਰੋਮ ਨਿਰਭ੍ਯਙ੍ਗਂ" (ਸ਼੍ਲੋ.੬) ਇਤ੍ਯਾਰਭ੍ਯ ਯਾਵਤ੍ "ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਵਾ" ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਯੇਸਾਂ ਜਾਤਂ ਤੇ ਪੁਰੁਸਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਲੇਨ-ਮਤ੍ਯੁਨਾ, ਚੋਦਿਤਾਃ-ਅਨ੍ਤਕੇਨਾਤ੍ਮਸਾਕਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਅਤ੍ਰ ਕਾਲਨਿਯਮੋ ਨ ਕਤਃ ਕਿਯਤਾ ਕਾਲੇਨ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਭਵਤਿ ਮਾਸੇਨਾਰ੍ਧਮਾਸੇਨ ਵਾ ? ਇਤਿ ਸਨ੍ਦੇਹਾਨ੍ਨ ਯੁਕ੍ਤਮੇਤਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਬ੍ਰੂਮਃ| ਅਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਕਾਲਾਨਾਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਵਧਿਰਿਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਵੇਦ੍ਯਾ| ਤਥਾ ਚਾਹ (ਸ਼੍ਲੋ.੨੪)-"ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍" ਤਥਾ (ਸ਼੍ਲੋ.੨੫)-"ਸੋਪਿ ਵਰ੍ਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਚਨਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਰ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜਾਤਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ|

Adhikarana lalATasya riShTam, bastiSIrShasya riShTam (14-15) · Śloka 15

| ਯਸ੍ਯਾਪੂਰ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾਲੇਖਾ ਬਾਲੇਨ੍ਦ੍ਵਾਕਤਯੋਪਿ ਵਾ||੧੪|| ਲਲਾਟੇ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੀਰ੍ਸੇ ਵਾ ਸਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| |੧੫|

ਯਸ੍ਯ-ਪੁਂਸਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਵ, ਲਲਾਟੇ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰਸਿ, ਅਪੂਰ੍ਵਾਃ-ਅਭਿਨਵਾ ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਾਗਵਸ੍ਥਿਤਾਃ, ਸਿਰਾਲੇਖਾਃ-ਸਿਰਾਰਾਜਯੋ, ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਥਵਾ ਬਾਲੇਨ੍ਦ੍ਵਾਕਤਯੋ-ਵਕ੍ਰਾਃ, ਸ ਪੁਮਾਨ੍ ਸਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana plavamAnasya riShTam (15-16) · Śloka 16

| ਪਦ੍ਮਿਨੀਪਤ੍ਰਵਤ੍ਤੋਯਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਯਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ||੧੫|| ਪ੍ਲਵਤੇ ਪ੍ਲਵਮਾਨਸ੍ਯ ਸਣ੍ਮਾਸਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੧੬|

ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਪ੍ਲਵਮਾਨਸ੍ਯ-ਜਲੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰ੍ਵਤਃ, ਸ਼ਰੀਰੇ ਪਦ੍ਮਿਨੀਪਤ੍ਰਵਤ੍-ਪਦ੍ਮਿਨੀਪਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤਤੋਯਵਤ੍, ਤੋਯਂ ਪ੍ਲਵਤੇ-ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਥਿਤਿ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਣ੍ਮਾਸਾ ਨ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਪਦ੍ਮਿਨੀਪਤ੍ਰਵਦਿਤਿ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਰ੍ਥੇ ਵਤਿਰ੍ਨ ਸਸ੍ਠ੍ਯਰ੍ਥੇ, ਸ਼ਰੀਰ ਇਤਿ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਭਾਸ੍ਯਕਤਾ-"ਉਪਮਾਨੇ ਯਃ ਸਂਸ਼ਯਃ ਸ ਉਪਮੇਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤਤੇ|" ਇਤਿ|

Adhikarana sirANAM riShTam, romakUpAnAM riShTam (16-17) · Śloka 17

| ਹਰਿਤਾਭਾਃ ਸਿਰਾ ਯਸ੍ਯ ਰੋਮਕੂਪਾਸ਼੍ਚ ਸਂਵਤਾਃ||੧੬|| ਸੋਮ੍ਲਾਭਿਲਾਸੀ ਪੁਰੁਸਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਮਰਣਮਸ਼੍ਨੁਤੇ| |੧੭|

ਯਸ੍ਯ ਸਿਰਾ ਹਰਿਤਾਭਾ ਰੋਮਕੂਪਾਸ਼੍ਚ ਸਂਵਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਸ ਨਰੋਮ੍ਲਾਭਿਲਾਸੀ ਸਨ੍ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਮਤ੍ਯੁਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ|

Adhikarana mUrdhnaH riShTam, muKasya riShTam (17-18) · Śloka 18

| ਯਸ੍ਯ ਗੋਮਯਚੂਰ੍ਣਾਭਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਮੁਖ਼ੇਪਿ ਵਾ||੧੭|| ਸਸ੍ਨੇਹਂ, ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਧੂਮੋ ਵਾ, ਮਾਸਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੧੮|

ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਗੋਮਯਚੂਰ੍ਣਸਦਸ਼ਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਮੁਖੇ ਵਾ ਭਵੇਤ੍, ਤਥਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਧੂਮੋ ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਮਾਸਾਨ੍ਤਂ ਜੀਵਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana mUrdhnaH BruvoSca riShTam (18-19) · Śloka 19

| ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸੀਮਨ੍ਤਾਵਰ੍ਤਕਾ ਨਵਾਃ||੧੮|| ਮਤ੍ਯੁਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਦਾਤੁਰਸ੍ਯ ਤੁ| |੧੯|

ਸੀਮਨ੍ਤਾਨਾਮਾਵਰ੍ਤਕਾਃ-ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ,-ਸੀਮਨ੍ਤਾਵਰ੍ਤਕਾਃ, ਸ਼ਿਰਸਿ ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਵਾ ਨਵਾਃ-ਅਪੂਰ੍ਵਾਃ, ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਾਨ੍ਮਤ੍ਯੁਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਅਨੇਕਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਦ੍ਧਾਤੂਨਾਂ ਸੂਚਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਨ ਤੁ ਵਿਸਵਨ੍ਮਾਰਣੇ ਤੇਸਾਂ ਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮ੍| ਤਰ੍ਹਿ ਸੂਚਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯੇਤਦੇਵ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਕਤਮ੍ ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਯਦੋਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸੀਮਨ੍ਤਾਵਰ੍ਤਕਾਸ੍ਤਦਾ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਸ੍ਥਾਯਿ ਰਿਸ੍ਟਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana jihvAmuKAkShimUrdhnAM riShTam (19-20) · Śloka 20

| ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਮੁਖ਼ਂ ਪੂਤਿ ਸਵ੍ਯਮਕ੍ਸਿ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ||੧੯|| ਖ਼ਗਾ ਵਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| |੨੦|

ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਮੁਖਂ ਪੂਤਿ-ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਿ, ਤਥਾ ਸਵ੍ਯਂ-ਵਾਮਮਕ੍ਸਿ, ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ-ਅਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ, ਤਥਾ ਯਸ੍ਯ ਖਗਾਃ-ਪਕ੍ਸਿਣਸ਼੍ਚ, ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਲੀਯਨ੍ਤੇ-ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਵੈਦ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|

Adhikarana snAtAnuliptasya riShTam (20-21) · Śloka 21

| ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨਾਤਾਨੁਲਿਪ੍ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤ੍ਯੁਰੋ ਭਸ਼ਮ੍||੨੦|| ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਸੋਰ੍ਧਮਾਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ| |੨੧|

ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨਾਤਾਨੁਲਿਪ੍ਤਸ੍ਯ-ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨਾਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਨੁਲਿਪ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯ, ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵਂ-ਆਦੌ, ਭਸ਼ਮੁਰਃ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵਕ੍ਸਃਸ਼ੋਸਮਾਯਾਤਿ, ਸੋਰ੍ਧਮਾਸਂ-ਪਕ੍ਸਂ, ਨ ਜੀਵਤਿ| ਨਨੁ,, "ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ" ਇਤਿ ਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍, ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਹਿ-"ਪੂਰ੍ਵਂਸ਼ੁਸ੍ਯਤ੍ਯੁਰੋ ਭਸ਼ਮ੍" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ "ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ" ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦ੍ਗਮ੍ਯਤ ਏਵ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਗ੍ਰਹਣਮਨਰ੍ਥਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਮੈਵਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਹਿ ਭਸ਼ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮੁਰੋ ਭਸ਼ਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ, ਨ ਪੁਨਰਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਸ਼ੁਸ੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਯਾਤਿ| ਨ ਚੈਤਦਿਸ੍ਟਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤਃ| ਅਤ ਏਵ "ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ" ਇਤ੍ਯਾਹ| ਤਦਯਮਰ੍ਥੋਤ੍ਰਾਭਿਪ੍ਰੇਤਃ-ਯਥੈਵੋਰਸੋ ਭਸ਼ਂਸ਼ੋਸਃ, ਤਥੈਵ ਸ਼ੇਸਾਣਾਮਙ੍ਗਾਨਾਂ ਭਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਰਤਾ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ, ਏਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਿਤੁਂ "ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸ੍ਵਾਦ੍ਰੇਸੁ ਸਤ੍ਸੁ ਪੂਰ੍ਵਮੁਰੋ ਭਸ਼ਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤੀਤ੍ਯੈਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮ੍| ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਰਿਸ੍ਟਮ੍|

Adhikarana SarIravarNasya riShTam, upacayAdInAM riShTam (21-22) · Śloka 22

| ਅਕਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਗਪਦ੍ਗਾਤ੍ਰੇ ਵਰ੍ਣੌ ਪ੍ਰਾਕਤਵੈਕਤੌ||੨੧|| ਤਥੈਵੋਪਚਯਗ੍ਲਾਨਿਰੌਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਨੇਹਾਦਿ ਮਤ੍ਯਵੇ| |੨੨|

ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਕਤੋ ਵਰ੍ਣੋ-ਗੌਰਾਦਿਃ, ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਃ, ਵੈਕੁਤਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਣੋ-ਨੀਲਾਦਿਃ, ਤੌ ਪ੍ਰਾਕਤਵੈਕਤੌ ਵਰ੍ਣੌ ਯਸ੍ਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਂ ਦੇਹੇ ਭਵਤਃ, ਤੌ ਮਤ੍ਯਵੇ| ਤਥੈਵੋਪਚਯਗ੍ਲਾਨ੍ਯਾਦਯਃ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਭੂਤਾ ਯੁਗਪਦ੍ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਮਤ੍ਯਵੇ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ੈਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦੀਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana a~ggulInAM riShTam, kShavakAsAdidhvaneH riShTam ,ucCvAsasya riShTam (22-23) · Śloka 23

| ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਫੁਟੇਯੁਰਙ੍ਗੁਲ੍ਯੋ ਨਾਕਸ੍ਟਾ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੨੨|| ਕ੍ਸਵਕਾਸਾਦਿਸੁ ਤਥਾ ਯਸ੍ਯਾਪੂਰ੍ਵੋ ਧ੍ਵਨਿਰ੍ਭਵੇਤ੍| ਹ੍ਰਸ੍ਵੋ ਦੀਰ੍ਘੋਤਿ ਵੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ ਪੂਤਿਃ ਸੁਰਭਿਰੇਵ ਵਾ||੨੩||

ਯਸ੍ਯ ਆਕਸ੍ਟਾ ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯੋ ਨ ਸ੍ਫੁਟੇਯੁਃ-ਨ ਤ੍ਰੁਟੇਯੁਃ, ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸਵਾਦਿਸ੍ਵਪੂਰ੍ਵੋ ਧ੍ਵਨਿਃ-ਅਲੌਕਿਕਃ ਸ਼ਬ੍ਦਃ, ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਯਸ੍ਯੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋਤਿਹ੍ਰਸ੍ਵੋਤਿਦੀਰ੍ਘੋ ਵਾ ਭਵੇਤ੍, ਅਥਵੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਿਃ ਸੁਰਭਿਰ੍ਵਾ ਯਸ੍ਯ, ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana SarIragandhasya riShTam, malavastravraNAdigandhasya riShTam (24) · Śloka 24

ਆਪ੍ਲੁਤਾਨਾਪ੍ਲੁਤੇ ਕਾਯੇ ਯਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧੋਤਿਮਾਨੁਸਃ| ਮਲਵਸ੍ਤ੍ਰਵ੍ਰਣਾਦੌ ਵਾ ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੨੪||

ਤਥਾ, ਆਪ੍ਲੁਤਾਨਾਪ੍ਲਤੇ-ਸ੍ਨਾਤਾਸ੍ਨਾਤੇ, ਕਾਯੇ ਯਸ੍ਯ ਮਾਨੁਸਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ-ਅਤਿਮਾਨੁਸਃ, ਗਨ੍ਧਃ-ਸੁਰਭਿਰਸੁਰਭਿਰ੍ਵਾ, ਭਵਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਮਲਵਸ੍ਤ੍ਰਵ੍ਰਣਾਦੌ ਵਾਤਿਮਾਨੁਸੋ ਗਨ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਂ-ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਦਾਰਭ੍ਯ ਤਾਵਦਸਾਵਵਸ੍ਥਿਤਜੀਵਿਤੋ ਯਾਵਦ੍ਵਰ੍ਸਮ੍| ਤਦਨ੍ਤੇ-ਵਤ੍ਸਰਾਨ੍ਤੇ, ਮਤ੍ਯੁਭਾਕ੍ ਜਾਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana a~ggAtisaurasyasya riShTam, a~ggAtivairasyasya riShTam (25) · Śloka 25

ਭਜਨ੍ਤੇਯਙ੍ਗਸੌਰਸ੍ਯਾਦ੍ਯਂ ਯੂਕਾਮਕ੍ਸਿਕਾਦਯਃ| ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਵਾਤਿਵੈਰਸ੍ਯਾਤ੍ਸੋਪਿ ਵਰ੍ਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ||੨੫||

ਸ਼ੋਭਨਸ੍ਯ ਰਸਸ੍ਯ ਭਾਵਃ ਸੌਰਸ੍ਯਮ੍, ਅਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸੌਰਸ੍ਯਮਙ੍ਗਸੌਰਸ੍ਯਮ੍, ਅਤਿਸ਼ਯੇਨਾਙ੍ਗਸੌਰਸ੍ਯਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਯੂਕਾਮਕ੍ਸਿਕਾਦਯੋ ਯਂ ਭਜਨ੍ਤੇ, ਅਥਵਾ ਯਮਤਿਰੈਰਸ੍ਯਤ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ, ਸੋਪਿ ਵਰ੍ਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana UShmagAtrasya riShTam (26) · Śloka 26

ਸਤਤੋਸ੍ਮਸੁ ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੀਤੇਸੁ ਭਸ਼ਮੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਵਾ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋਪ੍ਯਹੇਤੁਕਃ||੨੬||

ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਸਤਤੋਸ੍ਮਸੁ-ਸਦੋਸ੍ਣੇਸੁ, ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ-ਅਵਯਵੇਸੁ, ਭਸ਼ਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯਮੁਪਲਕ੍ਸਯਤੇ-ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ, ਸ਼ੀਤੇਸੁ ਵਾ ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਭਸ਼ਮੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯੋਪਲਭ੍ਯਤੇ, ਭਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਹਿ ਵਿਸਯਦ੍ਵਯੇਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯਸ੍ਯਾਹੇਤੁਕਃ-ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਃ, ਅਙ੍ਗੇਸ੍ਵਤਿਸ੍ਵੇਦਃ, ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਵਿਸਯੋ ਯਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ, ਸੋਪਿ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸੋਪਿ ਵਰ੍ਸਂ ਨ ਜੀਵਤੀਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana SItagAtrasya riShTam, SItapiTikasya SItA~ggasya ca riShTam, SItArtasya riShTam (27) · Śloka 27

ਯੋ ਜਾਤਸ਼ੀਤਪਿਟਿਕਃ ਸ਼ੀਤਾਙ੍ਗੋ ਵਾ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ| ਉਸ੍ਣਦ੍ਵੇਸੀ ਚ ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਃ ਸ ਪ੍ਰੇਤਾਧਿਪਗੋਚਰਃ||੨੭||

ਜਾਤਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਪਿਟਿਕਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਜਾਤਸ਼ੀਤਪਿਟਿਕਃ,-ਕਫੋਦ੍ਭੂਤਪਿਟਿਕਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਦੇਹੋ, ਯੋ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ-ਵਿਦਾਹਮਨੁਭਵਤਿ, ਸ਼ੀਤਾਙ੍ਗਃ ਸਨ੍ ਯੋ ਵਾ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ, ਤਥੋਸ੍ਣਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਿ ਯਃ ਪੁਰੁਸਃ ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਃ ਸਨ੍, ਸ ਪ੍ਰੇਤਾਧਿਪਗੋਚਰਃ-ਸ ਮਤ੍ਯੁਨਾਤ੍ਮਸਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana urasyUShmAdi riShTam (28) · Śloka 28

ਉਰਸ੍ਯੂਸ੍ਮਾ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਜਠਰੇ ਚਾਤਿਸ਼ੀਤਤਾ| ਭਿਨ੍ਨਂ ਪੁਰੀਸਂ ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਯਥਾ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਤਥੈਵ ਸਃ||੨੮||

ਉਰਸਿ-ਯਸ੍ਯੋਸ੍ਮਾ-ਔਸ੍ਣ੍ਯਂ, ਭਵੇਤ੍, ਜਠਰੇ--ਉਦਰੇ ਚਾਤਿਸ਼ੈਤ੍ਯਮ੍, ਪੁਰੀਸਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਭਵਤਿ, ਸ ਪ੍ਰੇਤਤੁਲ੍ਯਃ, ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਰਣਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ|

Adhikarana mUtrapurIShAdikasya riShTam (29) · Śloka 29

ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀਸਂ ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਾਪ੍ਸੁ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ| ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ ਬਹੁਵਰ੍ਣਂ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਮਾਸਾਤ੍ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ||੨੯||

ਯਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀਸਂ ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਾ ਅਪ੍ਸੁ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ-ਬ੍ਰੁਡਤਿ, ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ-ਨਿਸ੍ਠੀਵਨਂ, ਅਨੇਕਵਰ੍ਣਂ ਭਵਤਿ, ਅਸੌ ਮਾਸੇਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ|

Adhikarana rUpasya riShTam (30-33) · Śloka 33

ਗ਼ਨੀਭੂਤਮਿਵਾਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਮਿਵ ਯੋ ਗ਼ਨਮ੍| ਅਮੂਰ੍ਤਮਿਵ ਮੂਰ੍ਤਂ ਚ ਮੂਰ੍ਤਂ ਚਾਮੂਰ੍ਤਵਤ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍||੩੦|| ਤੇਜਸ੍ਵ੍ਯਤੇਜਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਕਸ੍ਣਮਸਚ੍ਚ ਸਤ੍| ਅਨੇਤ੍ਰਰੋਗਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਬਹੁਰੂਪਮਲਾਞ੍ਛਨਮ੍||੩੧|| ਜਾਗ੍ਰਦ੍ਰਕ੍ਸਾਂਸਿ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰੇਤਨਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧਾਨ੍| ਰੂਪਂ ਵ੍ਯਾਕਤਿ ਤਤ੍ਤਚ੍ਚ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ||੩੨|| ਸਪ੍ਤਰ੍ਸੀਣਾਂ ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਂ ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਰੂਨ੍ਧਤੀਮ੍| ਧ੍ਰੁਵਮਾਕਾਸ਼ਗਙ੍ਗਾਂ ਵਾ ਸ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਾਂ ਸਮਾਮ੍||੩੩||

ਮਰਣਾਭਿਮੁਖਃ ਪੁਰੁਸੋ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਕਾਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰਘਨਾਦਿ ਘਨਾਦਿਰੂਪਂ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਘਨਾਦਿ ਵਾਘਨਾਦਿ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ| ਅਤ ਏਵੋਪਮਾਰ੍ਥਮਿਵਸ਼ਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਾਯੁਙ੍ਕ੍ਤ| ਅਘਨੋ ਘਨਃ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਘਨੀਭੂਤਃ| ਚ੍ਵਿਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਨ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ "ਚ੍ਵੌ" ਇਤੀਤ੍ਵਮ੍| ਘਨੀਭੂਤਮਿਵਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਮਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਮਿਵ ਘਨਂ ਮੇਦਿਨੀਧਰ੍ਮਮਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਮੂਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥਂ ਯਤ੍ਤਦਧਃਸ੍ਥਂ ਪਾਤਾਲਸ੍ਥਮਿਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਸ ਨਸ਼੍ਯਤੀਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਚਸ਼ਬ੍ਦੋ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮ ਇਵਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚ| ਅਮੂਰ੍ਤਂ ਚ ਵਾਤਾਦਿਕਂ ਮੂਰ੍ਤਮਿਵ-ਰੂਪਵਨ੍ਤਮਿਵ, ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਮੂਰ੍ਤਂ ਚ ਵਹ੍ਨ੍ਯਾਦਿਕਮਮੂਰ੍ਤਮਿਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਭੇਡੋਪ੍ਯਧੀਤੇ (ਇਂ.ਅ.੭)- "ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਯਾਤਿ ਵਾਯੁਰਮ੍ਬਰਗੋਚਰਃ| ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਨਾਯਾਤਿ ਦੀਪ੍ਤੋਪਿ ਤਸ੍ਯਾ ਯੁਃਕ੍ਸਯਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਤੇਜਸ੍ਵਿ-ਯਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਕਂ ਭਾਸ੍ਵਰਂ, ਤਦਤੇਜੋ-ਨਿਸ੍ਤੇਜੋ, ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤੇਜਸ੍ਵੀਤਿ "ਅਸ੍ਮਾਯਾਮੇਧਾ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਵਿਨਿਃ| ਤਦ੍ਵਚ੍ਚੇਤਿ ਤੇਜਸ੍ਵ੍ਯਤੇਜੋਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਤੁਲ੍ਯਂ-ਤਦ੍ਵਤ੍, ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਕਸ੍ਣਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਅਸਚ੍ਚ ਯਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਸਤ੍ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਨੇਤ੍ਰੇਸੁ ਰੋਗੋ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਃ ਸ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਨੈਵ ਸੋਨੇਤ੍ਰਰੋਗੀ, ਤਿਮਿਰਾਦਿਕਮਨ੍ਤਰੇਣ ਬਹੁਰੂਪਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ-ਬਹੂਨ੍ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਾਨਾ- ਲੋਕਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੋ ਵਾ ਅਲਾਞ੍ਛਨਂ-ਅਕਲਙ੍ਕਂ, ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਏਸੁ ਚ ਘਨੀਭੂਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸੁ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੇਸੁ ਵਸ੍ਤੁਵਿਪਰ੍ਯਾਸਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵੋਦਾਹਰਣਤ੍ਵੇਨ ਰਿਸ੍ਟੇ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤੇ ਯਦਨੇਕਰਿਸ੍ਟਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਾਰ੍ਥਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਆਸਨ੍ਨਮਰਣੋ ਨਰੋ ਜਾਗ੍ਰਦੇਵ ਯਥਾਸ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਰਕ੍ਸਃਪਿਸ਼ਾਚਾਦੀਨਿ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਨ ਵਿਪਰ੍ਯਯਵਸ੍ਤੁਰੂਪਾਣਿ| ਯਤਸ੍ਤਦਾਨੀਂ ਤੈਰੇਵ ਸ ਉਪਾਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ.੧੩੦)-"ਯਮਦੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਤ੍ਪਰਾਸੁਰੁਪਾਸ੍ਯਤੇ|" ਇਤਿ| ਰਕ੍ਸਾਂਸੀਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬਹੁਰਾਕ੍ਸਸਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸੁਤਰਾਮਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਮਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਿਤੁਮ੍| ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਹਿ ਰਾਕ੍ਸਸੇ ਦਸ੍ਟੇ ਰਿਸ੍ਟਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵ| ਜਾਤੌ ਵਾ ਬਹੁਵਚਨਮ੍| ਅਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧਾਨ੍-ਰਾਕ੍ਸਸਾਦਿਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍, ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਥਾ, ਵਿਕਤਾ-ਦ੍ਰਸ੍ਟੁਂ ਦੁਃਸ਼ਕ੍ਯਾ, ਆਕਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ-ਰੂਪਸ੍ਯ, ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਵ੍ਯਾਕਤਿ, ਰਕ੍ਸਃਪਿਸ਼ਾਚਾਦਿਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਤਤ੍-ਅਨੇਕਂ, ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਯੋ ਨਰੋਰੁਨ੍ਧਤੀਂ ਸਪ੍ਤਰ੍ਸੀਣਾਂ ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਸ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ-ਸ ਤਸ੍ਯ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮ੍ਰਿਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਪ੍ਤਰ੍ਸੀਣਾਂ ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਮਿਤ੍ਯਰੁਨ੍ਧਤ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਸਪ੍ਤਰ੍ਸਿਸਮੀਪੇਰੁਨ੍ਧਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਭਵਤੀਤਿ ਵੇਦਯਤਿ| ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯੈਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੈਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ "ਅਰੁਨ੍ਧਤੀਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਚੈਵ ਸੋਮਚ੍ਛਾਯਾਂ ਮਹਾਪਥਮ੍| ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸ ਨਰਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ਪਰਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਯੋ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਤਥਾ ਆਕਾਸ਼ਗਙ੍ਗਾਂ ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਸ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ|

Adhikarana Sabdasya riShTam, gandhasya riShTam, rasasya riShTam, sparSasya riShTam, manasaH riShTam (34-38) · Śloka 38

ਇਦਨੀਮ੍ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰੁਤਿਮਾਚਿਖ੍ਯਾਸੁਰਾਹ ਮੇਘਤੋਯੌਘਨਿਰ੍ਘੋਸਵੀਣਾਪਣਵਵੇਣੁਜਾਨ੍| ਸ਼ਣੋਤ੍ਯਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨਸਤੋ ਨ ਸਤੋਪਿ ਵਾ||੩੪|| ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਕਰ੍ਣੌ ਸ਼ਣੁਯਾਨ੍ਨ ਯੋ ਧੁਕਧੁਕਾਸ੍ਵਨਮ੍| ਤਦ੍ਵਦ੍ਗਨ੍ਧਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਮਨ੍ਯਤੇ ਯੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍||੩੫|| ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਵਾ ਨ ਯੋ, ਯਸ਼੍ਚ ਦੀਪਗਨ੍ਧਂ ਨ ਜਿਘ੍ਰਤਿ| ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਯ ਦੋਸਾਯ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਯਾਵਿਧਿਨਾ ਰਸਾਃ||੩੬|| ਯਃ ਪਾਂਸੁਨੇਵ ਕੀਰ੍ਣਾਙ੍ਗੋ ਯੋਙ੍ਗੇ ਘਾਤਂ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਾ| ਅਨ੍ਤਰੇਣ ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਯੋਗਂ ਵਾ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍||੩੭|| ਜਾਨਾਤ੍ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਯਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਂ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੩੮|

ਮੇਘਾਦਿਜਾਨ੍ ਵੇਣੁਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਾਂਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਾਂਸ੍ਤਥਾ ਰੂਪਾਨ੍ਮਹਤੋ ਯਃ ਪੁਰੁਸੋਸਤਃ-ਪਰੈਰਨੁਪਲਭ੍ਯਮਾਨਾਨ੍, ਸ਼ਣੋਤਿ, ਤਥਾ ਮੇਘਾਦਿਜਾਂਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ ਸਤੋ-ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਨ੍, ਨ ਸ਼ਣੋਤਿ, ਤੇਸਾਂ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਦਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਵਚਨਵਿਪਰਿਣਾਮੇਨਾਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਯੋ ਧੁਕਧੁਕਾਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕਰ੍ਣਾਵਙ੍ਗੁਲੀਭਿਰ੍ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਨ ਸ਼ਣੁਯਾਤ੍| ਤੈਰ੍ਮੇਘਾਦਿਜੈਃ ਸ਼ਬ੍ਦੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ-ਤਦ੍ਵਤ੍| ਯਥਾ-ਮੇਘਾਦਿਜਾਨ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਯੋਸਤਃ ਸ਼ਣੋਤਿ ਸਤਸ਼੍ਚ ਨ ਸ਼ਣੋਤਿ, ਤਦ੍ਵਦ੍ਯੋ ਗਨ੍ਧਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍-ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਨ ਯਥਾਵਸ੍ਤੁ- ਬਲਿ| ਤਤ੍ਰ ਗਨ੍ਧਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਯਥਾ-ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਰਸਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਯਥਾ-ਮਧੁਰਮਮ੍ਲਮਮ੍ਲਂ ਮਧੁਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਯਥਾ ਮਦੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵਸਰ੍ਵਿਕਯਾ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨ੍ ਵਾ ਯੋਪਿ ਨ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਸੋਪਿ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਤ੍ਕਾਲਨਿਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯ ਦੀਪਸ੍ਯ ਯੋ ਗਨ੍ਧਂ ਨ ਜਿਘ੍ਰਤਿ-ਘ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਣ ਨਾਨੁਭਵਤਿ| ਵਿਧਿਨਾ-ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ, ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਰਸਾ ਯਸ੍ਯ ਦੋਸਾਯ-ਰੋਗਾਯ, ਅਵਿਧਿਨਾ-ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਿਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਯ ਸ੍ਯੁਃ| ਤਥਾ, ਯਃ ਪਾਂਸੁਨਾ-ਰਜਸੇਵ, ਕੀਰ੍ਣਾਙ੍ਗੋ-ਧੂਲਿਧੂਸਰਿਤਸ਼ਰੀਰਃ| ਯਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗੇ ਘਾਤਂ-ਹਤਿਂ, ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ| ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਮਨ੍ਤਰੇਣ-ਉਗ੍ਰਂ ਤਪੋ ਵਿਨਾ, ਯਃ ਪੁਰੁਸੋਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ-ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯੋਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵੇਤ੍ਤਿ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਗੋਚਰਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਿ ਵੇਤ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਯੋਗਂ ਵਾ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮਨ੍ਤਰੇਣ ਯੋਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਜਾਨਾਤਿ| ਤੇਸਾਂ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ, ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਯੋਗਃ-ਚਿਤ੍ਤਵਤ੍ਤਿਨਿਰੋਧਃ, ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕੋ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮ੍ਯਗੁਪਦੇਸ਼ਃ| ਤਥਾ, ਅਨ੍ਯੋਪਿ ਯੋਗੋ-ਰਸਾਯਨਾਦਿਃ| ਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤਿ ਯੋਗੋ-ਵਿਧਿਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਰਸਾਯਨਾਞ੍ਜਨਾਦਿਨਾਪਿ ਹ੍ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦਸ੍ਯਤੇ ਦੂਰਵ੍ਯਵਹਿਤਾਦਿ|

Adhikarana svarasya riShTam (38-39) · Śloka 39

ਅਧੁਨਾ ਖਰਵਿਕਤਿਮਾਹ | ਹੀਨੋ ਦੀਨਃ ਸ੍ਵਰੋਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਦ੍ਗਦੋਪਿ ਵਾ||੩੮|| ਸਹਸਾ ਯੋ ਵਿਮੁਹ੍ਯੋਦ੍ਵਾ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| |੩੯|

ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਃ-ਸ਼ਬ੍ਦੋ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰੇਣ ਹਿਨੋਥਵਾ ਦੀਨੋ-ਦੈਨ੍ਯਯੁਕ੍ਤੋ, ਭਵਤਿ| ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਃ-ਅਸ੍ਫੁਟੋ, ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਗਦ੍ਗਦੋ-ਘਰ੍ਘਰੋ, ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਭਵਤਿ| ਯੋ ਵਾ ਵਿਵਕ੍ਸੁਃ-ਵਕ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍, ਕਾਰਣਮਨ੍ਤਰੇਣ ਵਿਮੁਹ੍ਯੇਤ੍-ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ, ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana svarabalavarNarogavRuddhInAM riShTam (39-40) · Śloka 40

| ਸ੍ਵਰਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਬਲੀਭਾਵਂ ਹਾਨਿਂ ਚ ਬਲਵਰ੍ਣਯੋਃ||੩੯|| ਰੋਗਵਦ੍ਧਿਮਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੪੦|

ਸ੍ਵਰਸ੍ਯ-ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ, ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਬਲਵਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚ ਹਾਨਿਮਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਰੋਗਵਦ੍ਧਿਮਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਨਰਸ੍ਯ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਅਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana BAShamANasya riShTam, SrotuH riShTam (40-41) · Śloka 41

| ਅਪਸ੍ਵਰਂ ਭਾਸਮਾਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਰਣਮਾਤ੍ਮਨਃ||੪੦|| ਸ਼੍ਰੋਤਾਰਂ ਚਾਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਦੂਰਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| |੪੧|

ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਵਰਾਦਪਗਤਂ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ-ਅਪਸ੍ਵਰਂ,-ਹੀਨਸ੍ਵਰਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਯੋ ਨਰੋਹਂ ਮਰਿਸ੍ਯਾਮਿ ਮਰਿਸ੍ਯਾਮੀਤ੍ਯੇਵਮਾਤ੍ਮਨੋ ਮਰਣਂ ਭਾਸਤੇ ਪਰਸ੍ਯ, ਤਂ ਤਥਾਭੂਤਂ ਦੂਰਾਦੇਵ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍-ਵੈਦ੍ਯੋ ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਤਥਾ, ਅਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ-ਅਹਂ ਮਰਿਸ੍ਯਾਮੀਤ੍ਯੇਵਂਭੂਤਸ੍ਯ ਯੋਨਰਃ ਸ਼੍ਰੋਤਾ, ਤਮਪਿ ਵੈਦ੍ਯੋ ਦੂਰਤੋ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana CAyAyAH riShTam (41-42) · Śloka 42

ਸ੍ਵਰਾਸ਼੍ਰਯ ਰਿਸ੍ਟਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਛਾਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਰਿਸ੍ਟਮਭੀਧਿਤ੍ਸੁਰਾਹ | ਸਂਸ੍ਥਾਨੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਵਰ੍ਣੇਨ ਪ੍ਰਭਯਾਪਿ ਵਾ||੪੧|| ਛਾਯਾ ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਪਿ ਪ੍ਰੇਤ ਏਵ ਸਃ| |੪੨|

ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ-ਪ੍ਰਤਿਪੁਰੁਸਂ ਵਿਲਕ੍ਸਣਂ ਸਮਵਿਸਮਂ ਰੂਪਮ੍, ਆਕਤਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਯਦਿ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸਮਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਛਾਯਾ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿਸਮਾ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਤਥਾ, ਯਦਿ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਵਿਸਮਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਛਾਯਾ ਤੁ ਸਮਾ ਭਵਤਿ, ਤਦਾ ਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਤਥਾ, ਯਦਿ ਦੀਰ੍ਘਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਯ ਸਤੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਛਾਯਾ ਭਵਤਿ ਹ੍ਰਸ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਯ ਵਾ ਦੀਰ੍ਘਾ ਭਵਤਿ, ਤਦਪਿ ਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਏਵਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਚ ਛਾਯਾਵਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵੇਦ੍ਯਾ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਨਾਭਸੀ ਛਾਯਾ ਆਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾ ਛਾਯਾ ਯਾ ਵਰ੍ਣਤੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਸਾ ਵਰ੍ਣਵਿਵਤ੍ਤਿਃ| ਏਵਂ ਪਥਿਵ੍ਯਾਦਿਮਯੀਸੁ ਛਾਯਾਸੁ ਵਰ੍ਣਵਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਯੋਜ੍ਯਾ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਯਥਾਭੂਤਾ ਪ੍ਰਭਾ ਸਾਨ੍ਯਥਾਭੂਤਾ ਭਵਤਿ ਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਵਤ੍ਤਿਃ| ਏਵਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੇਨ ਯਸ੍ਯ ਛਾਯਾ ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ-ਅਨ੍ਯਥਾਭੂਤਾਨ੍ਯਥਾ| ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਪਿ ਸ ਪੁਮਾਨ੍ ਪ੍ਰੇਤ ਏਵ, ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਜਾਗ੍ਰਦਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਨ ਪ੍ਰੇਤਃ ? ਇਤਿ ਏਵਕਾਰੇਣ ਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯਾਸ੍ਯਾਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਤ੍ਵਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਸ਼੍ਚੇਨ੍ਨਰਸ੍ਯ ਛਾਯਾਯਾ ਅਨ੍ਯਥਾਭਾਵਃ, ਤਦਾਨੀਂ ਪੁਰੁਸੋ ਯਮਸਾਤ੍ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana CAyAyA dvairUpyam (42-43) · Śloka 43

ਅਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਛਾਯਾਯਾ ਦ੍ਵੈਰੂਪ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ | ਆਤਪਾਦਰ੍ਸ਼ਤੋਯਾਦੌ ਯਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਮਾਣਤਃ||੪੨|| ਛਾਯਾਙ੍ਗਾਤ੍ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯੇਤਿ ਸਾ ਪੁਨਃ| ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਭਾਸ਼੍ਰਯਾ ਯਾ ਤੁ ਸਾ ਛਾਯੈਵ ਸ਼ਰੀਰਗਾ||੪੩||

ਯਾ ਸ਼ਰੀਰਾਦਾਤਪਾਦਰ੍ਸ਼ਤੋਯਘਤਾਦੌ ਸ਼ਰੀਰਸਂਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਮਾਣਾਨੁਰੂਪਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਕਰੂਪਾ, ਸਾ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਯਾ ਹਿ ਨ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਭੇ ਆਸ਼੍ਰਯਃ| ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਭੇ ਆਸ਼੍ਰਯਸ਼੍ਚ੍ਛਾਯਾਯਾਃ, ਸਾ ਸ਼ਰੀਰਗੈਵ-ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੈਵ, ਛਾਯਾ| ਨ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾਵਚ੍ਛਰੀਰਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤਪਾਦਰ੍ਸ਼ਤੋਯਾਦੌ ਕੁਤ੍ਰਚਿਦਪਯਾਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਕਰੂਪਤਯਾ|

Adhikarana praticCAyAyA riShTam (44-45) · Śloka 45

ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਛਿਨ੍ਨਾ ਭਿਨ੍ਨਾਧਿਕਾਕੁਲਾ| ਵਿਸ਼ਿਰਾ ਦ੍ਵਿਸ਼ਿਰਾ ਜਿਹ੍ਮਾ ਵਿਕਤਾ ਯਦਿ ਵਾਨ੍ਯਥਾ||੪੪|| ਤਂ ਸਮਾਪ੍ਤਾਯੁਸਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਨ ਚੇਲ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾ| ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾਮਯੀ ਯਸ੍ਯ ਨ ਚਾਕ੍ਸ੍ਣੀਕ੍ਸ੍ਯੇਤ ਕਨ੍ਯਕਾ||੪੫||

ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਛਿਨ੍ਨਾ-ਦ੍ਵਿਧਾ, ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਅਥਵਾ ਭਿਨ੍ਨਾਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਚ੍ਚਿਦ੍ਰੇਵ ਯਸ੍ਯ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯਾਧਿਕਾ ਦਸ਼੍ਯਤੇ-ਨ ਯਥਾ ਪ੍ਰਮਾਣਾ| ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਆਕੁਲਾ-ਚਲਸ੍ਵਰੂਪਾ ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾ, ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਿਰਾ-ਸ਼ਿਰੋਰਹਿਤਾ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਸ਼ਿਰਾ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਜਿਹ੍ਮਾ-ਕੁਟਿਲਾ| ਵਿਕਤੇਤਿ ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਦਨ੍ਯਥਾ ਅਨ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਯਸ੍ਯ ਵਿਕਤਾ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਆਤਾਪਾਦਰ੍ਸ਼ਤੋਯਾਦੌ, ਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਵ, ਸਮਾਪ੍ਤਾਯੁਸਂ-ਕ੍ਸੀਣਜੀਵਿਤਂ, ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਨ ਚੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਕ੍ਸਯਿਤੁਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਸ਼ਕ੍ਯਂ-ਲਕ੍ਸ੍ਯਮ੍| ਸ਼ਕ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕਤ੍ਯਃ| ਲਕ੍ਸ੍ਯਂ ਚ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਥਾਵਿਧਾਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦ੍ਵਿਕਤਾਜ੍ਜਾਤਾ [ਪ੍ਰਤਿ] ਚ੍ਛਾਯਾ ਯਦਿ ਨ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਨਾਨ੍ਯਥਾ| ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾਮਯੀ ਕਨ੍ਯਕਾ-ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਕੁਮਾਰਿਕੇਤਿ ਯਾ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ, ਸਾਕ੍ਸ੍ਣਿ-ਨੇਤ੍ਰੇ, ਯਸ੍ਯ ਨੇਕ੍ਸ੍ਯੇਤ-ਨੋਪਲਭ੍ਯੇਤ, ਤਂ ਸਮਾਪ੍ਤਾਯੁਸਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana KAdInAM mahABUtAnAM pa~jca CAyAH ,nABasI CAyA ,vAyavI CAyA ,AgneyI CAyA ,AmBasI CAyA, pArthivI CAyA (46-48) · Śloka 48

ਇਦਾਨੀਂ ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਭੂਤਸ੍ਯ ਯਾਦਸ਼ੀ ਛਾਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਾਂ ਕਥਯਿਤੁਮਾਹ ਖਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਛਾਯਾ ਵਿਵਿਧਲਕ੍ਸਣਾਃ| ਨਾਭਸੀ ਨਿਰ੍ਮਲਾਨੀਲਾ ਸਸ੍ਨੇਹਾ ਸਪ੍ਰਭੇਵ ਚ||੪੬|| ਵਾਤਾਦ੍ਰਜੋਰੁਣਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਭਸ੍ਮਰੂਕ੍ਸਾ ਹਤਪ੍ਰਭਾ| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਾ ਤ੍ਵਾਗ੍ਨੇਯੀ ਦੀਪ੍ਤਾਭਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਪ੍ਰਿਯਾ||੪੭|| ਸ਼ੁਦ੍ਧਵੈਦੂਰ੍ਯਵਿਮਲਾ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਤੋਯਜਾ ਸੁਖਾ| ਸ੍ਥਿਰਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਘਨਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ||੪੮||

ਖਾਦੀਨਾਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚ ਛਾਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਨਨੁ, ਖਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਾਚ੍ਛਾਯਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਰ੍ਥਾਲ੍ਲਬ੍ਧਮੇਵ| ਤਤ੍ਕਿਂ ਪਞ੍ਚਗ੍ਰਹਣੇਨ ? ਅਸ੍ਤ੍ਵੇਵੈਤਤ੍| ਕਿਨ੍ਤੁ ਯਥਾ ਖਾਦਿਭ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਭ੍ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਕਂ ਭੂਤੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸਭੇਦਾਚ੍ਚਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍, ਤਥਾ ਛਾਯਾਨਾਮਪ੍ਯੇਕਤ੍ਵਂ ਭੂਤੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸਭੇਦਾਚ੍ਚਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਮਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯੇਤ, ਤਦਾਸ਼ਙ੍ਕਾਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਞ੍ਚਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਪਞ੍ਚੈਵ ਛਾਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਨੋਨਾਧਿਕਾ ਇਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਸ਼੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ? ਵਿਵਿਧਲਕ੍ਸਣਾਃ,-ਵਿਵਿਧਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਯਾਸਾਂ ਤਾ ਏਵਮ੍| ਆਕਾਸ਼ਜਾ ਛਾਯਾ ਨਿਰ੍ਮਲਾ-ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ| ਤਥਾ, ਆਨੀਲਾ-ਈਸਨ੍ਨੀਲਾ, ਇਤ੍ਯਾਕਾਰਪ੍ਰਸ਼੍ਲੇਸੋਤ੍ਰ ਵੇਦ੍ਯਃ| "ਸ਼ੁਦ੍ਧਵੈਦੂਰ੍ਯਵਿਮਲਾ" ਹਿ "ਤੋਯਜਾ" (ਸ਼੍ਲੋ.੪੮) ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਤਥਾ, ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ| ਸਪ੍ਰਭੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸ਼ੋਭਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਏਤਦੇਵ ਸ੍ਫੁਟਯਿਤੁਮਿਵਸ਼ਬ੍ਦਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਪ੍ਰਾਯੁਙ੍ਕ੍ਤ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਛਾਯਾਪ੍ਰਭਯੋਰ੍ਭਿਨ੍ਨਵਿਸਯਤ੍ਵਾਦਨੁਪਪਨ੍ਨਮੇਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਭੇਦਸ਼੍ਚਾਨਯੋਰਧੁਨੈਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ.੫੧)|ਵਾਤਾਦ੍ਰਜੋਰੁਣਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ ਛਾਯਾ ਭਵਤਿ| ਆਗ੍ਨੇਯੀ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾ, ਦੀਪ੍ਤਾਭਾ, ਤਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਂਵਿਧਾ, ਭਵਤਿ| ਤੋਯਜਾ ਛਾਯਾ ਨਿਰ੍ਮਲਵੈਦੂਰ੍ਯਵਿਮਲਾ, ਸੁਸ੍ਠੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ, ਸੁਖਾ-ਸੁਖਾਵਹਾ| ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ ਛਾਯਾ ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ| ਨਨੁ, ਚ, ਅਗ੍ਨਿਜਲਭੁਵਾਂ ਸ੍ਵਯਂ ਵਰ੍ਣਾਦਿਯੋਗਾਦਾਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਦਿਕਾਨਾਂ ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਕਤ੍ਵਮੁਪਪਨ੍ਨਮ੍| ਨਭੋਮਾਰੁਤਯੋਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਯਂ ਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯਯੋਗਾਤ੍ਕਥਂ ਤਚ੍ਛਾਯਾਨਾਂ ਵਰ੍ਣਾਦਿਯੋਗੋ ਯੁਜ੍ਯੇਤ ? ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਤਾਨ੍ ਬ੍ਰੂਮਹੇ| ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੁਫਲਸ੍ਯਾਦੋਸਃ| ਤਥਾ ਹਿ,-ਮਧੁਰਾਦਯੋ ਰਸਾਃ ਕਾਲਾਦਮੂਰ੍ਤਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤੋ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾ, ਤਥਾ ਤਚ੍ਛਾਯੇ ਅਪ੍ਯੇਤੇ ਭਵਿਸ੍ਯਤਃ| ਤਤ੍ਰ ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਦਿਸਹਾਯਂ ਨਭਸ਼੍ਚ੍ਛਾਯਾਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨਾਭਸੀਤਿ ਯੁਜ੍ਯਤ ਏਵ| ਏਵਂ ਵਾਯਵ੍ਯਾਮਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍|

Adhikarana vAyavInAmanyAsAMcaguNAH (49) · Śloka 49

ਇਦਾਨੀਮਾਸਾਂ ਛਾਯਾਨਾਂ ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਮਾਹ ਵਾਯਵੀ ਰੋਗਮਰਣਕ੍ਲੇਸ਼ਾਯਾਨ੍ਯਾਃ ਸੁਖੋਦਯਾਃ| |੪੯|

ਵਾਯਵੀ ਛਾਯਾ ਰੋਗਾਦ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜਾਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਾਃ-ਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ, ਛਾਯਾਃ ਸੁਖੋਦਯਾਃ-ਸੁਖਾਵਹਾਃ|

Adhikarana praBAyAH saptavidhatvam (49-50) · Śloka 50

| ਪ੍ਰਭੋਕ੍ਤਾ ਤੈਜਸੀ ਸਰ੍ਵਾ, ਸਾ ਤੁ ਸਪ੍ਤਵਿਧਾ ਸ੍ਮਤਾ||੪੯|| ਰਕ੍ਤਾ ਪੀਤਾ ਸਿਤਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਹਰਿਤਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਸਿਤਾ| |੫੦|

ਪ੍ਰਭਾ ਸਰ੍ਵਾ-ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਪਿ, ਤੈਜਸੀ-ਆਗ੍ਨੇਯੀ, ਉਕ੍ਤਾ-ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਦ੍ਭਿਃ ਸ੍ਮਤਾ| ਤਦੇਵ ਸਪ੍ਤਵਿਧਤ੍ਵਮਾਹ-ਰਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ|

Adhikarana praBANAM SuBASuBatvam (50-51) · Śloka 51

| ਤਾਸਾਂ ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਿਕਾਸਿਨ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਵਿਮਲਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ||੫੦|| ਤਾਃ ਸ਼ੁਭਾ, ਮਲਿਨਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁਭੋਦਯਾਃ| |੫੧|

ਤਾਸਾਂ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯਾਤ੍, ਯਾਃ ਪ੍ਰਭਾ ਵਿਕਾਸਿਨ੍ਯਃ-ਪ੍ਰਸਤਾ ਇਵ, ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਿਮਲਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯੁਃ, ਤਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ-ਕਲ੍ਯਾਣਕਾਰਿਣ੍ਯਃ| ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਲਿਨਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਾ ਅਸ਼ੁਭੋਦਯਾਃ-ਅਮਾਙ੍ਗਲ੍ਯਕਾਰਿਣ੍ਯਃ|

Adhikarana CAyApraBayorlakShaNam (51) · Śloka 51

ਛਾਯਾਪ੍ਰਭਯੋਰਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ | ਵਰ੍ਣਮਾਕ੍ਰਾਮਤਿ ਛਾਯਾ ਪ੍ਰਭਾ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨੀ||੫੧||

ਛਾਯਾ ਰਕ੍ਤਾਦਿਵਰ੍ਣਮਾਕ੍ਰਾਮਤਿ-ਪਰਿਭੂਯਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਪ੍ਰਭਾ ਤੁ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨੀ-ਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਿਤੁਂ ਸ਼ੀਲਮਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨੀ|

Adhikarana CAyApraBayorvyAptiH (52-53) · Śloka 53

ਤਥੇਦਮਪਿ ਛਾਯਾਪ੍ਰਭਯੋਰਨ੍ਯਤ੍ਵੇ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ ਆਸਨ੍ਨੇ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਛਾਯਾ ਵਿਕਸ੍ਟੇ ਭਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ| ਨਾਚ੍ਛਾਯੋ ਨਾਪ੍ਰਭਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚਿਹ੍ਨਯਨ੍ਤਿ ਤੁ||੫੨|| ਨਣਾਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਕਾਲੇ ਛਾਯਾਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| |੫੩|

ਨਿਕਟੇ ਛਾਯਾ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਭਾ ਪੁਨਰ੍ਵਿਕਸ੍ਟੇ-ਦੂਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ-ਦੂਰਾਦਵਭਾਸਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਥਾ-ਪਾਸਾਣਾਦਿਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਨਾਮਪਿ ਪਰ੍ਵਤਾਦਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਦੂਰਾਦ੍ਵਿਲਕ੍ਸਣੈਵ ਕਾਨ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ| ਏਵਂ ਛਾਯਾਪ੍ਰਭਯੋਰਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯ ਤਯੋਰੇਵ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਕਸ਼੍ਚਿਦਪਿ ਪੁਰੁਸਸ਼੍ਚ੍ਛਾਯਾਰਹਿਤਃ ਪ੍ਰਭਾਹੀਨਸ਼੍ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਨਣਾਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਕਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੇ ਚਿਹ੍ਨਯਨ੍ਤਿ-ਵ੍ਯਞ੍ਜਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ? ਛਾਯਾਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਃ-ਛਾਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ|

Adhikarana ca~gkramato riShTam, hitamaSnataH riShTam, alpASinaH riShTam, bahvASinaH riShTam, kaPArtasya riShTam, SvAsocCvAsavataH riShTam, SirovikShepavataH riShTam, srutasvedasya riShTam, utthApyamAnasya riShTam, uttAnaSayAnasya riShTam, jiGRukShAvataH riShTam, ahAsyahAsinaH riShTam, uttarauShThalihataH riShTam, CAyABidravavataH riShTam, BiShagAdidveShavataH riShTam (53-61) · Śloka 61

| ਨਿਕਸਨ੍ਨਿਵ ਯਃ ਪਾਦੌ ਚ੍ਯੁਤਾਂਸਃ ਪਰਿਸਰ੍ਪਤਿ||੫੩|| ਹੀਯਤੇ ਬਲਤਃ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਯੋਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨਨ੍ ਹਿਤਂ ਬਹੁ| ਯੋਲ੍ਪਾਸ਼ੀ ਬਹੁਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋ ਬਹ੍ਵਾਸ਼ੀ ਚਾਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਵਿਟ੍||੫੪|| ਯੋ ਵਾਲ੍ਪਾਸ਼ੀ ਕਫੇਨਾਰ੍ਤੋ ਦੀਰ੍ਗ਼ਂ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਚੇਸ੍ਟਤੇ| ਦੀਰ੍ਗ਼ਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸ੍ਯ ਯੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪਰਿਤਾਮ੍ਯਤਿ||੫੫|| ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਚ ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਸ਼ਿਰੋ ਵਿਕ੍ਸਿਪਤੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਯੋਞ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਪਾਣਿਕੌ||੫੬|| ਯੋ ਲਲਾਟਾਤ੍ਸ੍ਰੁਤਸ੍ਵੇਦਃ ਸ਼੍ਲਥਸਨ੍ਧਾਨਬਨ੍ਧਨਃ| ਉਤ੍ਥਾਪ੍ਯਮਾਨਃ ਸਮ੍ਮੁਹ੍ਯੇਦ੍ਯੋ ਬਲੀ ਦੁਰ੍ਬਲੋਪਿ ਵਾ||੫੭|| ਉਤ੍ਤਾਨ ਏਵ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਯਃ ਪਾਦੌ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ| ਸ਼ਯਨਾਸਨਕੁਡ੍ਯਾਦੇਰ੍ਯੋਸਦੇਵ ਜਿਗ਼ਕ੍ਸਤਿ||੫੮|| ਆਹਾਸ੍ਯਹਾਸੀ ਸਮ੍ਮੁਹ੍ਯਨ੍ ਯੋ ਲੇਢਿ ਦਸ਼ਨਚ੍ਛਦੌ| ਉਤ੍ਤਰੌਸ੍ਠਂ ਪਰਿਲਿਹਨ੍ ਫੂਤ੍ਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕਰੋਤਿ ਯਃ||੫੯|| ਯਮਭਿਦ੍ਰਵਤਿ ਚ੍ਛਾਯਾ ਕਸ੍ਣਾ ਪੀਤਾਰੁਣਾਪਿ ਵਾ| ਭਿਸਗ੍ਭੇਸਜਪਾਨਾਨ੍ਨਗੁਰੁਮਿਤ੍ਰਦ੍ਵਿਸਸ਼੍ਚ ਯੇ||੬੦|| ਵਸ਼ਗਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵੈਤੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਮਵਰ੍ਤਿਨਃ| |੬੧|

ਨਿਕਸਨ੍-ਗ਼ਰ੍ਸਯਨ੍ਨਿਵ, ਯਃ ਪਾਦੌ ਚ੍ਯੁਤਾਂਸਃ-ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਂਸਃ ਸਨ੍, ਭੂਮੌ ਪਰਿਸਰ੍ਪਤਿ| ਤਥਾ, ਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਵਰ੍ਤਿਨੋ ਵਸ਼ਗਾ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍; ਅਨ੍ਤਦੀਪਕਾਲਙ੍ਕਾਰਤ੍ਵਾਦਸ੍ਯ| ਤਥਾ, ਯੋਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨਨ੍-ਭਕ੍ਤਂ ਭਕ੍ਸਯਨ੍, ਬਲਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਹੀਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮਨ੍ਨਮ੍ ? ਹਿਤਂ-ਪਥ੍ਯਮ੍| ਬਹੁ-ਭੂਰਿ| ਯੋਲ੍ਪਾਸ਼ੀ ਬਹੁਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਬਹ੍ਵਾਸ਼ੀ-ਬਹ੍ਵਸ਼੍ਨਾਤਿ, ਨਿਤ੍ਯਮਲ੍ਪਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼੍ਚ| ਯਸ਼੍ਚਾ(ਯੋ ਵਾ)ਲ੍ਪਾਸ਼ੀ ਕਫੇਨਾਰ੍ਤਃ-ਪੀਡਿਤੋ, ਦੀਰ੍ਗ਼ਂ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ-ਬਹੁਸ਼੍ਵਾਸਂ ਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਤਥਾ, ਚੇਸ੍ਟਤੇ-ਪਰਿਲੁਠਤਿ| ਤਥਾ, ਯੋ ਦੀਰ੍ਗ਼ਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸ੍ਯ-ਬਹੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ-ਅਲ੍ਪਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਵਤ੍ਯਾਨ੍ਤਃਕਤ੍ਵਾ, ਪਰਿਤਾਮ੍ਯਤਿ-ਦੁਃਖ਼ਾਯਤੇ| ਯਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਸਿਤਿ| ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਂ-ਵਿਸਮਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਨਾਡੀਭਿਃ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਭਸ਼ਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ੍ਫੁਰਤਿ| ਯਃ ਪ੍ਰਪਾਣਿਕੌ-ਪਾਣ੍ਯੋਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭਾਗਸ੍ਥਿਤਾਵਵ ਯਵਵਿਸ਼ੇਸੌ, ਅਞ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ-ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯ, ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸ਼ਿਰੋ-ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਵਿਕ੍ਸਿਪਤੇ| ਯੋ ਲਲਾਟਾਤ੍-ਅਲਿਕਾਤ੍, ਸ੍ਰੁਤਸ੍ਵੇਦਃ ਸਨ੍ ਸ਼ਿਥਿਲਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧੋ ਭਵਤਿ| ਯ ਉਤ੍ਥਾਪ੍ਯਮਾਨੋ ਬਲੀ ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਵਾ ਸਮ੍ਮੁਹ੍ਯੇਤ੍-ਮੋਹਮੁਪੈਤਿ| ਯ ਉਤ੍ਤਾਨ ਏਵ-ਜਾਤੁਚਿਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਨ, ਸ੍ਵਪਿਤਿ| ਯਸ਼੍ਚ ਪਾਦੌ ਵਿਕਰੋਤਿ-ਵਿਕਤਿ ਨਯਤਿ| ਯਃ ਸ਼ਯਨਾਦੇਰਸਤ੍-ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮੇਵ ਵਸ੍ਤੁ, ਗ੍ਰਹੀਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ| ਯਃ ਅਹਾਸ੍ਯੇ-ਹਾਸ੍ਯਵਿਸਯਾਭਾਵੇਪਿ, ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਹਸਨ੍ ਸਮ੍ਮੁਹ੍ਯਨ੍ ਦਸ਼ਨਚ੍ਛਦੌ ਲੇਢਿਜਿਹ੍ਵਯਾ ਪਰਿਮਸ਼ਤਿ| ਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੌਸ੍ਠਂ ਪਰਿਲਿਹਨ੍ ਫੂਤ੍ਕਾਰਾਨ੍-ਨਾਨਾਵਿਧਾਨ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍, ਕਰੋਤਿ| ਯਂ-ਨਰਂ, ਛਾਯਾਭਿਦ੍ਰਵਤਿ-ਅਭਿਭਵਤਿ| ਕੀਦਸ਼ੀ ? ਕਸ੍ਣਾ ਪੀਤਾਰੁਣਾਪਿ ਵਾ| ਯੇ ਚ ਭਿਸਗਾਦਿਦ੍ਵਿਸਃ| ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਵਰ੍ਤਿਨੋ ਵਸ਼ਗਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਸਮਂਵਰ੍ਤਤੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇਸੌ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਮਵਰ੍ਤੀ,-ਯਮਃ| ਸਰ੍ਵ ਏਵੇਤ੍ਯੇਤਤ੍ "ਨਿਕਸਨ੍ਨਿਵ ਯਃ ਪਾਦੌ" ਇਤ੍ਯਤ ਆਰਭ੍ਯ ਯਾਵਤ੍ "ਭਿਸਗ੍ਭੇਸਜਪਾਨਾਨ੍ਨਗੁਰੁਮਿਤ੍ਰਦ੍ਵਿਸਸ਼੍ਚ ਯੇ|" ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਰ੍ਥਮ੍|

Adhikarana grIvAdisvedavataH riShTam (61-1) · Śloka 1

(ਗ੍ਰੀਵਾਲਲਾਟਹਦਯਂ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍||੬੧|| ਉਸ੍ਣੋਪਰਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾਃ| ) |ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸ੍ਵਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ| ਯਂ ਵਿਸ਼ਂਤਿ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯੇਨਂ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਜ੍ਵਰਪੁਰਃਸਰਃ]||੧||

(ਯਸ੍ਯ ਗ੍ਰੀਵਾਦਿਕਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਸਤ੍ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ-ਸ੍ਵੇਦਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ, ਅਪਰਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਃ, ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰਣਂ-ਰਕ੍ਸਣਂ, ਦੇਵਤਾ ਨਾਨ੍ਯਤ੍|)

Adhikarana aNujyotyAdeH riShTam, medhAdiprAptavataH riShTam (62-64) · Śloka 64

| ਯੋਣੁਜ੍ਯੋਤਿਰਨੇਕਾਗ੍ਰੋ ਦੁਃਚ੍ਛਾਯੋ ਦੁਰ੍ਮਨਾਃਸਦਾ||੬੨|| ਬਲਿ ਬਲਿਭਤੋ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਣੀਤਂ ਨੋਪਭੁਞ੍ਜਤੇ| ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ ਯੋ ਮੇਧਾਂ ਸ਼ੋਭਾਮੁਪਚਯਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍||੬੩|| ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਤੋ ਵਾ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਸ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਮਕ੍ਸਯਮ੍| |੬੪|

ਯਃ ਪੁਮਾਨਣੁਜ੍ਯੋਤਿਃ-ਸ੍ਤੋਕਦਕ੍, ਕੇਚਿਤ੍ਤ੍ਵਲ੍ਪਤੇਜਾ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਤਥਾ, ਅਨੇਕਾਗ੍ਰੋ-ਵ੍ਯਾਕੁਲਚੇਤਾਃ| ਦੁਃਚ੍ਛਾਯੋ-ਵਿਵਰ੍ਣਚ੍ਛਾਯੋ ਨਿਨ੍ਦਿਤਕਾਨ੍ਤਿਰ੍ਵਾ| ਦੁਰ੍ਮਨਾਃ ਸਦਾ-ਸਤਤਮੇਵ ਸ਼ੋਕਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਬਲਿਂ ਪ੍ਰਣੀਤਂ-ਤਨ੍ਨਾਮੋਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਂ, ਬਲਿਭਤੋ-ਬਲਿਭੁਜੋ ਵਾਯਸਾਦਯੋ, ਨੋਪਭੁਞ੍ਜਤੇ-ਨ ਖਾਦਨ੍ਤਿ, ਸ ਯਮਕ੍ਸਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਬਲਿਭਤ ਇਤ੍ਯਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਕਿਲਕਾਕਾ ਅਪਿ ਨਾਦਨ੍ਤਿ ਕਿਂ ਪੁਨਰਨ੍ਯੇ ? ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਯੋ ਨਰੋ ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮੇਧਾਦਿਜਨਨਰਸਾਯਨਾਦਿਕਾਰਣਮਨ੍ਤਰੇਣ ਮੇਧਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਅਤੋ ਵਾ-ਮੇਧਾਦਿਭ੍ਯੋ, ਭ੍ਰਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਸੋਨ੍ਤਕਗਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਸ਼੍ਰੀਰਤ੍ਰ ਘਨਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਵਾ| ਉਪਚਯਃ-ਸ਼ਰੀਰਪੁਸ੍ਟਿਃ|

Adhikarana guNadoShamayaprakRuteH riShTam (64-65) · Śloka 65

| ਗੁਣਦੋਸਮਯੀ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯ ਵਾ||੬੪|| ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਤਿਃ ਪਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| |੬੫|

ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਗੁਣਮਯੀ-ਸਤ੍ਵਾਦਿਮਯੀ, ਪ੍ਰਕਤਿਰ੍ਦੋਸਮਯੀ-ਵਾਤਾਦਿਮਯੀ, ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਵਾਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ-ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਹਿਤ੍ਵਾ, ਸਸਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana BaktyAdinivartanavataH riShTam (65-66) · Śloka 66

| ਭਕ੍ਤਿਃ ਸ਼ੀਲਂ ਸ੍ਮਤਿਸ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬਲਮਹੇਤੁਕਮ੍||੬੫|| ਸਡੇਤਾਨਿ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਮਾਸੈਰ੍ਮਰਿਸ੍ਯਤਃ| |੬੬|

ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਮਾਸੈਰ੍ਮਰਿਸ੍ਯਤੋ ਨਰਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸਟ੍ ਅਹੇਤੁਕਂ-ਕਾਰਣਮਨ੍ਤਰੇਣ, ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ| ਅਹੇਤੁਕਮਿਤਿ ਨਿਵਰ੍ਤਨਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਸਡਿਤਿ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਦਾ ਸਡਪਿ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨੈਕੈਕਂ, ਤਦਾ ਰਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana mattavadgattyAdeH riShTam (66) · Śloka 66

| ਮਤ੍ਤਵਦ੍ਗਤਿਵਾਕ੍ਕਮ੍ਪਮੋਹਾ ਮਾਸਾਨ੍ਮਰਿਸ੍ਯਤਃ||੬੬||

ਮਾਸੇਨ ਮਰਿਸ੍ਯਤੋ ਮਤ੍ਤਵਤ੍-ਮਤ੍ਤਸ੍ਯੇਵ, ਗਤਿਵਾਕ੍ਕਮ੍ਪਮੋਹਾ ਭਵਨ੍ਤਿ|

Adhikarana keSotpATanapIDAj~jAnavataH riShTam, kaNThasya riShTam (67) · Śloka 67

ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯਜਾਨਨ੍ ਸਡਹਾਤ੍ਕੇਸ਼ਲੁਞ੍ਚਨਵੇਦਨਾਮ੍| ਨ ਯਾਤਿ ਯਸ੍ਯ ਚਾਹਾਰਃ ਕਣ੍ਠਂ ਕਣ੍ਠਾਮਯਾਦਤੇ||੬੭||

ਕਚੋਤ੍ਪਾਟਨਪੀਡਾਮਵਿਨ੍ਦਨ੍ ਸਡਹਾਨ੍ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਯਸ੍ਯਾਹਾਰਃ ਕਣ੍ਠਾਮਯਂ ਵਿਨਾ ਕਣ੍ਠਂ ਨ ਯਾਤਿ, ਸ ਚ ਸਡਹਾਨ੍ਤਰੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ|

Adhikarana preShyANAM riShTam ,pretAkRuteH riShTam nidrAyAH riShTam (68) · Śloka 68

ਪ੍ਰੇਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤੀਪਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰੇਤਾਕਤਿਰੁਦੀਰ੍ਯਤੇ| ਯਸ੍ਯ ਨਿਦ੍ਰਾ ਭਵੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾ ਨੈਵ ਵਾ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੬੮||

ਪ੍ਰੇਸ੍ਯਾਃ-ਭਤ੍ਯਾਃ, ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤੀਪਤਾਂ-ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ, ਯਾਨ੍ਤਿ, ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੇਤਾਕਾਰ ਉਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਸੋਪਿ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ-ਸਤਤਂ, ਨਿਦ੍ਰਾ ਭਵਤਿ, ਯਸ੍ਯ ਨੈਵ ਵਾ-ਨ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਭਵਤਿ, ਸੋਪਿ ਨ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana vaktracaraNacakShuShAM riShTam (69) · Śloka 69

ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਾਪੂਰ੍ਯਤੇਸ਼੍ਰੂਣਾਂ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਸ਼੍ਵਰਣੌ ਭਸ਼ਮ੍| ਚਕ੍ਸੁਸ਼੍ਚਾਕੁਲਤਾਂ ਯਾਤਿ ਯਮਰਾਜ੍ਯਂ ਗਮਿਸ੍ਯਤਃ||੬੯||

ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰੂਣਾਂ-ਅਸ਼੍ਰੁਸ੍ਰੋਤਸਾਂ, ਮੁਖਂ (ਵਕ੍ਰਂ)- ਦ੍ਵਾਰਂ, ਆਪੂਰ੍ਯਤੇ ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਚਰਣੌ-ਭਸ਼ਂ-ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ, ਨਿਰ੍ਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਃ ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਚਕ੍ਸੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਮਰਾਜ੍ਯਂ ਯਾਸ੍ਯਤੋ ਨਯਨਮਾਕੁਲਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ|

Adhikarana BAvAnAM riShTam (70) · Śloka 70

ਯੈਃ ਪੁਰਾ ਰਮਤੇ ਭਾਵੈਰਰਤਿਸ੍ਤੈਰ੍ਨ ਜੀਵਤਿ| |੭੦|

ਯੈਰ੍ਭਾਵੈਃ-ਪਦਾਰ੍ਥੈਃ, ਪੁਰਾ-ਪੂਰ੍ਵਂ, ਰਮਤੇ-ਸੁਖਾਯਤੇ, ਤੈਃ ਪਦਾਰ੍ਥੈਰ੍ਨ ਰਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਯਸ੍ਯ, ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana sahasA vikArasya riShTam (70-71) · Śloka 71

| ਸਹਸਾ ਜਾਯਤਿ ਯਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰਃ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਃ||੭੦|| ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਵਾ ਸਹਸਾ, ਸਹਸਾ ਸ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ| |੭੧|

ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਵਿਕਾਰੋ-ਜ੍ਵਰਾਦਿਃ, ਸਹਸਾ-ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ, ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਃ-ਸਕਲਲਿਙ੍ਗੋਪੇਤੋ, ਜਾਯਤੇ| ਅਥਵਾ ਤਾਦਸ਼ੋ ਵਿਕਾਰਃ ਸਹਸਾ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ, ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ-ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਸਃ-ਪੁਰੁਸਃ, ਸਹਸਾ ਅਚਿਰਾਦੇਵ, ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ|

Adhikarana jvarasya riShTam (71-73) · Śloka 73

ਅਧੁਨਾ ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਂ ਰਿਸ੍ਟਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯੈਵ ਤਾਵਦ੍ਵਿਕਤਿਂ ਲਿਲਕ੍ਸਯਿਸੁਰਾਹ | ਜ੍ਵਰੋ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਬਲਵਾਨ੍ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਦੈਰ੍ਘਰਾਤ੍ਰਿਕਃ||੭੧|| ਸਪ੍ਰਲਾਪਭ੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਃ ਕ੍ਸੀਣਂ ਸ਼ੂਨਂ ਹਤਾਨਲਮ੍| ਅਕ੍ਸਾਮਂ ਸਕ੍ਤਵਚਨਂ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਂ ਹਦਿ ਸ਼ੂਲਿਨਮ੍||੭੨|| ਸਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਯੋਪਰਾਹ੍ਣੇਪਿ ਵਾ ਭਵੇਤ੍| ਬਲਮਾਂਸਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਸਸਮਨ੍ਵਿਤਃ||੭੩||

ਜ੍ਵਰੋ ਬਲਵਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਃ ਕ੍ਸੀਣਾਦਿਲਕ੍ਸਣਂ ਪੁਰੁਸਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਬਲਵਾਨ੍-ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਬਲਵਦ੍ਭਿਰ੍ਯੁਤਃ| ਗਮ੍ਭੀਰਃ-ਅਸ਼ੇਸਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਗਤਃ| ਦੈਰ੍ਘਰਾਤ੍ਰਿਕੋ-ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧੀ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਰਾਤ੍ਰਿਜਾਗਰਕਾਰੀਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਦੀਰ੍ਘਾ ਹਿ ਜਾਗ੍ਰਤੋ ਰਾਤ੍ਰਿਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਦੀਰ੍ਘਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਜਨਮ੍|" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਲਾਪਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ| ਕੀਦਸ਼ਮਾਤੁਰਮ੍ ? ਕ੍ਸੀਣਂ-ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਕ੍ਸਾਮਂ-ਸਬਲਮ੍, ਗ੍ਲਾਨੋ ਨ ਭਵਤ੍ਯਥ ਚ ਸਕ੍ਤਵਚਨਃ, ਤਮਕ੍ਸਾਮਂ ਸਕ੍ਤਵਚਨਮ੍| ਤਥਾ, ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਂ ਹਦਯਸ਼ੂਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਯਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਃ ਸਸ਼ੂਸ੍ਕਕਾਸਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇਥਵਾਪਰਾਹ੍ਣੇ ਭਵੇਤ੍ਸ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਿ ਹਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਸਸਮਨ੍ਵਿਤੋ ਜ੍ਵਰੋ ਬਲਮਾਂਸਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸ ਤਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਇਤਿ ਰਿਸ੍ਟਤ੍ਰਯਮੇਤਤ੍| ਨਨੁ ਚ, "ਹੇਤੁਭਿਰ੍ਬਲਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਬਹੁਭਿਰ੍ਬਹੁਲਕ੍ਸਣਃ| ਜ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤਕਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਾਸ਼ਨਃ||" (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩/੪੯) ਇਤ੍ਯੇਸ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਪ੍ਰਕਾਰਃ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨੋਕ੍ਤਃ ? ਉਚ੍ਯਤੇ| ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਾਯ ਏਵਾਯਂ ਬਲਵਾਨਿਤਿ ਵਚਨਾਤ੍|

Adhikarana raktapittasya riShTam (74-76) · Śloka 76

ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਕਤਿਲਕ੍ਸਣਂ ਰਿਸ੍ਟਮਧਿਕਤ੍ਯਾਹ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਭਸ਼ਂ ਰਕ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣਮਿਨ੍ਦ੍ਰਧਨੁਸ੍ਪ੍ਰਭਮ੍| ਤਾਮ੍ਰਹਾਰਿਦ੍ਰਹਰਿਤਂ ਰੂਪਂ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍||੭੪|| ਰੋਮਕੂਪਪ੍ਰਵਿਸਤਂ ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਹਦਯੇ ਸਜਤ੍| ਵਾਸਸੋਰਞ੍ਜਨਂ ਪੂਤਿ ਵੇਗਵਚ੍ਚਾਤਿ ਭੂਰਿ ਚ||੭੫|| ਵਦ੍ਧਂ ਪਾਣ੍ਡੁਜ੍ਵਰਚ੍ਚਰ੍ਦਿਕਾਸਸ਼ੋਫਾਤਿਸਾਰਿਣਮ੍| |੭੬|

ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮੀਦਗ੍ਰੂਪਂ ਕਰ੍ਤਭੂਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਕੀਦਕ੍ ? ਭਸ਼ਂ-ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ, ਰਕ੍ਤਂ-ਲੋਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਤਿਕਸ੍ਣਮ੍| ਭਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹਿ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਧਨੁਸਪ੍ਰਭਂ-ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਲੇਦਸ਼ੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਰਸਮੇਦੋਮਜ੍ਜਾਦਿਮਿਸ਼੍ਰਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਰਵਣਾਨ੍ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਯਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤਭੂਤਂ ਤਾਮ੍ਰਹਾਰਿਦ੍ਰਹਰਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਚ ਰੂਪਂ ਦਸ਼੍ਯਮਾਕਾਸ਼ਂ ਵਾ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍, ਤਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਯਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾਪਿ ਵਰ੍ਣੈ ਰੋਮਕੂਪੇਭ੍ਯਃ ਸਮਸ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਵਿਸਤਂ-ਯਾਤਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਮ੍, ਤਚ੍ਚ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਕਣ੍ਠੇ ਮੁਖੇ ਹਦਯੇ ਚ ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਂ ਸਜਤ੍-ਸਂਸ਼੍ਲਿਸ੍ਯਤ੍ ਸਾਨੁਸਙ੍ਗਮ੍, ਤਚ੍ਚ ਹਨ੍ਤਿ| ਵਾਸਸੋਰਞ੍ਜਨਮਿਤਿ ਵਾਸਸਃ ਅਰਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਕਾਰਪ੍ਰਸ਼੍ਲੇਸੋਤ੍ਰ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਹਿ ਜੀਵਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੋਣਿਤਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਰਞ੍ਜਕਮ੍| ਅਤਸ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਨ ਰਾਗਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੌ ਰਕ੍ਤਪਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮਵਿਭਾਗਾਪਨ੍ਨਤ੍ਵਾਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਰਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍| ਰਕ੍ਤੇਨ ਹਿ ਪਿਤ੍ਤਸਹਿਤੇਨ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਰਜ੍ਯਤੇ, ਨ ਚ ਤਦ੍ਧੌਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਕ. ਅ. ੩/੩੪)- "ਸ਼ੁਕ੍ਲਂਵਾ ਭਾਵਿਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਵਾਨਂ ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਵਿਵਰ੍ਣ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤੁ ਸ਼ੋਣਿਤੇ||" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਪੂਤਿ-ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਿ, ਤਦ੍ਧਿ ਧਾਤੂਨੁਪਕ੍ਲੇਦਯਤਿ, ਉਪਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਨਾਂ ਧਾਤੂਨਾਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਸ੍ਟਤਾ, ਇਤਿ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯੇਵ| ਤਥਾ, [ਅਤਿ] ਵੇਗਵਤ੍-ਵੇਗੇਨ ਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯ ਰੁਦ੍ਧਂ ਪੁਨਰ੍ਵੇਗੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਭੂਰਿ-ਪ੍ਰਭੂਤਮ੍| ਏਵਂਵਿਧਂ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਵਦ੍ਧਂ-ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਸਤ੍, ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਯੁਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana kAsaSvAsayoH riShTam (76) · Śloka 76

| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਤਸ੍ਣਾਤੀਸਾਰਸ਼ੋਫਿਨਮ੍||੭੬||

ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਜ੍ਵਰਾਦਿਪਞ੍ਚਵਿਧੋਪਦ੍ਰਵੋਪੇਤਂ ਨਿਹਤ ਇਤਿ ਵਚਨਵਿਪਰਿਣਾਮੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|

Adhikarana rAjayakShmaNaH riShTam (77) · Śloka 77

ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਜਾਨਾਹਰਕ੍ਤਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਂਸਤਾਪਿਨਮ੍| |੭੭|

ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ-ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ, ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਜਾਦਿਯੁਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana CardeH riShTam (77-78) · Śloka 78

| ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਵੇਗਵਤੀ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਗਨ੍ਧਿਃ ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ||੭੭|| ਸਾਸ੍ਰਵਿਟ੍ਪੂਯਰੁਕ੍ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਵਤ੍ਯਨੁਸਙ੍ਗਿਣੀ| |੭੮|

ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਹਨ੍ਤਿ,| ਕੀਦਕ੍ ? ਵੇਗਵਤੀ,-ਮਹਤਾ ਵੇਗੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਾ| ਤਥਾ, ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤੋਰਿਵ ਗਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ, "ਉਪਮਾਨਾਚ੍ਚ" ਇਤਿ ਗਨ੍ਧਸ੍ਯੇਦਾਦੇਸ਼ਃ| ਤਥਾ, ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ-ਜਲਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕੋਚ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਸਹਾਸ੍ਰੇਣ ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਿਟ੍ ਸਾਸ੍ਰਵਿਟ੍| ਸਾਸ੍ਰਵਿਟ੍ ਚ ਪੂਯਸ਼੍ਚ ਰੁਕ੍ ਚ ਕਾਸਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ, ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯਾਂ ਸੈਵਮ੍| ਤਥਾ, ਆਨੁਸਙ੍ਗਿਣੀ-ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨੀ|

Adhikarana tRuShNAyAH riShTam (78) · Śloka 78

| ਤਸ੍ਣਾਨ੍ਯਾਰੋਗਕ੍ਸਪਿਤਂ ਬਹਿਰ੍ਜਿਹ੍ਵਂ ਵਿਚੇਤਨਮ੍||੭੮||

ਤਸ੍ਣੇਦਸ਼ਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਅਪਰਰੋਗੇਣ ਕ੍ਸਪਿਤਂ-ਕਰ੍ਸਿਤਮ੍| ਬਹਿਰ੍ਜਿਹ੍ਵਂ-ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਨਿਃਸਾਰਯਨ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਵਿਚੇਤਨਮ੍| ਏਤਤ੍ਸਮੁਦਿਤਂ ਰਿਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮ੍|

Adhikarana madAtyayasya riShTam (79) · Śloka 79

ਮਦਾਤ੍ਯਯੋਤਿਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਤੈਲਪ੍ਰਭਾਨਨਮ੍| |੭੯|

ਮਦਾਤ੍ਯਯੋਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼ੀਤਪੀਡਿਤਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਤੈਲਪ੍ਰਭਮੁਖਂ ਚ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana arSasAM riShTam (79-80) · Śloka 80

| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪਾਣਿਪਨ੍ਨਾਭਿਗੁਦਮੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯਸ਼ੋਫਿਨਮ੍||੭੯|| ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਙ੍ਗਰੁਜਾਛਰ੍ਦਿਪਾਯੁਪਾਕਜ੍ਵਰਾਤੁਰਮ੍| |੮੦|

ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪਾਣ੍ਯਾਦਿਸ਼ੋਫਯੁਤਂ ਹਦ੍ਰੁਜਾਦ੍ਯਾਤੁਰਂ ਨਰਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਵਚਨਵਿਪਿਰਿਣਾਮੇਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਹਦਾਦੀਨਾਂ ਰੁਜਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਙ੍ਗਰੁਜਾ ਚ ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਚ ਪਾਯੁਪਾਕਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਤੈਰਾਤੁਰਂ-ਪੀਡਿਤਮ੍|

Adhikarana atIsArasya riShTam (80-84) · Śloka 84

ਅਤੀਸਾਰਵਿਕਤਿਮਾਹ | ਅਤੀਸਾਰੋ ਯਕਤ੍ਪਿਣ੍ਡਮਾਂਸਧਾਵਨਮੇਚਕੈਃ||੮੦|| ਤੁਲ੍ਯਸ੍ਤੈਲਘਤਕ੍ਸੀਰਦਧਿਮਜ੍ਜਵਸਾਸਵੈਃ| ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਮਸੀਪੂਯਵੇਸਵਾਰਾਮ੍ਬੁਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ||੮੧|| ਅਤਿਰਕ੍ਤਾਸਿਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪੂਤ੍ਯਚ੍ਛਘਨਵੇਦਨਃ| ਕਰ੍ਬੁਰਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਨਿਸ੍ਪੁਰੀਸੋਥਵਾਤਿਵਿਟ੍||੮੨|| ਤਨ੍ਤੁਮਾਨ੍ ਮਕ੍ਸਿਕਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਰਾਜੀਮਾਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੈਰ੍ਯੁਤਃ| ਸ਼ੀਰ੍ਣਪਾਯੁਵਲਿਂ ਮੁਕ੍ਤਨਾਲਂ ਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲਿਨਮ੍||੮੩|| ਸ੍ਰਸ੍ਤਪਾਯੁਂ ਬਲਕ੍ਸੀਣਮਨ੍ਨਮੇਵੋਪਵੇਸ਼ਯਨ੍| ਸਤਟ੍ਸ਼੍ਵਾਸਜ੍ਵਰਚ੍ਚਰ੍ਦਿਦਾਹਾਨਾਹਪ੍ਰਵਾਹਿਕਃ||੮੪||

ਅਤੀਸਾਰੋ ਯਕਤ੍ਪਿਣ੍ਡਾਦਿਭਿਰ੍ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਤੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਹਨ੍ਤਿ| ਮੇਚਕੋ-ਨੀਲਵਰ੍ਣਃ| ਅਤਿਰਕ੍ਤਾਸਿਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪੂਤ੍ਯਚ੍ਛਸ਼੍ਚਾਸੌ ਘਨਵੇਦਨਸ਼੍ਚ, ਇਤਿ ਕਰ੍ਮਧਾਰਯਃ| ਕਰ੍ਬੁਰੋ-ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਃ| ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਨਰਨੇਕਵਰ੍ਣਃ ? ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧਾਤੂਨ੍-ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਾਦੀਨ੍ ਸ੍ਰਵਤਿ, ਅਤ ਏਵਾਹ-ਧਾਤੁਨ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਨ੍| ਲਕ੍ਸਣੇਤ੍ਰ ਸ਼ਤਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ, ਧਾਤੁਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੇਨ ਹਿ ਹੇਤੁਨਾ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਨਿਸ੍ਪੁਰੀਸਃ-ਪੁਰੀਸਰਹਿਤਃ| ਅਥਵਾ, ਅਤਿਵਿਟ੍-ਬਹੁਪੁਰੀਸਃ| ਤਥਾ, ਤਨ੍ਤੁਮਾਨ੍ ਮਕ੍ਸਿਕਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਰਾਜੀਮਾਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੈਰ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚ| ਈਦਸ਼ੋਤੀਸਾਰੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਸ਼ੀਰ੍ਣਾ ਗੁਦਵਲਯੋ ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| [ਤਥਾ,] ਮੁਕ੍ਤੋ ਨਾਲੋ-ਨਾਲਕ ਇਵ, ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਮੁਕ੍ਤਨਾਲਂ,-ਮੁਕ੍ਤਬਨ੍ਧਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਰਸ੍ਤਪਾਯੁਂ-ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਗੁਦਮ੍| ਤਥਾ, ਬਲੇਨ ਕ੍ਸੀਣਮ੍| ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦਤੀਸਾਰੋ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਨਮੇਵਾਪਕ੍ਵਮੁਪਵੇਸ਼੍ਯਨ੍ ਸਹ ਤਡਾਦਿਭਿਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰੁਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਣਮਾਤੁਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana aSmaryAH riShTam (85) · Śloka 85

ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਸ਼ੂਨਵਸਣਂ ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਂ ਰੂਜਾਰ੍ਦਿਤਮ੍| |੮੫|

ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਸ਼ੂਨਵਸਣਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana pramehasya riShTam (85) · Śloka 85

| ਮੇਹਸ੍ਤਡ੍ਦਾਹਪਿਟਿਕਾਮਾਂਸਕੋਥਾਤਿਸਾਰਿਣਮ੍||੮੫||

ਮੇਹਃ-ਪ੍ਰਮੇਹਃ, ਤਡਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਯੁਕ੍ਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana piTikAyAH riShTam (86-87) · Śloka 87

ਪਿਟਿਕਾ ਮਰ੍ਮਹਤ੍ਪਸ੍ਠਸ੍ਤਨਾਂਸਗੁਦਮੂਰ੍ਦ੍ਧਗਾਃ| ਪਰ੍ਵਪਾਦਕਰਸ੍ਥਾ ਵਾ ਮਨ੍ਦੋਤ੍ਸਾਹਂ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਮ੍||੮੬|| ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਮਾਂਸਸਙ੍ਕੋਥਦਾਹਤਸ੍ਣਾਮਦਜ੍ਵਰੈਃ| ਵਿਸਰ੍ਪਮਰ੍ਮਸਂਰੋਧਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਭ੍ਰਮਕ੍ਲਮੈਃ||੮੭||

ਪਿਟਿਕਾ ਮਰ੍ਮਾਦਿਗਾ ਅਥਵਾ ਪਰ੍ਵਾਦਿਸ੍ਥਾ ਮਨ੍ਦੋਤ੍ਸਾਹਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾਤੁਰਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਨਰਂ ਮਾਂਸਸਙ੍ਕੋਥਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਲਮਾਨ੍ਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਟਿਕਾ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ|

Adhikarana gulmasya riShTam (88-89) · Śloka 89

ਗੁਲ੍ਮਃ ਪਥੁਪਰੀਣਾਹੋ ਘਨਃ ਕੂਰ੍ਮ ਇਵੋਨ੍ਨਤਃ| ਸਿਰਾਨਦ੍ਧੋ ਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਹਿਧ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਃ||੮੮|| ਕਾਸਪੀਨਸਹਲ੍ਲਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਤੀਸਾਰਸ਼ੋਫਵਾਨ੍| |੮੯|

ਗੁਲ੍ਮਃ ਪਥੁਪਰੀਣਾਹੋ ਯਾਵਚ੍ਛੋਫਵਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਨਰਮ੍|

Adhikarana udarasya riShTam (89-91) · Śloka 91

ਇਦਾਨੀਮੁਦਰਵ੍ਯਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਰਿਸ੍ਟਮਾਹ | ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗ੍ਰਹਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ੋਫਹਿਧ੍ਮਾਜ੍ਵਰਭ੍ਰਮੈਃ||੮੯|| ਮੂਰ੍ਚ੍ਚਾਚ੍ਚਰ੍ਦ੍ਯਤਿਸਾਰੈਸ਼੍ਚ ਜਠਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲਮ੍| ਸ਼ੂਨਾਕ੍ਸਂ ਕੁਟਿਲੋਪਸ੍ਥਮੁਪਕ੍ਲਿਨ੍ਨਤਨੁਤ੍ਵਚਮ੍||੯੦|| ਵਿਰੇਚਨਹਤਾਨਾਹਮਾਨਹ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ| |੯੧|

ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰਤੀਸਾਰਾਨ੍ਤੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਹੇਤੁਭੂਤੈਰ੍ਜਠਰਂ ਚ ਕਰ੍ਤਭੂਤਮਾਤੁਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਦੁਰ੍ਬਲਂ-ਹੀਨਬਲਮ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ੂਨੇ ਅਕ੍ਸਿਣੀ ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| "ਬਹੁਵ੍ਰੀਹੌ ਸਕ੍ਥ੍ਯਕ੍ਸ੍ਣੋਃ" ਇਤਿ ਸਚ੍| [ ਤਥਾ ] ਕੁਟਿਲ ਉਪਸ੍ਥੋ-ਬਸ੍ਤਿਮੇਢ੍ਰਵਸਣਾਦਿਰੂਪੋ, ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਉਪਕ੍ਲਿਨ੍ਨੇ ਦੇਹਤ੍ਵਚੌ ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| [ ਤਥਾ, ] ਵਿਰੇਚਨੇਨ ਹਤ ਆਨਾਹੋ ਯਸ੍ਯ ਤਮਪਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਾਨਹ੍ਯਨ੍ਤਮ੍|

Adhikarana pANDurogasya riShTam (91) · Śloka 91

ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਰਿਸ੍ਟਮਾਹ | ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਮਾਨ੍ ਪੀਤਾਕ੍ਸਿਨਖਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੯੧||

ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਯੁਤਃ ਪੀਤਾਕ੍ਸਿਨਖਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤੁਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana SoPasya riShTam (92-93) · Śloka 93

ਸ਼ੋਫਰਿਸ੍ਟਂ ਬ੍ਰੂਤੇ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਦਾਹਾਰੁਚਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਧ੍ਮਾਨਾਤਿ ਸਾਰਵਾਨ੍| ਅਨੇਕੋਪਦ੍ਰਵਯੁਤਃ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸਤੋ ਨਰਮ੍||੯੨|| ਨਾਰੀਂ ਸ਼ੋਫੋ ਮੁਖਾਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਕੁਕ੍ਸਿਗੁਹ੍ਯਾਦੁਭਾਵਪਿ| ਰਾਜੀਚਿਤਃ ਸ੍ਰਵਂਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਾਤਿ ਸਾਰਿਣਮ੍||੯੩||

ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੋਫੋਨੇਕੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਃ- ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਾਦਿਭਿਃ ਯੁਤਃ ਪਾਦਤਃ ਪ੍ਰਸਤੋ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਮੁਖਾਤ੍ਪਸਤਃ ਸ਼ੋਫਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਣਯੁਕ੍ਤੋ ਨਾਰੀਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਕੁਕ੍ਸਿਗੁਹ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਸਤ ਉਭਵਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸੌ, ਹਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਰਾਜੀਚਿਤੋ-ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸਵਰ੍ਣਾਭੀ ਰੇਖਾਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਃ, ਤਥਾ ਸ੍ਰਵਨ੍- ਯਥਾਦੋਸਂ ਸ੍ਰੁਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ , ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਯੁਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana jvarAtIsArayoH riShTam (94-96) · Śloka 96

ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰੌ ਸ਼ੋਫਾਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਵਾ ਤਯੋਃ ਕ੍ਸਯੇ| ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਜਾਯਨ੍ਤੇਨ੍ਤਾਯ ਦੇਹਿਨਃ||੯੪|| ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਸ੍ਥਃ ਪਰਿਸ੍ਰਸ੍ਤੇ ਚ ਪਿਣ੍ਡਿਕੇ| ਸੀਦਤਃ ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਚੈਵ ਤਂ ਭਿਸਕ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੯੫|| ਆਨਨਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਃ| ਸ਼ੂਯੇਤੇ ਵਾ ਵਿਨਾ ਦੇਹਾਤ੍ਸ ਮਾਸਾਦ੍ਯਾਤਿ ਪਞ੍ਚਤਾਮ੍||੯੬||

ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰੌ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ- ਅਵਸਾਨੇ, ਜਾਯੇਤੇ| ਅਥਵਾ ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ੍ਤਯੋਃ- ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਯੋਃ , ਕ੍ਸਯੇ ਜਾਯਤੇ| ਏਵਂ ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਸ਼ੋਫਾ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਿਣੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਤੇਨ੍ਤਾਯ- ਮਤ੍ਯਵੇ, ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਨ੍ਤਾਯ, ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਪਾਦਸ੍ਥੋ ਯਸ੍ਯ ਪਿਣ੍ਡਿਕੇ ਚ ਪਰਿਸ੍ਰਸ੍ਤੇ- ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤੇ ,ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਚ ਸੀਦਤਃ- ਸਾਦਂ ਗਚ੍ਛਤਃ , ਤਂ- ਤਾਦਸ਼ਂ ਨਰਂ , ਵੈਦ੍ਯੋ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਮੁਖ਼ਂ ਹਸ੍ਤਚਰਣਂ ਚ ਯਸ੍ਯੈਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਃ , ਦੇਹਂ ਵਿਨਾ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੂਯੇਤੇ, ਸ ਆਤੁਰੋ ਮਾਸੇਨ ਪਞ੍ਚਤਾਂ- ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਸਮਤ੍ਵਂ , ਯਾਤਿ|

Adhikarana visarpasya riShTam (97) · Śloka 97

ਵਿਸਰ੍ਪਃ ਕਾਸਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਜ੍ਵਰਮੂਰ੍ਛਾਙ੍ਗਭਙ੍ਗਵਾਨ੍| ਭ੍ਰਮਾਸ੍ਯਸ਼ੋਫਹਲ੍ਲਾਸਦੇਹਸਾਦਾਤਿਸਾਰਵਾਨ੍||੯੭||

ਵਿਸਰ੍ਪਃ ਕਾਸਾਦਿਮਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana kuShTasya riShTam (98) · Śloka 98

ਕੁਸ੍ਟਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਙ੍ਗਂ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਂ ਹਤਸ੍ਵਰਮ੍| ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਂ ਜਨ੍ਤੁਭਿਰ੍ਜੁਸ੍ਟਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਣਾਤਿਸਾਰਿਣਮ੍||੯੮||

ਕੁਸ੍ਟਂ ਚ ਕਰ੍ਤ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਙ੍ਗਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਙ੍ਗਂ- ਕੋਥਵਚ੍ਛਰੀਰਮ੍|

Adhikarana vAtavyAdeH riShTam (99) · Śloka 99

ਵਾਯੁਃ ਸੁਪ੍ਤਤ੍ਵਚਂ ਭੁਗ੍ਨਂ ਕਮ੍ਪਸ਼ੋਫਰੁਜਾਤੁਰਮ੍| |੯੯|

ਵਾਯੁਃ ਸੁਪ੍ਤਤ੍ਵਗਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana vAtaraktasya riShTam (99-100) · Śloka 100

| ਵਾਤਾਸ੍ਰਂ ਮੋਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਮਦਾਸ੍ਵਪ੍ਨਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੯੯|| ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਸਙ੍ਕੋਚਸ੍ਫੋਟਕੋਥਵਤ੍| |੧੦੦|

ਵਾਤਾਸ੍ਰਂ- ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਮੋਹਾਦਿਯੁਤਂ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana sarvAmayAnAM riShTam (100-101) · Śloka 101

| ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਮੋਹਵਿਡ੍ਭੇਦਤਡ੍ਭ੍ਰਮੈਃ||੧੦੦|| ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਮਯਾਃ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਵਰਧਾਤੁਬਲਾਨਲਮ੍| |੧੦੧|

ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇਤਿ| ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਤੇ ਆਮਯਾਸ਼੍ਚ ਤੇ (ਸ਼ੀਰੋਰੋਗਦਿਭਿਃ) ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਵਰਾਦਿਕਂ ਨਰਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ|

Adhikarana alpasyApirogasya riShTam (101-102) · Śloka 102

| ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਰਪਸ੍ਮਾਰੀ ਕੁਸ੍ਠੀ ਰਕ੍ਤ੍ਯੁਦਰੀ ਕ੍ਸਯੀ||੧੦੧|| ਗੁਲ੍ਮੀ ਮੇਹੀ ਚ ਤਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਣਾਨ੍ ਵਿਕਾਰੇਲ੍ਪੇਪਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| |੧੦੨|

ਵਾਤਾਖ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਦਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਨਰਃ ਤਥਾਪਸ੍ਮਾਰਵਾਨ੍ ਕੁਸ੍ਠਵਾਨ੍ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੀ ਜਠਰੀ ਕ੍ਸਯਵਾਨ੍ ਗੁਲ੍ਮਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਚ, ਤਾਨ੍- ਏਤਾਨ੍ ਪੁਰੁਸਾਨ੍ , ਕ੍ਸੀਣਾਨ੍ ਸਤੋਲ੍ਪੇਪਿ ਵਿਕਾਰੇ ਸਤਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||

Adhikarana Aturasya riShTam (102-103) · Śloka 103

| ਬਲਮਾਂਸਕ੍ਸਯਸ੍ਤੀਵ੍ਰੋ ਰੋਗਵਦ੍ਧਿਰਰੋਚਕਃ||੧੦੨|| ਯਸ੍ਯਤੁਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਕ੍ਸਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| |੧੦੩|

ਬਲਮਾਂਸਯੋਰਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕ੍ਸਯਃ ਰੋਗਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਃ ਤਥਾਰੋਚਕਃ ਏਤੇ ਯਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ- ਉਪਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਸ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਕ੍ਸਾਨ੍- ਸਾਰ੍ਧਂ ਮਾਸਂ , ਨ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana vAtAShThIlAyAH riShTam (103-104) · Śloka 104

| ਵਾਤਾਸ੍ਠੀਲਾਤਿਸਂਵਦ੍ਧਾ ਤਿਸ੍ਟਨ੍ਤੀ ਦਾਰੁਣਾ ਹਦਿ||੧੦੩|| ਤਸ੍ਣਯਾ ਨੁ ਪਰੀਤਸ੍ਯ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੧੦੪|

ਵਾਤਾਸ੍ਠੀਲਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾ ਹਦਿ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੀ ਦਾਰੁਣਾ- ਅਤਿਰੁਕ੍ਵਰੀ , ਤਸਾਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਜੀਵਿਤਹਾਰਿਣੀ ਭਵਤਿ|

Adhikarana vAyoH riShTam (104-108) · Śloka 108

| ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਪਿਣ੍ਡਿਕੇ ਵਾਯੁਰ੍ਨੀਤ੍ਵਾ ਨਾਸਾਂ ਚ ਜਿਹ੍ਮਤਾਮ੍||੧੦੪|| ਕ੍ਸੀਣਾਤ੍ਯਾਯਮ੍ਯ ਮਨ੍ਯੇ ਵਾ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਨਾਭੀਗੁਦਾਨ੍ਤਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਵਙ੍ਕ੍ਸ੍ਣੌ ਵਾ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਨ੍||੧੦੫|| ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਪਾਯੁਹਦਯੇ ਕ੍ਸੀਣਦੇਹਸ੍ਯ ਵਾ ਬਲੀ| ਮਲਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰੋ ਨਾਭਿਂ ਵਿਬਦ੍ਧ੍ਯ ਜਨਯਨ੍ ਰੁਜਮ੍||੧੦੬|| ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਙ੍ਕ੍ਸ੍ਣਯੋਃ ਸ਼ੂਲਂ ਤਣਾਂ ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਤਾਮ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਵਾ ਜਨਯਨ੍ ਵਾਯੁਰ੍ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਗੁਦਵਙ੍ਕ੍ਸ੍ਣਮ੍||੧੦੭|| ਵਿਤਤ੍ਯ ਪਰ੍ਸ਼ੁਕਾਗ੍ਰਾਣਿ ਗਹੀਤ੍ਵੋਰਸ਼੍ਚ ਮਾਰੁਤਃ| ਸ੍ਤਿਮਿਤਸ੍ਯਾਤਤਾਕ੍ਸਸ੍ਯ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍||੧੦੮||

ਵਾਯੁਹ੍ ਪਿਣ੍ਡਿਕੇ ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਨਾਸਾਂ ਜਿਹ੍ਮਤਾਂ- ਕੁਟਿਲਤਾਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯੇ ਵਾ ਆਯਮ੍ਯ ਆਯਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰਾਗ੍ ਜੀਵਿਤਂ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ||ਵਾਯੁਰ੍ਨਾਭੀਗੁਦਯੋਰਨਨ੍ਤਰਂ- ਮਧ੍ਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਵਙ੍ਕ੍ਸ੍ਣੌ ਵਾ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ ਜੀਵਿਤਂ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ| ਬਲੀ ਵਾ ਪਵਨਃ ਪਾਯੁਂ ਹਦਯਂ ਚ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਅਵਸ੍ਟਭ੍ਯਃ , ਕ੍ਸੀਣਦੇਹਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਵਾਯੁਰ੍ਮਲਾਨ੍ ਵਿਬਧ੍ਦ੍ਯ- ਸਨ੍ਨਿਰੁਧ੍ਦ੍ਯ , ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰੋਨਾਭਿਂ ਚ ਵਿਬਧ੍ਦ੍ਯ ਰੁਜਂ ਜਨਯਨ੍ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਵਾਯੁਰ੍ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਃ ਸ਼ੂਲਂ ਤਥਾ ਤਸ੍ਣਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਭਿਨ੍ਨਪੁੜ੍ਰੀਸਤਾਂ ਚ ਵਿਦਧਥਵਾ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਜਨਯਨ੍ ਗੁਦਂ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੌ ਚ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਮਾਰੁਤਃ ਪਰ੍ਸ਼ੁਕਾਨਾਂ- ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥ੍ਨਾਂ , ਅਗ੍ਰਾਣਿ- ਪ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਿ , ਵਿਤਤ੍ਯਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ੍ਯ , ਤਥੋਰਃ- ਵਕ੍ਸੋ , ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤਿਮਿਤਸ੍ਯ- ਆਰ੍ਦ੍ਰਤਾਂ ਗਤਸ੍ਯ ਸਖੇਦਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਲਸ੍ਯ ਵਾ , ਤਥਾ ਆਤਤਾਕ੍ਸਸ੍ਯ- ਪ੍ਰਸਾਰਿਤਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ , ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍|

Adhikarana mumUrShoH riShTam (109) · Śloka 109

ਸਹਸਾ ਜ੍ਵਰਸਨ੍ਤਾਪਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਬਲਕ੍ਸਯਃ| ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਣਂ ਚਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਮੁਮੂਰ੍ਸੋਰੁਪਜਾਯਤੇ||੧੦੯||

ਸਹਸਾ- ਝਟਿਤ੍ਯੇਵ , ਜ੍ਵਰਸਨ੍ਤਾਪਃ , ਤਥਾ ਤਸ੍ਣਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਬਲਕ੍ਸਯਃ ਸਨ੍ਧਿਵਿਸ਼੍ਲੇਸਸ਼੍ਚ , ਇਤ੍ਯੇਤਨ੍ਮੁਮੂਰ੍ਸੋਃ- ਸਦ੍ਯੋ ਮਰਿਸ੍ਯਤੋ ਜਾਯਤੇ|

Adhikarana SleShmajvaropataptasya riShTam (110) · Śloka 110

ਗੋਸਰ੍ਗੇ ਵਦਨਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਃ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਲੇਪਜ੍ਵਰੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੧੧੦||

ਗੋਸਰ੍ਗੇ- ਗਵਾਂ ਮੋਕ੍ਸਕਾਲੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਸਸਿ , ਲੇਪਜ੍ਵਰੇਣ- ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੇਣੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯਵਦਨਾਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਃ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤੇ , ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਦੁਰ੍ਲਭਮਿਤਿ '' ਈਸਦ੍ਦੁਃਸੁਸੁ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਖਲ੍| " ਨ ਸੁਨ੍ਦੁਰ੍ਭ੍ਯਾਂ '' ਇਤਿ ਨੁਮ੍ਨਿਸੇਧਃ| ਨਨੁ ,ਰਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਨਾਮਿਹਾਭਿਧਾਨਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਾਤ੍ ਕਿਮਿਦਮਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮੁਕ੍ਤਂ ਦੁਰ੍ਲਭਮਿਤਿ? ਮੈਵਮ੍| ਏਕਾਨ੍ਤਿਕ ਏਵਾਰ੍ਥੋਯਂ ਹਿ ਦੁਰ੍ਲਭਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਤਥਾ ਚ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਨਾ ਜਗਦੇ- " ਪੁਤ੍ਰ ਵੀਕ੍ਸਸ੍ਵ ਪਿਤਰਂ ਸੁਹਸ੍ਟਂ ਚ ਕੁਰੁ ਪ੍ਰਿਯਂ| ਦਿਰ੍ਲਭਂ ਜੀਵਿਤਂ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ||" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੁਰ੍ਲਭਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਜੀਵਿਤਮਿਤ੍ਯੇਸ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਏਵਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸਿਧ੍ਦਃ|

Adhikarana masUrikAyAH riShTam (111) · Śloka 111

ਪ੍ਰਵਾਲਗੁਲਿਕਾਭਾਸਾ ਯਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰੇ ਮਸੂਰਿਕਾਃ| ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਚਿਰਾਤ੍ਸ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ||੧੧੧||

ਮਸੂਰਿਕਾਃ- ਮਸੂਰਸਂਸ੍ਥਾਨਾਃ ਪਿਟਿਕਾਃ ਪ੍ਰਵਾਲਗੁਟਿਕਾਸਦਸ਼ਾ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ , ਸ ਨਰੋ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ|

Adhikarana visPoTAnAM riShTam (112) · Śloka 112

ਮਸੂਰਵਿਦਲਪ੍ਰਖ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਵਿਦਮਸਨ੍ਨਿਭਾਃ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਕ੍ਰਾਃ ਕਿਣਾਭਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਫੋਟਾ ਦੇਹਨਾਸ਼ਨਾਃ||੧੧੨||

ਮਸੂਰਵਿਦਲਾਕਾਰਾਃ , ਤਥਾ ਪ੍ਰਵਾਲਸਦ੍ੜਸ਼ਾਃ , ਤਥਾਨ੍ਤਃ- ਮਧ੍ਯੇ , ਵਕ੍ਰਂ- ਮੁਖਂ , ਯੇਸਾਂ ਤੇ , ਤਥਾ ਕਿਣਾਭਾਃ , ਏਤੇ ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾ ਅਪਿ ਵਿਸ੍ਫੋਟਾ ਦੇਹਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਨਾਃ|

Adhikarana kAmalAyAH riShTam (113) · Śloka 113

ਕਾਮਲਾਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਮੁਖਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮਾਂਸਤਾ| ਸਨ੍ਤ੍ਰਾਸਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਤਾਙ੍ਗੇ ਚ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੧੩||

ਯਸ੍ਯਾਕ੍ਸ੍ਣੋਃ ਕਾਮਲਾ- ਪੀਤਾਭਾਸਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ , ਮੁਖਂ ਪੂਰ੍ਣਂ- ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਮ੍, ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮਾਂਸਤ੍ਵਮ੍ , ਸਨ੍ਤ੍ਰਾਸਃ , ਉਸ੍ਣਤਾ ਚਾਙ੍ਗੇ ਭਵਤਿ , ਤਮਾਤੁਰਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍- ਅਯਸ਼ਃ ਪਰਿਹਤਯੇ ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍|

Adhikarana vighRuShTasya riShTam (114) · Śloka 114

ਅਕਸ੍ਮਾਦਨੁਧਾਵਚ੍ਚ ਵਿਘਸ੍ਟਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ||੧੧੪||

ਅਕਸ੍ਮਾਤ੍- ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ , ਤ੍ਵਕ੍ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਂ ਵਿਘਸ੍ਟਂ ਯਸ੍ਯਾਨੁਧਾਵਚ੍ਚ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇਨ੍ ਤਮਪਿ ਵੈਦ੍ਯੋ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana vraNAnAM riShTam (1-116) · Śloka 116

(ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਮਦਿਰਾਕੁਣਪਧ੍ਵਾਙ੍ਕ੍ਸਗਨ੍ਧਯਃ| ਸ਼ੈਵਾਲਕੁਕ੍ਕੁਟਸ਼ਿਖਾਕੁਙ੍ਕੁਮਾਲਮਸੀਪ੍ਰਭਾਃ||੧|| ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਾ ਨਿਰੂਸ੍ਮਾਣਃ ਪ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਕਰਾ ਵ੍ਰਣਾਃ| ) ਯੋ ਵਾਤਜੋ ਨ ਸ਼ੂਲਾਯ ਮਰ੍ਮਜਸ਼੍ਚ ਰੁਜੇ ਨ ਯਃ| ਅਚੂਰ੍ਣਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਕੀਰ੍ਣਾਭੋ ਯਤ੍ਰਾਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਦਸ਼੍ਯਤੇ||੧੧੫|| ਰੂਪਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਧ੍ਵਜਾਦੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਾਨ੍| |੧੧੬|

ਯੋ ਵ੍ਰਣੋ ਵਾਤਜੋ ਲਿਙ੍ਗਾਨੁਮਿਤਃ ਸ਼ੂਲਾਯ ਨ ਭਵਤਿ , ਪਿਤ੍ਤਜੋ ਨ ਦਾਹਾਯ , ਕਫਜਸ਼੍ਚ ਨ ਪੂਯਾਯ , ਮਰ੍ਮਜਸ਼੍ਚ ਨ ਪੀਡਾਯੈ| ਤਥਾ , ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਰਣੇਚੂਰ੍ਣਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੇਨਾਕੀਰ੍ਣਾਭਃ- ਚੂਰ੍ਣਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਇਵ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ- ਅਕਸ੍ਮਾਤ੍ , ਰੂਪਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਧ੍ਵਜਾਦੀਨਾਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ਲ੍ਯਤੋਮਰਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਃ| ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana Bagandarasya riShTam (116) · Śloka 116

| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਵਹਂ ਕਮਿਣਂ ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਮ੍||੧੧੬||

ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਾ ਯੇਨ ਨਿਃਸਰਨ੍ਤਿ ਕਮਿਜੁਸ੍ਟਸ਼੍ਚ ਯਃ ਤਂ ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਕਮਿਣਮਿਤਿ "ਪਮਦਿਤ੍ਵਾਤ੍"(`ਲੋਮਾਦਿਪਾਮਾਦਿਪਿਚ੍ਛਾਦਿਭ੍ਯਃ ਸ਼ਨੇਲਚਃ|') ਨਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ|

Adhikarana jAnuGaTTanAdi riShTam (117) · Śloka 117

ਘਟ੍ਟਯਨ੍ ਜਾਨੁਨਾ ਜਾਨੁ ਪਾਦਾਵੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਪਾਤਯਨ੍| ਯੋਪਾਸ੍ਯਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਵਕ੍ਰਮਾਤੁਰੋ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੧੧੭||

ਯਸ਼੍ਚਾਤੁਰੋ ਜਾਨੁਨਾ ਜਾਨੁ ਘਟ੍ਟਯਨ੍ ਤਥਾ ਪਾਦਾਵੁਦ੍ਯਮ੍ਯ-ਉਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ, ਪਾਤਯਨ੍- ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪਨ੍ , ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਾਤ੍ਮੀਯਂ ਵਕ੍ਰਂ- ਮੁਖਂ, ਅਪਾਸ੍ਯਤਿ-ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਨਯਤਿ, ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana Aturasya lakShaNaviSeShAdi (118-120) · Śloka 120

ਦਨ੍ਤੈਸ਼੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਨਖਾਗ੍ਰਾਣਿ ਤੈਸ਼੍ਚ ਕੇਸ਼ਾਂਸ੍ਤਣਾਨਿ ਚ| ਭੂਮਿਂ ਕਾਸ੍ਠੇਨ ਵਿਲਿਖਨ੍ ਲੋਸ੍ਟਂ ਲੋਸ੍ਟੇਨ ਤਾਡਯਨ੍||੧੧੮|| ਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮੂਤ੍ਰਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸੀ ਜ੍ਵਰੀ ਚ ਯਃ| ਮੁਹੁਰ੍ਹਸਨ੍ ਮੁਹੁਃਕ੍ਸ੍ਵੇਡਨ੍ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਪਾਦੇਨ ਹਨ੍ਤਿ ਯਃ||੧੧੯|| ਮੁਹੁਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਵਿਸਸ਼ਨ੍ਨਾਤੁਰੋ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| |੧੨੦|

ਯਸ਼੍ਚਾਤੁਰੋ ਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮੂਤ੍ਰਃ ਤਥਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸੀ ਤਥਾ ਜ੍ਵਰੀ , ਸ ਇਦਮਿਦਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ ਜੀਵਤਿ| ਕਿਂ ਤਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਦਨ੍ਤੈਸ਼੍ਛਿਨ੍ਦਨਖਾਗ੍ਰਾਣਿ, ਤਥਾ ਤੈਰੇਵ- ਦਨ੍ਤੈਃ , ਕੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍, ਤਥਾ- ਤਣਾਨਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ , ਤਥਾ ਭੁਵਂ ਕਾਸ੍ਠੇਨ ਵਿਲਿਖਨ੍ , ਲੋਸ੍ਟਮਪਰਲੋਸ੍ਟੇਨ ਤਡਯਨ੍, ਮੁਹੁਃ ਪੁਨਃਪੁਨਰ੍ਹਸਨ੍ ,ਤਥਾ ਮੁਹੁਃ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਨ੍- ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ , ਮੁਹੁਃ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਪਾਦੇਨ ਯੋ ਹਨ੍ਤਿ , ਤਥਾ ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ- ਅਪਰਾਧਾਨ੍ ਵਿਮਸ਼ਨ੍- ਘੋਸਯਨ੍| ਕੇਚਿਦ੍ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ,- ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ-ਨਾਸਿਕਾਦੀਨਿ, ਵਿਮਸ਼ਨ੍- ਸਂਸ੍ਪਸ਼ਨ੍, ਇਤਿ|

Adhikarana muKe tilakAdi lakShaNaviSeShAdi (120-121) · Śloka 121

| ਮਤ੍ਯਵੇ ਸਹਸਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਤਿਲਕਵ੍ਯਙ੍ਗਵਿਪ੍ਲਵਃ||੧੨੦|| ਮੁਖੇ, ਦਨ੍ਤਨਖੇ ਪੁਸ੍ਪਂ, ਜਠਰੇ ਵਿਵਿਧਾਃ ਸਿਰਾਃ| |੧੨੧|

ਅਰ੍ਤਸ੍ਯ-ਆਤੁਰਸ੍ਯ, ਸਹਸਾ ਜਾਤੋ ਮੁਖੇ-ਵਦਨੇ, ਤਿਲਕਵ੍ਯਙ੍ਗਵਿਪ੍ਲਵੋ ਮਤ੍ਯਵੇ-ਮਰਣਾਯ| ਤਥਾ, ਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਨਖਾਸ਼੍ਚ ਦਨ੍ਤਨਖਂ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਨ੍ਤਨਖੇ, ਸਹਸਾ ਪੁਸ੍ਪਂ ਜਾਤਮਾਤੁਰਸ੍ਯ ਮਤ੍ਯਵੇ| ਤਥਾ, ਜਠਰੇ ਸਹਸਾ ਵਿਵਿਧਾਃ-ਨਾਨਾਵਿਧਾ ਵਰ੍ਣੇਨ ਸਂਸ੍ਥਾਨੇਨ ਚ, ਸਿਰਾ ਜਾਤਾ ਆਰ੍ਤਸ੍ਯ ਮਤ੍ਯਵੇ-ਮਰਣਂ ਸੂਚਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana urdhvaSvAsAdi lakShaNaviSeShAdi (121-122) · Śloka 122

| ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਂ ਗਤੋਸ੍ਮਾਣਂ ਸ਼ੂਲੋਪਹਤਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮ੍||੧੨੧|| ਸ਼ਰ੍ਮ ਚਾਨਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| |੧੨੨|

ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਾਦਿਮਨ੍ਤਮਾਤੁਰਂ ਸੁਮਤਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍-ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍|

Adhikarana vikAravardhanAdi lakShaNaviSeShAdi (122-123) · Śloka 123

| ਵਿਕਾਰਾ ਯਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕਤਿਃ ਪਰਿਹੀਯਤੇ||੧੨੨|| ਸਹਸਾ ਸਹਸਾ ਤਸ੍ਯ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਹਰਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੧੨੩|

ਵਿਕਾਰਾਃ-ਜ੍ਵਰਾਦਯਃ, ਯਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯਾਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ| ਪ੍ਰਕਤਿਃ-ਸ੍ਵਭਾਵਃ, ਪਰਿਹੀਯਤੇ| ਯਥਾ, ਸ਼ੂਰਃ ਕਾਤਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਦਾਤਾ ਵਾ ਤਸ੍ਣਾਵਾਨ੍, ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥਵਾ, ਪ੍ਰਕਤਿਃ-ਵਾਤਾਦਿਃ, ਤੇਨ ਵਾਤਪ੍ਰਕਤਿਃ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍, ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ, ਜੀਵਿਤਂ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਹਰਤਿ|

Adhikarana auShadhasaMpAdanASakyatvaM (123-124) · Śloka 124

| ਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯਾਤੁਰਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਮ੍ਪਾਦਯਿਤੁਮੌਸਧਮ੍||੧੨੩|| ਯਤਮਾਨੋ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੧੨੪|

ਯਮਾਤੁਰਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਭਿਸਗ੍ਯਤਮਾਨ ਔਸਧਂ ਸਮ੍ਪਾਦਯਿਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਜੀਵਿਤਮ੍|

Adhikarana yogyauShadhasidhyaBAve aSakyatvaM (124-125) · Śloka 125

| ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਧਿਵਚ੍ਚਾਵਚਾਰਿਤਮ੍||੧੨੪|| ਨ ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯੌਸਧਂ ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| |੧੨੫|

ਯਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯੌਸਧਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਧਾਨੇਨ ਚੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿ|

Adhikarana auShadhAdivarNAderviparyaye aSakyatvaM (125-126) · Śloka 126

| ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯੌਸਧੇਨ੍ਨੇ ਵਾ ਕਲ੍ਪ੍ਯਮਾਨੇ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ||੧੨੫|| ਅਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਾਦੇਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪਿ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| |੧੨੬|

ਯਸ੍ਯੌਸਧੇ-ਕਸਾਯਘਤਲੇਹਾਦੌ, ਤਥਾਨ੍ਨੇ-ਭਕ੍ਤਸੂਪਾਦਿਕੇ, ਵਾ ਕਲ੍ਪ੍ਯਮਾਨੇ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ-ਅਨ੍ਯਥਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਰੂਪਾਦੇਃ, ਅਕਸ੍ਮਾਤ੍-ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾਪਿ ਭਵੇਤ੍, ਸ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪਿ ਨ ਜੀਵਤਿ|

Adhikarana nivAte sendhanajyotyupaSamane aSakyatvaM ,atimAtraBAjanapatane aSakyatvaM (126-127) · Śloka 127

| ਨਿਵਾਤੇ ਸੇਨ੍ਧਨਂ ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੧੨੬|| ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਗਹੇ ਯਸ੍ਯ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾ ਪਤਨ੍ਤਿ ਵਾ| ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਮਮਤ੍ਰਾਣਿ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੧੨੭||

ਯਸ੍ਯ ਚਾਤੁਰਸ੍ਯ ਗਹੇ ਨਿਵਾਤ ਇਨ੍ਧਨਸਹਿਤਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ-ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਰੂਪਂ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਯਸ੍ਯ ਚਾਤੁਰਸ੍ਯ ਗਹੇਮਤ੍ਰਾਣਿ-ਭਾਜਨਾਨਿ, ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਂ-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਅਥਵਾ ਪਤਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਜੀਵਿਤਮ੍|

Adhikarana sahasA rogamuktau aSakyatvaM (128) · Śloka 128

ਯਂ ਨਰਂ ਸਹਸਾ ਰੋਗੋ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਪਰਿਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਸਂਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇਯੋ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯਤੇ||੧੨੮||

ਯਂ ਨਰਂ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਸਂਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਸਹਸਾ-ਝਟਿਤ੍ਯੇਵ, ਰੋਗੋ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯਾਤ੍ਰੇਯੋ ਜੀਵਿਤਂ ਸਂਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇ-ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ|

Adhikarana pRuShTe~api maraNakathananiShedhaH (129) · Śloka 129

ਕਥਯੇਨ੍ਨ ਚ ਪਸ੍ਟੋਪਿ ਦੁਃਸ਼੍ਰਵਂ ਮਰਣਂ ਭਿਸਕ੍| ਗਤਾਸੋਰ੍ਬਨ੍ਧੁਮਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਨ ਚੇਚ੍ਚੇਤ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਮ੍||੧੨੯||

ਗਤਾਸੋਰ੍ਬਨ੍ਧੁਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇਸਾਮ੍, ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦ੍ਗਤਾਸੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਮਰਣਂ ਦੁਃਸ਼੍ਰਵਂ ਪਸ੍ਟੋਪਿ ਵੈਦ੍ਯੋ ਨ ਕਥਯੇਤ੍, ਕਿਮੁਤਾਪਸ੍ਟਃ ? ਤਥਾ ਹਿ ਵੈਦ੍ਯੋਕ੍ਤਾਦ੍ਦੁਃਸ਼੍ਰਵਮਰਣਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਾਪ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਸੁਹਦਾਮ੍| ਏਵਂ ਚ ਭਿਸਜਃ ਪਰੋਪਤਾਪਕਰਣਾਤ੍ ਪਾਪੇਨ ਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਨ ਚ ਤਂ-ਗਤਾਸੁਂ, ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਂ ਵੈਦ੍ਯ ਇਚ੍ਚੇਤ੍| ਤਥਾਵਿਧਾਤੁਰਚਿਕਿਤ੍ਸਨਾਦ੍ਧਿ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯਾਯਸ਼ਃਸਂਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਗਤਾਸੋਰਿਤਿ ਭਾਵਿਨਿਭੂਤਵਦੁਪਚਾਰਾਦ੍ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ ਕ੍ਤੋ ਵੈਦ੍ਯਃ| ਯਥਾ-"ਵਸ੍ਟੋ ਦੇਵਃ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸ਼ਾਲਯਃ" ਇਤਿ|

Adhikarana yamadUtAdiBirauShadhavIryanASaH (130) · Śloka 130

ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨੈਸ੍ਫਲ੍ਯਾਚ੍ਚ ਤਂ ਨੋਪਕ੍ਰਮੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ ਯਮਦੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਦ੍ਯੈਯਤ੍ਪਰਾਸੁਰੁਪਾਸ੍ਯਤੇ| ਘ੍ਨਦ੍ਭਿਰੌਸਧਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੩੦||

ਯਮਦੂਤਪਿਸ਼ਾਚਰਕ੍ਸਃਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ, ਯਤ੍-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਪਰਾਸੁਃ ਗਤਾਸੁਃ, ਉਪਾਸ੍ਯਤੇ-ਸੇਵ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਔਸਧਾਨਾਂ-ਰਸਾਯਨਾਦੀਨਾਂ, ਵੀਰ੍ਯਾਣਿ-ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ, ਘ੍ਨਦ੍ਭਿਃ-ਯਥਾਯਥਂ ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਸ਼ਮਨਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮਨ੍ਯਥਾ ਕੁਰ੍ਵਦ੍ਭਿਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana riShTaj~jAnAvaSyakatA (131) · Śloka 131

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਫਲਂ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਯਦਾਯੁਰ੍ਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਮ੍| ਰਿਸ੍ਟਜ੍ਞਾਨਾਦਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਭਵੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੧੩੧||

ਯਤ੍-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਆਯੁਰ੍ਜ੍ਞੇ-ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦਿ ਵੈਦ੍ਯੇ, ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਫਲਂ ਸਕਲਂ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਿਸ੍ਟਾਜ੍ਞਾਨਾਦਤੋ ਭਿਸਗ੍ਭਵੇਤ੍| ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਫਲਮ੍,-ਯਦਾਯੁਸਃ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਪਰਿਪਾਲਨਂ ਚ| ਤਚ੍ਚੋਭਯਂ ਰਿਸ੍ਟਜ੍ਞਾਨਾਜ੍ਜਾਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਦਤ੍ਰਾਦਰਃ ਕਾਰ੍ਯਃ|

Adhikarana viShamaparihAriNAM maraNam (5) · Śloka 5

ਮਰਣਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਦਸ੍ਟਮਾਯੁਃਪੁਣ੍ਯੋਭਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਤਯੋਰਪ੍ਯਕ੍ਸਯਾਦ੍ਦਸ੍ਟਂ ਵਿਸਮਾਪਰਿਹਾਰਿਣਾਮ੍||੧੩੨|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਬਾਗ੍ਭਾਟਵਿਰਚਿਤਾ- ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਕਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||

ਆਯੁਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਯਂ ਚੋਭਯਂ ਚ, ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦਾਯੁਃਪੁਣ੍ਯਯੋਰੁਭਯੋਸ੍ਤੇਸਾਮਾਯੁਃਪੁਣ੍ਯੋਭਯਾਨਾਂ ਕ੍ਸਯ ਆਯੁਃਪੁਣ੍ਯੋਭਯਕ੍ਸਯਃ, ਤਸ੍ਮਾਦਾਯੁਃਪੁਣ੍ਯੋਭਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਮਰਣਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ-ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਂ, ਦਸ੍ਟਂ-ਉਪਲਬ੍ਧਂ, ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੈਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੋਪਕਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਮਪਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਾਹ੍ਯਮਾਨਰਥਵਦੁਪਭੋਗਵਸ਼ੇਨ ਯਥੋਚਿਤਪ੍ਰਮਾਣਾਯੁਃਕ੍ਸਯਾਦ੍ਯਨ੍ਮਰਣਂ ਜਾਯਤੇ, ਤਦਾਯੁਃਕਕ੍ਸਯਾਦਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਜ੍ਯੋਤਿਃਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ਜਾਤਕਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਨਿਯਤਾਯੁਸਾਮਨ੍ਯੇਸਾਂ ਚ ਯਦਾਹਾਰਾਦ੍ਯਭਾਵੇਨ ਮਰਣਂ, ਤਤ੍ਪੁਣ੍ਯਕ੍ਸਯਾਦ੍ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਯਤ੍ਰਾਯੁਃਕ੍ਸਯੋ ਯਥਾਵਲ੍ਲਕ੍ਸਿਤੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਤਥੈਵ ਚ ਪੁਣ੍ਯਕ੍ਸਯਃ, ਤਦੁਭਯਕ੍ਸਯਾਨ੍ਮਰਣਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਨ ਚੈਤਦੇਵ ਹੇਤੁਤ੍ਰਯਮਾਯੁਃਪੁਣ੍ਯੋਭਯਕ੍ਸਯਲਕ੍ਸਣਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਂ ਮਰਣੇ ਕਾਰਣਮ੍| ਕਿਨ੍ਤਰ੍ਹਿ ? ਅਨ੍ਯਦਪਿ ਵਿਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਨੁ, ਆਯੁਃਪੁਣ੍ਯੋਭਯਕ੍ਸਯਾਤ੍ਮਕਂ ਲਕ੍ਸਣਤ੍ਰਿਤਯਂ ਪ੍ਰਕਤਮ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ| ਨੈਤਦੇਵਮ੍| ਇਹ ਹ੍ਯਾਯੁਃਪੁਣ੍ਯਯੋਰੇਵ ਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਨਾਮ੍ਨਾਯੁਕ੍ਤੋ ਨ ਤੁ ਤਤੀਯਸ੍ਯ ਹੇਤੋਃ, ਤਦਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਦੁਭਯਸ੍ਯ| ਅਤਃ 'ਤਯੋਰਪ੍ਯਕ੍ਸਯਾਤ੍' ਇਤਿ ਯੁਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਨਿਦੇਸ਼ਃ| ਤਯੋਃ-ਆਯੁਃਪੁਣ੍ਯਯੋਃ, ਅਹਾਨਿਤੋਪਿ ਮਰਣਂ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਸੋਪੇਤਾਨਾਂ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯਵਤ੍ਤ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵੋਪਕਰਣਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਮਸੇਵ੍ਯੋਦ੍ਭੂਤਮ੍| ਵਿਸਮਂਚਣ੍ਡਮਾਤਙ੍ਗੁਤੁਰਙ੍ਗਗੋਮਹਿਸਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਵੇਗਸ਼੍ਵਭ੍ਰਪ੍ਰਪਾਤਕੇਸਰੀਸਰੀਸਪਾਦਿਸੇਵਨਂ, ਨ ਤਤ੍ਪਰਿਹਰਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼ੀਲਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਵਿਸਮਾਪਰਿਹਾਰਿਣਃ, ਤੇਸਾਂ ਯਨ੍ਮਰਣਂ ਤਦ੍ਵਿਸਮਾਪਰਿਹਰਣਾਦ੍ਭਵਤਿ| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਾਯੁਃਕ੍ਸਯਾਦੇਵ ਸਰ੍ਵਂ ਮਰਣਮ੍, ਤਥਾਪਿ ਪੁਣ੍ਯਕ੍ਸਯਵਿਸਮਾਪਰਿਹਰਣਾਭ੍ਯਾਮਾਯੁਃਕ੍ਸਯਸ੍ਯੈਵ ਕਾਰਣਭੂਤਤ੍ਵਾਦੇਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਦੇਵਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਯੁਸ੍ਟ੍ਵੇ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵੋਪਕਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਵੇ ਵਿਸਮਮਪਰਿਹਰਤਾਂ ਯਨ੍ਮਰਣਂ ਤਦ੍ਵਿਸਮਾਪਰਿਹਾਰਿਣਾਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਬਾਹ੍ਯਵਾਹਕਦੋਸਾਦਿਕਾਰਣਰਥਵਿਨਾਸ਼ਸਦਸ਼ਮਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀ- ਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਕਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੫||

Adhikarana athA~ggaviBAgo nAma pa~jcamo~adhyAyaH---pratij~jA (1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋਙ੍ਗਵਿਭਾਗਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||

ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਗਰ੍ਭੇਙ੍ਗਾਸ੍ਥਿਸਿਰਾਮਰ੍ਮਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ| ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਦਙ੍ਗਵਿਭਾਗਃ ਪ੍ਰਥਮਮੁਚ੍ਯਤੇ ਕਾਰਣੋਪਚਾਰਾਦਧ੍ਯਾਯਸ੍ਯ ਨਾਮ|| ੧||

Adhikarana a~gga-pratya~ggAni (2) · Śloka 2

ਸਕਲਮਪਿ ਸ਼ਰੀਰਮਙ੍ਗਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਸਡਙ੍ਗਮ੍| ਸ਼ਿਰੇਨ੍ਤਰਾਧਿਰ੍ਦ੍ਵੌ ਬਾਹੂ ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਚ| ਨੇਤ੍ਰਨਾਭਿਪਾਣਿਪਾਦਾ- ਦੀਨਿ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ||੨||

ਅਙ੍ਗਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਸਟ੍ ਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਭਤੀਨ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ਯਵਯਵਾਃ| ਅਨ੍ਤਰਾਧਿਃ ਆਜਤ੍ਰੋਰਾਕਟੇਃ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਮਵਯਵਸ੍ਯਾਪ੍ਯਵਯਵਃ| ਨੇਤ੍ਰਕਰ੍ਣਾਦੀਨਿ ਸ਼ਿਰਸਃ| ਨਾਭਿਹਦਯਾਦੀਨ੍ਯਨ੍ਤਰਾਧੇਃ| ਪ੍ਰਾਣਿਸ੍ਕਨ੍ਧਾਦੀਨਿ ਬਾਹ੍ਵੋਃ| ਪਾਦਜਙ੍ਗ਼ਾਦੀਨਿ ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਃ|| ੨||

Adhikarana mahABUteByo~a~gganirvRuttiH (3) · Śloka 3

ਮਹਾਗੁਣਮਯੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਖ਼ਪਵਨਤੇਜੋਜਲਭੂਮ੍ਯਾਖ਼੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਮਹਾਭੂਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਨਾਧਿਸ੍ਠਿਤੇਭ੍ਯੋਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਰਙ੍ਗਸ੍ਯ||੩||

ਤਸ੍ਯ ਚਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਖ਼ਾਦਿਭ੍ਯੋ ਮਹਾਭੂਤੇਭ੍ਯੋਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਨੇਨਾਤ੍ਮਨਾਧਿਸ੍ਠਿਤੇਭ੍ਯਃ| ਤਾਨਿ ਚ ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਿ? ਮਹਾਗੁਣਮਯਾਨਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਯ ਏਵ ਭੂਤਭਾਵੇਨ ਪਰਿਣਤਾ ਆਤ੍ਮਾਧਿਸ੍ਠਿਤਾਸ਼੍ਚ|| ੩|| ਤਸ੍ਯ ਚਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਖ਼ਾਦਿਭ੍ਯੋ ਮਹਾਭੂਤੇਭ੍ਯੋਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਨੇਨਾਤ੍ਮਨਾਧਿਸ੍ਠਿਤੇਭ੍ਯਃ| ਤਾਨਿ ਚ ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਿ? ਮਹਾਗੁਣਮਯਾਨਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਯ ਏਵ ਭੂਤਭਾਵੇਨ ਪਰਿਣਤਾ ਆਤ੍ਮਾਧਿਸ੍ਠਿਤਾਸ਼੍ਚ|| ੩||

Adhikarana prANinAM sArupyAsArUpya- tvasya kAraNam (4) · Śloka 4

ਭੂਤਾਨਾਮੇਵ ਚ ਦਸ੍ਟਾਦਸ੍ਟਵਿਵਿਧਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦਨੇਕਰੂਪਾਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸਦਾਕਤਿਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਨੇਹਦੀਪ੍ਤਿਸ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਸਾਰੁਪ੍ਯਮਸਾਰੂਪ੍ਯਂ ਵਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਥੂਲਤਾਰਤਮ੍ਯਭੇਦਭਿਨ੍ਨਮਤਿਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਂ ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਤੇ||੪||

ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰੀਰੇ ਤਥਾ ਤੇਸਾਮੇਵ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਪ੍ਰਮਾਣਾਦੀਨਾਂ ਸਾਦ੍ਰੁਸ਼੍ਯਮਸਾਦਸ਼੍ਯਂ ਚ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਂ ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ? ਦਸ੍ਟਾਦਸ੍ਟਨਾਨਾਵਿਧਕਰ੍ਮਵਸ਼ੇਨਾਨੇਕਰੂਪਾਤ੍| ਦਸ੍ਟਂ ਕਰ੍ਮ ਮਾਤਪਿਤਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਕਤਮਾਹਾਰਾਦਿ| ਅਦਸ੍ਟਮਨ੍ਯਜਨ੍ਮਕਤਮ੍| ਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਸਾਰੂਪ੍ਯਮਸਾਰੂਪ੍ਯਞ੍ਚਾਹ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਤਾਰਤਮ੍ਯਭੇਦਭਿਨ੍ਨਮਤ ਏਵ ਚ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਮ੍|| ੪||

Adhikarana AkAshalakShaNam (5) · Śloka 5

ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤ੍ਬਹੁਲਮਾਕਸ਼ਮ੍||੫||

ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਪਿ ਮਹਾਭੂਤਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਗੁਣਤ੍ਵੇ ਵਿਸ਼ੇਸਕਥਨਮ੍|

Adhikarana vAyorlakShaNam (1) · Śloka 1

ਰਜੋਬਹੁਲੋ ਵਾਯੁਃ|੧|

ਅਗ੍ਨਿਲਕ੍ਸਣਮ੍

Adhikarana jalalakShaNam (1) · Śloka 1

ਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮੋਬਹੁਲਮਮ੍ਬੁ|੧|

ਪਥਿਵ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸਣਮ੍

Adhikarana pRuthivyA lakShaNam (1) · Śloka 1

ਤਮੋਬਹੁਲਾ ਭੂਃ||੧||

Adhikarana AkAshAdInAM li~ggAni (6) · Śloka 6

ਤੇਸਾਮਪ੍ਰਤਿਗ਼ਾਤਸ਼੍ਚਲਤ੍ਵਮੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵਤਾ ਕਾਠਿਨ੍ਯਮਿਤਿ ਕ੍ਰਮਾ- ਲ੍ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ||੬||

ਤੇਸਾਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਸਦ੍ਭਾਵੇ ਅਪ੍ਰਤਿਗ਼ਾਤਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣ ਲਿਙ੍ਗਮ੍|

Adhikarana AkAshAdInAM visheShAdhiShThAnam (7) · Śloka 7

ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਿਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਨਮ੍||੭||

ਤੇਸਾਂ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਏਕੈਕਪ੍ਰਵਦ੍ਧੈਰਨ੍ਵਯਃ| ਤੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦਗੁਣਮਾਕਾਸ਼ਮ੍| ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗੁਣਃ ਪਵਨਃ| ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੁਪਗੁਣਂ ਤੇਜਃ| ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗੁਣਂ ਜਲਮ੍| ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਪਞ੍ਚਗੁਣਾ ਪਥਿਵੀ|| ੭||

Adhikarana AkAshAdInAM guNAH (8) · Śloka 8

ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧੈਰੇਕੈਕਪ੍ਰਵਦ੍ਧੈਰਨ੍ਵਯਃ||੮||

ਤੇਸਾਂ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਏਕੈਕਪ੍ਰਵਦ੍ਧੈਰਨ੍ਵਯਃ| ਤੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦਗੁਣਮਾਕਾਸ਼ਮ੍| ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗੁਣਃ ਪਵਨਃ| ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਗੁਣਂ ਤੇਜਃ| ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗੁਣਂ ਜਲਮ੍| ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਪਞ੍ਚਗੁਣਾ ਪਥਿਵੀ|| ੮|

Adhikarana AkAshajA BAvAH (9) · Śloka 9

ਤਤ੍ਰਾਕਾਸ਼ਜਾਨਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਵਿਵਿਕ੍ਤਤਾ||੯||

ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰੀਰ ਆਕਾਸ਼ਜਾਨਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨਿ| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਤਥਾ ਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਆਕਾਸ਼ਭਾਵਾਚ੍ਛਬ੍ਦਭਾਵਃ| ਵਿਵਿਕ੍ਤਤਾ ਸ਼ਾਰੀਰਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਵਿਭਾਗਃ|| ੯||

Adhikarana vAyavIyA BAvAH (10) · Śloka 10

ਵਾਯਵੀਯਾਨਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਾਸੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਦਿਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਨਾਨਿ ਲਾਗ਼ਵਂ ਚ||੧੦||

ਵਾਯਵੀਯਾਨਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਦੀਨਿ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਨ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਵਿਸਯਃ| ਏਵਂ ਰੂਪਾਦੀਨਾਮਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍|| ੧੦||

Adhikarana AgneyA BAvAH (11) · Śloka 11

ਆਗ੍ਨੇਯਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਰੂਪਂ ਪਿਤ੍ਤਮੂਸ੍ਮਾ ਪਕ੍ਤਿਃ ਸਨ੍ਤਾਪੋ ਮੇਧਾ ਵਰ੍ਣੋ ਭਾਸ੍ਤੇਜਃ ਸ਼ੌਰ੍ਯ੍ਯਞ੍ਚ||੧੧||

ਆਗ੍ਨੇਯਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੀਨਿ| ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਕ੍ਸੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਂ ਦੋਸਃ| ਉਸ੍ਮਾ ਅਗ੍ਨਿਃ| ਪਕ੍ਤਿਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾ| ਭਾ ਕਾਨ੍ਤਿਃ| ਤੇਜਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍|

Adhikarana AmBasA BAvAH (12) · Śloka 12

ਆਮ੍ਭਸਾਨਿ ਰਸਨਂ ਰਸਃ ਸ੍ਵੇਦਕ੍ਲੇਦਵਸਾਸਕਸ਼ੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਾਦਿਦ੍ਰਵਸਮੂਹਃ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ||੧੨||

ਆਮ੍ਭਸਾਨਿ ਦੇਹੇ ਰਸਨਾਦਯਃ| ਏਕੋ ਰਸਸ਼ਬ੍ਦੋ ਰਸਵਿਸਯਤ੍ਵਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਧਾਤੁਵਿਸ਼ੇਸਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਃ|| ੧੨||

Adhikarana pArthIvA BAvAH (13) · Śloka 13

ਪਾਰ੍ਥੀਵਾਨਿ ਗ਼੍ਰਾਣਂ ਗਨ੍ਧਃ ਕੇਸ਼ਨਖ਼ਾਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਮੂਰ੍ਤਸਮੂਹੋ ਧੈਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਥੈਰ੍ਯ੍ਯਞ੍ਚ||੧੩||

ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਿ ਗ਼੍ਰਾਣਾਦੀਨਿ| ਇਤਿ ਦੇਹੇ ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਕਾਰ੍ਯੇ ਚੇਤਨਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਾਯਾਤ੍ਯਵਹਿਤਮਨਸਾਪਿ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ|| ੧੩||

Adhikarana mAtRujAH BAvAH (14) · Śloka 14

ਤੇਸ਼ੁ ਮਾਤਜਾਨਿ ਮਦੂਨਿ ਤ੍ਵਗ੍ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਮੇਦੋਮਜ੍ਜਨਾਭਿਹਦਯਾਮਾਸ਼ਯਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਾਕ੍ਲੋਮਾਨ੍ਤ੍ਰਗੁਦਾਦੀਨਿ||੧੪||

ਮਾਤਜਾਨੀਤਿ ਤੇਸੁ ਚ ਮਹਾਭੂਤਕਾਰ੍ਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਮਾਤਜਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਿਤਜਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚੇਤਨਜਮ੍| ਚੇਤਨ ਆਤ੍ਮਾ| ਤਤਃ ਸਂਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਵਗਾਦੀਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਮਦੂਨਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਮਾਤਜਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਰ੍ਭਸ੍ਯੈਵ|| ੧੪||

Adhikarana pitRujAH BAvAH (15) · Śloka 15

ਪਿਤਜਾਨਿ ਸ੍ਥਿਰਾਣਿ ਕੇਸ਼ਨਖ਼ਾਸ੍ਥਿਸ਼ੁਕ੍ਰਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦੀਨਿ||੧੫||

ਕੇਸ਼ਾਦੀਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਚ ਸ੍ਥਿਰਾਣਿ ਪਿਤਜਾਨਿ|| ੧੫||

Adhikarana AtmajAH BAvAH (16) · Śloka 16

ਆਤ੍ਮਜਾਨਿ ਨਾਨਾਯੋਨਿਸੂਤ੍ਪਿਤ੍ਤਿਰ੍ਮਨਸ਼੍ਚੇਤਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਧਾਰਣਮਾਕਤਿਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਲੋਭਭਯਹਰ੍ਸਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਤਾਸ੍ਮਤਿਬੁਦ੍ਧੀਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇਸਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਹਙ੍ਕਾਰਸੁਖ਼ਦੁਃਖ਼ਾਯੁਰਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਚ||੧੬||

ਆਤ੍ਮਜਾਨਿ ਪੁਨਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧਯੋਨ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਯਾਦੀਨਿ| ਆਤ੍ਮਨਾ ਹ੍ਯਵਦਾਤਾਨਵਦਾਤਕਰ੍ਮਕਾਰਣਭੂਤੇਨ ਯੋਨਿਸੁ ਮਗਸਰੀਸਪਾਦਿਸੂਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ; ਅਤਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਾਯ| ਤਥਾ ਮਨਃ ਆਤ੍ਮਜਮ੍| ਤਦ੍ਧਿ ਨ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦਾਗਚ੍ਛਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਨਿਤ੍ਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕਤਾਨ੍ਯੇਵ| ਚੇਤਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨਿ| ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਚਾਤ੍ਮਜੌ| ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਵ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਕਾਰਣਾਭ੍ਯਾਂ ਜੀਵ੍ਯਤੇ| ਸਾਧਾਰਣਮਵਯਵਾਨਾਂ ਧਾਰਣਮੁਤ੍ਸਾਹੇਨ ਦੇਹਾਵਸ੍ਟਮ੍ਭਃ| ਆਕਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਨਾਨਾਵਿਧਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਆਕਤਿਃ ਸਂਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਂ ਹਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸਮਵਾਯਿਕਾਰਣਮ੍| ਆਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਸਮਵਾਯਿਕਾਰਣਮ੍| ਕਾਮਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਵਿਜ੍ਞਾਨਧਰ੍ਮਾ ਆਤ੍ਮਭਵਾਃ| ਤਥਾ ਸੁਖ਼ਾਦਯੋਪ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ ਕਰ੍ਮਫਲਤ੍ਵਾਤ੍|| ੧੬||

Adhikarana sAtmyajA BAvAH (17) · Śloka 17

ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾਨ੍ਯਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਮਨਾਲਾਸ੍ਯਲੋਲੁਪਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਸਾਦਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣੌਜਃ ਸਮ੍ਪਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤਾ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮੇਧਾਬਲਂ ਚ||੧੭||

ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾਨਿ ਯਾਨਿ ਦੇਹਿਨੋ ਗਰ੍ਭਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤਿ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਨ ਏਵ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਮ੍| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤ੍ਵਮ੍|| ੧੭||

Adhikarana rasajA BAvAH (18) · Śloka 18

ਰਸਜਾਨਿ ਕਤ੍ਸ੍ਨਸ੍ਯ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵੋ ਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤਪ੍ਤਿਰਲੌਲ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਟਿਰੁਤ੍ਸਾਹਸ਼੍ਚ||੧੮||

ਰਸਜਾਨਿ ਯਾਨਿ ਰਸੇਭ੍ਯਃ ਪਰਿਣਤੇਭ੍ਯਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵੋ ਮਾਤਜਠਰੇ| ਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ| ਜਾਤਸ੍ਯ ਚ|| ੧੮||

Adhikarana shuddhasattvajA BAvAH (19) · Śloka 19

ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਨਿ ਸ਼ੌਚਮਾਸ੍ਤਿਕਤ੍ਵਂ, ਕਤਜ੍ਞਤਾ, ਦਾਕ੍ਸਿਣ੍ਯਂ, ਵ੍ਯਵਸਾਯਃ, ਸ਼ੌਰ੍ਯ੍ਯਂ, ਗਾਮ੍ਭਿਰ੍ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮੇਧਾ, ਸ੍ਮਤਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਰ੍ਤ੍ਮਰੁਚਿਰ੍ਭਕ੍ਤਿਰਭਿਸਙ੍ਗਾਭਾਵਸ੍ਤਮੋਗੁਣੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯਸ਼੍ਚ||੧੯||

ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ ਵਸ੍ਤੂਨਿ ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਮਨਪਹਤੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਸ੍ਤਿ ਪਰਲੋਕ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਯਸ੍ਯਾਸਾਵਾਸ੍ਤਿਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਃ ਆਸ੍ਤਿਕਤ੍ਵਮ੍| ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਗ੍ਰਹਣਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਮੇਧਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ| ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਦੇਵਤਾਦਿ ਵਿਸਯੇ| ਅਭਿਸਙ੍ਗਃ ਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਾਸ਼ਕ੍ਤਤਾ ਤਸ੍ਯਾਭਾਵਃ ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਯਨਭਿਭਵ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਤਮੋਗੁਣਾਨਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਾਮਜ੍ਞਾਨਵਿਸਾਦਾਦੀਨਾਂ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮਿਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਨਿ|| ੧੯||

Adhikarana rAjasA BAvAH (20) · Śloka 20

ਰਾਜਸਾਨਿ ਦੁਰੁਪਚਾਰਤਾਨਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਮਮਿਤ- ਭਾਸਿਤ੍ਵਮਹਙ੍ਕਾਰੋ ਲੋਲੁਪਤ੍ਵਂ ਦਮ੍ਭੋ ਮਾਨਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਹਰ੍ਸਃ ਕਾਮਸ਼੍ਚ||੨੦||

ਰਾਜਸਾਨਿ ਤਾਮਸਾਨਿ ਚ ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਮੁਪਹਤੇਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨੈਵ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦੁਰੁਪਚਾਰਃ ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਚਾਰਕਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਃਖ਼ੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਪਾਰ੍ਯ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਃ| ਅਨਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਵਿਸਯਕਾਲਾਦਿਨਾ ਅਨੁਚਿਤਮ੍| ਉਚਿਤਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯ੍ਯਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਤ੍ਵਮੇਵ| ਲੋਲੁਪੋ ਵਿਸਯਕੌਤੁਕੀ ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਃ|

Adhikarana tAmasA BAvAH (21) · Śloka 21

ਤਾਮਸਾਨ੍ਯਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਸਾਦਃ ਪ੍ਰਮਾਦੋ ਨਿਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਂ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਸ਼ੋਕੋ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਂ ਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ ਪਰਾਤਿਸਨ੍ਧਾਨਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ ਚ||੨੧||

ਅਜ੍ਞਾਨਾਦੀਨਿ ਤਾਮਸਾਨਿ| ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਰੋਧੋਨ੍ਯੇਨ| ਪਰਾਤਿਸਨ੍ਧਾਨਂ ਪਰਪਕ੍ਸਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਃ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਨਾਂ ਸ਼ੌਚਾਸ੍ਤਿਕਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮ੍|| ੨੧||

Adhikarana manasaH upaplavau dehasya BUtAtmakatABisandhishca (22) · Śloka 22

ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਪ੍ਲਵੋ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚ ਇਤ੍ਯੇਵਮ੍ਭੂਤਾਤ੍ਮਕਂ ਦੇਹਮਾਹੁਃ||੨੨||

ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਨਃ ਇਤਿ ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਯੌ| ਤਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚੋਪਪ੍ਲਵੌ| ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਪਥਿਵ੍ਯਾਦਿਵਿਕਾਰਸਮੁਦਾਯਾਤ੍ਮਕਂ ਦੇਹਮਾਹੁਰਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ| ਤੇਨੈਤਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ-ਆਤ੍ਮਾ ਨਿਤ੍ਯਃ ਅਵਿਕਾਰਃ ਨ ਜਾਯਤੇ ਨ ਚ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਸਂਯੋਗਾਤ੍ਤੁ ਜਾਤਾਦਿਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਂ ਲਭਤੇ| ਸਂਯੋਗਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਵਭਾਵਕਤਃ| ਅਵਿਦ੍ਯਾਕ੍ਸਯਾਧ੍ਯਵਲੀਨੇ ਸਂਯੋਗੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸਨ੍ ਮੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਏਕੇਨ ਹ੍ਯਨ੍ਵਯਿਨਾ ਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਵਿਨਾ ਬਾਲਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਫਲਾਭਿਸਨ੍ਧਾਨੇਨ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਰ੍ਦੇਹਾਦਿਕਾਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਸਮ੍ਭਵਃ| ਸ ਚ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੋਪ੍ਯਾਤ੍ਮਨੈਵ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧੋ ਵਾ ਮੋਕ੍ਸੋ ਵਾ ਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ, ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣ ਏਵ ਕਰਣਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਸਂਯੋਗਸ੍ਤਦ੍ਵਿਨਾਸ਼ੌ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸੌ| ਨ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਵਿਨਾ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਃ| ਤਥਾ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਚਰਕਃ:- ਮਦ੍ਦਣ੍ਡਚਕ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਕਤਂ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਾਦਤੇ ਘਟਮ੍| ਕਤਂ ਮਤ੍ਤਣਕਾਸ੍ਠੈਸ਼੍ਚ ਗਹਕਾਰਾਦ੍ਵਿਨਾ ਗਹਮ੍| ਯੋ ਵਦੇਤ੍ਸ ਵਦੇਦ੍ਦੇਹਂ ਸਮ੍ਭੂਯਕਰਣੈਃ ਕਤਮ੍| ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਾ ਚੇਤਨਃ ਕਾਰਣਂ ਨਿਤ੍ਯਃ| ਅਚੇਤਨਾਨਿ ਤੁ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਅਨਿਤ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸਣਪ੍ਰਧ੍ਵਂਸੀਨਿ| ਤੇਸਾਂ ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵੇ ਭਾਵਾਨਾਂ ਵਦ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਯਸਮ੍ਭਵਃ| ਨ ਹਿ ਤਦੇਕਂ ਵਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯਥਾ ਚ ਭਵਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ| ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਚ| ਤਸ੍ਮਾਦਨਿਤ੍ਯਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ| ਤਦਧਿਸ੍ਠਿਤਾਨਿ ਪੁਰੁਸਾਖ੍ਯਾਂ ਲਭਨ੍ਤੇ| ਏਵਮਾਤ੍ਮਨੋਨਾਦਿਃ ਸਂਯੋਗਃ ਪੁਰੁਸਸਂਯੋਗਿਭਿਰਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਾਪੇਕ੍ਸੈਰ੍ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮੇਵਮ੍ਭੂਤਾਤ੍ਮਕਂ ਦੇਹਮਾਹੁਰਿਤਿ|

Adhikarana dehasya praviBAgaH (23) · Śloka 23

ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਃ-ਤ੍ਵਚਃ ਕਲਾ ਦੋਸਾ ਧਾਤਵੋ ਮਲਾ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਦਧਿਸ੍ਠਿਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਾਸ਼ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਾਨਿ ਕਣ੍ਡਰਾਜਾਲਾਨਿ ਕੂਰ੍ਚਾਰਜ੍ਜ੍ਵਸ੍ਸੀਵਨ੍ਯੋਸ੍ਥਿਸਙ੍ਘਾਤਾਃ ਸੀਮਨ੍ਤਾ ਅਸ੍ਥੀਨ੍ਯਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਯਃ ਸ੍ਨਾਯੂਨਿ ਪੇਸ਼੍ਯਃ ਸਿਰਾ ਧਮਨ੍ਯਃ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯੂਸ੍ਮਾਣੋ ਮਰ੍ਮਣਿ ਕੇਸ਼ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਲੋਮਾਨਿ ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਕਤਿਭੇਦਾਸ਼੍ਚ||੨੩||

ਸ ਚ ਦੇਹਸ੍ਤ੍ਵਗਾਦਿਭਿਰਪੋਦ੍ਧਾਰੇਣ ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯਤੇ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੨੩||

Adhikarana tvacolakShaNaM sa~gKyA ca (24) · Śloka 24

ਤਤ੍ਰਾਸਜਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯੇਵ ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾਃ ਸਟ੍ ਤ੍ਵਚੋ ਭਵਨ੍ਤਿ||੨੪||

ਤਤ੍ਰ ਦੇਹੇ ਸਟ੍ ਤ੍ਵਚੋ ਰਕ੍ਤਾਤ੍ ਸ੍ਵੋਸ੍ਮਣਾ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾਤ੍ਕ੍ਸੀਰਜਾਲਿਕਾਵਤ੍ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾਸ੍ਤੁ ਕਦਲੀਦਲਵਦਨ੍ਤਰੇ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ| ਤਾਸਾਂ ਤ੍ਵਚਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਃ| ਤ੍ਵਚੋ ਹਿ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤਾਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ| ਘਨੀਭਾਵਸ੍ਯਾਲ੍ਪੀਭਾਵਾਪਾਦਨਾਚ੍ਚ|| ੨੪||

Adhikarana tvakprasAdaphalam (25) · Śloka 25

ਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਃ| ਉਦਕਧਰਾ ਤ੍ਵਕ੍ ਤਾਸਾਮੁਦਕਧਰਾ ਚਾਦ੍ਯਾ||੨੫||

ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਥਮਾ ਦੇਹ ਉਦਕਂ ਵਿਭਰ੍ਤਿ ਯੇਨ ਬਹਿਰਾਰ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਾਭਾਵਃ|| ੨੫||

Adhikarana asRugdharA tvak (26) · Śloka 26

ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਸਗ੍ਧਰਾ||੨੬||

ਦ੍ਵਿਤੀਯਯਾ ਰੁਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਵਸ੍ਰਮ੍| ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਂ ਨ ਬਹਿਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇ| ਸਾਸਗ੍ਧਰਾ ਨਾਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੨੬||

Adhikarana sidhmakilAsAdhiShThAnA tvak (27) · Śloka 27

ਤਤੀਯਾ ਸਿਧ੍ਮਕਿਲਾਸਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾ||੨੭||

ਯਦਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਭਾਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍| ਸਿਧ੍ਮ ਕੁਸ੍ਠਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਕਿਲਾਸਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਮ੍|| ੨੭||

Adhikarana sarvakuShThAdhiShThAnA tvak (28) · Śloka 28

ਪਞ੍ਚਮੀ ਪੁਨਰਲਜੀਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਾ| ਪ੍ਰਾਣਧਰਾ ਤ੍ਵਕ੍ ਸਸ੍ਠੀ ਤੁ ਪ੍ਰਾਣਧਰ| ਯਸ੍ਯਾਂ ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਤਾਮ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਧਮਿਵ ਚ ਤਮਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਯਾਂ ਚਾਧਿਸ੍ਠਾਯਾਰੂਂਸਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਪਰ੍ਵਸੁ ਕਸ੍ਣਰਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਥੂਲਮੂਲਾਨਿ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਮਾਨਿ||੨੮||

ਸਸ੍ਠੀ ਸਰ੍ਵਸਾਮਨ੍ਤਰ੍ਮਾਂਸਲਗ੍ਨਾ| ਸਾ ਪ੍ਰਾਣਾਨਨ੍ਤਰਵਰੁਦ੍ਧ੍ਯਾਵਤਤ੍ਯਾਵਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਤਦਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨਿ ਹਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਸ੍ਣਰਕ੍ਤਾਨ੍ਯਰੂਂਸਿ|

Adhikarana matAntareNa tvacAM saptavidhatvam (29) · Śloka 29

ਅਨ੍ਯੇ ਸਪ੍ਤ ਤ੍ਵਚੋ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਭਾਸਿਨੀ ਤ੍ਵਕ੍ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਾ ਭਾਸਿਨੀ ਨਾਮ ਯਾ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਵਭਾਸਿਨੀ ਖ਼ਾਦੀਨਾਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਛਾਯਾਨਾਂ ਸਾ ਵ੍ਰੀਹੇਰਸ੍ਟਾਦਸ਼ਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਾ||੨੯||

ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਭਾਸਿਨ੍ਯਾਦਿਭੇਦੇਨ ਸਪ੍ਤਸਂਜ੍ਞਾਸ੍ਤ੍ਵਚੋ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪਞ੍ਚ ਛਾਯਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਃ|| ੨੯||

Adhikarana lohinI tvak (1) · Śloka 1

ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਲੋਹਿਨੀ ਨਾਮ ਸੋਡਸ਼ਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਾ|੧|

Adhikarana shvetA tvak (1) · Śloka 1

ਤਤੀਯਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਾ|੧|

Adhikarana tAmrA tvak (1) · Śloka 1

ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਤਾਮ੍ਰਾ ਨਾਮਾਸ੍ਟਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਾ|੧|

Adhikarana vedinI tvak (1) · Śloka 1

ਪਞ੍ਚਮੀ ਵੇਦਿਨੀ ਨਾਮ ਪਾਞ੍ਚਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਾ|੧|

Adhikarana rohiNI tvak (1) · Śloka 1

ਸਸ੍ਠੀ ਰੋਹਿਣੀ ਨਾਮ ਵ੍ਰੀਹਿਪ੍ਰਮਾਣਾ|੧|

Adhikarana mAMsadharA tvak (1) · Śloka 1

ਸਪ੍ਤਮੀ ਮਾਂਸਧਰਾ ਨਾਮ ਵ੍ਰੀਹਿਦ੍ਵਯਪ੍ਰਮਾਣਾ||੧||

Adhikarana kalAlakShaNam (30) · Śloka 30

ਯਸ੍ਤੁ ਧਾਤ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਕ੍ਲੇਦੋਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ਸ ਯਥਾ ਸ੍ਵਮੂਸ੍ਮਭਿਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਃ ਸ੍ਨਾਯੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਰਾਯੁਚ੍ਛਨ੍ਨਃ ਕਾਸ੍ਠ ਇਵ ਸਾਰੋ ਧਾਤੁਸਾਰਸ਼ੇਸੋ ਰਸਸ਼ੇਸੋਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਲਾਸਂਜ੍ਞਃ|੩੦|

Adhikarana kalAlakShaNam (30) · Śloka 30

ਯਸ੍ਤੁ ਧਾਤ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਕ੍ਲੇਦੋਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ਸ ਯਥਾ ਸ੍ਵਮੂਸ੍ਮਭਿਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਃ ਸ੍ਨਾਯੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਰਾਯੁਚ੍ਛਨ੍ਨਃ ਕਾਸ੍ਠ ਇਵ ਸਾਰੋ ਧਾਤੁਸਾਰਸ਼ੇਸੋ ਰਸਸ਼ੇਸੋਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਲਾਸਂਜ੍ਞਃ||੩੦||

ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਚਃ ਕਲਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ-ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਾਤੂਨਾਂ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਮਾਸ਼ਯਾ ਯਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਤੇਸ਼ਾਂ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਧਾਤ੍ਵਾਸ਼ਯਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਯਃ ਕ੍ਲੇਦਃ ਸ ਸ੍ਵੇਨ-ਸ੍ਵੇਨ ਧਾਤੂਸ੍ਮਣਾ ਪਕ੍ਵਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦਿਛਨ੍ਨਃ ਸਨ੍ ਕਲਾਖ਼੍ਯਾ ਲਭਤੇ| ਕਾਸ੍ਠਸਾਰਵਤ੍ ਯਥਾ ਕਾਸ੍ਠੇਨ੍ਤਃਸਾਰੋ ਵਿਭਜ੍ਯਤੇ, ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰੇ ਕਲਾਃ| ਤਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮਜਹਤ੍ਯਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ| ਸ ਤੁ ਕ੍ਲੇਦੋ ਧਾਤੁਸਾਰਸ਼ੇਸੋ ਨ ਪੂਰ੍ਵਧਾਤੁਤਾਂ ਨਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰਧਾਤੁਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਤਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਲਾਸਂਜ੍ਞਃ, ਆਸਾਂ ਤੁ ਕ੍ਰਮੋ ਧਾਤੁਕ੍ਰਮਸਮ੍ਭਵਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍| ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਕਾਰ੍ਯਤਾ ਤੁ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍|| ੩੦||

Adhikarana saptakalAH (1) · Śloka 1

ਤਾ ਧਾਤ੍ਵਾਸ਼ਯਨ੍ਤਰਮਰ੍ਯਾਦਾਃ ਸਪ੍ਤ ਕਲਾਃ||੧||

Adhikarana mAMsadhara kalA (31) · Śloka 31

ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਥਮਾ ਮਾਂਸਧਰਾ ਨਾਮ| ਯਸ੍ਯਾਂ ਮਾਂਸੇ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਧਮਨੀਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਭੂਮਾਵਿਵ ਪਙ੍ਕੋਦਕੇਨ ਬਿਸਮਣਾਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਾਨਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੩੧||

ਤਥਾਹਿ-ਪ੍ਰਥਮਾ ਰਸਵਿਸ਼ੇਸਜਾਪਿ ਮਾਂਸਧਰ| ਯਸ੍ਯਾਂ ਭੂਮ੍ਯਾਮਿਵਾਧਿਸ੍ਠਾਯ ਮਾਂਸੇ ਕਰ੍ਦਮਸਦਸ਼ੇ ਸਿਰਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤਾਨਾਨਿ ਮਣਾਲਪ੍ਰਖ਼੍ਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ|| ੩੧||

Adhikarana raktadharA kalA (32) · Śloka 32

ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਰਕ੍ਤਧਰ ਨਾਮ ਮਾਂਸਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਸਿਰਾਪ੍ਲੀਹਯਕਤ੍ਸੁ ਭਵਤਿ| ਮਾਂਸਾਚ੍ਚ ਕ੍ਸਤਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਜਂ ਵਕ੍ਸਾਦਿਵ ਕ੍ਸੀਰਿਣਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ||੩੨||

ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਭਵਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਯਕਦਾਦਿਸ੍ਵੇਵ ਤਸ੍ਯਾਂ ਕਲਾਯਾਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਾਚ੍ਚ ਮਾਂਸਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਾਤ੍ ਬਹਿਃ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਨ ਹਿ ਤਯਾ ਵਿਨਾ ਮਾਂਸੇ ਰਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਫੁਟਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੩੨||

Adhikarana medodharA kalA (33) · Śloka 3

ਤਤੀਯਾ ਮੇਦੋਧਰਾ ਨਾਮ| ਮੇਦੋ ਹਿ ਤਸ੍ਯਾਮੁਦਰੇਣ੍ਵਸ੍ਥਿਸੁ ਚ ਸਰਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਤਦੇਵ ਚ ਸ਼ਿਰਸਿ ਕਪਾਲਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕਾਖ਼੍ਯਂ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਾਖ਼੍ਯਂ ਚ ਸ੍ਥੂਲਾਸ੍ਥਿਸੁ ਚ ਮਜ੍ਜਾ||੩||

ਤਤੀਯਾਯਾਂ ਮੇਦਃਕਰ੍ਤ ਸਰਕ੍ਤਂ ਭਵਤ੍ਯੁਦਰੇਣ੍ਵਸ੍ਥਿਸੁ| ਤਾਮੇਵਾ ਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮੇਦੋ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਮਜ੍ਜਤ੍ਵਂ ਚ ਯਾਤਿ|| ੩੩||

Adhikarana shleShmadhara kalA (34) · Śloka 34

ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਧਰਾ ਨਾਮ| ਤਤ੍ਸ੍ਥੇਨ ਹਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ਼੍ਲੇਸਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਸਨ੍ਧਯੋ ਦਢਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸੋਪਾਙ੍ਗਾ ਸਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾ||੩੪||

ਸੁਬੋਧਮ੍| ਅਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰਨਾਭਯਃ| ਸੋਪਾਙ੍ਗਃ ਸਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਃ|| ੩੪||

Adhikarana purIShadhara kalA (35) · Śloka 35

ਪਞ੍ਚਮੀ ਪੁਰੀਸਧਰਾ ਨਾਮ| ਸਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਕੋਸ੍ਠਾਨ੍ਤਰੁਣ੍ਡੁਕਸ੍ਥਂ ਮਲਂ ਵਿਭਜਤਿ||੩੫||

ਉਣ੍ਡੁਕਂ ਪੁਰੀਸਾਧਾਰਃ|| ੩੫||

Adhikarana pittadharA kalA (grahaNI) (36) · Śloka 36

ਸਸ੍ਠੀ ਪਿਤ੍ਤਧਰ ਨਾਮ ਪਕ੍ਵਾਮਾਸ਼ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾ| ਸਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਗ੍ਨੇਰਧਿਸ੍ਠਾਨਤਯਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੋਨ੍ਮੁਖ਼ਮਨ੍ਨਂ ਬਲੇਨ ਵਿਧਾਰ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਤੇਜਸ ਸ਼ੋਸਯਤਿ ਪਚਤਿ ਪਕ੍ਵਞ੍ਚ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਦੋਸਾਧਿਸ੍ਠਿਤਾ ਤੁ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਦਾਮਮੇਵਾਤਤੋਸਾਵਨ੍ਨਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਗ੍ਰਹਣੀਸਂਜ੍ਞਾ| ਬਲਂ ਚ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵਾਗ੍ਨ੍ਯਭਿਧਾਨਮਤਃ ਸਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਬ੍ਧੋਪਬਂਹਿਤੈਕਯੋਗਕ੍ਸੇਮਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਰ੍ਤਯਤਿ||੩੬||

ਸਸ੍ਠੀ ਪਕ੍ਵਾਮਾਸ਼ਯਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਆਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੋਨ੍ਮੁਖ਼ਮਨ੍ਨਂ ਬਲੇਨ ਵਿਧਾਰ੍ਯ੍ਯ ਪਚਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਤੇਜਸਾ ਕਰਣਭੂਤੇਨ| ਸੈਵ ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਾਧਿਸ੍ਠਾਨੇਨ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਦਾਮਮੇਵ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ਯਦੇਵਾਗ੍ਨੇਰ੍ਧਾਰਣਂ ਤਦੇਵ ਤਸ੍ਯਾ ਉਪਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮ੍| ਯਦੇਵਾਗ੍ਨੇਰੁਪਬਂਹਣਂ ਤਦੇਵਾਸ੍ਯਾ ਉਪਬਃਹਣਮਿਤ੍ਯੇਕਯੋਗਕ੍ਸੇਮਾ|| ੩੬||

Adhikarana shukradhara kalA (37) · Śloka 37

ਸਪ੍ਤਮੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਧਰਾ ਨਾਮ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯਾਧੋ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਸਕਲਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਿਨੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਤਿ||੩੭||

ਸਪ੍ਤਮੀ ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ|| ੩੭||

Adhikarana doShadhAtumalAtideshaH (38) · Śloka 38

ਦੋਸਾ ਧਾਤਵੋ ਮਲਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਗੁਦਿਤਾਃ||੩੮||

ਦੋਸਾਦਯਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨ ਉਕ੍ਤਾਃ|| ੩੮||

Adhikarana buddhIndriyANi (39) · Śloka 39

ਪਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ-ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਰਸਨਂ ਗ਼੍ਰਾਣਞ੍ਚ| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ||੩੯||

Adhikarana buddhIndriyANAM viShayAH (40) · Śloka 1

ਤੇਸਾਂ ਸਭਾਗਤਯਾ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਿਸਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਾਃ||੧||

ਤੇਸਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਭਾਗਤਯਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੈਕਭੂਤਾਧਿਕ੍ਯਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨ ਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਤੈਜਸਂ ਤੈਜਸਮੇਵ ਰੂਪਂ ਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਨਾਭਸਂ ਸ਼ਬ੍ਦੋਪਿ ਨਾਭਸਃ|| ੪੦||

Adhikarana buddhIndriyANAmadhiShThAnAni (41) · Śloka 41

ਪਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨਿ-ਕਰ੍ਣੌ ਤ੍ਵਗਕ੍ਸਿਣੀ ਜਿਹ੍ਵਾ ਨਾਸਿਕੇ ਚ||੪੧||

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਃ|| ੪੧||

Adhikarana karmendriyANi teShAM karmANi ca (42) · Śloka 1

ਪਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ-ਵਾਕ੍ਪਾਯੂਪਸ੍ਥਪਾਣਿਪਾਦਸਂਜ੍ਞਕਾਨਿ||੧||

ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਞ੍ਚ-ਵਾਗੇਕਂ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਗੁਦਂ, ਤਤੀਯਂ ਮੇਢ੍ਰਮ੍, ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਾਣੀ, ਪਞ੍ਚਮਂ ਪਾਦੌ|| ੪੨||

Adhikarana karmendriyANAM karmANi (43) · Śloka 43

ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਚ ਵਚਨੋਤ੍ਸਰ੍ਗਹਰ੍ਸਾਦਾਨਗਮਨਾਰ੍ਥਾਨਿ||੪੩||

ਵਾਗਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਚਨਾਦਿ ਕਰ੍ਮ| ਹਰ੍ਸਗ੍ਰਹਣਮੁਪਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਪਸ੍ਥਂ ਯਥਾ ਹਰ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਤਥਾ ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਰ੍ਥਮਪਿ| ਹਰ੍ਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|| ੪੩||

Adhikarana manasaH atIndriyatvam (44) · Śloka 44

ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤੁ ਮਨਃ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੈਰਨ੍ਵਯਾਤ੍ ਤਦ੍ਯੋਗੇਨ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ- ਣਾਮਰ੍ਥਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਃ| ਬੁਦ੍ਧਿਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਭਯਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚ||੪੪||

ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਮ੍| ਹੇਤੁਤ੍ਰਯੇਣਾਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵੇ ਉਪਪਤ੍ਤਿਃ| ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿਸਯੈਰਨੁਗਤਂ ਮਨਃ ਨ ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਵਿਸ਼ੇਸਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਤਦਪੇਕ੍ਸਨ੍ਤੇ, ਨ ਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਤਥਾ ਤਦੁਭਯਾਤ੍ਮਕਂ ਤਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਨ੍ਵਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਯਥਾ ਮਨਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਥਾ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ|| ੪੪||

Adhikarana sapta AshayAH strINAmaShTamashca (45) · Śloka 45

ਸਪ੍ਤਾਸ਼ਯਾਃ ਕ੍ਰਮਾਦਸਕ੍ਕਫਾਮਪਿਤ੍ਤਪਕ੍ਵਵਾਯੁਮੂਤ੍ਰਾਧਾਰਾਃ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪਿਤ੍ਤਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੋਸ੍ਟਮਃ||੪੫||

ਅਸਗਾਦ੍ਯਾਸ਼ਯਾਃ ਕਣ੍ਠਾਦਯਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤ| ਅਸ੍ਟਮਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮੇਵ| ਸ ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭਵਤਿ|| ੪੫||

Adhikarana AshayoShvantarBUtA avayavAH (46) · Śloka 46

ਤੇਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਕੋਸ੍ਠਾਙ੍ਗਾਨਿ ਹਦਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਫੁਪ੍ਫੁਸੋਣ੍ਡੁਕਵਕ੍ਕਾਨ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਿ||੪੬||

ਤੇਸੁ ਚਾਸ਼ਯੇਸੁ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਹਦਯਾਦੀਨਿ ਕੋਸ੍ਠਾਙ੍ਗਾਨਿ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯਾਨਿ ਨਾਭ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਾਨਿ ਮਤਸ਼ਰੀਰੇ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਕਾਰਣਭਾਵਾਦ੍ਵਿਕਲ੍ਪਨੀਯਾਨਿ| ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍|| ੪੬||

Adhikarana yakRutplIhayorupattiH (1) · Śloka 1

ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਨੇਨਾਧ੍ਮਾਯਮਾਨਸ੍ਯ ਦੇਹੋਸ੍ਮਣਾ ਪਚ੍ਯਮਾਮਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯਾਚ੍ਛਤੋ ਜਾਯਤੇ ਯਕਤ੍ ਪ੍ਲੀਹਾ ਚ|੧|

Adhikarana phupphusasyotpattiH (1) · Śloka 1

ਰਕ੍ਤਫੇਨਾਤ੍ ਫੁਪ੍ਫੁਸਮ੍|੧|

Adhikarana uNDukasyotpattiH (1) · Śloka 1

ਰਕ੍ਤਕਿਟ੍ਟਾਦੁਣ੍ਡੁਕਃ|੧|

Adhikarana vRukkayorutpattiH (1) · Śloka 1

ਰਕ੍ਤਮੇਦਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ ਵਕ੍ਕੌ|੧|

Adhikarana antrANAmutpattiH (1) · Śloka 1

ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਪ੍ਰਸਾਦਾਦਾਪ੍ਰਮਾਣਂ||੧||

Adhikarana strIpuMsayorAntrapramANamatAni (2) · Śloka 2

ਸਾਰ੍ਧਤ੍ਰਿਵ੍ਯਾਮਾਨਿ ਪੁਂਸਾਮ੍| ਤ੍ਰਿਵ੍ਯਾਮਾਨਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮ੍||੨||

Adhikarana kAlIyasyotpattiH (1) · Śloka 1

ਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨਿਲਯੋਗਾਤ੍ ਕਾਲੀਯਮ੍||੧||

Adhikarana hRudayasyotpattiH svarUpa~jca (47) · Śloka 47

ਹਦਯਂ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਸੁਸਿਰਮਧੋਮੁਖ਼ਮ੍| ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚੇਤਨਾਯਾਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਚ ਚੇਤਨਾਨੁਗਤਾਨਾਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪ੍ਲੀਹਾ ਫੁਪ੍ਫੁਸਸ਼੍ਚ੍| ਦਕ੍ਸਿਣਤੋ ਯਕਤ੍ ਕ੍ਲੋਮ ਚ||੪੭||

ਚੇਤਨਾਨੁਗਤਾ ਭਾਵਾਃ ਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦਯਃ| ਯਤ੍ਰ ਚੇਤਨੋਨ੍ਵਯੀ ਸਕ੍ਤਃ|

Adhikarana indriyasAmAnyotpattiH (48) · Śloka 48

ਤਥਾ ਕਫਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ||੪੮||

ਅਵਯਵਵਿਸ਼ੇਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਕਫਾਦਿਵਹਾਨਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਤੇਸਾਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਚਾਤ੍ਮੀਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪਾਕਪਰਿਣਾਮਾਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੪੮||

Adhikarana netrotpattistatsvarUpa~jca (49) · Śloka 49

ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਚ ਨੇਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲਮਣ੍ਡਲਂ ਤਤ੍ ਪਿਤਜਮ੍| ਅਸਜਃ ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਂ ਤਨ੍ਮਾਤਜਮ੍| ਮਧ੍ਯੇ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਂ ਤਦੁਭਯਾਤ੍ਮਕਮ੍||੪੯||

ਤੇਸ੍ਵਪੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਯਚ੍ਛੁਕ੍ਲਮਣ੍ਡਲਂ ਤਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਭਵਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਪੈਤਕਂ ਭਵਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੪੯||

Adhikarana netramaNDalAni paTalAni ca (50) · Śloka 50

ਪਕ੍ਸ੍ਮਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਲਕਸ੍ਣਦਸ੍ਟ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ| ਤਤ੍ਸਨ੍ਧਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ| ਦ੍ਵੌ ਚਾਪਾਙ੍ਗਕਨੀਨਯੋਃ ਇਤਿ ਤੇ ਸਟ੍| ਸਟ੍ ਚ ਪਟਲਾਨਿ| ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ| ਬਾਹ੍ਯਂ ਚਾਸ਼੍ਰਿਤਮਗ੍ਨ੍ਯਮ੍ਭਸੀ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਮਾਂਸਂ ਤਤੀਯਂ ਮੇਦਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਮਸ੍ਥਿ| ਤੇਸ਼ਾਂ ਬਹਲਤ ਦਸ੍ਟੇਃ ਪਞ੍ਚਮਾਂਸ਼ੇਨ||੫੦||

ਪਞ੍ਚ ਨੇਤ੍ਰੇ ਚਕ੍ਰਵਦਾਨ੍ਤਰਤਃ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ| ਤੇਸਾਂ ਸਨ੍ਧਯਃ ਸਟ੍| ਏਕਃ ਪਕ੍ਸ੍ਮਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਲਯੋਃ| ਤਤੀਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕਸ੍ਣਯੋਃ| ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਕਸ੍ਣਦਸ੍ਟ੍ਯਾਖ਼੍ਯਯੋਃ| ਪਞ੍ਚਮੋ ਨੇਤ੍ਰਾਪਾਙ੍ਗਯੋਃ| ਸਸ੍ਠੋ ਨੇਤ੍ਰਕਨੀਨਿਕਯੋਃ| ਅਪਾਙ੍ਗਃ ਕਰ੍ਣਦਿਸ਼ਿ| ਕਨੀਨਿਕਂ ਨਾਸਾਦਿਸ਼ਿ| ਸਟ੍ ਚ ਨੇਤ੍ਰਪਟਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਬਾਹ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਟਲਾਨਾਂ ਕ੍ਰਮਃ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਯਦ੍ਬਾਹ੍ਯਂ ਪਟਲਂ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਅਗ੍ਨ੍ਯਮ੍ਭਸੀ ਚਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਤਦਾਪ੍ਯਾਯਿਤਮ੍| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯ ਯਾਵਤੀ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਤਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਮੇਨ ਭਾਗੇਨ ਪਟਲਾਨਾਂ ਗ਼ਨਤ੍ਵਮ੍|

Adhikarana catasro bandhanarajjavaH (51) · Śloka 1

ਬਨ੍ਧਨਗੁਣਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸਿਰਾਕਣ੍ਡਰਾਮੇਦਃਕਫਾਤ੍ਮਕਾਃ|੧|

ਸਿਰਾਦਿਮਯਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਦੇਹਬਨ੍ਧਨਰਜ੍ਜਵਃ| ਯਾਭਿਰ੍ਮਹਾਸਨ੍ਧਯੋ ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੇਸਾਂ ਸਿਰਾਦ੍ਯਨਨ੍ਯਤਮਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਧਿਕਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੫੧||

Adhikarana shleShmaNaH sarvasandhibandhana- tvAtideshaH (1) · Śloka 1

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤੁ ਪਰਂ ਸਰ੍ਵਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਨਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍||੧||

Adhikarana netratejasaH karmaNyata upaGAte ca hetuH (2) · Śloka 2

ਨੇਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਤੁ ਤੇਜੋ ਬਾਹ੍ਯਤੇਜਸਾ ਸ੍ਵਯੋਨਿਨਾ ਯੋਗਾਚ੍ਛਸ੍ਰਮਿਵਾਸ਼੍ਮਨਾ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਅਤਿਯੋਗਾਦੁਪਹਨ੍ਯਤੇ||੨||

Adhikarana amBomadhyagasyApi netratejasaH na tejastvahAniH (1) · Śloka 1

ਤਚ੍ਚ ਵੈਦ੍ਯੁਤਵਦ੍ਬਡਵਾਮੁਖ਼ਵਚ੍ਚਾਮ੍ਭੋਮਧ੍ਯਗਮਪਿ ਵੀਰ੍ਯ੍ਯੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਤ੍ਤੇਜਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਜਹਾਤਿ|੧|

Adhikarana jihvotpattiH (1) · Śloka 1

ਮਾਂਸਾਸਕ੍ਕਫਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤੁ ਜਿਹ੍ਵਾ ਜਾਯਤੇ||੧||

Adhikarana vRuShaNotpattiH (52) · Śloka 52

ਮਾਂਸਾਸਕ੍ਕਫਮੇਦਃਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ ਵਸਣਾਵਿਤਿ||੫੨||

ਜਿਹ੍ਵਾਵਸਣਯੋਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਾਰੇਸ੍ਵਨੁਪਦੇਸ਼ਃ|| ੫੨||

Adhikarana dasha prANAyatanAni mahAmarmasaMj~jA ca (53) · Śloka 53

ਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਾਨਿ ਮੂਰ੍ਧਾ ਜਿਹ੍ਵਾਬਨ੍ਧਨਂ ਕਣ੍ਠੋ ਹਦਯਂ ਨਾਭਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਗੁਦਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੋਜੋ ਰਕ੍ਤਞ੍ਚ| ਤੇਸਾਮਾਦ੍ਯਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਪੁਨਰ੍ਮਹਾਮਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਨਿ||੫੩||

ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਾਯਤਨਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਮੂਰ੍ਧਾਦੀਨਿ ਆਦ੍ਯਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਗੁਦਾਨ੍ਤਾਨਿ ਮਹਾਮਰ੍ਮਾਖ਼੍ਯਾਨਿ| ਕਣ੍ਠੋ ਜਿਹ੍ਵਾਬਨ੍ਧਨਸ੍ਯਾਧਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੫੩||

Adhikarana ShoDasha kaNDarAH teshAM sthAnAni ca (54) · Śloka 54

ਸੋਡਸ਼ ਕਣ੍ਡਰਾਃ| ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਕਰਚਰਣੇਸੁਚਤਸ੍ਰਃ ਪਥਗ੍ਗ੍ਰੀਵਾਪਸ੍ਠਯੋਃ||੫੪||

ਸੋਡਸ਼ੇਤ੍ਯਾਦਿ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਕਰਚਰਣੇਸ੍ਵਸ੍ਟੌ| ਪਥਗਿਤਿ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ੇ ਚਤਸ੍ਰ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਃ ਸੋਡਸ਼ ਕਣ੍ਡਰ ਮਾਂਸਰਜ੍ਜੁਪ੍ਰਾਯਾਃ|| ੫੪||

Adhikarana ShoDasha jAlakAni teShAM sthAnAni ca (55) · Śloka 55

ਸੋਡਸ਼ ਜਾਲਾਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸ੍ਥਿਜਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯ੍ਯੈਕੈਕਤ੍ਰ ਗੁਲ੍ਫੇ ਮਣਿਬਨ੍ਧੇ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਗਵਾਕ੍ਸਿਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ||੫੫||

ਏਕੈਕਤ੍ਰੇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਗੁਲ੍ਫਮਣਿਬਨ੍ਧਨੇਸੁ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਮਾਂਸਾਦਿਕਾਨਿ ਜਾਲਕਾਦੀਨਿ ਸੋਡਸ਼|| ੫੫||

Adhikarana ShaT kUrcAsteShAM sthAnAni ca (56) · Śloka 56

ਸਟ੍ ਕੂਰ੍ਚਾਃ ਹਸ੍ਤਪਾਦਗ੍ਰੀਵਾਮੇਢ੍ਰੇਸੁ||੫੬||

ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਹਸ੍ਤਪਾਦੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਕੋ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮੇਕੋ ਮੇਢ੍ਰੇ ਚੇਤਿ ਸਟ੍ ਕੂਰ੍ਚਾਃ| ਕੂਰ੍ਚਾਕਤਯਃ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਾਃ|| ੫੬||

Adhikarana catasro mAMsarajjavaH teShAM sthAnAni ca (57) · Śloka 57

ਚਤਸ੍ਰੋ ਮਾਂਸਰਜ੍ਜਵਃ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਮੁਭਯਤਃ ਪੇਸ਼ੀਨਿਬਨ੍ਧਨਾਰ੍ਥਂ ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵੇ ਬਾਹ੍ਯੇ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤੇ||੫੭||

ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਯੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤ੍ਵਗ੍ਭਾਗ ਏਕਾ, ਤਦ੍ਵਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰ ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰੋ ਮਾਂਸਰਜ੍ਜਵਃ|| ੫੭||

Adhikarana sapta sIvanyasteShAM sthAnAni ca (58) · Śloka 58

ਸਪ੍ਤ ਸੀਵਨ੍ਯਃ| ਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਿਰਸਿ ਜਿਹ੍ਵਾਮੇਹਨਯੋਰੇਕੈਕਾ| ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ||੫੮||

ਸ਼ਿਰਸਿ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਾਵਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਕਕਾਟਿਕੇ ਏਕਾ ਉਪਰਿਜ੍ਵੀ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚ| ਦ੍ਵੇ ਜਿਹ੍ਵਾਮੇਢ੍ਰਯੋਰਿਤਿ ਸਪ੍ਤ ਸੀਵਨ੍ਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਾਃ|| ੫੮||

Adhikarana caturdashAsthisa~gGAtAH (59) · Śloka 59

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਸ੍ਥਿਸਙ੍ਗ਼ਾਤਾਃ| ਤੇਸਾਮੇਕੈਕੋ ਗੁਲ੍ਫਜਾਨੁਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮਣਿਬਨ੍ਧਕਰ੍ਪੂਰਕਕ੍ਸ੍ਯਾਸੁ ਤ੍ਰਿਕਸ਼ਿਰਸੋਸ਼੍ਚ||੫੯||

ਗੁਲ੍ਫਾਦਿਮਣਿਬਨ੍ਧਾਦਿਤ੍ਰਯਭੇਦੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਯਾਂ ਤ੍ਰਯ ਇਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼| ਤ੍ਰਿਕੇ ਸ਼ਿਰਸਿ ਚੈਕੈਕ ਇਤ੍ਯਸ੍ਥਿਸਙ੍ਗ਼ਾਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼|| ੫੯||

Adhikarana aShTAdasha sImantAH (60) · Śloka 60

ਤਦ੍ਵਤ੍ਸੀਮਨ੍ਤਾਃ, ਤੇ ਤੁ ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਿਰਸੀਤ੍ਯਸ੍ਟਾਦਸ਼||੬੦||

ਤਦ੍ਵਦਸ੍ਥਿਸਙ੍ਗ਼ਾਤਵਤ੍ ਗੁਲ੍ਫਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਕੇ ਚੈਕੈਕਃ| ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਿਰਸੀਤ੍ਯਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਸੀਮਨ੍ਤਾਃ| ਸੀਮਨ੍ਤਾਃ ਸੀਵਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਬਹਿਸ੍ਤ੍ਵਚਃ ਸ਼ਿਰਸਿ ਨ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੬੦||

Adhikarana asthIni teShAM sthAnAni ca (61) · Śloka 61

ਤ੍ਰੀਣਿ ਸਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਾਨ੍ਯਸ੍ਥਿਸ਼ਤਾਨਿ| ਤੇਸਾਂ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ| ਸਵਿਂਸ਼ਂ ਸ਼ਤਮਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਸ਼ਤਮੁਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਿ||੬੧||

ਅਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਸ਼ਤਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸਸ੍ਟ੍ਯਾਧਿਕਾਨਿ|| ੬੧||

Adhikarana shAKAsthIni (62) · Śloka 5

ਤਤ੍ਰੈਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਪਞ੍ਚ ਪਾਦਨਖ਼ਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚਦਸ਼| ਪਞ੍ਚ ਪਾਦਸ਼ਲਾਕਾਃ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਕਮੇਕਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਕੂਰ੍ਚਗੁਲ੍ਫਜਙ੍ਗ਼ਾਸ੍ਵੇਕੈਕਂ ਪਾਰ੍ਸ੍ਣਜਾਨ੍ਰੁਸੁ| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਨਖ਼ਾਸ੍ਥ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸਕ੍ਥਿਵਦ੍ ਬਾਹ੍ਵੋਸ਼੍ਚ||੫||

ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚ ਨਖ਼ਾਃ| ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ| ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਿਲਗ੍ਨਸ਼ਲਾਕਾਃ| ਏਕਂ ਸ਼ਲਾਕਾਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਕੂਰ੍ਚੇ ਦ੍ਵੇ| ਗੁਲ੍ਫੇ ਦ੍ਵੇ| ਜਙ੍ਗ਼ਾਯਾਂ ਦ੍ਵੇ| ਏਕਂ ਪਾਰ੍ਸ੍ਣੌ| ਏਕਂ ਜਾਨੁਨਿ| ਏਕਮੂਰਾਵਿਤਿ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਸ਼ਾਖ਼ਾਨਾਂ ਚਤੁਸ੍ਟ੍ਵਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਮਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ|| ੬੨||

Adhikarana antarAdhyasthIni (63) · Śloka 63

ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪਰਸ਼ੁਕਾਃ| ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸ੍ਥਾਲਕਾਨ੍ਯਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਚ| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਪਸ੍ਠੇ| ਅਸ੍ਟਾਵੁਰਸਿ ਏਕੈਕਂ ਭਾਗੇ ਤ੍ਰਿਕੇ| ਨਿਤਮ੍ਬਯੋਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੇ| ਤਦ੍ਵਦਕ੍ਸਕਾਂਸਾਂਸਫਲਕੇਸੁ||੬੩||

ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕਾਸ੍ਥਾਲਕਾਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਤਿਰਸ੍ਥੀਨਿ| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਸ੍ਟਾਵੇਕਮੇਕਂ ਨਿਤਮ੍ਬਯੋਰ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਵੇ| ਅਕ੍ਸਕਾਦੀਨਾਮਪਿ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ| ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਰਾਧੌ ਵਿਂਸ਼ਕਂ ਸ਼ਤਮਸ੍ਥ੍ਨਾਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕਾ ਦੀਰ੍ਗ਼ਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਯਤ੍ਰ ਪਸ੍ਠਤੋ ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਯਾਨਿ ਸ੍ਥਾਲਕਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਪਿ| ਏਸੁ ਯਾਨਿ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਾਰਮ੍ਭ-ਕਾਸ੍ਥਿਸੁ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਨ੍ਯਬੁਰ੍ਦਾਨਿ|| ੬੩||

Adhikarana mUrddhAsthIni (64) · Śloka 64

ਤਥਾ ਗਣ੍ਡਕਰ੍ਣਸ਼ਙ੍ਖ਼ੇਸੁ ਜਤ੍ਰੁਤਾਲੁਨੋਸ਼੍ਚ| ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮ੍| ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਕਣ੍ਠਨਾਡ੍ਯਾਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਹਨੁਬਨ੍ਧਨੇ| ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਨ੍ਤਾਃ| ਤਦ੍ਵਦੁਲੂਖ਼ਲਾਨਿ ਚ| ਤ੍ਰੀਣਿ ਨਾਸਾਯਾਮ੍| ਸਟ੍ ਸ਼ਿਰਸਿ||੬੪||

ਤਥੇਤ੍ਯੇਕੈਕਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਗਣ੍ਡਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ| ਏਕਮੇਕਮ੍| ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼| ਚਤ੍ਵਾਰਿ| ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵਯੋਃ| ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਤ੍ਰੀਣਿ| ਸਡਿਤਿ ਸ਼ਤਂ ਸ਼ਿਰਸਿ| ਨਾਸਾਗ੍ਰੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯ ਏਕਮ੍| ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਗ੍ਰੇ ਕਪਾਲਮੇਕਮ੍| ਪਸ੍ਠਤ੍ ਏਕਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ ਸਟ੍ ਕਪਾਲਾਨਿ ਸ਼ਿਰਸਿ|| ੬੪||

Adhikarana pa~jcavidhAnyasthIni (65) · Śloka 7

ਤਾਨਿ ਜਾਨੁਨਿਤਮ੍ਬਾਂਸਗਣ੍ਡਤਾਲੁਸ਼ਙ੍ਖ਼ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮਧ੍ਯਸ਼ਿਰਸ੍ਸੁ ਕਪਾਲਸਂਜ੍ਞਾਨਿ| ਦਸ਼ਨਾਸ੍ਤੁ ਰੁਚਕਾਃ| ਗ਼੍ਰਾਣਕਰ੍ਣਗ੍ਰੀਵਾਕ੍ਸਿਕੋਸ਼ੇਸੁ ਤਰੁਣਾਨਿ| ਪਾਣਿਪਾਦਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠੇਸੁ ਬਲਯਾਨਿ| ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਨਲਕਾਨੀਤਿ| ਨਾਮਾਨੁਗਤਾਕਤੀਨਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾਨ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ| ਤੇਸੁ ਹਿ ਸਿਰਾਭਿਃ ਸ੍ਨਾਯੁਭਿਸ਼੍ਚ ਨਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ||੭||

ਕਪਾਲਾਦਿਨਾਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚਾਨ੍ਵਰ੍ਥਾਕਤੀਨਿ| ਤਰੁਣਾਨਿ ਮਦੂਨਿ| ਤੇਸੁ ਪਞ੍ਚਵਿਧੇਸ੍ਵਸ੍ਥਿਸੁ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਭਿਰ੍ਮਾਂਸਾਨਿ ਨਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ|| ੬੫||

Adhikarana sandhyastAsAM sthAnAni ca (66) · Śloka 66

ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਮਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧੀਨਾਮ੍| ਤੇਸ਼ਾਮਸ੍ਟਸਸ੍ਟਿਃ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ| ਏਕੋਨਸਸ੍ਟਿਰਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼ੀਤਿਰੁਰ੍ਧ੍ਵਮ੍||੬੬||

ਅਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧੀਨ੍ਯਾਹ|| ੬੬||

Adhikarana shAKAgatAH sandhayaH (67) · Śloka 67

ਤਤ੍ਰੈਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਲੌ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਯਃ| ਦ੍ਵਾਵਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇ| ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼| ਏਕੈਕੋ ਗੁਲ੍ਫਜਾਨੁਵਙ੍ਕ੍ਸਣੇਸੁ||੬੭||

ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਯ ਅਙ੍ਗੁਲੀਸੁ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼| ਤ੍ਰਿਸ੍ਵਸ੍ਥਿਸੁ ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਃ ਦ੍ਵੇ| ਸ਼ਲਾਕਾਯਾਃ ਤਤੀਯਃ| ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਮਧ੍ਯ ਏਕਃ| ਸ਼ਲਾਕਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਕਰੇ| ਗੁਲ੍ਫਾਦਿਸ੍ਵੇਕੈਕਃ| ਏਵਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸ੍ਵਸ੍ਟਸਸ੍ਟਿਃ ਸਨ੍ਧਯਃ||੬੭||

Adhikarana antarAdhigatAH sandhayaH (68) · Śloka 68

ਤ੍ਰਯਃ ਕਟਿਕਪਾਲੇਸੁ| ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ੇ| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਅਸ੍ਟਾਵੁਰਸਿ||੬੮||

ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਦ੍ਵਯਂ ਅਸ੍ਟਾਵਿਤ੍ਯੇਕੋਨਸਸ੍ਟਿਰਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਵਤ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵ ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪਰਸ਼ੁਕਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਨ੍ਧੀਨਾਮ੍|| ੬੮||

Adhikarana mUrddhagatAH sandhayaH (69) · Śloka 69

ਅਸ੍ਟੌ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮ੍| ਤ੍ਰਯਃ ਕਣ੍ਠਨਾਡ੍ਯਾਮ੍| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਕਣ੍ਠਨਾਡੀਨਿਬਦ੍ਧਾ ਹਦਯਯਕਤ੍ਕ੍ਲੋਮਨਾਡੀਸੁ| ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਨ੍ਤਮੂਲੇਸੁ| ਏਕੈਕਃ ਕਾਕਲਨਾਸਾਮੂਰ੍ਦ੍ਧਸੁ| ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਗਣ੍ਡਕਰ੍ਣਸ਼ਙ੍ਖ਼ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੇਤ੍ਰਹਨੁਸਨ੍ਧਿਸੁ| ਦ੍ਵਾਵੁਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍ ਭ੍ਰੁਵੋਃ| ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਿਰਃਕਪਾਲੇਸੁ||੬੯||

ਅਸ੍ਟੌ ਤ੍ਰਯਃ ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੇਕਃ ਏਕਃ ਏਕਃ ਗਣ੍ਡਾਦਿਸੁ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਸਟ੍ਸ੍ਵੇਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਦ੍ਵੌ ਪਞ੍ਚ ਇਤਿ ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼ੀਤਿਰੁਰ੍ਧ੍ਵਮ੍| ਤਿਸਸੁ ਹਦਯਾਦਿਨਾਡੀਸ੍ਵਸ੍ਟਾਦਸ਼ਸਨ੍ਧਯਃ| ਤੇ ਚ ਕਣ੍ਠਨਾਡ੍ਯਾਂ ਨਿਬਦ੍ਧਾਃ ਅਤਏਵ ਸ਼ਿਰਸਿ ਗਣਿਤਾਃ| ਹਨ੍ਵੋਃ ਸਨ੍ਧਿਰ੍ਹਨੁਸਨ੍ਧਿਃ| ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਗਣ੍ਡਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯੇਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਣ੍ਡਾਦਾਵੇਕੈਕਃ ਸਨ੍ਧਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਃ| ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ ਭ੍ਰੁਵੋਰੁਰ੍ਧ੍ਵੇ| ਸ਼ਿਰੋਵਰ੍ਤੁਲਤਯਾ ਸ਼ਿਰਃਕਪਾਲੇਸੁ ਪਞ੍ਚ| ਦ੍ਵੌ ਲਲਾਟਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਦ੍ਵੌ ਕਕਾਟਿਕਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਏਕ ਜੁਃ|| ੬੯||

Adhikarana sandhInAmaShTavidhatvam (70) · Śloka 70

ਤੇਙ੍ਗੁਲਿਗੁਲ੍ਫਲਜਾਨੁਮਣਿਬਨ੍ਧਕੂਰ੍ਪਰੇਸੁ ਕੋਰਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਕਕ੍ਸਾਵਙ੍ਕ੍ਸਣਦਨ੍ਤਮੂਲੇਸੂਲੂਖ਼ਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਅਂਸਪੀਠਗੁਦਭਗਨਿਤਮ੍ਬੇਸੁ ਸਾਮੁਦ੍ਗਾਃ| ਗੀਵਾਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਯੋਃ ਪ੍ਰਤਰਾਃ| ਸ਼ਿਰਃਕਟੀਕਪਾਲੇਸੁ ਤੁਨ੍ਨਸੇਵਨੀਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਹਨੂਭਯਤੋ ਵਾਯਸਤੁਣ੍ਡਾਃ| ਕਣ੍ਠਨੇਤ੍ਰਹਦਯਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਕ੍ਲੋਮਨਾਡੀਸੁ ਮਣ੍ਡਲਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕੇਸੁ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਾਵਰ੍ਤਾਃ| ਇਤ੍ਯਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਯੋਸ੍ਟਵਿਧਾਃ||੭੦||

ਤੇਸਾਂ ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਂਜ੍ਞਾਸ੍ਟਕਮਨੁਗਤਾਰ੍ਥਮ੍| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ ਭ੍ਰੁਵ ਉਪਰਿ ਕਰ੍ਣਨਿਕਟੇ| ਇਤ੍ਯਸ੍ਥ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਂ ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਮੁਕ੍ਤਮ੍|| ੭੦||

Adhikarana snAyupeshIsirAshritAH sandhayaH (71) · Śloka 71

ਸ੍ਨਾਯੁਪੇਸ਼ੀਸਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤੈਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਨ ਪੁਨਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨੇ ਤੇਸੁ ਵਾਚ੍ਯਮਸ੍ਤੀਤਿ ਪਥਙ੍ਨੋਚ੍ਯਤੇ||੭੧||

ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦ੍ਯੈਃ ਸਨ੍ਧਿਭਿਃ ਸਹਸ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਭਵਤਿ ਤਚ੍ਛਸ੍ਰਕਰ੍ਮਾਨੁਪਯੋਗਾਨ੍ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਸਿਰਾਃ ਸ੍ਨਾਯਵਃ| ਪੇਸ਼੍ਯਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਕਤਯੋ ਮਾਂਸਮਯ੍ਯਃ|| ੭੧||

Adhikarana snAyavasteShAM sthAnAni ca (72) · Śloka 72

ਨਵ ਸ੍ਨਾਯੁਸ਼ਤਾਨਿ| ਤੇਸਾਂ ਸਟ੍ ਸ਼ਤਾਨਿ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਦ੍ਵਯਮਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਤਿਃ||੭੨||

ਅਥ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਾਂ ਵਿਭਾਗ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਯਾਂ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਸ਼ਤਂ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਾਮੇਵਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ ਸਟ੍ਸ਼ਤਾਨਿ|| ੭੨||

Adhikarana shAKAgatAH snAyavaH (73) · Śloka 73

ਤਤ੍ਰੈਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਟ੍ਸਟ੍| ਤਾਨਿ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਦਸ਼ ਦਸ਼ ਪਾਦਤਲਕੂਰ੍ਚਗੁਲ੍ਫੇਸੁ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਜ੍ਜਙ੍ਗ਼ਾਯਾਮ੍| ਦਸ਼ ਜਾਨੁਨਿ| ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਦੂਰੌ| ਦਸ਼ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੇ||੭੩||

ਤਥਾ ਚੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਪਞ੍ਚ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਲੀਸੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਟ੍| ਏਵਮਙ੍ਗੁਲੀਸੁ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਪਾਦਤਲਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ ਦਸ਼-ਦਸ਼| ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੇਕੀਕਤ੍ਯ ਸਸ੍ਟਿਃ| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਸ਼ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਸ਼ ਇਤਿ ਸਾਰ੍ਧਸ਼ਤਮ੍| ਬਾਹਾਵਙ੍ਗੁਲੀਕਰਤਲਕੂਰ੍ਚਮਣਿਬਨ੍ਧਨਪ੍ਰਕੋਸ੍ਠਕੂਰ੍ਪਰਪ੍ਰਕਾਣ੍ਡਕਕ੍ਸ੍ਯਾਸੁ ਕ੍ਰਮੇਣੋਕ੍ਤਾਵਯਵਾਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍|| ੭੩||

Adhikarana antarAdhigatAH snAyavaH (74) · Śloka 74

ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਕਟ੍ਯਾਮ੍| ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਮੁਸ੍ਕਮੇਢ੍ਰਬਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰੇਸੁ| ਅਸ਼ੀਤਿਃ ਪਸ੍ਠੇ| ਸਸ੍ਟਿਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ੋਰਸਿ| ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਕ੍ਸਕਯੋਃ| ਅਸ੍ਟਾਵਂਸਯੋਃ||੭੪||

ਅਨ੍ਤਰਾਧੌ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਸ਼ੀਤਿਃ ਸਸ੍ਟ੍ਯਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਟਾਵਿਤਿ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸ਼ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਮੁਸ੍ਕਾਦਿਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਚ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ| ਅਕ੍ਸਕਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ| ਅਸਂਯੋਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿ|| ੭੪||

Adhikarana mUrddhagatAH snAyavaH (75) · Śloka 75

ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਮਨ੍ਯਾਵਟੁਨੇਤ੍ਰੌਸ੍ਠਤਾਲੁਸੁ| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮ੍| ਤ੍ਰੀਣਿ ਜਤ੍ਰੁਣਿ| ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਹਨ੍ਵੋਃ| ਪਞ੍ਚ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਮ੍| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਧਰੇਸ਼ੁ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸੇਸੁ| ਸਣ੍ਮੂਰ੍ਧਨਿ||੭੫||

ਸ਼ਿਰਸ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ-ਦ੍ਵੇ ਮਨ੍ਯਯੋਃ| ਅਵਟੌ ਦ੍ਵੇ| ਨੇਤ੍ਰਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ| ਤਾਲੁਨਿ ਦ੍ਵੇ-ਇਤਿ ਦਸ਼| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਞ੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸਡਿਤਿ ਮੂਰ੍ਧਨਿ| ਅਕ੍ਸਕਸਨ੍ਧਿਰ੍ਜਤ੍ਰੁਃ ਹਨ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ| ਉਤ੍ਤਰਾਧਰੇਸੁ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸੇਸੁ ਸਟ੍ਸਡਿਤਿ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਾਂ ਨਵਸ਼ਤਾਨਿ| ਅਵਟੁਃ ਕਕਾਟਿਕਾ|| ੭੫||

Adhikarana snAyUnAM prakAshavisheShAH (76) · Śloka 76

ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚ ਪ੍ਰਤਾਨਵਨ੍ਤਿ| ਮਹਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਿ ਤੁ ਵਤ੍ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਕਣ੍ਡਰਾਸਂਜ੍ਞਾਨਿ| ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਸੁਸਿਰਾਣਿ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠੋਰਸ਼ਿਸ਼ਰਸ੍ਤੁ ਪਥੂਨਿ||੭੬||

ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤੇਸਾਂ ਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਪ੍ਰਤਾਨਵਨ੍ਤ੍ਯਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ| ਤੇਸਾਮੇਵ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਾਂ ਵਤ੍ਤਾਨਾਂ ਮਹਤਾਂ ਚ ਕਣ੍ਡਰਾਸਂਜ੍ਞਾ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੭੬||

Adhikarana snAyUnAM rakShaNam (77) · Śloka 77

ਸ੍ਨਾਯੁਬਨ੍ਧਨੈਰ੍ਹਿ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਸੁਬਦ੍ਧਾ ਤਨੁਰ੍ਨੌਰਿਵ ਸਮ੍ਯਗੀਹਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਥਿਸਿਰਾਦਿਭ੍ਯੋਪਿ ਤਾਨਿ ਯਤ੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਸੇਤ੍||੭੭||

ਏਤੈਰ੍ਹਿ ਸ੍ਨਾਯੁਨਿਬਨ੍ਧਨੈਸ੍ਤਨੁਃ ਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸ੍ਵਵਬਦ੍ਧਾ ਸਤੀ ਸਮ੍ਯਗੀਹਤੇ ਸਾਧੁ ਕਤ੍ਵਾ ਚੇਸ੍ਟਤੇ| ਯਥਾ ਨੌਃ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾ ਸਤੀ ਸਮ੍ਯਗੀਹਤੇ| ਤਤੋ ਹੇਤੋਸ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਿ ਯਤ੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਸੇਦਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਭ੍ਯੋਪਿ|| ੭੭||

Adhikarana gUDhashalyoddharaNe snAyUnAM samya- gj~jAnasyAvanivAryatvam (78) · Śloka 78

ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਿ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਯਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਜਾਨਾਤਿ ਸ ਗੂਢਮਪਿ ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਹਰ੍ਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥੋ ਭਵਤਿ||੭੮||

ਸੁਬੋਧਮ੍| ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਜ੍ਞਾਨੇ ਚਾਤ੍ਰੈਵੋਪਯੋਗੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|| ੭੮||

Adhikarana peshyastAsAM sthAnAni ca (79) · Śloka 79

ਪਞ੍ਚ ਪੇਸ਼ੀਸ਼ਤਾਨਿ| ਤਾਸਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ ਸਸ੍ਟਿਰਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮ੍||੭੯||

ਅਥ ਪੇਸ਼੍ਯਃ|| ੭੯||

Adhikarana shAKAgatAH peshyaH (80) · Śloka 80

ਤਤ੍ਰੈਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤਿਸ੍ਰਃ| ਤਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼| ਦਸ਼ ਦਸ਼ ਪ੍ਰਪਦੇ ਪਾਦਤਲੇ ਗੁਲ੍ਫੇ ਚ, ਤਥਾ ਪਾਦਸ੍ਯੋਪਰਿ ਕੂਰ੍ਚੇ ਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਾਃ| ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਜਙ੍ਗ਼ਾਯਾਮ੍| ਪਞ੍ਚ ਜਾਨੁਨਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੂਰੌ||੮੦||

ਅਙ੍ਗੁਲੀਸੁ ਪਞ੍ਚਦਸ਼| ਪ੍ਰਪਦੇ ਪਾਦਤਲਸ੍ਯਾਗ੍ਰਭਾਗੇ ਦਸ਼| ਤਥਾ ਪਾਦਤਲੇ ਦਸ਼| ਗੁਲ੍ਫੇ ਦਸ਼| ਪਾਦਸ੍ਯੋਪਰਿ ਦਸ਼| ਤਾਸ਼੍ਚ ਕੂਰ੍ਚਨਾਮ੍ਨਿ ਮਰ੍ਮਣਿ ਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਾਃ| ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਜਙ੍ਗ਼ਾਯਾਮ੍| ਜਾਨੁਨਿ ਪਞ੍ਚ| ਊਰੌ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤਿ ਸ਼ਤਂ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਿਸਸੁ ਸ਼ੇਸਾਸੁ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ|| ੮੦||

Adhikarana antarAdhigatAH peshyaH (81) · Śloka 81

ਏਕੈਕਾ ਮੇਢ੍ਰਸੇਵਨ੍ਯੋਃ| ਦ੍ਵੇ ਵਸਣਯੋਃ| ਦਸ਼ ਸ੍ਫਿਜੋਃ| ਤਿਸ੍ਰੋ ਗੁਦੇ, ਤਾਸ੍ਤੁ ਵਲੀਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਦ੍ਵੇ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰਸਿ| ਚਤਸ੍ਰ ਉਦਰੇ| ਨਾਭ੍ਯਾਮੇਕਾ| ਹਦ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯੇ ਚ| ਸਟ੍ ਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹੋਣ੍ਡੁਕੇਸੁ| ਪਸ੍ਠੇ ਪਞ੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਾਃ| ਦਸ਼ ਦੀਰ੍ਗ਼ਾਃ ਪਾੜ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਦਸ਼ ਵਕ੍ਸਸਿ| ਤਿਸ੍ਰੋਂਸਾਕ੍ਸਕੋਪਰਿਤਃ||੮੧||

ਅਨ੍ਤਰਾਧੌ ਤੁ ਏਕਾ ਮੇਢ੍ਰੇ| ਏਕਾ ਸੇਵਨ੍ਯਾਮ੍| ਦ੍ਵੇ| ਦਸ਼| ਗੁਦੇ ਤਿਸ੍ਰੋ ਵਲੀਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਦ੍ਵੇ| ਚਤਸ੍ਰਃ| ਏਕਾ| ਦ੍ਵੇ ਹਦ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯੇ ਚ ਸਾਧਾਰਣਮ੍| ਯਕਦਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ ਸਟ੍| ਪਸ੍ਠੇ ਪਞ੍ਚ| ਤਾਸ੍ਤੁ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰਸਃ ਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਾਃ| ਦਸ਼| ਦਸ਼| ਅਂਸਾਕ੍ਸਕੋਪਰਿਤਸ੍ਤਿਸ੍ਰ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਰਾਧੌ ਸਸ੍ਟਿਃ| ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਸਹ ਸਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ|

Adhikarana mUrddhagatAH peshyaH (82) · Śloka 82

ਦਸ਼ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮ੍| ਅਸ੍ਟੌ ਗਣ੍ਡਯੋਃ| ਅਸ੍ਟੌ ਹਨ੍ਵੋਃ| ਏਕੈਕਾ ਗਲਕਾਕਲਜਿਹ੍ਵਾਮੂਰ੍ਧਸੁ| ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਤਾਲੁਲਲਾਟਯੋਃ| ਨਾਸੌਸ੍ਠਕਰ੍ਣੇਸੁ ਚ||੮੨||

ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਙ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ-ਦਸ਼ਾਸ੍ਟਵਸ੍ਟਾਵੇਕੈਕੈਕੈਕਾ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਕਾਕਲਂ ਕਣ੍ਠਮਧ੍ਯਮ੍| ਕਾਕਲਸ੍ਯਾਧੋ ਨਾਲਮ੍| ਮੂਰ੍ਧਾ ਸ਼ਿਰਃ| ਨਾਸਾਯਾਂ ਦ੍ਵੇ| ਓਸ੍ਠਯੋਃ ਕਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਕਾ| ਇਤਿ ਪੁਂ<ਸਮ੍< ਦਿਵ੍=""><ਸ੍ਪਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਯ੍ਲੇ="ਵ੍ਹਿਤੇ-ਸ੍ਪਚੇ:ਪ੍ਰੇ-ਲਿਨੇ; ਫ਼ੋਨ੍ਤ੍-ਸਿੇ: ੧੩ਪ੍ਤ੍; ਫ਼ੋਨ੍ਤ੍-ਵੇਇਘ੍ਤ੍:ਬੋਲ਼੍; ਚੋਲੋਰ੍: #੦੦੯; ਬਚ੍ਕ੍ਗ੍ਰੋਉਨ੍ਦ੍: ਯੇਲ੍ਲੋਵ੍; ਤੇਕ੍ਸ੍ਤ੍-ਅਲਿਗ੍ਨ੍:ਚੇਨ੍ਤੇਰ੍;" ਇਦ੍="ਵ੍ਯ_ਤ੍ਰਨ੍ਸ੍_੩੫">পুং&ਲ੍ਤ੍;সম্&ਲ੍ਤ੍; দিব্=""&ਗ੍ਤ੍;&ਲ੍ਤ੍;স্পন্ স্ত্য্লে="ব্হিতে-স্পচে:প্রে-লিনে; ফোন্ত্-সিলে: ১৩প্ত্; ফোন্ত্-বেইঘ্ত্:বোল্; চোলোর্: #০০৯; বচ্ক্গ্রোউন্দ্: যেল্লোব্; তেক্ষ্ত্-অলিগ্ন্:চেন্তের্;" ইদ্="ব্য_ত্রন্স্_৩৫"&ਗ੍ਤ੍;ಪುಂ&ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಸಮ್&ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্; ದಿವ್=""&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;&ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಸ್ಪನ್ ಸ್ತ್ಯ್ಲೇ="ವ್ಹಿತೇ-ಸ್ಪಚೇ:ಪ್ರೇ-ಲಿನೇ; ಫೋನ್ತ್-ಸಿಳೇ: ೧೩ಪ್ತ್; ಫೋನ್ತ್-ವೇಇಘ್ತ್:ಬೋಳ್; ಚೋಲೋರ್: #೦೦೯; ಬಚ್ಕ್ಗ್ರೋಉನ್ದ್: ಯೇಲ್ಲೋವ್; ತೇಕ್ಷ್ತ್-ಅಲಿಗ್ನ್:ಚೇನ್ತೇರ್;" ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೫"&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;પું&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;સમ્&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್; દિવ્=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;સ્પન્ સ્ત્ય્લે="વ્હિતે-સ્પચે:પ્રે-લિને; ફોન્ત્-સિળે: ૧૩પ્ત્; ફોન્ત્-વેઇઘ્ત્:બોળ્; ચોલોર્: #૦૦૯; બચ્ક્ગ્રોઉન્દ્: યેલ્લોવ્; તેક્ષ્ત્-અલિગ્ન્:ચેન્તેર્;" ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૫"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;புஂ&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஸம்&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્; திவ்=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஸ்பந் ஸ்த்ய்லே="வ்ஹிதே-ஸ்பசே:ப்ரே-லிநே; போந்த்-ஸிழே: ௧௩ப்த்; போந்த்-வேஇக்த்:போள்; சோலோர்: #௦௦௯; பச்க்க்ரோஉந்த்: யேல்லோவ்; தேக்ஷ்த்-அலிக்ந்:சேந்தேர்;" இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௫"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;പും&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സമ്&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்; ദിവ്=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: #൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൫"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;పుం&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;సం&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്; దివ్=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;స్పన్ స్త్య్లే="వ్హితే-స్పచే:ప్రే-లినే; ఫోంత్-సిజే: ൧൩ప్త్; ఫోంత్-వైఘ్త్:బోల్ద్; చోలోర్: ൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൫"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;पुं&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;सम्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്; दिव्=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३५"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पुं&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;सम्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్; दिव्=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३५"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;पुṁ&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;सम्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്; दिव्=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३५"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३६" च्लस्स्="हिद्देन्"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पñचप्ēśīśअत्āनि||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;पञ्चपेशीशतानि|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;८२||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;८२|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३६" च्लस्स्="हिद्देन्"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पञ्चपेशीशतानि||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;८२||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३६" च्लस्स्="हिद्देन्"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पञ्चपेशीशतानि||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;८२||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;దివ్ ఇద్="వ్య_త్రన్స్_൩൬" చ్లస్స్="హిద్దేన్"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;పంచపేశీశతాని||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;స్పన్ స్త్య్లే="వ్హితే-స్పచే:ప్రే-లినే; ఫోంత్-సిజే: ൧൩ప్త్; ఫోంత్-వైఘ్త్:బోల్ద్; చోలోర్: ൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൬"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;पञ्चपेशीशतानि|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ദിവ് ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൭" ച്ലസ്സ്="ഹിദ്ദേന്"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;൮൨||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: ൦൦൯; బచ్క్గ్రౌంద్: యేల్లౌ; తేక్ష్త్-అలిగ్న్:చేంతేర్;" ఇద్="వ్య_త్రన్స్_൩൭"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;८२|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;బ్ర్&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;బ్ర్&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;హ్ర్ చ్లస్స్="దౌబ్లేళినే"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ദിവ് ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൬" ച്ലസ്സ്="ഹിദ്ദേന്"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;പഞ്ചപേശീശതാനി||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: #൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൬"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;పంచపేశీశతాని|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ദിവ് ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൭" ച്ലസ്സ്="ഹിദ്ദേന്"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;൮൨||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: #൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൭"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;൮൨|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ബ്ര്&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ബ്ര്&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ഹ്ര് ച്ലസ്സ്="ദോഉബ്ലേളിനേ"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;திவ் இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௬" ச்லஸ்ஸ்="ஹித்தேந்"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;பஞ்சபேஶீஶதாநி||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஸ்பந் ஸ்த்ய்லே="வ்ஹிதே-ஸ்பசே:ப்ரே-லிநே; போந்த்-ஸிழே: ௧௩ப்த்; போந்த்-வேஇக்த்:போள்; சோலோர்: #௦௦௯; பச்க்க்ரோஉந்த்: யேல்லோவ்; தேக்ஷ்த்-அலிக்ந்:சேந்தேர்;" இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௬"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;പഞ്ചപേശീശതാനി|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;திவ் இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௭" ச்லஸ்ஸ்="ஹித்தேந்"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;௮௨||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஸ்பந் ஸ்த்ய்லே="வ்ஹிதே-ஸ்பசே:ப்ரே-லிநே; போந்த்-ஸிழே: ௧௩ப்த்; போந்த்-வேஇக்த்:போள்; சோலோர்: #௦௦௯; பச்க்க்ரோஉந்த்: யேல்லோவ்; தேக்ஷ்த்-அலிக்ந்:சேந்தேர்;" இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௭"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;൮൨|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ப்ர்&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ப்ர்&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஹ்ர் ச்லஸ்ஸ்="தோஉப்லேளிநே"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;દિવ્ ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૬" ચ્લસ્સ્="હિદ્દેન્"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;પઞ્ચપેશીશતાનિ||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;સ્પન્ સ્ત્ય્લે="વ્હિતે-સ્પચે:પ્રે-લિને; ફોન્ત્-સિળે: ૧૩પ્ત્; ફોન્ત્-વેઇઘ્ત્:બોળ્; ચોલોર્: #૦૦૯; બચ્ક્ગ્રોઉન્દ્: યેલ્લોવ્; તેક્ષ્ત્-અલિગ્ન્:ચેન્તેર્;" ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૬"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;பஞ்சபேஶீஶதாநி|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;દિવ્ ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૭" ચ્લસ્સ્="હિદ્દેન્"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;૮૨||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;સ્પન્ સ્ત્ય્લે="વ્હિતે-સ્પચે:પ્રે-લિને; ફોન્ત્-સિળે: ૧૩પ્ત્; ફોન્ત્-વેઇઘ્ત્:બોળ્; ચોલોર્: #૦૦૯; બચ્ક્ગ્રોઉન્દ્: યેલ્લોવ્; તેક્ષ્ત્-અલિગ્ન્:ચેન્તેર્;" ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૭"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;௮௨|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;બ્ર્&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;બ્ર્&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;હ્ર્ ચ્લસ્સ્="દોઉબ્લેળિને"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್; &ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ದಿವ್ ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೬" ಚ್ಲಸ್ಸ್="ಹಿದ್ದೇನ್"&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;ಪಞ್ಚಪೇಶೀಶತಾನಿ||&ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಸ್ಪನ್ ಸ್ತ್ಯ್ಲೇ="ವ್ಹಿತೇ-ಸ್ಪಚೇ:ಪ್ರೇ-ಲಿನೇ; ಫೋನ್ತ್-ಸಿಳೇ: ೧೩ಪ್ತ್; ಫೋನ್ತ್-ವೇಇಘ್ತ್:ಬೋಳ್; ಚೋಲೋರ್: #೦೦೯; ಬಚ್ಕ್ಗ್ರೋಉನ್ದ್: ಯೇಲ್ಲೋವ್; ತೇಕ್ಷ್ತ್-ಅಲಿಗ್ನ್:ಚೇನ್ತೇರ್;" ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೬"&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;પઞ્ચપેશીશતાનિ|| &ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ದಿವ್ ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೭" ಚ್ಲಸ್ಸ್="ಹಿದ್ದೇನ್"&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;೮೨||&ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಸ್ಪನ್ ಸ್ತ್ಯ್ಲೇ="ವ್ಹಿತೇ-ಸ್ಪಚೇ:ಪ್ರೇ-ಲಿನೇ; ಫೋನ್ತ್-ಸಿಳೇ: ೧೩ಪ್ತ್; ಫೋನ್ತ್-ವೇಇಘ್ತ್:ಬೋಳ್; ಚೋಲೋರ್: #೦೦೯; ಬಚ್ಕ್ಗ್ರೋಉನ್ದ್: ಯೇಲ್ಲೋವ್; ತೇಕ್ಷ್ತ್-ಅಲಿಗ್ನ್:ಚೇನ್ತೇರ್;" ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೭"&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;૮૨|| &ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಬ್ರ್&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;&ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಬ್ರ್&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্; &ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಹ್ರ್ ಚ್ಲಸ್ಸ್="ದೋಉಬ್ಲೇಳಿನೇ"&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্; &ਲ੍ਤ੍;দিব্ ইদ্="ব্য_ত্রন্স্_৩৬" চ্লস্স্="হিদ্দেন্"&ਗ੍ਤ੍;পঞ্চপেশীশতানি||&ਲ੍ਤ੍;স্পন্ স্ত্য্লে="ব্হিতে-স্পচে:প্রে-লিনে; ফোন্ত্-সিলে: ১৩প্ত্; ফোন্ত্-বেইঘ্ত্:বোল্; চোলোর্: #০০৯; বচ্ক্গ্রোউন্দ্: যেল্লোব্; তেক্ষ্ত্-অলিগ্ন্:চেন্তের্;" ইদ্="ব্য_ত্রন্স্_৩৬"&ਗ੍ਤ੍;ಪಞ್ಚಪೇಶೀಶತಾನಿ|| &ਲ੍ਤ੍;দিব্ ইদ্="ব্য_ত্রন্স্_৩৭" চ্লস্স্="হিদ্দেন্"&ਗ੍ਤ੍;৮২||&ਲ੍ਤ੍;স্পন্ স্ত্য্লে="ব্হিতে-স্পচে:প্রে-লিনে; ফোন্ত্-সিলে: ১৩প্ত্; ফোন্ত্-বেইঘ্ত্:বোল্; চোলোর্: #০০৯; বচ্ক্গ্রোউন্দ্: যেল্লোব্; তেক্ষ্ত্-অলিগ্ন্:চেন্তের্;" ইদ্="ব্য_ত্রন্স্_৩৭"&ਗ੍ਤ੍;೮೨|| &ਲ੍ਤ੍;ব্র্&ਗ੍ਤ੍;&ਲ੍ਤ੍;ব্র্&ਗ੍ਤ੍; &ਲ੍ਤ੍;হ্র্ চ্লস্স্="দোউব্লেলিনে"&ਗ੍ਤ੍; <ਦਿਵ੍ ਇਦ੍="ਵ੍ਯ_ਤ੍ਰਨ੍ਸ੍_੩੬" ਚ੍ਲਸ੍ਸ੍="ਹਿਦ੍ਦੇਨ੍">ਪਞ੍ਚਪੇਸ਼ੀਸ਼ਤਾਨਿ||<ਸ੍ਪਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਯ੍ਲੇ="ਵ੍ਹਿਤੇ-ਸ੍ਪਚੇ:ਪ੍ਰੇ-ਲਿਨੇ; ਫ਼ੋਨ੍ਤ੍-ਸਿੇ: ੧੩ਪ੍ਤ੍; ਫ਼ੋਨ੍ਤ੍-ਵੇਇਘ੍ਤ੍:ਬੋਲ਼੍; ਚੋਲੋਰ੍: #੦੦੯; ਬਚ੍ਕ੍ਗ੍ਰੋਉਨ੍ਦ੍: ਯੇਲ੍ਲੋਵ੍; ਤੇਕ੍ਸ੍ਤ੍-ਅਲਿਗ੍ਨ੍:ਚੇਨ੍ਤੇਰ੍;" ਇਦ੍="ਵ੍ਯ_ਤ੍ਰਨ੍ਸ੍_੩੬">পঞ্চপেশীশতানি|| <ਦਿਵ੍ ਇਦ੍="ਵ੍ਯ_ਤ੍ਰਨ੍ਸ੍_੩੭" ਚ੍ਲਸ੍ਸ੍="ਹਿਦ੍ਦੇਨ੍">੮੨||<ਸ੍ਪਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਯ੍ਲੇ="ਵ੍ਹਿਤੇ-ਸ੍ਪਚੇ:ਪ੍ਰੇ-ਲਿਨੇ; ਫ਼ੋਨ੍ਤ੍-ਸਿੇ: ੧੩ਪ੍ਤ੍; ਫ਼ੋਨ੍ਤ੍-ਵੇਇਘ੍ਤ੍:ਬੋਲ਼੍; ਚੋਲੋਰ੍: #੦੦੯; ਬਚ੍ਕ੍ਗ੍ਰੋਉਨ੍ਦ੍: ਯੇਲ੍ਲੋਵ੍; ਤੇਕ੍ਸ੍ਤ੍-ਅਲਿਗ੍ਨ੍:ਚੇਨ੍ਤੇਰ੍;" ਇਦ੍="ਵ੍ਯ_ਤ੍ਰਨ੍ਸ੍_੩੭">৮২|| <ਬ੍ਰ੍><ਬ੍ਰ੍> <ਹ੍ਰ੍ ਚ੍ਲਸ੍ਸ੍="ਦੋਉਬ੍ਲੇਲ਼ਿਨੇ"> ਪਞ੍ਚਪੇਸ਼ੀਸ਼ਤਾਨਿ|| ੮੨||

Adhikarana strINAmadhikAH peshyastAsAM sthAnAni ca (83) · Śloka 83

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਧਿਕ| ਤਤ੍ਰ ਦਸ਼ ਸ੍ਤਨਯੋਃ| ਤਾਸਾਂ ਯੌਵਨੇ ਪਰਿਵਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਦਸ਼ ਯੋਨੌ||੮੩||

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪੇਸ਼੍ਯੋਧਿਕਾਃ| ਤਾਸਾਂ ਮਧ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ ਸ੍ਤਨਯੋਃ| ਤਾਸਾਂ ਬਾਲਭਾਵੇ ਸਦ੍ਭਾਵਮਾਤ੍ਰਮ੍| ਯੌਵਨੇ ਵਦ੍ਧਿਃ| ਯੋਨੌ ਦਸ਼|| ੮੩||

Adhikarana yonigarBAshayasvarUpaM tadgatAH peshyashca (84) · Śloka 84

ਤਾਸਾਮਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਦ੍ਵੇ| ਮੁਖ਼ਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਵਤ੍ਤੇ ਦ੍ਵੇ| ਤਿਸ੍ਰੋ ਗਰ੍ਭਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਯਸ੍ਯਾਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਯੋਨਿਸ੍ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਨਾਭ੍ਯਾਕਤਿਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਾ| ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਤੀਯ ਆਵਰ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਰੋਹਿਤਮਤ੍ਸ੍ਯਮੁਖ਼ਾਕਾਰਾ ਗਰ੍ਭਸ਼ਯ੍ਯਾ| ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤ੍ਤਵਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਪੇਸ਼੍ਯਃ||੮੪||

ਤਾਸਾਂ ਵਿਭਾਗਃ| ਦ੍ਵੇ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸਿ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ| ਦ੍ਵੇ ਯੋਨਿਮੁਖ਼ਾਸ਼੍ਰਯੇ ਵਤ੍ਤਾਕਾਰੇ| ਤਿਸ੍ਰੋ ਗਰ੍ਭਮਾਰ੍ਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੇਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤ੍ਤਵਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਨ੍ਯੋ ਗਰ੍ਭਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਃ| ਸਾ ਚ ਯੋਨੌ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਨਾਭ੍ਯਾਕਤ੍ਯਾ ਤਤੀਯ ਆਵਰ੍ਤੇ ਨਿਬਦ੍ਧਾ| ਰੋਹਿਤਮਤ੍ਸ੍ਯਮੁਖ਼ਾਕਾਰਾ ਗਰ੍ਭਸ਼ਯ੍ਯਾ|| ੮੪||

Adhikarana peshInAM svarUpaM prayojana~jca (85) · Śloka 85

ਤਾਭਿਰ੍ਹਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਤਨੁਬਹਲਸ੍ਥੂਲਾਣੁਪਥੁਵਤ੍ਤਹ੍ਰਸ੍ਵਦੀਰ੍ਗ਼ਸ੍ਥਿਰਮਦੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਕਰ੍ਕਸ਼ਾਭਿਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਨਿ ਪ੍ਰਚ੍ਛਦਿਤਾਨਿ||੮੫||

ਇਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਭਿਃ ਪੇਸ਼ੀਭਿਸ੍ਤਨੁਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਭਿਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਨਿ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਿਤਾਨਿ|| ੮੫||

Adhikarana sirAdhamanImuKAnAM keshAdI- nA~jca saMKyAnam (86) · Śloka 86

ਸਿਰਾਧਮਨੀਮੁਖ਼ਾਨਾਂ ਤ੍ਵਣੁਸ਼ੇ ਵਿਭਜ੍ਯਮਾਨਾਨਾਮੇਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਵ ਚ ਸ਼ਤਾਨਿ ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾਭਿਰਿਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਗਵਾਕ੍ਸਿਤਂ ਪਿਨਦ੍ਧਮਾਤਤਞ੍ਚ| ਤਾਵਨ੍ਤਿ ਚ ਕੇਸ਼ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਲੋਮਾਨਿ||੮੬||

ਸਿਰਾਃ ਨਾਤਿਸ੍ਥੂਲਾ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਕਾਰ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸੁਸਿਰਾ ਵਾਤਾਦਿਵਹਾਃ| ਧਮਨ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾ ਏਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਾਃ| ਤਾਭਿਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਗਵਾਕ੍ਸਿਤਂ ਜਾਲਵਤ੍ ਪਿਨਦ੍ਧਂ ਬਦ੍ਧਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਰਜ੍ਜੁਵਦਾਤਤਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰਿਤਂ ਪਟਤਨ੍ਤੁਵਤ੍| ਕੇਸ਼ਾਦੀਨਿ ਚ ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ|| ੮੬||

Adhikarana sirAdhamanInAM karma (87) · Śloka 87

ਤਾਸਾਂ ਹਿ ਮੁਖ਼ਾਨਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨ੍ਯਤਸ੍ਤਾਨਿ ਤਾਭਿਰਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੈਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਸ੍ਵਦੇਮਭਿਵਹਨ੍ਤਿ| ਤਥਾਭ੍ਯਙ੍ਗਲੇਪਾਦਿਵੀਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤ੍ਵਚਿ ਵਿਪਕ੍ਵਮਨ੍ਤਰ੍ਨਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਞ੍ਚ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ||੮੭||

ਅਣੁਸ਼ੋ ਵਿਭਜ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਰ੍ਭਾਗੈਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਭਾਗਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਨਾਂ ਤਾਸਾਂ ਸਿਰਾਧਮਨੀਨਾਂ ਮੁਖ਼ਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਤਾਨਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਕੇਸ਼ਾਦ੍ਯਨੁਬਦ੍ਧਾਦਿ| ਅਤੋ ਹੇਤੋਸ੍ਤਾਨਿ ਕੇਸ਼ਾਦੀਨਿ ਤਾਭਿਃ ਸਿਰਾਧਮਨੀਭਿਰਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੈਸ਼੍ਚ ਕੇਸ਼ਾਦ੍ਯਨੁਬਦ੍ਧੈਰ੍ਮੁਖ਼ੈਰੇਤਾਃ ਸ੍ਵੇਦਮਭਿਵਹਨ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿ ਵੀਰ੍ਯਂ ਤ੍ਵਚਿ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸਦਨ੍ਤਰ੍ਨਯਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ||੮੭||

Adhikarana srotasAM sa~gKyeyatvAdi (88) · Śloka 88

ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪੁਨਰਸਙ੍ਖ਼੍ਯੇਯਾਨ੍ਯੇਵ| ਤਥਾਪਿ ਤੁ ਸਿਰਾਦੀਨਿ ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਂ ਯਥੋਪਯੋਗਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ||੮੮||

ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਮਾਰ੍ਗਾਃ ਯੈਰਨ੍ਨਸਾਰੋ ਧਾਤੁਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਾਨਵਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਪਰਿਸਙ੍ਖ਼੍ਯੇਯਾਨਿ ਸਿਰਾਦੀਨਿ| ਸਿਰਾਧਮਨੀਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਯਥਾਪ੍ਰਧਾਨਂ ਯਥੋਪਯੋਗਂ ਚ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਮੁਪਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਨ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਿਰਾਵਿਭਾਗਾਦਾਵੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੮੮||

Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (89) · Śloka 1

ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪਰਿਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਿਰਾ ਭਾਵਾਃ||੧||

ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਾਃ ਕਠਿਨਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਗਮ੍ਯਾ ਭਾਵਾਸ੍ਤ੍ਵਗਾਦਯਃ ਪਰਿਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਤਾ ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਭੇਦੇਨ|| ੮੯||

Adhikarana sharIre udakAMshAH (90) · Śloka 90

ਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਤਦਤਿਯੋਗੇਨ ਚ੍ਯਵਮਾਨਂ ਪੁਰੀਸਮਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ| ਤਥਾ ਮੂਤ੍ਰਂ ਰੁਧਿਰਮਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰੇ ਧਾਤੂਨ੍| ਯਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਗਤਂ ਬਾਹ੍ਯਾ ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਭਰ੍ਤਿ| ਯਚ੍ਚ ਤ੍ਵਗਨ੍ਤਰੇ ਵ੍ਰਣਗਤਂ ਲਸੀਕਾਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਯਚ੍ਚੋਸ੍ਮਾਨੁਬਦ੍ਧਂ ਰੋਮਕੂਪੇਭ੍ਯੋਭਿਨਿਸ੍ਪਤਤ੍ਸ੍ਵੇਦਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਤਦੁਦਕਮ੍||੯੦||

ਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੁ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤੇ ਚੋਦਕਮੂਤ੍ਰਾਦਯਃ| ਤਤ੍ਰੋਦਕਂ ਦੇਹੇ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਤ੍ਤਕਰ੍ਮਭੂਤਮਤਿਯੋਗੇਨ ਚ੍ਯਵਮਾਨਂ ਪੁਰੀਸਮਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਧ੍ਯਤੀਸਾਰੇ ਵੇਗਾਨਾਂ ਗਤਸਙ੍ਖ਼੍ਯਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾਤਿਯੋਗੇਨ ਚ੍ਯਵਮਾਨਂ ਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਮੇਹੇ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਰੁਧਿਰਮਿਤਿ| ਅਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰੇ ਧਾਤੂਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦੀਨਤਿਯੋਗੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ| ਤਦੁਦਕਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੯੦||

Adhikarana svasthasharIre rasAdInAM mAnam (91) · Śloka 1

ਤਸ੍ਯਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਹਾਰਸਾਰਸ੍ਯ ਰਸਾਖ਼੍ਯਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਕਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਸਾਯਾਃ ਮੇਦਸੋ ਮਜ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵੇਨਾਞ੍ਜਲਿਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮੇਕਾਦਿਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਪ੍ਰਵਦ੍ਧਿਃ|੧|

ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯੁਦਕਸ੍ਯ ਰਸਾਖ਼੍ਯਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਹਾਰਸਾਰਸ੍ਯ ਚ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਚ ਮਜ੍ਜਾਨ੍ਤਾਨਾਮਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸ੍ਵੇਨਸ੍ਵੇਨਾਞ੍ਜਲਿਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮੇਕਾਦਿਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਪ੍ਰਵਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ| ਸ੍ਵੇਨਸ੍ਵੇਨੇਤ੍ਯਞ੍ਜਲਿਪ੍ਰਮਾਣੇਕਾਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯੈਨਾਞ੍ਜਲਿਤ੍ਵਮ੍| ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਣਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣੈਕੈਕਾਞ੍ਜਲਿਵਦ੍ਧਿਃ| ਮਜ੍ਜਾ ਏਕੋਞ੍ਜਲਿਃ ਦ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਲਿਰ੍ਮੇਦਃ| ਵਸਾ ਤ੍ਰ੍ਯਞ੍ਜਲਿ| ਯਾਵਦੁਦਕਸ੍ਯ ਦਸ਼ਾਞ੍ਜਲਯੋ ਦੇਹੇ|| ੯੧||

Adhikarana shukrasya parimANamam (1) · Śloka 1

ਅਰ੍ਦ੍ਧਾਞ੍ਜਲਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ||੧||

Adhikarana mastiShkamojasoH parimANam (92) · Śloka 92

ਤਾਵਦੇਵ ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕਮੋਜਸ਼੍ਚ||੯੨||

ਓਜਸ਼੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕਾਣਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ੍ਵੇਨਾਞ੍ਜਲਿਪ੍ਰਮਾਣੇਨਾਰ੍ਧਾਞ੍ਜਲਾਨਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੯੨||

Adhikarana stanyayormAnaM tatsamBavashca (93) · Śloka 93

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਰਜਸੋਞ੍ਜਲਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ| ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵੌ| ਉਭਯਮਪਿ ਚੈਤਦ੍ਰਸਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਮਕਮਿਤਿ| ਸਮਧਾਤੋਃ ਪਰਿਮਾਣਮਿਦਮ੍| ਅਤੋ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਵਿਭਾਵਯੇਦਪਰਾਂਸ਼੍ਚਾਪਰਿਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਤਾਨ੍ਮੂਰ੍ਤੋਮੂਰ੍ਤਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ-ਮਾਂਸਕਰ੍ਣਾਦਿਮਲਾਨ੍ ਵਾਯੁਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦੀਂਸ਼੍ਚ||੯੩||

ਉਭਯਂ ਰਜਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਂ ਰਸਸ੍ਯ ਧਾਤੋਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਇਦਂ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਪਰਿਮਾਣਂ ਸਮਧਾਤੋਰ੍ਨੀਰੁਜੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵੇਤੇਸਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਦੋਸਭੇਦੀਯਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤੈਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍| ਅਪਰਾਂਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਾਨ੍ ਮਾਂਸਕਰ੍ਣਮਲਾਦੀਨ੍ ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਵਿਭਾਵਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|| ੯੩||

Adhikarana rasAdInAM mAnaviShaye dhAnvantarI- yANAmmatam (94) · Śloka 94

ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰੀਯਾਃ ਪੁਨਃ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਵਿਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਚ ਚਲਾ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਃ| ਤਸ੍ਮਾਦੁਦਕਾਦੀਨਾਮਪਿ ਸਮਤ੍ਵਂ ਮਾਂਸਾਦਿਵਤ੍ ਪਰਿਮਾਣਤੋ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਮਸ਼ਕ੍ਯਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮਾਤ੍ਰੇਣਾਨੁਮਾਨਤੋ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਇਤਿ||੯੪||

ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰੀਯਾਃ ਸੌਸ਼੍ਰੁਤਾਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਦੋਸਾਦੀਨਾਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਦੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮਾਤ੍ਰੇਣਾਨੁਮਾਨਾਤ੍ ਲਕ੍ਸਯੇਦਿਤਿ|| ੯੪||

Adhikarana sarvAvayavAnAM paramANuBede- nAsa~gKyeyatvam (95) · Śloka 95

ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤ੍ਵਵਯਵਾਃ ਪਰਮਾਣੁਭੇਦੇਨਾਤਿਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦਸਙ੍ਖ਼੍ਯੇਯਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ||੯੫||

ਇਦਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਸ੍ਥੂਲਯਾ ਦਸ੍ਟ੍ਯਾ ਅਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਦਿਕਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਵਯਵਾਃ ਪਰਮਾਣੁਭੇਦੇਨ ਤ੍ਵਤਿਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਧੇਤੋਰਸਙ੍ਖ਼੍ਯੇਯਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਚ ਪਰਮਾਣਵਃ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸਣਂ ਸਜਾਤੀਯਵਿਜਾਤੀਯਸਂਯੋਗਵਿਭਾਗਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਰੀਰਭਾਵੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਯੋ ਵ ਬਾਲ ਆਸੀਤ੍ ਸ ਏਵ ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨ ਇਤ੍ਯੇਕਸ੍ਯਾਪਿ ਨਾਨਾਤ੍ਵਾਯੋਗਾਤ੍|| ੯੫||

Adhikarana paramANUnAM saMyogaviBAge vAyuH kAraNam (96) · Śloka 96

ਤੇਸਾਂ ਸਂਯੋਗਵਿਭਾਗੇ ਪਰਮਾਣੂਨਾਂ ਕਰ੍ਮਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਕਾਰਣਮ੍||੯੬||

ਤੇਸਾਂ ਪਰਮਾਣੂਨਾਂ ਸਂਯੋਗਵਿਭਾਗੇ ਦੈਵਪੌਰੁਸਕਰ੍ਮਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਰਣਮ੍| ਗ੍ਰਨ੍ਥਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਦ੍ਵਾਤਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਨ ਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ| ਕੇਵਲਮੇਤਾਵਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕਰ੍ਮਚੋਦਿਤਵਾਯੁਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਰਮਾਣਵਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਰਭਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵ੍ਯਣੁਕਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਵਾਯੁਕਾਰਣਾਦੇਵ ਚ ਪਰਮਾਣੂਨਾਂ ਵਿਭਾਗਾਤ੍ ਸਂਯੋਗਵਿਨਾਸ਼ੇਨ ਕਾਰ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਃ|| ੯੬||

Adhikarana BedABedAByAM gRuhItena sharIreNa yathA- kramaM bandhamokShayoH prAptiH (97) · Śloka 97

ਤਦੇਤਦਙ੍ਗਮਭੇਦੇਨ ਭੇਦਤਸ਼੍ਚ ਗਹ੍ਯਮਾਣਂ ਬਨ੍ਧਾਯ ਮੋਕ੍ਸਾਯ ਚ ਭਵਤੀਤਿ||੯੭||

ਅਤ ਉਪਸਂਹਰਤਿ-ਤਦੇਤਦਨੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਰੂਪਮਙ੍ਗਂ ਸ਼ਰੀਰਮਭੇਦੇਨੈਕਤ੍ਵੇਨ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਾਣਂ ਰਾਮਣੀਯਕਾਦੁਪਾਦੇਯਤ੍ਵੇਨ ਬਨ੍ਧਾਯ ਜਨ੍ਮਮਰਣਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਪਰਮ੍ਪਰਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਯੇ ਭਵਤਿ| ਤਦੇਵਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਭੇਦੇਨ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਮਾਣਂ ਨਿਸ੍ਸਾਰਂ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਵਾਸ੍ਤੁਸਮਾਰਬ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਮੋਕ੍ਸਾਯ ਰਾਗਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਕ੍ਰਿਯਾਕਲਾਪਪਰਿਹਾਰਾਦ੍ਭਵਤਿ|| ੯੭||

Adhikarana avayavashaH yathAvaraM sharIraj~jAnaphalam (98) · Śloka 98

ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਾਵਯਸ਼ੋ ਯੋ ਜਾਨਾਤਿ ਕਲੇਵਰਮ੍| ਅਹਿਤੇਸੁ ਸ ਮੋਹੇਨ ਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੯੮||

ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇਙ੍ਗ- ਵਿਭਾਗੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨੋਪਸਂਹਾਰੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਰੀਤਿਃ| ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਮਵਯਵਂ ਯਃ ਪੁਰੁਸਃ ਕਲੇਵਰਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਜਾਨਾਤਿ ਸੋਹਿਤੇਸੁ ਉਭਯਲੋਕਵਿਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਮੋਹਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਗਹੀਤਵਸ੍ਤੁਤਤ੍ਤ੍ਵਃ- ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਨਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਹਿਤੇਸ੍ਵੇਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੯੮|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖ਼ਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ

Adhikarana atha sirAviBAgo nAma ShaShTho~adhyAyaH -- pratij~jA (1) · Śloka 1

ਅਥਾਤਃ ਸਿਰਾਵਿਭਾਗਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||

ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਭੇਦੇ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵ੍ਯਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਿਰਾਦਿਰ੍ਨਿਰ੍ਣੀਤਸ਼ੇਸਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸਿਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਣਯਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ|| ੧||

Adhikarana dashamUlasirAH (2) · Śloka 2

ਦਸ਼ਮੂਲਸਿਰਾ ਹਦਯਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੇਸ੍ਵੋਜੋ ਨਯਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਚੇਸ੍ਟਾ||੨||

ਦਸ਼ਮੂਲਸਿਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਲਸਿਰਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਸਿਰਾਃ| ਤਤੋ ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾਃ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾ ਅਙ੍ਗੇਸੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੇਸੁ ਚੌਜੋ ਨਯਨ੍ਤਿ|| ੨||

Adhikarana sirANAM sa~gKyA (3) · Śloka 3

ਤਾਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਮਙ੍ਗੁਲਮਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਂ ਯਵਂ ਯਵਾਰ੍ਧਞ੍ਚ ਗਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰੁਮਪਤ੍ਰਸੇਵਨੀਪ੍ਰਤਾਵਨਦ੍ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸਪ੍ਤਸ਼ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੩||

ਤਾਃ ਪ੍ਰਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਦ੍ਰੁਮਪਤ੍ਰਰੇਖ਼ਾਪ੍ਰਤਾਨਵਤ੍ ਸਪ੍ਤਸ਼ਤਾਨਿ ਸਿਰਾਣਾਂ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਤਾ ਹਦਯਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾ ਦਸ਼ ਸਿਰਾ ਹਦਯਾਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰਤਾਨਂ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ| ਤਤ ਅਙ੍ਗੁਲਂ ਗਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍| ਤਤ ਅਰ੍ਧਮਙ੍ਗੁਲਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤਤੀਯਮ੍| ਤਤੋ ਯਵਂ ਗਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਥਮ੍| ਤਤੋਪਿ ਯਵਾਰ੍ਧਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਮਮਿਤਿ| ਤਤੋ ਨ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਚੈਵਂ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਂ ਯਾਵਦ੍ਭੇਦੋਸ੍ਤਿ| ਸਪ੍ਤਸ਼ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਤਾਨਾਨਾਂ ਦੀਰ੍ਗ਼ਾਣਾਂ ਭਵਨ੍ਤਿ|| ੩||

Adhikarana shAKAgatAH sirAstatra vedhya- sirANAM sa~gKyA ca (4) · Śloka 4

ਤਾਸਾਂ ਚਤੁਃਸ਼ਤੀ ਸ਼ਾਕਾਸੁ| ਤਤ੍ਰ ਸੋਡਸ਼ਾਬ੍ਯਧਨੀਯਾਃ||੪||

ਤਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਚਤਸਸੁ ਸ਼ਾਕਾਸੁ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਚਤੁਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਯਾਂ ਸੋਡਸ਼ਾ ਵ੍ਯਧਨੀਯਾਃ|| ੪||

Adhikarana antarAdhigatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (5) · Śloka 5

ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਂ ਸ਼ਤਮਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍||੫||

ਅਨ੍ਤਰਾਧੌ ਤੁ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸ਼ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਵ੍ਯਧਨੀਯਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|| ੫||

Adhikarana mUrddhagatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (2) · Śloka 2

ਚਤੁਸ੍ਸਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮੁਰ੍ਧ੍ਵਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍||੨||

Adhikarana shAKAsirAvivaraNam (6) · Śloka 6

ਤਾਸਾਮੇਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਸ਼ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਨ ਵਿਧ੍ਯੇਜ੍ਜਾਲਨ੍ਧਰਾਮ੍| ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਗਤਾਃ||੬||

ਤਤ੍ਰ ਸੋਡਸ਼ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ ਚਤਸਸ੍ਵਵਧਨੀਯਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰੈਕਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਜਾਲਨ੍ਧਰਾ ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾ ਅਵੇਧ੍ਯਾਃ|| ੬||

Adhikarana tatrAntarAdhigatasirAvivaraNam (2) · Śloka 2

ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛ੍ਰੋਣ੍ਯਾ ਗੁਦਮੇਢ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਃ ਕਟੀਕਤਰੁਣਯੋਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਤੋ ਰਕ੍ਸੇਤ੍|੨|

Adhikarana pRuShThagatAH sirAH (2) · Śloka 2

ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪਸ੍ਠੇ| ਤਾਸਾਂ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਮੁਭਯਤੋ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵ- ਗਾਮਿਨ੍ਯੌ ਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ|੨|

Adhikarana udaragatAH sirAH (2) · Śloka 2

ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੁਦਰੇ| ਤਾਂਸਾਂ ਮੇਢ੍ਰਸ੍ਯੋਪਰਿ ਰੋਮਰਾਜੀਮੁਭਯਤੋ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਤਾ ਅਪਿ ਚਤਸ੍ਰਃ||੨||

Adhikarana vakShogatAH sirAH (7) · Śloka 7

ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਕ੍ਸਸਿ| ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵੇ ਹਦਯੇ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਤਨਮੂਲਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤੇਸੁ| ਏਕੈਕਾਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਪਾਲੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼||੭||

ਆਗ੍ਰੀਵਾਮੁਲਾਦਾਚੋਰੁਸਨ੍ਧੇਰਨ੍ਤਰਾਧਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਂ ਸਿਰਾਣਾਮ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ-ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਸੋਡਸ਼| ਪਸ੍ਠੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ| ਉਰਸਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਇਤਿ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਮਨ੍ਤਰਾਧੌ ਸਿਰਾਣਾਮ੍| 'ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਵ੍ਯਧਨੀਯਾਃ' ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ-ਅਸ੍ਟੌ ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਮ੍| ਵਙ੍ਕ੍ਸਣ ਉਭਯਤ੍ਰ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਕਟੀਕਤਰੁਣਾਖ਼੍ਯਯੋਰ੍ਮਰ੍ਮਣੋਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰ ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵੌ| ਦ੍ਵਯੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰੇਕੈਕਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮ੍| ਪਸ੍ਠੇ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਯੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮਿਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ| ਅਪਰਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ| ਜਠਰੇ ਚਤਸ੍ਰਃ ਰੋਮਰਾਜ੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ| ਉਰਸਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵੇ ਹਦਯੇ| ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵਯੋਃ ਸ੍ਤਨਮੂਲਯੋਃ| ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤਯੋਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਅਪਸ੍ਤਮ੍ਭਯੋਰੇਕੈਕਾ| ਤਥਾਪਾਲਾਪਯੋਰਪਿ| ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਨ੍ਤਰਾਧਾਵਵ੍ਯਧਨੀਯਾਃ|| ੭||

Adhikarana mUrdhajatrUrdhvasirAvivaraNam (4) · Śloka 4

ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮ੍| ਤਾਸਾਂ ਚਤਸ੍ਰੋਸ੍ਟੌ ਚ ਮਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਦ੍ਵੇ ਕਕਾਟਿਕਯੋਃ| ਦ੍ਵੇ ਵਿਧੁਰਯੋਰਿਤਿ ਸੋਡਸ਼ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍||੪||

Adhikarana hanugatAH sirAH (1) · Śloka 1

ਹਨ੍ਵੋਃ ਸੋਡਸ਼ ਤਾਸਾਂ ਸਨ੍ਧਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ||੧||

Adhikarana jihvAgatAH sirAH (4) · Śloka 4

ਸੋਡਸ਼ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਮ੍| ਤਾਸਾਮਧੋ ਦ੍ਵੇ ਰਸਵੇਦਿਨ੍ਯੌ| ਦ੍ਵੇ ਵਾਵਾਕ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨ੍ਯੌ| ਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ||੪||

Adhikarana nAsAgatAH sirAH (7) · Śloka 7

ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਨ੍ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ| ਤਯੋਰੁਨ੍ਮੇਸਨਿਮੇਸਕ੍ਰਿਯੇ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਪਾਙ੍ਗਯੋਰਿਤਿ ਸਟ੍| ਨਾਸਾਨੇਤ੍ਰਗਤਾਸ੍ਤੁ ਲਲਾਟੇ ਸਸ੍ਟਿਃ| ਤਾਸਾਂ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨੁਗਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਵਰ੍ਤਯੋਃ| ਏਕਾ ਚ ਸ੍ਥਪਨ੍ਯਾਮਿਤਿ ਸਪ੍ਤ||੭||

Adhikarana karNagatAH sirAH (3) · Śloka 3

ਕਰ੍ਣਯੋਃ ਸੋਡਸ਼| ਤਾਸਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਹਿਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ| ਤ ਏਵ ਚ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਯੋਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਸਨ੍ਧਿਗਤੇ ਦ੍ਵੇ||੩||

Adhikarana shirogatAH sirAH (8) · Śloka 4

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਮੂਰ੍ਧਨਿ| ਤਾਸਾਮੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ| ਸੀਮਨ੍ਤੇਸ੍ਵੇਕੈਕਾਮੇਕਾਮਧਿਪਤਾਵਿਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਰਿਹਰੇਤ੍| ਤਥਾਕ੍ਸੁਦ੍ਰਿਕਾਃ ਕੁਟਿਲਾਃ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਃ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤਾਃ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਃ||੪||

ਚਤੁਸ੍ਸਟ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮੁਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸਿਰਾਣਾਮਿਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਿਭਜਤੇ-ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਹਨ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਸੋਡਸ਼| ਸੋਡਸ਼ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਮ੍| ਨਾਸਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍| ਲਲਾਟੇ ਸਸ੍ਟਿਰ੍ਨਾਸਾਨੇਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਸ੍ਤਾਭ੍ਯੋਨਨ੍ਯਾ ਅਤੋ ਨ ਗਣ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਸੋਡਸ਼ ਸਿਰਾਸ੍ਤਾ ਏਵ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਅਤਸ੍ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਨ ਗਣ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇਤਿ ਚਤੁਸ੍ਸਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮ੍| ਅਤ੍ਰ 'ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਵ੍ਯਧਨੀਯਾਃ' ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ-ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਸੋਡਸ਼| ਚਤਸ੍ਰੋ ਮਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਦ੍ਵੇ ਨੀਲੇ ਦ੍ਵੇ ਮਨ੍ਯੇ ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਅਸ੍ਟੌ ਮਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਃ ਮਾਤਕਾ ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਃ| ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵਯੋਃ ਕਕਾਟਿਕਯੋਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਵਿਧੁਰਯੋਰਿਤਿ ਸੋਡਸ਼| ਹਨ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ| ਦ੍ਵੇ ਹਨੁਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਨਕਰ੍ਮਣੀ| ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਦ੍ਵੇ ਰਸਬੋਧਨੇ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾ ਅਧਸ੍ਤਯਾ ਦ੍ਵੇ ਵਾਕ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨ੍ਯੌ ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ ਨਾਸਾਯਾਂ ਤਿਸ੍ਰੋ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵੇ ਗਨ੍ਧਵੇਦਿਨ੍ਯਾਵੇਕਾ ਚ ਤਾਲੁਨੀਤਿ ਤਿਸ੍ਰਃ| ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ਸਟ੍| ਨਿਮੇਸੇ ਦ੍ਵੇ| ਉਨ੍ਮੇਸੇ ਦ੍ਵੇ| ਅਪਾਙ੍ਗਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਸਟ੍| ਲਲਾਟੇ ਸਪ੍ਤ| ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਗਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਆਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾਖ਼੍ਯਯੋਰ੍ਮਰ੍ਮਣੋਰ੍ਦ੍ਵੇ| ਏਕਾ ਚ ਭ੍ਰੂਮਧ੍ਯਭਵੇ ਸ੍ਥਪਨ੍ਯਾਖ਼੍ਯਮਰ੍ਮਣਿ ਇਤਿ ਸਪ੍ਤ| ਕਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਹਿਨ੍ਯੌ| ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਯੋਸ੍ਤਤ੍ਸਨ੍ਧਿਗਤੇ ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤੇਸ੍ਟੌ | ਦ੍ਵਯੋ ਰੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ| ਸੀਮਨ੍ਤੇਸੁ ਪਞ੍ਚ| ਅਧਿਪਤੌ ਰੋਮਾਵਰ੍ਤ੍ਤਮਰ੍ਮਣ੍ਯੇਕਾ ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ| ਏਵਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਵੇਧ੍ਯਾਃ| ਕੇਵਲਮੇਤਾ ਏਵਾਵੇਧ੍ਯਾਃ| ਯਾਵਤ੍ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਿਕਾਃ ਅਤਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ| ਕੁਟਿਲਾ ਅਨਜੁਗਾਮਿਨ੍ਯਃ| ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਃ ਬਹੁਭਿਰਨਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਗ੍ਰਥਿਤਾਃ ਸਙ੍ਕੋਚੇਨ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੂਪਾਃ| ਤਥਾ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਕੂਰ੍ਪਰਾਦਿਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ|| ੮||

Adhikarana vAtAdiBishca shuddharaktavaha sirAsa~gKyAvivaraNam (9) · Śloka 9

ਤਾਸਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤੁਰ੍ਯਾਂਸ਼ਵਿਭਾਗੇਨ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮਨਿਲਰਕ੍ਤਂ ਵਹਤਿ| ਏਸ ਵਿਭਾਗਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ| ਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯੇਵਂ ਦੇਹਮਨੁਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਦੋਸਾਃ| ਵ੍ਯਤ੍ਯਯੇਨ ਤੁ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ||੯||

ਤਾਸਾਂ ਚ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਤਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਾਦਿਗਤਸਿਰਾਣਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇਨ ਵਿਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਂ ਵਾਤਾਦਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚ ਵਹਤਿ| ਤੇਨ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਂ ਸਿਰਾਣਾਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਵਹਤਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਮ੍, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤਮ੍, ਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਞ੍ਚ| ਏਵਮਨੇਨ ਸਿਰਾਵਹਨਨਿਯਮੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ਦੋਸਾਃ ਸ਼ਰੀਰਮਨੁਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ| ਏਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯੇ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ|| ੯||

Adhikarana vAtaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਿਨ੍ਯਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਕ੍ਸਣਪੂਰ੍ਣਰਿਕ੍ਤਾ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਵਹਨ੍ਤਿ|੧|

Adhikarana pittaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ਨੀਲਪੀਤਾਸਿਤਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਸ੍ਣਾਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਸ੍ਰਾਵਿਣ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਮ੍|੧|

Adhikarana kaParaktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ਗੌਰ੍ਯ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾਃ ਸ਼ੀਤਃ ਕਣ੍ਡੂਮਤ੍ਯਃ ਕਫਰਕ੍ਤਮ੍|੧|

Adhikarana saMsargasannipAtavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ਲਕ੍ਸਣਸਙ੍ਕਰੇ ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਰਕ੍ਤਮ੍||੧||

Adhikarana shuddharaktavahasirAlakShaNam (10) · Śloka 10

ਸਮਾਗੂਢਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਰੋਹਿਣ੍ਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਮਿਤਿ||੧੦||

ਨਨੁ ਕਥਮੇਤਦ੍ ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਮਾਃ ਸਿਰਾ ਇਦਂ ਵਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ-ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਕ੍ਸਣੇਨ ਪੂਰ੍ਣਾਃ ਆਧ੍ਮਾਤਾਃ ਕ੍ਸਣੇਨ ਚ ਰਿਕ੍ਤਾਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਮੇਵ ਵਹਨ੍ਤਿ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ| ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਕਿਂ ਲਕ੍ਸਣਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਯਦਿ ਦੋਸਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸਂਸਸ੍ਟੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨਾਂ ਸਙ੍ਕਰੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਰੋਹਿਣ੍ਯੋ ਲੋਹਿਤਾਃ| ਇਤਿ ਸਿਰਾ ਉਕ੍ਤਾਃ|| ੧੦||

Adhikarana dhamanIsa~gKyA (11) · Śloka 11

ਧਮਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ||੧੧||

ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਧਮਨ੍ਯਃ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ-ਧਮਨ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਃ ਸਿਰਾ ਏਵ| ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਖ਼੍ਯਯਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ|

Adhikarana dhamanInAmupayogaH (1) · Śloka 1

ਤਾਭਿਃ ਕਾਯੋਯਮਾਰਾਮ ਇਵ ਜਲਹਾਰਿਣੀਭਿਃ ਕੇਦਾਰ ਇਵ ਕੁਲ੍ਯਾਭਿਰੁਪਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤਿ||੧||

Adhikarana dhamanInAmadhiShThAnam (12) · Śloka 12

ਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਨਾਭਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਨਾਭਿਰਾਰਕੈਰਿਵਾਵਤਾ||੧੨||

ਯਥਾ ਆਰਾਮੋ ਜਲਹਾਰਿਣੀਭਿਃ ਕੇਦਾਰਃ ਕੁਲ੍ਯਾਭਿਰਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਾਭਿਰ੍ਨਾਭਿਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਭਿਃ ਕਾਯ ਆਪ੍ਯਾਯ੍ਯਤੇ| ਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਭਿਰਕ੍ਸਃ| ਆਰਾਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਕਾਸ੍ਠਾਨਿ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੧੨||

Adhikarana nAByAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13

ਤਸ੍ਯਾਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਾਨ੍ਤਰਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍|੧੩|

ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਾ ਨਾਭਿਰਨ੍ਤਰਗ੍ਨੇਰਧਿਸ੍ਠਾਨਮਤੋਪਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ|| ੧੩||

Adhikarana nAByAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13

ਤਸ੍ਯਾਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਾਨ੍ਤਰਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍||੧੩||

ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਾ ਨਾਭਿਰਨ੍ਤਰਗ੍ਨੇਰਧਿਸ੍ਠਾਨਮਤੋਪਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ|| ੧੩||

Adhikarana nABigatAnAM dhamanInAM prasaraNam (14) · Śloka 14

ਤਾਸਾਂ ਖ਼ਲੁ ਧਮਨੀਨਾਂ ਦਸ਼ੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਤਾ ਦਸ਼ਾਧਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਸ੍ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍| ਤਤਸ੍ਤਾਭਿਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮਙ੍ਗਾਵਯਵਾ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ ਆਪਯਾਯ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ||੧੪||

ਤਾਸਾਂ ਚ ਨਾਭਿਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ ਧਮਨ੍ਯਃ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਪਰਿ ਕਾਯਂ ਗਤਾਃ| ਦਸ਼ਾਧਃ ਪ੍ਰਸੂਤਾਃ| ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ ਚਤਸ੍ਰਃ|

Adhikarana UrdhvadhamanInAM punarviBAgastatkAryya~jca (15) · Śloka 15

ਤਾਸਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾ ਹਦਯਮਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤਤਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਰਕ੍ਤਰਸਾਨ੍ ਵਹਤਃ| ਅਸ੍ਟਾਭਿਃ ਸ਼ਬ੍ਦਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਭਾਸਤੇ ਗ਼ੋਸਂ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ ਚ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਸ਼੍ਰੁ ਵਹਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਤਨਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਨਾਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਨਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍||੧੫||

ਤਾਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ ਹਦਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭਿਨ੍ਨਾਃ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਃ| ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਵਹਤਃ| ਏਵਂ ਤਾ ਦਸ਼| ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਂਸ਼੍ਚਤੁਰਃ| ਅਸ੍ਟਾਭਿਃ ਪੁਰੁਸੋ ਗਹ੍ਣੀਤੇ| ਤਾਭਿਰ੍ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨਿ ਯਾਨ੍ਤਿ| ਭਾਸਣਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਕਰੋਤਿ| ਏਵਂ ਤਾ ਅਸ੍ਟੌ| ਗ਼ੋਸਃ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਅਸ਼੍ਰੁਵਹਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਤਨਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਨਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਵਹਤਃ| ਨਰਸ੍ਯ ਤੁ ਤ ਏਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍|| ੧੫||

Adhikarana adhogAdhamanInAM punarviBAgastatkAryya~jca (16) · Śloka 16

ਅਧੋਗਮਾਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਾ ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਦਸ਼ਾਦ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਦ੍ਵੇ ਵਹਤੋਨ੍ਨਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯੇਣ| ਦ੍ਵੇ ਤੋਯਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍ ਵਹਤੋ ਦ੍ਵੇ ਚ ਮੁਞ੍ਚਤਃ| ਤ ਏਵ ਨਾਰੀਣਾਮਾਰ੍ਤ੍ਤਵਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਚੋਨਿਰਸਿਨ੍ਯੌ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧੇ| ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼| ਸ਼ੇਸਾ- ਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਟੌ ਧਮਨ੍ਯਸ੍ਤਿਰਸ਼੍ਚੀਨਾਃ ਸ੍ਵੇਦਮਭਿਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ||੧੬||

ਯਾਸ੍ਤੁ ਨਾਭੇਰਧੋਗਮਾ ਦਸ਼ ਧਮਨ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯ ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਦਸ਼ ਪੁਰ੍ਵਵਤ੍| ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਵਹਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਵੇ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯੇਣਾਨ੍ਨਂ ਵਹਤਃ| ਮਾਤ੍ਰਾਗ੍ਰਹਣਮਾਧਿਕ੍ਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਤੋਯਂ ਦ੍ਵੇ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਹਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਦੇਹੇ ਵਹਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਬਹਿਰ੍ਮੁਞ੍ਚਤਃ| ਯ ਏਵ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤ ਏਵ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਰਕ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧੇ ਵਰ੍ਚੋਨਿਰਸਨਕਰ੍ਮਣੀ| ਅਸ੍ਟੌ ਸ਼ੇਸਾ ਯਾ ਅਧੋਗਮਾ ਅਪਿ ਮਨਾਕ੍ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਗਤਾਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵੇਦਮਭਿਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ| ਏਵਂ ਨਾਭੇਰਧਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍|| ੧੬||

Adhikarana tiryyaggA dhamanInAM vivaraNam (17) · Śloka 17

ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਾਮਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸੁਬਹੁਧਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍||੧੭||

ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਗਾਮਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਯਾ ਨਾਭੇਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ| ਤਾ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸਤ੍ਯੋ ਬਹੁਧਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਏਤਚ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਗਙ੍ਗਵਿਭਾਗੇ| ਤਾਭਿਰਿਦਂ ਪ੍ਰਕਰਣਮ੍| ਇਤਿ ਧਮਨ੍ਯ ਉਕ੍ਤਾਃ|| ੧੭||

Adhikarana nava bAhyAni srotAMsi (18) · Śloka 18

ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪੁਂਸਾਂ ਨਵ ਕਰ੍ਣੌ ਨੇਤ੍ਰੇ ਨਾਸਾਪੁਟੌ ਮੁਖ਼ਂ ਪਾਯੁਰ੍ਮੂਤ੍ਰਪਥਃ||੧੮||

ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਪੁਂਸਾਂ ਨਵ-ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ, ਏਕਮੇਕਮੇਕਮਿਤਿ ਚ| ਇਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀ-ਪੁਂਸਯੋਃ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ|| ੧੮||

Adhikarana strINAmadhikAni srotAMsi (19) · Śloka 19

ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਚ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ੍ਤਨੌ ਰਕ੍ਤਪਥਸ਼੍ਚ||੧੯||

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਸ੍ਤਨਸ੍ਰੋਤਸੀ ਏਕਂ ਚ ਰਜਃਪਥ ਇਤਿ ਬਾਹ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ|| ੧੯||

Adhikarana jIvitAyatanAni srotAMsi (20) · Śloka 20

ਤਥਾਪਰਾਣ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਜੀਵਿਤਾਯਤਨਾਨਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣੋਦਕਾਨ੍ਨਧਾਤੁਮਲਾਨਾਮਯਨਾਨਿ||੨੦||

ਆਨ੍ਤਰਾਣਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਜੀਵਿਗਸ੍ਯਾਯਤਨਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ| ਪ੍ਰਾਣਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਾਯਤਨਾਨਿ ਮਾਰ੍ਗਾਃ|| ੨੦||

Adhikarana prANavAhisrotasAM mUlam (21) · Śloka 21

ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਵਾਹਿਨਾਂ ਹਦਯਂ ਮੂਲਂ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚ||੨੧||

ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣੇ| ਪ੍ਰਾਣਵਾਹਿਨਾਂ ਹਦਯਂ ਮੂਲਂ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚ|| ੨੧||

Adhikarana prANavAhisrotasAM dUShaNAni (22) · Śloka 22

ਤਾਨਿ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਰੌਕ੍ਸ੍ਯਪਿਪਾਸਾਕ੍ਸੁਦ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਵੇਗਧਾਰਣਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ||੨੨||

ਤਾਨਿ ਚ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ|| ੨੨||

Adhikarana dUShitAnAM prANavAhisrotasAM lakShaNAni (23) · Śloka 23

ਤਤੋਤਿਸਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਾ ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ੂਲਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਵਾਸਵਤ੍ਸਾਧਨਮ੍||੨੩||

ਤਤਃ ਕਾਰਣਾਦਤਿਸਸ੍ਟਂ ਵਾਤਿ ਬਦ੍ਧਂ ਵੋਚ੍ਛ੍ਵਸਨਂ ਭਵਤਿ| ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਯੈਕਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਗੇ ਦੀਰ੍ਗ਼ਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਸ੍ਤੋਕਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸਨਮ੍| ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਦੁਸ੍ਟੇਸੁ ਪ੍ਰਾਣਵਾਹਿਸੁ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਸ਼੍ਵਾਸੋਕ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|| ੨੩||

Adhikarana udakavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ਉਦਕਵਾਹਿਨਾਂ ਤਾਲੁ ਮੂਲਂ ਕ੍ਲੋਮ ਚ|੧|

Adhikarana udakavAhisrotasAM dUShaNAni (1) · Śloka 1

ਤਾਨ੍ਯਾਮਭਯਾਤਿਪਾਨੋਸ੍ਣਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ਨਕਸਾਯਤਣਨਿਗ੍ਰਹਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ||੧||

Adhikarana dUShitAnAmudakavAhisrotasAM lakShaNAni (2) · Śloka 2

ਤਤੋਤਿਤਸ੍ਣਾ ਮੁਖ਼ਸ਼ੋਸਃ ਕਰ੍ਣਕ੍ਸ੍ਵੇਡਨਂ ਤਮੋਦਰ੍ਸ਼ਨਞ੍ਚ| ਦੁਸ੍ਟੋਦਕਵਹਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ||੨||

Adhikarana duShTodakavahasrotassu cikitsA (24) · Śloka 24

ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਣੋਕ੍ਤਮੌਸਧਮ੍||੨੪||

ਉਦਕਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਤਾਲੁਕ੍ਲੋਮਨੀ ਮੂਲਮ੍| ਤੇਸਾਮਾਮੇਨ ਭਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦੂਸਣਮ੍| ਦੁਸ੍ਸ੍ਟਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਤਿਤਸ੍ਣਾਦਿ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਣੋਕ੍ਤਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਅਤਿਪਾਨਂ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ| ਉਸ੍ਣਸ਼ੁਸ੍ਕਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਣ੍ਨਿਗ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਣਾਵੇਗਨਿਰੋਧਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵਂ ਪ੍ਰਕਾਰਣਾਮਨ੍ਯੇਸਾਮਪ੍ਯਾਚਾਰਕੋਪਸ਼ੋਸਕਰਾਣਾਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕ੍ਸ੍ਵੇਲਨਂ ਨਾਦਃ| ਤਮਸ ਇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਮੋਦਰ੍ਸ਼ਨਮਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ|| ੨੪||

Adhikarana annavahasrotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ਅਨ੍ਨਵਾਹਿਨਾਮਾਮਾਸ਼ਯੋ ਮੂਲਂ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਞ੍ਚ||੧||

Adhikarana annavahasrotoduShTyAdi (25) · Śloka 25

ਤੇਸਾਂ ਦੁਸ੍ਟੌ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤੀਯੋਕ੍ਤਮਵਗਚ੍ਛੇਤ੍||੨੫||

ਅਨ੍ਨਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤੀਯਮਧ੍ਯਾਯਮਵਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਅਨ੍ਨਵਾਹਿਨਾਮਤਿਮਾਤ੍ਰਸਮਸ਼ਨਾਦੀਨਿ ਦੂਸਣਾਨਿ| ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵੇ ਵਿਸੂਚਿਕਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿ| ਵਮਨਾਦਿਕਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਸ਼ੇਸਂ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਮੂਲਮਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਉਪਕਾਰਾਪਕਾਰਦ੍ਵਾਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਣੋਦਕਾਨ੍ਨਸਪ੍ਤਧਾਤੁਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਵਿਧਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣੋਦਕਾਨ੍ਨਵਾਹਿਨਾਂ ਦੁਸ੍ਟੌ ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣੌਸਧਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ|| ੨੫||

Adhikarana rasavAhinAM srotasAM mUlAni (1) · Śloka 1

ਰਸਵਾਹਿਨਾਂ ਹਦਯਂ ਮੂਲਂ ਦਸ਼ ਧਮਨ੍ਯਸ਼੍ਚ|੧|

Adhikarana raktavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨਾਂ ਯਕਤ੍ ਪ੍ਲੀਹਾ ਚ|੧|

Adhikarana mAMsavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ਮਾਂਸਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਨਾਯੂਨਿ ਤ੍ਵਕ੍ ਚ|੧|

Adhikarana medovAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ਮੇਦੋਵਾਹਿਨਾਂ ਵਕ੍ਕੌ ਮਾਂਸਂ ਚ|੧|

Adhikarana asthivAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ਅਸ੍ਥਿਵਾਹਿਨਾਂ ਜਗ਼ਨਂ ਮੇਦਸ਼੍ਚ|੧|

Adhikarana majjavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ਮਜ੍ਜਵਾਹਿਨਾਂ ਪਰ੍ਵਾਣ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਚ|੧|

Adhikarana shukravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਤਨੌ ਮੁਸ੍ਕੌ ਮਜ੍ਜਾ ਚ|੧|

Adhikarana mUtravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ਮੂਤ੍ਰਵਾਹਿਨਾਂ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਙ੍ਕ੍ਸੈਣਾ ਚ|੧|

Adhikarana shakRudvAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ਸ਼ਕਦ੍ਵਾਹਿਨਾਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਃ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ|੧|

Adhikarana svedavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ਸ੍ਵੇਦਵਾਹਿਨਾਂ ਮੇਦੋ ਰੋਮਕੂਪਾਸ਼੍ਚ||੧||

Adhikarana rasavahAdisrotasAM dUShaNAdIni (26) · Śloka 26

ਤੇਸਾਂ ਦੂਸਣਂ ਵਿਵਿਧਮਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਮੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਪਥਕ੍ਪਥਕ੍ ਸਾਧਨਂ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਲਕ੍ਸਣੇਨ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੨੬||

ਤੇਸਾਂ ਰਸਵਾਹ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਮਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਂ ਦੂਸਣਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਤਿਨਾ ਪਰਿਕਲ੍ਪਨੀਯਮ੍| ਦੁਸ੍ਟਾਨਾਮੁਪਦ੍ਰਵਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋਕ੍ਤੇਨ 'ਰਸੋਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਤ੍' ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਲਕ੍ਸਣੇਨ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਆਹਾਰਾਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸਵਸ਼ਾਦ੍ਰਸਵਾਹਿਸੁ ਦੁਸ੍ਟੇਸੁ ਕਦਾਚਿਦ੍ਰਸਵਦ੍ਧਿਜਾ ਰੋਗਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤਿ| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍|| ੨੬||

Adhikarana srotasAM viddhalakShaNam (27) · Śloka 27

ਵ੍ਯਧੇ ਤੁ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਭ੍ਰਮਮੋਹਕਮ੍ਪਪ੍ਰਲਾਪਾਧ੍ਮਾਨਸ਼ੂਲਾਰੁਚਿਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਜ੍ਵਰਾਤਿਰੁਧਿਰਸ੍ਰੁਤਿਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਰੋਧਾ ਮਰਣਞ੍ਚ||੨੭||

ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਵ੍ਯਧੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਤਾਡਨੇ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਭ੍ਰਮਾਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵਃ|| ੨੭||

Adhikarana srotoviddhaM pratyAKyAya -- cikitset (28) · Śloka 28

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਯੋਪਚਰੇਤ੍||੨੮||

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦ੍ਧਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸਾਧ੍ਯਤਾਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੈਵਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭਵੇਦਿਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਗਮਨੇਨੋਪਾਚਰੇਤ੍|| ੨੮||

Adhikarana uddhRutashalyasya cikitsAnirdeshaH (29) · Śloka 29

ਉਦ੍ਧਤਸ਼ਲ੍ਯਂ ਚ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਵਿਧਾਨੇਨ||੨੯||

ਅਨ੍ਤਃਸ਼ਲ੍ਯਂ ਚ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ਲ੍ਯਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯੋਪਾਚਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੇਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਵਿਧਾਨੇਨ|| ੨੯||

Adhikarana sirAdhamanI srotasAmaBedaH (30) · Śloka 30

ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਰੋਤਸਾਮੇਵ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਸਿਰਾਧਮਨ੍ਯਃ||੩੦||

Adhikarana anyamatena sirAdInAM Binnatvam (31) · Śloka 31

ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਿਰਾਧਮਨੀਸ੍ਰੋਤਸਾਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਪਰਸ੍ਪਰਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਾਤ੍ ਸਦਸ਼ਕਰ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਿਭਕ੍ਤਕਰ੍ਮਣਾਮਪ੍ਯਵਿਭਾਗ ਇਵ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੩੧||

ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਸਿਰਾਦੀਨਾਂ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਚ ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਯਤ੍ ਸਿਰਾਦੀਨਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਲਕ੍ਸਣਾਨਾਮਵਿਭਾਗ ਇਵ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ ਕੇਵਲਂ ਪਰਸ੍ਪਰਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਾਦਿਨਾ ਹੇਤੁਤ੍ਰਿਤਯੇਨ| ਸਦਸ਼ਂ ਕਰ੍ਮ ਵਾਹਕਤ੍ਵਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ| ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਾ|| ੩੧||

Adhikarana aparamatena dhAtvavakAshAH -- srotashshabdAdinAmAH (32) · Śloka 32

ਅਪਰੇ ਪੁਨਰਾਹੁਃ-ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਿਰਾਧਮਨ੍ਯੋ ਰਸਵਾਹਿਨ੍ਯੋ ਨਾਡ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾਨੋਯਨਾਨਿ ਮਾਰ੍ਗਾਃ ਸ਼ਰੀਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਸਂਵ ਤਾਸਂਵਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਸ਼ਯਾਃ ਕ੍ਸਯਾ ਨਿਕੇਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਧਾਤ੍ਵਵਕਾਸ਼ਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਾਲਕ੍ਸ੍ਯਾਣਾਂ ਨਾਮਾਨੀਤਿ||੩੨||

Adhikarana srotoduShTyA dhAtuduShTyAdi (3) · Śloka 3

ਤੇ ਚਾਵਕਾਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਃ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਕੋਪਯਨ੍ਤਿ| ਤੇਪਿ ਕੁਪਿਤਾਸ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਚ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ| ਧਾਤਵਸ਼੍ਚ ਧਾਤੂਨ੍||੩||

Adhikarana sarveShAmeva dUShayitAro doShAH (1) · Śloka 1

ਤੇਸਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਦੂਸਯਿਤਾਰੋ ਦੁਸ੍ਟਾ ਦੋਸਾਃ|੧|

Adhikarana agnidoShAddoShaduShTiH (1) · Śloka 1

ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਦੋਸਾਤ੍|੧|

Adhikarana agninimittAnyAyurArogyAdIni (1) · Śloka 1

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਬਲੋਪਚਯਵਰ੍ਣੌਜਾਂਸਿ|੧|

Adhikarana dhAtvagniBUtAgnipraBRutI- nyagnipratibaddhAnyeva (1) · Śloka 1

ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨ੍ਯੇਵ ਚ ਰਞ੍ਜਕਾਦੀਨਿ ਭੂਤਾਗ੍ਨਯੋ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਯਸ਼੍ਚ||੧||

Adhikarana pakvamannamamRutaM viShaM cApakvam (33) · Śloka 33

ਤਥਾਨ੍ਨਮਪਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨੈਵ ਪਕ੍ਵਮਮਤਤਾਂ ਯਾਤ੍ਯਪਕ੍ਵਂ ਚ ਵਿਸਤਾਮ੍||੩੩||

ਸ੍ਰੋਤੋਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾ ਧਾਤੁਦੂਸਣਂ ਧਾਤੁਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾ ਸ੍ਰੋਤੋਦੂਸਣਂ ਚਾਹ-ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਦੁਸ੍ਟਾਃ ਸ੍ਥਾਨਮਾਸ਼ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੀਤਿ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾਃ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਚ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸੀਤਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਦੁਸ੍ਟਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ| ਏਵਂ ਧਾਤੂਨਾਮਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਤੇਸਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਧਾਤ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨਾਂ ਚ ਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ ਵਾਤਾਦੀਨਨ੍ਤਰੇਣ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਦੁਸ੍ਟੌ ਕਾਰਣਮ੍ | ਦੋਸਾਣਾਂ ਦੁਸ੍ਟਿਰਪਿ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਨਿਦੋਸਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੩੩||

Adhikarana pAcakAgniH (34) · Śloka 1

ਤਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਃ ਪਾਚਕਸਂਜ੍ਞੋਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤਃ||੧||

ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਾਚਕਸਂਜ੍ਞਮਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੌਤਿ| ਪ੍ਰਾਗ੍ਦੋਸਭੇਦੀਯੇ ਪਾਚਕਸਂਜ੍ਞਃ ਪਿਤ੍ਤਭੇਦੋਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਕ੍ਤਾਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾਨਸਾਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਃ|| ੩੪||

Adhikarana matAntareNAgnisvarUpam (35) · Śloka 35

ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਚਕ੍ਸਤੇ-ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਨਿਤੋਨ੍ਤਰੁਸ੍ਮਾ ਯਥਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਧਿਸ੍ਠਾਨਕਰ੍ਮਾਗ੍ਨਿਰਿਤਿ||੩੫||

ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਮਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਦੋਸਾਦਿਸਂਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸਜਨਿਤੋਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰ ਉਸ੍ਮਾਗ੍ਰਹਾਣ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਃ ਪਾਕਰਾਗਾਦਿਕਰ੍ਮਾਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਅਥਾਨਨ੍ਤਰਮਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਰ੍ਥ ਉਚ੍ਯਤੇ- ਇਹਾਯੁਰ੍ਵੇਦੇ ਉਭਯੇਸਾਮਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਣਾਂ ਭਿਨ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਏਕੇਸਾਮਨ੍ਤਰਾਗ੍ਨਿ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਸਾਰਾਤ੍ ਕ੍ਰਮੇਣ ਧਾਤੁਪਰਿਪੋਸੋਨ੍ਯੇਸਾਂ ਯੌਗਪਦ੍ਯੇਨੇਤਿ|| ੩੫||

Adhikarana annasya sthUlapAkakramaH (36) · Śloka 36

ਸ ਖ਼ਲੁ ਵਿਧਿਵਦਭ੍ਯਵਹਤਮਨ੍ਨਜਾਤਂ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਕੋਸ੍ਠਮਾਕਸ੍ਟਂ ਦ੍ਰਵੈਰ੍ਵਿਭਿਨ੍ਨਸਙ੍ਗ਼ਾਤਂ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਮਦੂਕਤਮਭਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤਃ ਸਮਾਨੇਨਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਂ ਸ੍ਥਾਲੀਸ੍ਥਮਿਵਾਮ੍ਬੁਤਣ੍ਡੁਲਮਗ੍ਨਿਰਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਃ ਪਚਤਿ||੩੬||

ਅਤ੍ਰ ਕ੍ਰਮਵਾਦਿਨਃ ਆਹੁਃ-ਪੁਰੁਸੇਣ ਭੁਜ੍ਯਮਾਨਮਨ੍ਨਂ ਕਠਿਨਤਰਦਸ਼ਨਾਭਿਗ਼ਾਤਜਰ੍ਜਰਿਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨੋਦੀਰਿਤੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਖ਼੍ਯੇਨਾਨਿਲੇਨ ਕਣ੍ਠਨਾਡ੍ਯਾ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸਿ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਨਾਭਿਦੇਸ਼ਚਾਰਿਣਾ ਸਮਾਨੇਨ ਨਾਭਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗ੍ਰਹੇਤ੍ਯਾਖ਼੍ਯਪਿਤ੍ਤਧਰਾਕਲਾਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦੇ ਆਮਾਸ਼ਯੇ ਵਿਧਤਂ ਦ੍ਰਵੇਣ ਜਲਾਦਿਨਾ ਵਿਭਿਨ੍ਨਸਙ੍ਗ਼ਾਤਂ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਚ ਮਾਰ੍ਦਵਮਾਪਾਦਿਤਂ ਪਾਚਕੇਨੇਵ ਸਮਾਨੇਨ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤਃ ਪ੍ਰਦੀਪਿਤਃ ਸਨ੍ਨਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਃ ਪਚਤਿ| ਯਥਾਗ੍ਨਿਃ ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਤੋਯਤਣ੍ਡੁਲਂ ਸ੍ਥਾਲੀਸ੍ਥਂ ਪਚਤਿ|| ੩੬||

Adhikarana annasyANupAkakramaH (37) · Śloka 37

ਤਤ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਰਸਮਪਿ ਪਚ੍ਯਮਾਨਮਾਦੌ ਮਧੁਰੀਭੂਤਂ ਕਫਂ ਫੇਨੀਭੂਤਮੁਦੀਰਯਤਿ| ਤਤੋ ਵਿਦਗ੍ਧਮਮ੍ਲੀਭੂਤਮਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਚ੍ਯਵਮਾਨਮਚ੍ਛਂ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਕਟੁਕੀਭੂਤਮਨਿਲਮ੍||੩੭||

ਤਤ੍ਰ ਚਾਮਾਸ਼ਯੇ ਤਦਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਰਸਮਪਿ ਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਸਤ੍ ਪ੍ਰਥਮ ਵਿਕ੍ਲੇਦਮਾਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਮਿਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸਤ੍ ਕਫਮੁਦੀਰਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਫੇਨਭੂਤਂ ਯਥਾ ਦਧ੍ਯਾਦਿਤਃ ਕ੍ਸੁਭਿਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਫੇਨਸਮ੍ਭਵਃ| ਤਤਸ਼੍ਚਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਪਾਕੇਨ ਚ੍ਯਵਮਾਨਮਮ੍ਲੀਭੂਤਂ ਸਤ੍ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਪਿਤ੍ਤਮੁਦੀਰਯੇਤ੍| ਤਤੋਪ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਚ੍ਯੁਤਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇਗ੍ਨਿਨਾ ਸ਼ੋਸਿਤਕਟੁਕੀਭੂਤਂ ਸਤ੍ਤਦਨ੍ਨਂ ਮਾਰੁਤਮੁਦੀਰਯੇਤ੍|| ੩੭||

Adhikarana BaurikAgnipAkaH (38) · Śloka 38

ਤਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਵਿਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਆਹਾਰੇ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕਾ ਮਹਾਭੂਤਾਗ੍ਨਯੋ ਵਾਯੁਨਾ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪਞ੍ਚੈਵ ਭੂਤਗੁਣਾਨਾਹਾਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਪਚਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਪਕ੍ਵਾਃ ਪੁਨਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਵ ਦੇਹਾਸ਼੍ਰਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਵਿਕਾਰਭੂਤਾਨ੍ ਭੂਤਗੁਣਾਨਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤਿ||੩੮||

ਜਠਰਾਗ੍ਨਿਨਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਕ੍ਵਵਿਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਹਾਰੇ ਪਞ੍ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਗ੍ਨਯਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚਾਹਾਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਮਹਾਭੂਤਗੁਣਾਨ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦੀਨ ਆਹਾਰਭਾਗਾਨ੍ ਪਚਨ੍ਤਿ| ਪਾਰ੍ਥਿਵੋਗ੍ਨਿਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮੇਵਾਹਾਰਭਾਗਂ ਪਚਤਿ| ਆਪ੍ਯ ਆਪ੍ਯਮੇਵ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗੁਣਸ਼ਬ੍ਦੋਵਯਵਵਾਚੀ| ਤੇ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਗੁਣਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰਗ੍ਨਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਾਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦੀਨੇਕਦੇਹਸ੍ਥਾਨ੍ ਭੂਤਗੁਣਾਨਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮੀਯਜਾਤ੍ਯਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਸ੍ਵਵਿਕਾਰਭੂਤਾਨਿਤ੍ਯਨ੍ਨਵਿਕਾਰਾ ਏਵਦੇਹੇ ਮਹਾਭੂਤਗੁਣਾਃ|| ੩੮||

Adhikarana sArakiTTaviBajanam (39) · Śloka 39

ਏਵਞ੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਦਾਹਾਰਾਦ੍ਵਿਵਿਧੌਸਧਗਰ੍ਭਾਦਿਵ ਸ੍ਨੇਹਾਦਚ੍ਛਃ ਸਾਰਭੂਤੋ ਰਸਾਖ਼੍ਯਃ ਕਿਟ੍ਟਾਖ਼੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਲੋਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ||੩੯||

ਏਵਮਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਪਕ੍ਵਾਦਨ੍ਨਾਤ੍ ਦ੍ਵੌ ਰਾਸ਼ੀ ਭਵਤਃ- ਕਿਟ੍ਟਂ ਸਾਰਸ਼੍ਚ| ਯਥਾ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰੌਸਧਗਰ੍ਭਾਦ੍ ਗ਼ਤਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਃ ਕਲ੍ਕਸ਼੍ਚ|

Adhikarana sArakiTTAByAM srotaHpUraNam (40) · Śloka 40

ਤਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਸਾਰਮਲਾਭ੍ਯਾਂ ਤਦਾਤ੍ਮਕਾਨਾਮੇਵ ਸ਼ਰੀਰਗੁਣਾਨਾਂ ਧਾਤ੍ਵਾਖ਼੍ਯਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯ੍ਯੇਣਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਨ੍ਤਾਨਮਾਪੂਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ||੪੦||

ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾਰਮਲਾਭ੍ਯਾਂ ਤਦਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਸਾਰਮਲਸ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਧਾਤ੍ਵਾਖ਼੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਰੀਰਗੁਣਾਨਾਂ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰਦੀਨਾਂ ਚ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯ੍ਯੇਣ ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਰਵਾਹਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਪੂਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੪੦||

Adhikarana dhAtupoShaNakramaH (41) · Śloka 1

ਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਥਾਵਿਭਾਗਂ ਯਥਾਯਥਮੇਵ ਧਾਤਵਃ ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ||੧||

ਤੇਭ੍ਯੋ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਧਾਤਵਃ ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ|| ੪੧||

Adhikarana dhAtUnAM mithaH poShyapoShaka- tve~api na pUrveShAmapacayaH (42) · Śloka 42

ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇਪਿ ਚ ਪੁਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਯਥਾਕਾਲਂ ਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰੋਪਯੋਗੇਨ ਪਰਿਣਾਮਵਤਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਨਾਪਚਯੋ ਭਵਤਿ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਧਾਤ੍ਵਾਖ਼੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦਮਲਾਃ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਮੇਵ ਮਾਨਮਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਥਾਵਯਃਸ਼ਰੀਰਮ੍||੪੨||

ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਾਦੇਰ੍ਧਾਤੋਰੁਤ੍ਤਰਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇਪਿ ਮਾਂਸਾਦਿਭਾਵਗਮਨੇਪਿ ਨ ਪੂਰ੍ਵੇਸਾਂ ਰਕ੍ਤਾਦਿਸ੍ਰੋਤਸਾਮਪਚਯੋ ਭਵਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਧਾਤੁਸ੍ਰੋਤਸਾਮ੍ ? ਯਥਾਕਾਲਂ ਕਾਲਵਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰੋਪਯੋਗੇਨਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਮਾਨਾਨਾਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਨਾਹਾਰੋਪਯੋਗੇਨਾਹ-ਪਰਿਣਾਮਵਤਾ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਸਦੈਵਾਵਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪਰਿਣਤੋਨ੍ਨਸਾਰੋ ਯਾਤਿ| ਪੂਰ੍ਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਾਣ੍ਯਾਪੂਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਤਸ੍ਤੇਸਾਮਨਪਚਯਃ| ਤਥਾ ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਚ ਧਾਤ੍ਵਾਖ਼੍ਯਾ ਦੇਹਧਾਰਣਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਸ਼੍ਚ ਮਲਾਸ਼੍ਚ ਵਯਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਸ੍ਵਂ-ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮਞ੍ਜਲ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਕ੍ਤਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ| ਪ੍ਰਸਾਦਾਃ ਸਾਰਾ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਕਣ੍ਡਰਾਦੀਨਿ| ਮਲਾਃ ਕਿਟ੍ਟਂ ਕਫਲਸੀਕਾਪਿਤ੍ਤਾਦਿ| ਵਯੋਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣੇਤਿ ਬਾਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚੋਕ੍ਤਾਤ੍ ਪਰਿਮਾਣਾਦ੍ਧੀਨਤ੍ਵਂ ਨੇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਥਾਸ਼ਰੀਰਮਿਤਿ ਮਹਾਸ਼ਰੀਰੇਸੁ ਪ੍ਰਸਾਦਮਲਾਃ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਲਗ਼ੁਦੇਹੇਸ੍ਵਲ੍ਪਤਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਯਤਿ||

Adhikarana kramadhAtupariNAmAdinirdeshaH (43) · Śloka 43

ਤਤ੍ਰਾਹਾਰਰਸੋ ਵ੍ਯਾਨਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੋ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਸੁ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਸੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪਚ੍ਯਮਾਨਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਭਾਵਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਿਸਮਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰਕ੍ਤਾਦਿਧਾਤੁਸਂਜ੍ਞਕਃ ਕਾਲਵਦਸ੍ਖ਼ਲਿਤਬਲਪ੍ਰਮਾਣੋ ਦੇਹਮੂਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਧਾਤੂਨ੍ ਧਾਤੁਮਲਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ||੪੩||

ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਰਮਧਾਤੁਪਾਕਵਾਦੇ ਕ੍ਰਮਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਆਹਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਧਾਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਸਤਃ ਯੋ ਰਸੋ ਭਵਤਿ ਸ ਵ੍ਯਾਨੇਨ ਹਦਯਮੂਲਭਵੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰੇਰਿਤਃ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਵਿਨਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਨ੍ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਸੁ ਪਚ੍ਯਮਾਨਃ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਤਤ੍ਕਾਲਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਯੋਗ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤ੍ਯੇਕਕਾਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰਕ੍ਤਾਦਿਧਾਤੁਸਂਜ੍ਞਃ ਕਾਲਵਦਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵਾਹੀ ਧਾਤੂਨ੍ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਧਾਤੁਮਲਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਾਦੀਨ੍ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ| ਰਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰੇਵ ਪਾਕੇਨ ਭਵਤਿ| ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸਾਗ੍ਨਿਰੇਵੇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿ ਯਥਾਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਰ੍ਥਃ ਦੇਹਮੂਰ੍ਜਯਨ੍ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪ੍ਰਾਣਯਨ੍|| ੪੩||

Adhikarana mUtrapurIShotpattiH (44) · Śloka 44

ਅਥਾਨ੍ਨਕਿਟ੍ਟਮਚ੍ਛਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਗ਼ਨਂ ਸ਼ਕਤ੍||੪੪||

ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਸਾਦਮਲਯੋਰ੍ਵਿਭਾਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਪਾਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਃ ਸ ਤਸ੍ਯ ਸਾਰੋ, ਯੋ ਮਲਃ ਸ ਕਿਟ੍ਟਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੪੪||

Adhikarana rasasya sArakiTTe (1) · Śloka 1

ਰਸਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਰਕ੍ਤਂ ਮਲਃ ਕਫੋ ਲਸੀਕਾ ਚ||੧||

Adhikarana raktasya sArakiTTe (2) · Śloka 2

ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਮਾਂਸਂ ਕਣ੍ਡਰਾਃ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚ| ਮਲਃ ਪਿਤ੍ਤਮ੍|੨|

Adhikarana mAMsasya sArakiTTe (2) · Śloka 2

ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਮੇਦਸ੍ਤ੍ਵਚੋ ਵਸਾ ਚ| ਕਿਟ੍ਟਂ ਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਨਾਸਿਕਾਸ੍ਯਰੋਮਕੂਪਪ੍ਰਜਨਨਮਲਾਃ|੨|

Adhikarana medasaH sArakiTTe (2) · Śloka 2

ਮੇਦਸਃ ਸਾਰੋਸ੍ਥਿਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧਯਃ| ਕਿਟ੍ਟਂ ਸ੍ਵੇਦਃ|੨|

Adhikarana asthnaH sArakiTTe (2) · Śloka 2

ਅਸ੍ਥ੍ਨਃ ਸਾਰੋ ਮਜ੍ਜਾ| ਕਿਟ੍ਟਂ ਕੇਸ਼ਰੋਮਨਖ਼ਾਃ||੨||

Adhikarana majj~jaH sArakiTTe (45) · Śloka 45

ਮਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਸਾਰਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮਲੋਕ੍ਸਿਵਿਟ੍ਤ੍ਵਚਾਂ ਸ੍ਨੇਹਃ||੪੫||

ਅਨ੍ਨਮਲਸ੍ਯ ਗ਼ਨਾਚ੍ਛਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮ੍| ਲਸੀਕਾ ਜਲਸਦਸ਼ੀ| ਵਸਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ਨੇਹਃ| ਕਰ੍ਣਾਦਿਸਟ੍ਕਸ੍ਯ ਮਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਰ੍ਣਾਦਿਸੁ ਮਲੋ ਦਸ਼੍ਯਤ ਏਵ| ਪ੍ਰਜਨਨਂ ਮੇਹਨਮ੍| ਸਨ੍ਧਯੋਸ੍ਥਿਭਾਗਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾਃ| ਅਕ੍ਸ੍ਯਾਦੇਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਲਃ|| ੪੫||

Adhikarana shukrasya sAraH (46) · Śloka 46

ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰਮੋਜਃ| ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਤਯਾਸ੍ਯ ਮਲਾਭਾਵਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਤ ਏਵ ਤਸ੍ਯ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਾਕਮ੍| ਅਪਰੇ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਾਰਂ ਗਰ੍ਭਮੇਵਾਮਨਨ੍ਤਿ||੪੬||

ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਾਰਸਾਰਤ੍ਵਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਤਯਾ ਮਲਾਭਾਵਃ| ਅਪਰੇ ਆਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ| ਅਤਃ ਸਾਰਾਦਪਿ ਸਾਰਤਰਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਪਾਕਂ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਗਰ੍ਭ ਇਤ੍ਯਾਮਨਨ੍ਤੀਤਿ|

Adhikarana pa~jcAtmakasya vAyorutpattiH (47) · Śloka 47

ਵਾਯੁਃ ਪੁਨਰਗ੍ਨੇਰਾਹਾਰਸ੍ਯ ਚ ਬਹ੍ਵਲ੍ਪਤਯਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਦਮੂਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਨੀਸਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਚੁਰੋਲ੍ਪੋ ਵਾ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ||੪੭||

ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾਨਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਮ੍ਭਵੋਕ੍ਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਵਾਯੋਰ੍ਦ੍ਵਿਤਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸਮ੍ਭਵ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਵਾਯੁਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ| ਕੁਤੋ ਹੇਤੋਃ ? ਆਭ੍ਯਾਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍| ਕਥਮਾਹ-ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਬਹੁਤਯਾ ਕਦਾਚਿਦਗ੍ਨੇਃ ਸਮਤ੍ਵੇਪ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਯਾਲ੍ਪਤਯਾ ਚ| ਵਾਯੁਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਦਮੂਰ੍ਤ੍ਤੋਪਿ ਸਞ੍ਛਬ੍ਦਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ| ਕੁਤੋਪੀਸਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਕੁਤੋਪਿ ਪ੍ਰਚੁਰਃ| ਕੁਤੋਪ੍ਯਲ੍ਪ ਇਤਿ| ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤੋਕਠਿਨਃ|| ੪੭||

Adhikarana 'sarve~annamayA BAvAH' kramadhAtuvAda- siddhAntopasaMhAraH (48) · Śloka 48

ਏਵਂ ਚ ਕਤ੍ਵਾਨ੍ਨਮਯਾ ਏਵ ਦੇਹੇ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾਃ| ਤੇਨੈਵ ਚੇਦਮੇਵਂ ਚਿਰੇਣ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਃ ਸ਼ਰੀਰਯਨ੍ਤ੍ਰਮਨਵਰਤਪ੍ਰਵਾਹੇਣ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਬਲੋਪਚਯਯੁਕ੍ਤਂ ਯਾਵਤ੍ ਕਰ੍ਮੋਪਾਦਾਨਂ ਯਾਪ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਤ੍ਵਨ੍ਨਰਸੋਕ੍ਸੇਪਣਾਦ੍ਵਿਬਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਸਾ ਵਾ ਯਥਾਵਦਨ- ਭਿਸਨ੍ਧੀਯਮਾਨਧਾਤੁਪ੍ਰਵਾਹਮਨ੍ਤਰਾ ਵ੍ਯਵਚ੍ਛਿਦ੍ਯਤੇ| ਵ੍ਯਾਧਿ ਭਾਜਨਂ ਵਾ ਭਵਤਿ||੪੮||

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਾਰੀਰਾ ਭਾਵਾ ਅਨ੍ਨਮਯਾਃ| ਤੇਨੈਵ ਚਾਨ੍ਨੇਨਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਰਵਾਹੇਣ ਇਦਮਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ| ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਬਹਿਰ੍ਵਹਿਰ੍ਭਾਗੇ| ਸ਼ਰੀਰਯਨ੍ਤ੍ਰਕਂ ਯਾਪ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯੇਨ ਬਲੋਪਚਯੇਨ ਚ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਯਾਵਤ੍ਕਰ੍ਮੋਪਾਦਾਨਮਾਹ| ਤਦ੍ਧੇਤੁਕਕਰ੍ਮਪਰਿਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਇਤਿ ਕ੍ਰਮਧਾਤੁਵਾਦਃ|| ੪੮||

Adhikarana anyamatena rasAdidhAtusamBavakramaH (49) · Śloka 49

ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ-ਅਭ੍ਯਵਹਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਯ ਕਣ੍ਠਨਾਡੀਪ੍ਰਲੁਠਿਤਸ੍ਯ ਮਹਾਨਿਮ੍ਨਮਵਤੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਯੋ ਯ ਏਵਾਂਸ਼ਃ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਨਾਵਲੀਢਃ ਪਾਕਮੁਪਨੀਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਖ਼੍ਯੋ ਰਸਲੇਸ਼ੋਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਸਮਨਨ੍ਤਰਂ ਸਮਂ ਸਮਸ੍ਤਧਾਤੁਸੁ ਸਂਵਤਾਸਂਵਤੈਃ ਪ੍ਰਵਿਸਤੋ ਵਿਵਤਮੁਖ਼ੇਸ੍ਵਾਸਨ੍ਨੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਭੂਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਥਮਤਰਂ ਚਾਨ੍ਵੇਤਿ| ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਯੇਣੇਤਰੇਸ੍ਵਪਿ| ਏਵਮਨ੍ਨਰਸ ਏਵ ਸਾਕ੍ਸਾਤ੍ਸਰ੍ਵਧਾਤੂਨ੍ ਕੇਨਚਿਦੇਵ ਕਾਲਭੇਦੇਨ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ ਨ ਪੁਨਰ੍ਧਾਤਵੋ ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਤਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪੋਪਮਰ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ||੪੯||

ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਅਨ੍ਨਰਸਾਦੇਵ ਸਕਲਧਾਤੁਸਮ੍ਭਵਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਨ ਚ ਧਾਤੋਰ੍ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਅਭ੍ਯਵਹਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯ ਏਵਾਹਾਰਭਾਗਃ ਕੋਸ੍ਠਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸਮਨਨ੍ਤਰਮਗ੍ਨਿਨਾ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯੈਵ ਤੇਨ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯਯੋਨ੍ਨਸਾਰਃ ਸ ਤਦੈਵ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸ੍ਵਨੁਗਚ੍ਛਤਿ| ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਵਤਮੁਖ਼ੇਸੁ ਅਸਂਵਤੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਸਾਰਸਮ੍ਭਵਦੇਸ਼ਾਸਨ੍ਨੇਸੁ ਚ ਪ੍ਰਥਮਮਨ੍ਵੇਤਿ ਭੂਯਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਵੇਤਿ| ਇਤਰੇਸੁ ਸਂਵਤ੍ਤਮੁਖ਼ੇਸੁ ਦੂਰੇਸੁ ਚ ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯੇਣ| ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ਼੍ਚਿਰੇਣ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਕ੍ਸੇ ਕੇਵਲ- ਮਧਿਕਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸਾਰਸ੍ਯ ਸਕਲਧਾਤੁਪਰਿਪਾਕਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਤੁ ਧਾਤੁਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸਂਵਤਮੁਖ਼ਤ੍ਵਾਦ੍ ਦੂਰਦੂਰਤਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਾਲਭੇਦ ਅਙ੍ਗੀਕਤ ਏਵ| ਤੇਨ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਪਕ੍ਸਯੋਰਨ੍ਯਤਯਾ ਨ ਯੁਗਪਦ੍ਧਾਤੁਸਮ੍ਭਵਃ| ਏਕਤ੍ਰ ਧਾਤੋਰ੍ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰੋਤ੍ਪਾਦਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਵਤਤ੍ਵਦੂਰਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੪੯||

Adhikarana balaBedenAgneshcAturvidhyam (2) · Śloka 2

ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਬਲਭੇਦੇਨ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੋ ਭਵਤਿ| ਸਮੋ ਵਿਸਮਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਨ੍ਦਸ਼੍ਚ||੨||

Adhikarana samAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

ਤਤ੍ਰ ਸਮੋ ਯਃ ਸਮ੍ਯਗੇਵੋਪਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਚਤਿ|੧|

Adhikarana viShamAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

ਵਿਸਮੋਸਮ੍ਯਗਪ੍ਯਪਯੁਕ੍ਤਂ ਪਚਤਿ ਸਮ੍ਯਗਪਿ ਚ ਨ ਪਚਤਿ||੧||

Adhikarana tIkShNAgnilakShaNam (2) · Śloka 2

ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸਮ੍ਯਗਪ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਮਾਸ਼ੁ ਪਚਤਿ| ਸ ਏਵ ਵਰ੍ਧਮਾਨੋ ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਭਵਤਿ||੨||

Adhikarana mandAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

ਮਨ੍ਦਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਯਗਪ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਮੁਦਰਗੌਰਵਾਧ੍ਮਾਨਵਿਬਨ੍ਧਾਟੋਪਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਮੁਖ਼ਸ਼ੋਸਵਾਯੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦੀਨ੍ਯਾਮਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਚਿਰਾਤ੍ ਪਚਤਿ||੧||

Adhikarana jATharAgneH rakShaNIyatvaM tatra kramashca (50) · Śloka 50

ਬਾਹ੍ਯੇਨਾਪਿ ਚ ਜ੍ਵਾਲਾਙ੍ਗਾਰਾਤ੍ਮਕੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਨੈਕਾਕਾਰਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪਾਕੋ ਭਵਤਿ| ਕਿਮੁਤਾਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯੇਣੋਸ੍ਣਾਤ੍ਮਨਾ ਸਮੇਨਾਪਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਸੇਤ੍||੫੦||

ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ| ਬਲਭੇਦੇਨੇਤਿ ਅਗ੍ਨਿਚਾਤ੍ਰੁਵਿਧ੍ਯਕਾਰਣਮ੍| ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਚਤੁਸ੍ਟਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਮੋ ਨਿਤ੍ਯਧਰ੍ਮਾ ਇਤਿ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨ੍ਨਰਕ੍ਸਾਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ੀਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ| ਉਦਰਗੌਰਵਾਦੀਨ੍ਯਾਮਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨਾਨ੍ਯਾਨਿ ਚ| ਬਾਹ੍ਯੋਨਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਜਾਠਰਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਪਰਿਰਕ੍ਸਣੀਯਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ|| ੫੦||

Adhikarana agnInAM rakShaNaM vaiShamye cikitsA ca (51) · Śloka 51

ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਰੇਣ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ ਸਮਂ ਯਥਾਸ੍ਵਮਪਰੇਣੇਤਰਾਨ੍ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਪਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰੇਣ ਪਰਿਪਾਲਯੇਦ੍ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣਿਯੋਕ੍ਤੇਨ ਚ ਵਾਤਾਦਿਸਾਧਨੇਨ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਵਿਹਿਤੈਸ਼੍ਚੌਸਧਵ੍ਯਾਯਾਮਮਯੋਗੈਰਿਤਿ||੫੧||

ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣੇ| ਸਮਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟਮਗ੍ਨਿਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟੇਨ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਰਸਾਖ਼੍ਯੇਨ ਰਕ੍ਸੇਦਿਤਰਾਨ੍ ਵਿਸਮਾਦੀਨਗ੍ਨੀਨਿਤਰੇਣ ਪ੍ਰਵਰੇਣ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨਾਸਰ੍ਵਰਸਾਖ਼੍ਯੇਨ| ਯਥਾਦੋਸਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਪਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰੇਣੈਵ ਪਰਿਪਾਲਯੇਤ੍| ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੋਕ੍ਤਯਾ ਵਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਵਿਸਮਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍| ਕਫਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਚ ਮਨ੍ਦਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਵਾਤਾਦਿਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਸਮਾਦੀਨੌਸਧਯੋਗੈਰ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਯੋਗੈਸ਼੍ਚ|| ੫੧||

Adhikarana srotasAM lakShaNam (52) · Śloka 52

ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸ੍ਵਧਾਤੁਸਮਵਰ੍ਣਾਨਿ ਵਤ੍ਤਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਯਣੂਨਿ ਚ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਦੀਰ੍ਗ਼ਾਣ੍ਯਾਕਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਾਨਸਦਸ਼ਾਨਿ ਚ| ਸ੍ਰੋਤੋਦੂਸਕਃ ਆਹਾਰਃ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਆਹਾਰਸ਼੍ਚ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਗੁਣੈਃ ਸਮਃ| ਧਾਤੁਭਿਰ੍ਵਿਗੁਣੋ ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ ਪ੍ਰਦੂਸਕਃ| ਸ੍ਰੋਤੋਦੁਸ੍ਟਿਲਕ੍ਸਣਮ੍ ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸਙ੍ਗੋ ਵਾ ਸਿਰਾਣਾਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋਪਿ ਵਾ| ਵਿਮਾਰ੍ਗਤੋ ਵਾ ਗਮਨਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਦੁਸ੍ਟਿਲਕ੍ਸਣਮ੍||੫੨||

ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਪਦ੍ਯਾਰਮ੍ਭੇ ਰੀਤਿਃ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਧਾਤੋਰ੍ਵਰ੍ਣੇਨ ਸਮਾਨਿ| ਰਕ੍ਤਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾਨਿ| ਮਾਂਸਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਮਾਂਸਵਰ੍ਣਾਨ੍ਯੇਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਸ੍ਥੂਲਾਨਿ| ਕਾਨਿਚਿਦਣੂਨਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ| ਪ੍ਰਤਾਨਸਦਸ਼ਾਨਿ ਵਲ੍ਲੀਵਦਨੇਕਭਙ੍ਗੀਪ੍ਰਵਾਹਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਤੇਸਾਞ੍ਚ ਸ੍ਰੌਤਸਾਮਾਹਾਰੋ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦੂਸਕਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤ ਆਹ-ਦੋਸਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਗੁਣੈਃ ਸਮਃ ਤਥਾਪਿ ਯੋ ਵਾਤਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਸਮਗੁਣੋਪਿ ਧਾਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਵਿਗੁਣਃ| ਯਸ੍ਯ ਧਾਤੋਰ੍ਯ ਏਵਾਹਾਰੋ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਸ ਏਵ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਦੂਸਕਃ|| ੫੨||

Adhikarana srotodvArANAM svarUpam (53) · Śloka 53

ਬਿਸਾਨਾਮਿਵ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਦੂਰਂ ਵਿਪ੍ਰਸਤਾਨਿ ਚ| ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਦੇਹੇ ਰਸੋ ਯੈਰੁਪਚੀਯਤੇ||੫੩||

ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੫੩||

Adhikarana annasya shukratvaprAptikAle mataBedAH (54) · Śloka 54

ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਡਹਾਦਪਰੇ ਪਰੇ| ਮਾਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਤ੍ਵਮਨ੍ਨਂ ਪਾਕਕ੍ਰਮਾਦਿਭਿਃ| ਵਵ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਰੋਤ੍ਯਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਯਦਪਿ ਭੇਸਜਮ੍||੫੪||

ਅਥਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਾਰਃ ਕਿਯਤਾ ਕਾਲੇਨ ਸਪ੍ਤਧਾਤੂਨ੍ ਅਭਿਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤੀਤ੍ਯਾਹ-ਕਿਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਮਤਤ੍ਰਯਮੇਤਤ੍| ਪਾਕਕ੍ਰਮਾਦਿਭਿਰ੍ਧਾਤੁਪਰਿਣਤੇਃ| ਸ੍ਵਲ੍ਪੈਰ੍ਦਿਨੈਰਸਮ੍ਭਵਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਨਨੁ ਚੈਕਸ੍ਮਨ੍ਨੇਵਾਹ੍ਨਿ ਵਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿਕਰ੍ਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਦਸ੍ਟਂ ਤਤ੍ ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਵਸ੍ਯਾਦੀਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਸਰ੍ਵਾਤਿਸ਼ਾਯਿਨੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਏਕੇਨਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਏਕਾਹਃ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਮਾਸਭੇਦੇਨ ਮਤਤ੍ਰਯੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦੇਵ ਵਾਗ੍ਭਟਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-ਪ੍ਰਾਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਸ੍ਯਾਦਿ, ਯਾਵਦਨ੍ਯਦਪਿ ਭੇਸਜਂ ਪ੍ਰਾਯਃ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਦੇਵ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ| ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਗ਼ਤਲੇਹਾਦੀਨਾਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਮਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਰੋਗੋਪਸ਼ਮਾਖ਼੍ਯਕਾਰ੍ਯ੍ਯਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾਪਿ ਤੇਸਾਂ ਦਿਨਾਨੁਦਿਨਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਕਰ੍ਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਤ ਏਵੇਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਮ੍|| ੫੪||

Adhikarana dhAtumalasaMgrahashlokaH (55) · Śloka 55

ਕਫਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਲਃ ਖ਼ੇਸੁ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦੋ ਨਖ਼ਰੋਮ ਚ| ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਸਿਤ੍ਵਗ੍ਵਿਸ਼ਾਮੋਜੋ ਧਾਤੂਨਾਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਮਲਾਃ||੫੫||

ਪੁਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮੇਵ ਸਂਗ੍ਰਹਸ਼੍ਲੋਕੇਨਾਹ-ਕਫ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਾਦੀਨਿ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਮਲਾਃ| ਰਸਸ੍ਯ ਕਫੋਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਨਾਸਿਕਾਦਿਸ੍ਰੋਤੋਮਲਾਃ| ਮੇਦਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਃ ਅਸ੍ਥ੍ਨੋ ਨਖ਼ਰੋਮ| ਮਜ੍ਜੋ ਨੇਤ੍ਰਾਦਿਸ੍ਨੇਹਃ| ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਸਂਗ੍ਰਹਾਦਪੁਨਰੁਕ੍ਤਮ੍|| ੫੫||

Adhikarana agnimUle maraNajIvane (57) · Śloka 57

ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯੁਕ੍ਤੇ ਚਿਰਂ ਜੀਵਤ੍ਯਨਾਮਯਃ| ਰੋਗੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਕਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪਾਲਯੇਤ੍||੫੭||

ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਿਰਾਵਿਭਾਗੋਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍|| ੫੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਰ੍ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖ਼ਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ