🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਮਰ੍ਮਵਿਭਾਗਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਕਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਰਭ੍ਯਤੇ| ਯਤੋ ਮਰ੍ਮਵਿਭਾਗੇ ਮਰ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦ ਉਪਾਤ੍ਤਃ, ਮਰਣਕਾਰਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਰ੍ਮੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਵਿਕਤੇਰਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਮਰਣਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਇਤ੍ਯਯਮੁਚ੍ਯਤੇ-
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
੫. ਵਿਕਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ
ਅਥਾਤੋ ਵਿਕਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|
View original
अथातो विकृतिविज्ञानीयं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪ੍ਰਕਤਿਃ-ਸ੍ਵਭਾਵਃ, ਪ੍ਰਕਤੇਃ-ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍, ਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਿਃ-ਵਿਕਤਿਃ, ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ-ਅਵਬੋਧਃ, ਸ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ "ਮਤੋਉ ਛਃ ਸੂਕ੍ਤਸਾਮ੍ਨੋਃ" ਇਤਿ ਛਃ, "ਅਧ੍ਯਾਯਾਨੁਵਾਕਯੋਰ੍ਲੁਕ੍" ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਪਾਕ੍ਸਿਕਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਲੁਕ੍, ਵਿਕਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ, ਤਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਵਿਕਤਿਃ ਪੁਨਰਤ੍ਰ ਰਿਸ੍ਟਮੇਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍|
ਅਤ ਏਵਾਹ ਪੁਸ੍ਪਂ ਫਲਸ੍ਯ ਧੂਮੋਗ੍ਨੇਰ੍ਵਰ੍ਸਸ੍ਯ ਜਲਦੋਦਯਃ| ਯਥਾ ਭਵਿਸ੍ਯਤੋ ਲਿਙ੍ਗਂ ਰਿਸ੍ਟਂ ਮਤ੍ਯੋਸ੍ਤਥਾ ਧ੍ਰੁਵਮ੍||੧|| (ਆਯੁਸ੍ਮਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਫਲਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਾਃ| ਭਵਨ੍ਤਿ ਭਿਸਜਾਂ ਭੂਤ੍ਯੈ ਕਤਜ੍ਞ ਇਵ ਭੂਭੁਜਿ||੧|| ਕ੍ਸੀਣਾਯੁਸਿ ਕਤਂ ਕਰ੍ਮ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਤਮਿਵਾਧਮੇ| ਅਯਸ਼ੋ ਦੇਹਸਨ੍ਦੇਹਂ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਹਾਨਿਂ ਚ ਯਚ੍ਛਤਿ|੨| ਤਰ੍ਹੀਦਾਨੀਂ ਗਤਾਸੂਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ| ਵਿਕਤਿਃ ਪ੍ਰਕਤੇਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾ ਰਿਸ੍ਟਸਂਜ੍ਞਯਾ)||੩||
View original
अत एवाह पुष्पं फलस्य धूमोऽग्नेर्वर्षस्य जलदोदयः| यथा भविष्यतो लिङ्गं रिष्टं मृत्योस्तथा ध्रुवम्||१|| (आयुष्मति क्रियाः सर्वाः सफलाः सम्प्रयोजिताः| भवन्ति भिषजां भूत्यै कृतज्ञ इव भूभुजि||१|| क्षीणायुषि कृतं कर्म व्यर्थं कृतमिवाधमे| अयशो देहसन्देहं स्वार्थहानिं च यच्छति|२| तर्हीदानीं गतासूनां लक्षणं सम्प्रचक्षते| विकृतिः प्रकृतेः प्राज्ञैः प्रदिष्टा रिष्टसंज्ञया)||३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਥਾ ਫਲਸ੍ਯ ਭਾਵਿਨੋ-ਭਵਿਸ੍ਯਤਃ ਪੁਸ੍ਪਮ੍, ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਭਾਵਿਨੋ ਧੂਮਃ, ਵਰ੍ਸਸ੍ਯ ਭਾਵਿਨੋ ਜਲਦੋਦਯਃ, ਤਥਾ-ਤੇਨੈਵ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ, ਮਤ੍ਯੋਰ੍ਭਵਿਸ੍ਯਤੋ ਰਿਸ੍ਟਂ ਲਿਙ੍ਗਂ-ਗਮਕਂ, ਧ੍ਰੁਵਂ-ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍| ਦ੍ਰੁਵਸ਼ਬ੍ਦਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦਿਦਂ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ,-ਰਿਸ੍ਟਚ੍ਛਾਯਾਨੁਕਾਰਿ ਤਦਾਭਾਸਰੂਪਂ ਮਤ੍ਯੋਰ੍ਨ ਲਿਙ੍ਗਮਿਤਿ|
ਅਤ ਏਵਾਹ ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਰਣਂ ਦਸ੍ਟਰਿਸ੍ਟਂ ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੨|
View original
अत एवाह अरिष्टं नास्ति मरणं दृष्टरिष्टं च जीवितम्| |२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਿਸ੍ਟਂ ਯਸ੍ਯ ਮਰਣਸ੍ਯ ਤਦਰਿਸ੍ਟਂ ਤਥਾਵਿਧਂ ਮਰਣਂ ਨਾਸ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਦਸ੍ਟਂ ਰਿਸ੍ਟਂ ਯਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ ਤਦੇਵਂਭੂਤਂ ਜੀਵਿਤਮਪਿ ਨਾਸ੍ਤਿ| ਯਤ੍ਤੁ ਪੁਸ੍ਪਾਦਰ੍ਸ਼ਨੇਪਿ ਵਟਵਕ੍ਸਾਦੌ ਫਲਸਦ੍ਭਾਵੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਤਤ੍ਤੁ ਕ੍ਵਛਿਦੇਵ ਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ, ਇਤਿ ਨਾਯਂ ਦੋਸੋਤ੍ਰ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਃ|
ਨਨੁ, "ਦਸ੍ਟਰਿਸ੍ਟਂ ਜੀਵਿਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿ" ਇਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮੇਤਤ੍, ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੨੮)- "ਯਂ ਨਰਂ ਸਹਸਾ ਰੋਗੋ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਪਰਿਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਸਂਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇਯੋ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯਤੇ| " ਇਤ੍ਯਾਹ | ਅਰਿਸ੍ਟੇ ਰਿਸ੍ਟਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਚ ਰਿਸ੍ਟੇਪ੍ਯਨੈਪੁਣਾਤ੍||੨||
View original
ननु, "दृष्टरिष्टं जीवितं नास्ति" इत्ययुक्तमेतत्, व्यभिचारात्| तथा च वक्ष्यति (श्लो. १२८)- "यं नरं सहसा रोगो दुर्बलं परिमुञ्चति| संशयप्राप्तमात्रेयो जीवितं तस्य मन्यते| " इत्याह | अरिष्टे रिष्टविज्ञानं न च रिष्टेऽप्यनैपुणात्||२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪਰਮਾਰ੍ਥੇਨ ਯਦ੍ਰਿਸ੍ਟਤ੍ਵੇਨ ਨ ਚ ਨਿਸ਼੍ਚਯੀਕਤਂ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰਿਸ੍ਟੇ ਰਿਸ੍ਟਵਿਜ੍ਞਾਨਂ-ਰਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਵਗਮਃ| ਨ ਚ ਰਿਸ੍ਟੇਪਿ ਰਿਸ੍ਟਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਦ੍ਭਵਤਿ| ਕੁਤੋ ਹੇਤੋਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਅਨੈਪੁਣਾਤ੍| ਨਿਪੁਣਸ੍ਯ ਭਾਵੋ ਨੈਪੁਣਮ੍| "ਹਾਯਨਾਨ੍ਤਯੁਵਾਦਿਭ੍ਯੋਣ੍" ਇਤ੍ਯਣ੍| ਨ ਨੈਪੁਣਮਨੈਪੁਣਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍-ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਦੇਵਂ ਯਦਭ੍ਰਾਨ੍ਤਰਿਸ੍ਟਂ ਤਦਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਰਣਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਯਦਨ੍ਯਦ੍ਰਿਸ੍ਟਚ੍ਛਾਯਾਨੁਕਾਰਿ "ਯਂ ਨਰਂ ਸਹਸਾ ਰੋਗੋ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਂ ਤਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮੇਵ| ਯਥਾ-ਅਧੂਮੇ ਬਾਸ੍ਪਾਦੌ ਧੂਮ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਨ ਚ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਾਦਗ੍ਨ੍ਯੁਪਲਬ੍ਧਿਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾ ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ "ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਰਣਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੁਨਿਰਪ੍ਯਾਹ (?) (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਸ਼ਾ. ਅ.੧੦)_"ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਰਣਂ ਦਸ੍ਟਰਿਸ੍ਟਂ ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਅਰਿਸ੍ਟੇਰਿਸ੍ਟਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਚ ਰਿਸ੍ਟੇਪ੍ਯਨੈਪੁਣਾਤ੍|| ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਤੁ ਪਠਤਿ (ਸੂ. ਅ. ੨੮/੫)-"ਧ੍ਰੁਵਂ ਹਿ ਰਿਸ੍ਟੇ ਮਰਣਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ੍ਤਤ੍ਕਿਲਾਮਲੈਃ| ਰਸਾਯਨਤਪੋਦਾਨਤਤ੍ਪਰੈਰ੍ਵਾ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ|| ਇਤਿ|
ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਧਾ ਰਿਸ੍ਟਮਿਚ੍ਛਤੀਤਿ ਤਨ੍ਮਤਮਾਵਿਸ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਹ ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਧੇਤ੍ਯਾਹੁਃ ਸ੍ਥਾਯ੍ਯਸ੍ਥਾਯਿਵਿਭੇਦਤਃ| |੩|
View original
कृष्णात्रेयस्तु द्विधा रिष्टमिच्छतीति तन्मतमाविष्कुर्वन्नाह केचित्तु तद्द्विधेत्याहुः स्थाय्यस्थायिविभेदतः| |३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਕੇਚਿਦਾਚਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍-ਰਿਸ੍ਟਂ, ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਥਾਯੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤੀਯਾਰ੍ਥੇ ਤਸਿਃ| ਸ੍ਥਾਯ੍ਯਸ੍ਥਾਯਿਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਮ੍|
ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਥਾਯਿਰਿਸ੍ਟਭੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ | ਦੋਸਾਣਾਮਪਿ ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦ੍ਗਿਸ੍ਟਾਭਾਸਃ ਸਮੁਦ੍ਭਵੇਤ੍||੩|| ਸ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼ਮੇ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍ਸ੍ਥਾਯ੍ਯਵਸ਼੍ਯਂ ਤੁ ਮਤ੍ਯਵੇ| |੪|
View original
तत्रास्थायिरिष्टभेदं दर्शयन्नाह | दोषाणामपि बाहुल्याद्गिष्टाभासः समुद्भवेत्||३|| स दोषाणां शमे शाम्येत्स्थाय्यवश्यं तु मृत्यवे| |४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮਃ| ਰਿਸ੍ਟਾਭਾਸਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾਣਾਂ ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭਵੇਤ੍| ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼ਮੇ-ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸਤ੍ਯਾਂ, ਸਃ-ਰਿਸ੍ਟਾਭਾਸਃ, ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍-ਨ ਤੁ ਮਰਣਾਯ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਥਾਯਿ ਤੁ ਰਿਸ੍ਟਮਵਸ਼੍ਯਂ ਮਤ੍ਯਵੇ-ਮਰਣਾਯ, ਜਾਯਤੇ| ਨਨੁ, "ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਰਣਂ' ਇਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮਿਵਾਭਾਤਿ| ਰਿਸ੍ਟਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪ੍ਯਕਾਲਮਤ੍ਯੋ ਰਾਜਚੌਰਾਗ੍ਨ੍ਯੁਦਕਾਦਿਭਿਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਸਞ੍ਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਕਾਲਮਤ੍ਯੋਰੇਵ ਰਿਸ੍ਟਪੂਰ੍ਵਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਛ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ.੧੪)-ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਕਾਲਛੋਦਿਤਾਃ|" ਤਥਾ ਚ (ਸ਼੍ਲੋ.੬੧)-ਵਸ਼ਗਾਃ ਸਮਵਰ੍ਤਿਨਃ|" ਇਤਿ| ਸਮਵਰ੍ਤੀ ਹਿ ਕਾਲਮਤ੍ਯੁਰੇਵ|
ਕਿਂ ਤਦ੍ਰਿਸ੍ਟਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ | ਰੂਪੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਵਰਚ੍ਛਾਯਾਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾਕ੍ਰਿਯਾਦਿਸੁ||੪|| ਅਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਚ ਭਾਵੇਸੁ ਪ੍ਰਾਕਤੇਸ੍ਵਨਿਮਿਤ੍ਤਤਃ| ਵਿਕਤਿਰ੍ਯਾ ਸਮਾਸੇਨ ਰਿਸ੍ਟਂ ਤਦਿਤਿ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੫||
View original
किं तद्रिष्टम् ? इत्याह | रूपेन्द्रियस्वरच्छायाप्रतिच्छायाक्रियादिषु||४|| अन्येष्वपि च भावेषु प्राकृतेष्वनिमित्ततः| विकृतिर्या समासेन रिष्टं तदिति लक्षयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਰੂਪਂ-ਗੌਰਾਦਿਵਰ੍ਣਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਗੌਰਃ ਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕਸ੍ਣੋ ਗੌਰਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕਸ੍ਣਸ਼੍ਯਾਮ ਇਤਿ ਦੇਹਪ੍ਰਕਤਿਵਰ੍ਣਾਃ| ਤਦ੍ਭੇਦਾਸ੍ਤੁ ਪਦ੍ਮਗੌਰਾਦਯਃ| "ਨੀਲਸ਼੍ਯਾਮਤਾਮ੍ਰਹਾਰਿਦ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾਦਯਸ੍ਤੁ ਵਿਕਤਯਃ" (ਸਂ.ਸ਼ਾ. ਅ.੯)- ਤਥਾ, ਚਕ੍ਸੁਸਾ ਯਦ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤੁਜਾਤਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਾਦਿ ਤਦਪਿ ਰੂਪਮ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ-ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਿ| ਸ੍ਵਰਃ-ਸ਼ਬ੍ਦਃ, ਪ੍ਰਤਿਪੁਰੁਸਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੋ ਰਵਃ| ਛਾਯਾ-ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਭਾਸ਼੍ਰਯਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਾ| ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮ੍| ਕ੍ਰਿਯਾ-ਦੇਹਵਾਙ੍ਮਾਨੋਵ੍ਯਾਪਾਰਃ| ਤਤ੍ਰ ਧਾਵਨਪ੍ਲਵਨਾਦ੍ਯਨੇਕਰੂਪੋ ਵ੍ਯਾਯਾਮੋ ਨਤ੍ਯਸ੍ਥਾਨਕਾਦਿਃ-ਕਾਯਿਕੋ ਵ੍ਯਾਪਾਰਃ| ਗੀਤਾਧ੍ਯਯਨਾਦਿਃ-ਵਾਚਿਕੋ ਵ੍ਯਾਪਾਰਃ| ਰਾਗਦ੍ਵੇਸਭਯੇਰ੍ਸ੍ਯਾਦਿਃ-ਮਾਨਸਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ ਸ਼ਰੀਰਗਤਾਨਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਰੂਪਂ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ਸ੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਚ੍ਛਾਯਾ ਚ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਦਯਸ਼੍ਚ, ਤੇਸੁ ਰੁਪਾਦਿਸੁ ਭਾਵੇਸੁ, ਤਥਾਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਪ੍ਰਾਕਤੇਸੁ ਭਾਵੇਸੁ, ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਤਃ-ਅਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰੇਣੈਵ, ਯਾ ਵਿਕਤਿਃ ਸਾ (ਤਤ੍) ਸਮਾਸੇਨ ਰਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਲਕ੍ਸ੍ਯੇਤ੍-ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਕਤੌ ਭਵਾਃ_-ਪ੍ਰਾਕਤਾਃ| ਯਥਾ ਵਾਤਪ੍ਰਕਤੌ ਚਲਧਤਿਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦਯਃ| ਤਦੇਵਂ ਰੂਪਾਦਿਸੁ ਭਾਵੇਸੁ ਕ੍ਰਿਯਾਦਿਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇਸ੍ਵਨ੍ਯੇਸੁ ਚ ਪ੍ਰਾਕਤੇਸੁ ਭਾਵੇਸੁ ਯਾ ਵਿਕਤਿਃ-ਸ੍ਵਭਾਵਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਿਃ, ਸਾ (ਤਤ੍) ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਵਿਸ੍ਤਰਤਸ੍ਤ੍ਵਨੇਕਧਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮ੍|
ਕੇਸ਼ਰੋਮ ਨਿਰਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਯਸ੍ਯਾਭ੍ਯਕ੍ਤਮਿਵੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| |੬|
View original
केशरोम निरभ्यङ्गं यस्याभ्यक्तमिवेक्ष्यते| |६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਕੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਰੋਮਾਣਿ ਚ ਤਤ੍ ਕੇਸ਼ਰੋਮ, ਯਸ੍ਯ ਨਿਰਭ੍ਯਙ੍ਗਂ-ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਰਹਿਤਂ, ਅਭ੍ਯਕ੍ਤਮਿਵੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ-ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਸ ਕਾਲਚੋਦਿਤ ਇਤਿ ਵਛਨਵਿਪਰਿਣਾਮੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਏਵਮੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪਿ| ਏਤਦ੍ਰੂਪਵਿਕਤੇਰੁਦਾਹਰਣਮ੍|
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਧਿਸ੍ਠਾਨਸ੍ਯ ਵਿਕਤਿਃ-ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਕਤਿਃ, ਇਤ੍ਯਾਹ | ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚਲੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਨਿਰ੍ਗਤੇ||੬|| ਜਿਹ੍ਮੇ ਵਿਸ੍ਤਤਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਵਿਨਤਭ੍ਰੁਣੀ| ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਹੀਨਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਨਕੁਲੋਪਮੇ||੭|| ਕਪੋਤਾਭੇ ਅਲਾਤਾਭੇ ਸ੍ਰੁਤੇ ਲੁਲਿਤਪਕ੍ਸ੍ਮਣੀ| |੮|
View original
इन्द्रियाणामधिष्ठानस्य विकृतिः-इन्द्रियविकृतिः, इत्याह | यस्यात्यर्थं चले नेत्रे स्तब्धान्तर्गतनिर्गते||६|| जिह्मे विस्तृतसङ्क्षिप्ते सङ्क्षिप्तविनतभ्रुणी| उद्भ्रान्तदर्शने हीनदर्शने नकुलोपमे||७|| कपोताभे अलाताभे स्रुते लुलितपक्ष्मणी| |८|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਨੇਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨੇਤ੍ਰਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮਿਸ੍ਟਮ੍, ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਯਸ੍ਯ ਚਲੇ ਲੋਚਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨੇਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਪਰਿਭ੍ਰਮਤਃ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰੇ ਸ੍ਤਬ੍ਧੇ-ਨਿਸ਼੍ਚ੍ਲੇ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ-ਅਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੇ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਗਤੇ-ਬਹਿਰ੍ਯਾਤੇ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਜਿਹ੍ਮੇ-ਕੁਟਿਲੇ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਤੇ-ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਗਤੇ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰੇ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ-ਸਙ੍ਕੁਚਿਤੇ| ਤਥਾ, ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨਤੇ ਭ੍ਰੁਵੌ ਯਯੋਸ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਵਿਨਤਭ੍ਰੁਣੀ| ਤਥਾ, ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨੇ-ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਦਸ੍ਟਿਨੀ| ਤਥਾ, ਹੀਨਦਰ੍ਸ਼ਨੇ-ਅਲ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਨਸ੍ਟਦਸ੍ਟਿਨੀ ਵਾ| ਤਥਾ, ਨਕੁਲੋਪਮੇ-ਨਕੁਲਲੋਚਨਾਭੇ| ਸਮੁਦਾਯੇਸੁ ਹਿ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾ ਅਵਯਵੇਸ੍ਵਪਿ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਨਕੁਲਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਨਕੁਲਲੋਚਨਵਿਸਯੋ ਵੇਦ੍ਯਃ| ਯਥਾ ਚ ਨਾਗਾਨਨ੍ਦਨਾਟਕੇ (ਅਂ.੧/੧੭)-"ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਤਾਮਰਸਾਨੁਕਾਰਿ ਹਰਿਣਾ ਵਕ੍ਸਃਸ੍ਥਲਂ ਸ੍ਪਰ੍ਧਤੇ" ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਹਿ ਹਰਿਵਕ੍ਸਸਾ ਵਕ੍ਸਃ ਸ੍ਪਰ੍ਧਤੇ ਇਤ੍ਯਯਮਰ੍ਥੋ ਵੇਦ੍ਯਃ| ਅਥਵਾ ਨਕੁਲਲੋਚਨੇ ਉਪਮਾ ਯਯੋਸ੍ਤੇ ਨਕੁਲੋਪਮੇ, ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਉਤ੍ਤਰਪਦਲੋਪੀ ਸਮਾਸਃ| ਏਵਂ ਕਪੋਤਾਭੇ| ਤਥਾ, ਅਲਾਤਾਭੇ-ਉਲ੍ਮੁਕਸਦਸ਼ੇ| ਤਥਾ,ਸ੍ਰੁਤੇ-ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਸ਼੍ਰੁ ਪਰਿਸ੍ਰਵਤਃ| ਤਥਾ, ਲੁਲਿਤੇ-ਵਾਤੋਦ੍ਧਤ ਇਵ ਪਕ੍ਸ੍ਮਣੀ ਯਯੋਸ੍ਤੇ ਲੁਲਿਤਪਕ੍ਸ੍ਮਣੀ|
| ਨਾਸਿਕਾਤ੍ਯਰ੍ਥਵਿਵਤਾ ਸਂਵਤਾ ਪਿਟਿਕਾਚਿਤਾ||੮|| ਉਚ੍ਛੂਨਾ ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਮ੍ਲਾਨਾ| |੯|
View original
| नासिकाऽत्यर्थविवृता संवृता पिटिकाचिता||८|| उच्छूना स्फुटिता म्लाना| |९|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਨਾਸਿਕਾ ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਵਿਵਤਾ| ਅਥਵਾ, ਸਂਵਤਾ-ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਾ| ਤਥਾ, ਪਿਟਿਕਾਚਿਤਾ-ਪਿਟਿਕਾਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ| ਤਥਾ, ਉਚ੍ਛੂਨਾ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ| ਤਥਾ, ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਮ੍ਲਾਨਾ ਚ|
ਯਸ੍ਯੌਸ੍ਠੋ ਯਾਤ੍ਯਧੋਧਰਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਵਾ ਪਕ੍ਵਜਮ੍ਬੂਨਿਭਾਵੁਭੌ||੯||
View original
यस्यौष्ठो यात्यधोऽधरः| ऊर्ध्वं द्वितीयः स्यातां वा पक्वजम्बूनिभावुभौ||९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯੌਸ੍ਠੋ-ਦਨ੍ਤਚ੍ਛਦਃ, ਅਧਰਃ-ਅਨੁਤ੍ਤਰਃ, ਅਧੋ ਯਾਤਿ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ-ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਭਵੋ ਯੋ ਦਨ੍ਤਚ੍ਛਦਃ, ਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਤਿ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਚ ਪਕ੍ਵਜਮ੍ਬੂਫਲਨੀਲੌ ਦ੍ਵਾਵੋਸ੍ਠੌ ਭਵਤਃ|
ਦਨ੍ਤਾਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਃ ਪੁਸ੍ਪਿਤਪਙ੍ਕਿਤਾਃ| ਸਹਸੈਵ ਪਤੇਯੁਰ੍ਵਾ|੧੦|
View original
दन्ताः सशर्कराः श्यावास्ताम्राः पुष्पितपङ्किताः| सहसैव पतेयुर्वा|१०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਦਨ੍ਤਾਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ-ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਿਰਾਚਿਤਾਃ, ਤਥਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾਸ੍ਤਥਾ ਤਾਮ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਣਤਃ, ਤਥਾ ਪੁਸ੍ਪਿਤਾਃ-ਸਞ੍ਜਾਤਪੁਸ੍ਪਾਃ, ਤਥਾ ਪਙ੍ਕਿਤਾਃ-ਸਞ੍ਜਾਤਪਙ੍ਕਾਃ ਕਰ੍ਦਮੋਪਲਿਪ੍ਤਾ ਇਵ, ਤਥਾ ਸਹਸੈਵਝਗਿਤ੍ਯੇਵ, ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਪਤੇਯੁਃ-ਭ੍ਰਂਸ਼ੇਯੁਃ|
| ਜਿਹ੍ਵਾ ਜਿਹ੍ਯਾ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣੀ||੧੦|| ਸ਼ੂਨਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਗੁਰੁਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਲਿਪ੍ਤਾ ਸੁਪ੍ਤਾ ਸਕਣ੍ਟਕਾ| |੧੧|
View original
| जिह्वा जिह्या विसर्पिणी||१०|| शूना शुष्का गुरुः श्यावा लिप्ता सुप्ता सकण्टका| |११|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਜਿਹ੍ਵਾ-ਜਿਹ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਸ੍ਠਾਨਂ, ਜਿਹ੍ਮਾ-ਕੁਟਿਲਾ, ਤਥਾ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣੀ-ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਰ੍ਪਤਿ ਤਚ੍ਛਿਲਾ, ਤਥਾ ਸ਼ੂਨਾ-ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾਪਿ [ਸ਼੍ਵਯਥੁਯੁਕ੍ਤਾ], ਤਥਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ, ਤਥਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ, ਤਥਾਲਿਪ੍ਤਾ, ਤਥਾ ਸੁਪ੍ਤਾ-ਸੁਪ੍ਤਵਤ੍ਸੁਪ੍ਤਾ ਰਸਾਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਵਿਚੇਤਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਤਥਾ ਸਕਣ੍ਟਕਾ-ਕਣ੍ਟਕਾਚਿਤੇਵ|
| ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਿਰੋਧਰਾ ਵੋਢੁਂ ਪਸ੍ਠਂ ਵਾ ਭਾਰਮਾਤ੍ਮਨਃ||੧੧|| ਹਨੂ ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਾਮਾਸ੍ਯਸ੍ਥਂ ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਨ ਯਸ੍ਯ ਚ| |੧੨|
View original
| शिरः शिरोधरा वोढुं पृष्ठं वा भारमात्मनः||११|| हनू वा पिण्डामास्यस्थं शक्नुवन्ति न यस्य च| |१२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਸ਼ਿਰੋਧਰਾ-ਗ੍ਰੀਵਾ, ਸ਼ਿਰੋ ਵੋਢੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਪਸ੍ਠਂ ਵਾ ਆਤ੍ਮਨੋ ਭਾਰਂ-ਪਸ੍ਠਸ੍ਯ ਵੋਢਤ੍ਵੇਨੋਪਰ੍ਯਾਰੂਢਂ ਗ੍ਰੀਵਾਦਿਕਂ ਧਾਰਯਿਤੁਂ, ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਪੁਂਸੋ ਹਨੂ ਭਕ੍ਤਪਿਣ੍ਡਂ-ਕਵਲਂ, ਆਸ੍ਯਸ੍ਥਂ ਵੋਢੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਤਃ| ਏਵਂ ਸ਼ਿਰੋਧਰਾਦੀਨਿ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮੀਯਂ ਕਾਯਂ ਯਸ੍ਯ ਵੋਡੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ, ਸ ਕਾਲਚੋਦਿਤ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|
| ਯਸ੍ਯਾਨਿਮਿਤ੍ਤਮਙ੍ਗਾਨਿ ਗੁਰੂਣ੍ਯਤਿ ਲਘੂਨਿ ਵਾ||੧੨||
View original
| यस्यानिमित्तमङ्गानि गुरूण्यति लघूनि वा||१२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ-ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ, ਅਙ੍ਗਾਨ੍ਯਤਿਗੁਰੂਣਿ ਕਦਾਚਿਦਤਿਲਘੂਨਿ ਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ|
ਵਿਸਦੋਸਾਦ੍ਵਿਨਾ ਯਸ੍ਯ ਖੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| |੧੩|
View original
विषदोषाद्विना यस्य खेभ्यो रक्तं प्रवर्तते| |१३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਵਿਸਦੋਸਮਨ੍ਤਰੇਣ ਖੇਭ੍ਯਃ-ਛਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ, ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ-ਆਯਾਤਿ|
| ਉਤ੍ਸਿਕ੍ਤਂ ਮੇਹਨਂ ਯਸ੍ਯ ਵਸਣਾਵਤਿਨਿਃਸਤੌ||੧੩|| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਕਾਲਚੋਦਿਤਾਃ| |੧੪|
View original
| उत्सिक्तं मेहनं यस्य वृषणावतिनिःसृतौ||१३|| अतोऽन्यथा वा यस्य स्यात् सर्वे ते कालचोदिताः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ ਮੇਹਨਂ-ਲਿਙ੍ਗਂ, ਉਤ੍ਸਿਕ੍ਤਂ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤਮ੍| ਤਥਾ, ਵਸਣਾਵਤਿਨਿਃਸਤੌ-ਪ੍ਰਲਮ੍ਬੌ| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਵਾ-ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਪ੍ਰਕਾਰੋ ਯਃ ਸੋਨ੍ਯਥਾ, ਯਥਾ-ਵਸਣਾਵੁਤ੍ਸਿਕ੍ਤਾਵਤਿਨਿਃਸਤਂ ਮੇਹਨਮਿਤਿ| "ਕੇਸ਼ਰੋਮ ਨਿਰਭ੍ਯਙ੍ਗਂ" (ਸ਼੍ਲੋ.੬) ਇਤ੍ਯਾਰਭ੍ਯ ਯਾਵਤ੍ "ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਵਾ" ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਯੇਸਾਂ ਜਾਤਂ ਤੇ ਪੁਰੁਸਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਲੇਨ-ਮਤ੍ਯੁਨਾ, ਚੋਦਿਤਾਃ-ਅਨ੍ਤਕੇਨਾਤ੍ਮਸਾਕਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਅਤ੍ਰ ਕਾਲਨਿਯਮੋ ਨ ਕਤਃ ਕਿਯਤਾ ਕਾਲੇਨ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਭਵਤਿ ਮਾਸੇਨਾਰ੍ਧਮਾਸੇਨ ਵਾ ? ਇਤਿ ਸਨ੍ਦੇਹਾਨ੍ਨ ਯੁਕ੍ਤਮੇਤਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਬ੍ਰੂਮਃ| ਅਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਕਾਲਾਨਾਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਵਧਿਰਿਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਵੇਦ੍ਯਾ| ਤਥਾ ਚਾਹ (ਸ਼੍ਲੋ.੨੪)-"ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍" ਤਥਾ (ਸ਼੍ਲੋ.੨੫)-"ਸੋਪਿ ਵਰ੍ਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਚਨਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਰ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜਾਤਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ|
| ਯਸ੍ਯਾਪੂਰ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾਲੇਖਾ ਬਾਲੇਨ੍ਦ੍ਵਾਕਤਯੋਪਿ ਵਾ||੧੪|| ਲਲਾਟੇ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੀਰ੍ਸੇ ਵਾ ਸਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| |੧੫|
View original
| यस्यापूर्वाः सिरालेखा बालेन्द्वाकृतयोऽपि वा||१४|| ललाटे बस्तिशीर्षे वा षण्मासान्न स जीवति| |१५|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ-ਪੁਂਸਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਵ, ਲਲਾਟੇ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰਸਿ, ਅਪੂਰ੍ਵਾਃ-ਅਭਿਨਵਾ ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਾਗਵਸ੍ਥਿਤਾਃ, ਸਿਰਾਲੇਖਾਃ-ਸਿਰਾਰਾਜਯੋ, ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਥਵਾ ਬਾਲੇਨ੍ਦ੍ਵਾਕਤਯੋ-ਵਕ੍ਰਾਃ, ਸ ਪੁਮਾਨ੍ ਸਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਜੀਵਤਿ|
| ਪਦ੍ਮਿਨੀਪਤ੍ਰਵਤ੍ਤੋਯਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਯਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ||੧੫|| ਪ੍ਲਵਤੇ ਪ੍ਲਵਮਾਨਸ੍ਯ ਸਣ੍ਮਾਸਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੧੬|
View original
| पद्मिनीपत्रवत्तोयं शरीरे यस्य देहिनः||१५|| प्लवते प्लवमानस्य षण्मासास्तस्य जीवितम्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਪ੍ਲਵਮਾਨਸ੍ਯ-ਜਲੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰ੍ਵਤਃ, ਸ਼ਰੀਰੇ ਪਦ੍ਮਿਨੀਪਤ੍ਰਵਤ੍-ਪਦ੍ਮਿਨੀਪਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤਤੋਯਵਤ੍, ਤੋਯਂ ਪ੍ਲਵਤੇ-ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਥਿਤਿ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਣ੍ਮਾਸਾ ਨ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਪਦ੍ਮਿਨੀਪਤ੍ਰਵਦਿਤਿ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਰ੍ਥੇ ਵਤਿਰ੍ਨ ਸਸ੍ਠ੍ਯਰ੍ਥੇ, ਸ਼ਰੀਰ ਇਤਿ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਭਾਸ੍ਯਕਤਾ-"ਉਪਮਾਨੇ ਯਃ ਸਂਸ਼ਯਃ ਸ ਉਪਮੇਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤਤੇ|" ਇਤਿ|
| ਹਰਿਤਾਭਾਃ ਸਿਰਾ ਯਸ੍ਯ ਰੋਮਕੂਪਾਸ਼੍ਚ ਸਂਵਤਾਃ||੧੬|| ਸੋਮ੍ਲਾਭਿਲਾਸੀ ਪੁਰੁਸਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਮਰਣਮਸ਼੍ਨੁਤੇ| |੧੭|
View original
| हरिताभाः सिरा यस्य रोमकूपाश्च संवृताः||१६|| सोऽम्लाभिलाषी पुरुषः पित्तान्मरणमश्नुते| |१७|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ ਸਿਰਾ ਹਰਿਤਾਭਾ ਰੋਮਕੂਪਾਸ਼੍ਚ ਸਂਵਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਸ ਨਰੋਮ੍ਲਾਭਿਲਾਸੀ ਸਨ੍ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਮਤ੍ਯੁਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ|
| ਯਸ੍ਯ ਗੋਮਯਚੂਰ੍ਣਾਭਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਮੁਖ਼ੇਪਿ ਵਾ||੧੭|| ਸਸ੍ਨੇਹਂ, ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਧੂਮੋ ਵਾ, ਮਾਸਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੧੮|
View original
| यस्य गोमयचूर्णाभं चूर्णं मूर्ध्नि मुख़ेऽपि वा||१७|| सस्नेहं, मूर्ध्नि धूमो वा, मासान्तं तस्य जीवितम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਗੋਮਯਚੂਰ੍ਣਸਦਸ਼ਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਮੁਖੇ ਵਾ ਭਵੇਤ੍, ਤਥਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਧੂਮੋ ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਮਾਸਾਨ੍ਤਂ ਜੀਵਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
| ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸੀਮਨ੍ਤਾਵਰ੍ਤਕਾ ਨਵਾਃ||੧੮|| ਮਤ੍ਯੁਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਦਾਤੁਰਸ੍ਯ ਤੁ| |੧੯|
View original
| मूर्ध्नि भ्रुवोर्वा कुर्वन्ति सीमन्तावर्तका नवाः||१८|| मृत्युं स्वस्थस्य षड्रात्रात्त्रिरात्रादातुरस्य तु| |१९|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸੀਮਨ੍ਤਾਨਾਮਾਵਰ੍ਤਕਾਃ-ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ,-ਸੀਮਨ੍ਤਾਵਰ੍ਤਕਾਃ, ਸ਼ਿਰਸਿ ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਵਾ ਨਵਾਃ-ਅਪੂਰ੍ਵਾਃ, ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਾਨ੍ਮਤ੍ਯੁਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਅਨੇਕਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਦ੍ਧਾਤੂਨਾਂ ਸੂਚਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਨ ਤੁ ਵਿਸਵਨ੍ਮਾਰਣੇ ਤੇਸਾਂ ਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮ੍| ਤਰ੍ਹਿ ਸੂਚਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯੇਤਦੇਵ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਕਤਮ੍ ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਯਦੋਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸੀਮਨ੍ਤਾਵਰ੍ਤਕਾਸ੍ਤਦਾ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਸ੍ਥਾਯਿ ਰਿਸ੍ਟਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍|
| ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਮੁਖ਼ਂ ਪੂਤਿ ਸਵ੍ਯਮਕ੍ਸਿ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ||੧੯|| ਖ਼ਗਾ ਵਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| |੨੦|
View original
| जिह्वा श्यावा मुख़ं पूति सव्यमक्षि निमज्जति||१९|| ख़गा वा मूर्ध्नि लीयन्ते यस्य तं परिवर्जयेत्| |२०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਮੁਖਂ ਪੂਤਿ-ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਿ, ਤਥਾ ਸਵ੍ਯਂ-ਵਾਮਮਕ੍ਸਿ, ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ-ਅਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ, ਤਥਾ ਯਸ੍ਯ ਖਗਾਃ-ਪਕ੍ਸਿਣਸ਼੍ਚ, ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਲੀਯਨ੍ਤੇ-ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਵੈਦ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|
| ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨਾਤਾਨੁਲਿਪ੍ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤ੍ਯੁਰੋ ਭਸ਼ਮ੍||੨੦|| ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਸੋਰ੍ਧਮਾਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ| |੨੧|
View original
| यस्य स्नातानुलिप्तस्य पूर्वं शुष्यत्युरो भृशम्||२०|| आर्द्रेषु सर्वगात्रेषु सोऽर्धमासं न जीवति| |२१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨਾਤਾਨੁਲਿਪ੍ਤਸ੍ਯ-ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨਾਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਨੁਲਿਪ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯ, ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵਂ-ਆਦੌ, ਭਸ਼ਮੁਰਃ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵਕ੍ਸਃਸ਼ੋਸਮਾਯਾਤਿ, ਸੋਰ੍ਧਮਾਸਂ-ਪਕ੍ਸਂ, ਨ ਜੀਵਤਿ| ਨਨੁ,, "ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ" ਇਤਿ ਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍, ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਹਿ-"ਪੂਰ੍ਵਂਸ਼ੁਸ੍ਯਤ੍ਯੁਰੋ ਭਸ਼ਮ੍" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ "ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ" ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦ੍ਗਮ੍ਯਤ ਏਵ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਗ੍ਰਹਣਮਨਰ੍ਥਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਮੈਵਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਹਿ ਭਸ਼ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮੁਰੋ ਭਸ਼ਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ, ਨ ਪੁਨਰਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਸ਼ੁਸ੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਯਾਤਿ| ਨ ਚੈਤਦਿਸ੍ਟਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤਃ| ਅਤ ਏਵ "ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ" ਇਤ੍ਯਾਹ| ਤਦਯਮਰ੍ਥੋਤ੍ਰਾਭਿਪ੍ਰੇਤਃ-ਯਥੈਵੋਰਸੋ ਭਸ਼ਂਸ਼ੋਸਃ, ਤਥੈਵ ਸ਼ੇਸਾਣਾਮਙ੍ਗਾਨਾਂ ਭਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਰਤਾ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ, ਏਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਿਤੁਂ "ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸ੍ਵਾਦ੍ਰੇਸੁ ਸਤ੍ਸੁ ਪੂਰ੍ਵਮੁਰੋ ਭਸ਼ਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤੀਤ੍ਯੈਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮ੍| ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਰਿਸ੍ਟਮ੍|
| ਅਕਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਗਪਦ੍ਗਾਤ੍ਰੇ ਵਰ੍ਣੌ ਪ੍ਰਾਕਤਵੈਕਤੌ||੨੧|| ਤਥੈਵੋਪਚਯਗ੍ਲਾਨਿਰੌਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਨੇਹਾਦਿ ਮਤ੍ਯਵੇ| |੨੨|
View original
| अकस्माद्युगपद्गात्रे वर्णौ प्राकृतवैकृतौ||२१|| तथैवोपचयग्लानिरौक्ष्यस्नेहादि मृत्यवे| |२२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਕਤੋ ਵਰ੍ਣੋ-ਗੌਰਾਦਿਃ, ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਃ, ਵੈਕੁਤਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਣੋ-ਨੀਲਾਦਿਃ, ਤੌ ਪ੍ਰਾਕਤਵੈਕਤੌ ਵਰ੍ਣੌ ਯਸ੍ਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਂ ਦੇਹੇ ਭਵਤਃ, ਤੌ ਮਤ੍ਯਵੇ| ਤਥੈਵੋਪਚਯਗ੍ਲਾਨ੍ਯਾਦਯਃ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਭੂਤਾ ਯੁਗਪਦ੍ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਮਤ੍ਯਵੇ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ੈਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦੀਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|
| ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਫੁਟੇਯੁਰਙ੍ਗੁਲ੍ਯੋ ਨਾਕਸ੍ਟਾ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੨੨|| ਕ੍ਸਵਕਾਸਾਦਿਸੁ ਤਥਾ ਯਸ੍ਯਾਪੂਰ੍ਵੋ ਧ੍ਵਨਿਰ੍ਭਵੇਤ੍| ਹ੍ਰਸ੍ਵੋ ਦੀਰ੍ਘੋਤਿ ਵੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ ਪੂਤਿਃ ਸੁਰਭਿਰੇਵ ਵਾ||੨੩||
View original
| यस्य स्फुटेयुरङ्गुल्यो नाकृष्टा न स जीवति||२२|| क्षवकासादिषु तथा यस्यापूर्वो ध्वनिर्भवेत्| ह्रस्वो दीर्घोऽति वोच्छ्वासः पूतिः सुरभिरेव वा||२३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ ਆਕਸ੍ਟਾ ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯੋ ਨ ਸ੍ਫੁਟੇਯੁਃ-ਨ ਤ੍ਰੁਟੇਯੁਃ, ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸਵਾਦਿਸ੍ਵਪੂਰ੍ਵੋ ਧ੍ਵਨਿਃ-ਅਲੌਕਿਕਃ ਸ਼ਬ੍ਦਃ, ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਯਸ੍ਯੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋਤਿਹ੍ਰਸ੍ਵੋਤਿਦੀਰ੍ਘੋ ਵਾ ਭਵੇਤ੍, ਅਥਵੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਿਃ ਸੁਰਭਿਰ੍ਵਾ ਯਸ੍ਯ, ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ|
ਆਪ੍ਲੁਤਾਨਾਪ੍ਲੁਤੇ ਕਾਯੇ ਯਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧੋਤਿਮਾਨੁਸਃ| ਮਲਵਸ੍ਤ੍ਰਵ੍ਰਣਾਦੌ ਵਾ ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੨੪||
View original
आप्लुतानाप्लुते काये यस्य गन्धोऽतिमानुषः| मलवस्त्रव्रणादौ वा वर्षान्तं तस्य जीवितम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਥਾ, ਆਪ੍ਲੁਤਾਨਾਪ੍ਲਤੇ-ਸ੍ਨਾਤਾਸ੍ਨਾਤੇ, ਕਾਯੇ ਯਸ੍ਯ ਮਾਨੁਸਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ-ਅਤਿਮਾਨੁਸਃ, ਗਨ੍ਧਃ-ਸੁਰਭਿਰਸੁਰਭਿਰ੍ਵਾ, ਭਵਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਮਲਵਸ੍ਤ੍ਰਵ੍ਰਣਾਦੌ ਵਾਤਿਮਾਨੁਸੋ ਗਨ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਂ-ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਦਾਰਭ੍ਯ ਤਾਵਦਸਾਵਵਸ੍ਥਿਤਜੀਵਿਤੋ ਯਾਵਦ੍ਵਰ੍ਸਮ੍| ਤਦਨ੍ਤੇ-ਵਤ੍ਸਰਾਨ੍ਤੇ, ਮਤ੍ਯੁਭਾਕ੍ ਜਾਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਭਜਨ੍ਤੇਯਙ੍ਗਸੌਰਸ੍ਯਾਦ੍ਯਂ ਯੂਕਾਮਕ੍ਸਿਕਾਦਯਃ| ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਵਾਤਿਵੈਰਸ੍ਯਾਤ੍ਸੋਪਿ ਵਰ੍ਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ||੨੫||
View original
भजन्तेऽयङ्गसौरस्याद्यं यूकामक्षिकादयः| त्यजन्ति वाऽतिवैरस्यात्सोऽपि वर्षं न जीवति||२५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ਼ੋਭਨਸ੍ਯ ਰਸਸ੍ਯ ਭਾਵਃ ਸੌਰਸ੍ਯਮ੍, ਅਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸੌਰਸ੍ਯਮਙ੍ਗਸੌਰਸ੍ਯਮ੍, ਅਤਿਸ਼ਯੇਨਾਙ੍ਗਸੌਰਸ੍ਯਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਯੂਕਾਮਕ੍ਸਿਕਾਦਯੋ ਯਂ ਭਜਨ੍ਤੇ, ਅਥਵਾ ਯਮਤਿਰੈਰਸ੍ਯਤ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ, ਸੋਪਿ ਵਰ੍ਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ|
ਸਤਤੋਸ੍ਮਸੁ ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੀਤੇਸੁ ਭਸ਼ਮੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਵਾ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋਪ੍ਯਹੇਤੁਕਃ||੨੬||
View original
सततोष्मसु गात्रेषु शैत्यं यस्योपलक्ष्यते| शीतेषु भृशमौष्ण्यं वा स्वेदः स्तम्भोऽप्यहेतुकः||२६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਸਤਤੋਸ੍ਮਸੁ-ਸਦੋਸ੍ਣੇਸੁ, ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ-ਅਵਯਵੇਸੁ, ਭਸ਼ਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯਮੁਪਲਕ੍ਸਯਤੇ-ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ, ਸ਼ੀਤੇਸੁ ਵਾ ਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਭਸ਼ਮੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯੋਪਲਭ੍ਯਤੇ, ਭਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਹਿ ਵਿਸਯਦ੍ਵਯੇਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯਸ੍ਯਾਹੇਤੁਕਃ-ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਃ, ਅਙ੍ਗੇਸ੍ਵਤਿਸ੍ਵੇਦਃ, ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਵਿਸਯੋ ਯਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ, ਸੋਪਿ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸੋਪਿ ਵਰ੍ਸਂ ਨ ਜੀਵਤੀਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਸ਼ੀਤਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਸ਼ੀਤਪਿਟਿਕਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਚ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਮ੍ (੨੭) · Śloka ੨੭
ਯੋ ਜਾਤਸ਼ੀਤਪਿਟਿਕਃ ਸ਼ੀਤਾਙ੍ਗੋ ਵਾ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ| ਉਸ੍ਣਦ੍ਵੇਸੀ ਚ ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਃ ਸ ਪ੍ਰੇਤਾਧਿਪਗੋਚਰਃ||੨੭||
View original
यो जातशीतपिटिकः शीताङ्गो वा विदह्यते| उष्णद्वेषी च शीतार्तः स प्रेताधिपगोचरः||२७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਜਾਤਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਪਿਟਿਕਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਜਾਤਸ਼ੀਤਪਿਟਿਕਃ,-ਕਫੋਦ੍ਭੂਤਪਿਟਿਕਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਦੇਹੋ, ਯੋ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ-ਵਿਦਾਹਮਨੁਭਵਤਿ, ਸ਼ੀਤਾਙ੍ਗਃ ਸਨ੍ ਯੋ ਵਾ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ, ਤਥੋਸ੍ਣਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਿ ਯਃ ਪੁਰੁਸਃ ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਃ ਸਨ੍, ਸ ਪ੍ਰੇਤਾਧਿਪਗੋਚਰਃ-ਸ ਮਤ੍ਯੁਨਾਤ੍ਮਸਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਉਰਸ੍ਯੂਸ੍ਮਾ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਜਠਰੇ ਚਾਤਿਸ਼ੀਤਤਾ| ਭਿਨ੍ਨਂ ਪੁਰੀਸਂ ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਯਥਾ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਤਥੈਵ ਸਃ||੨੮||
View original
उरस्यूष्मा भवेद्यस्य जठरे चातिशीतता| भिन्नं पुरीषं तृष्णा च यथा प्रेतस्तथैव सः||२८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਉਰਸਿ-ਯਸ੍ਯੋਸ੍ਮਾ-ਔਸ੍ਣ੍ਯਂ, ਭਵੇਤ੍, ਜਠਰੇ--ਉਦਰੇ ਚਾਤਿਸ਼ੈਤ੍ਯਮ੍, ਪੁਰੀਸਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਭਵਤਿ, ਸ ਪ੍ਰੇਤਤੁਲ੍ਯਃ, ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਰਣਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ|
ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀਸਂ ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਾਪ੍ਸੁ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ| ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ ਬਹੁਵਰ੍ਣਂ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਮਾਸਾਤ੍ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ||੨੯||
View original
मूत्रं पुरीषं निष्ठ्यूतं शुक्रं वाऽप्सु निमज्जति| निष्ठ्यूतं बहुवर्णं वा यस्य मासात्स नश्यति||२९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀਸਂ ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਾ ਅਪ੍ਸੁ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ-ਬ੍ਰੁਡਤਿ, ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ-ਨਿਸ੍ਠੀਵਨਂ, ਅਨੇਕਵਰ੍ਣਂ ਭਵਤਿ, ਅਸੌ ਮਾਸੇਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ|
ਗ਼ਨੀਭੂਤਮਿਵਾਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਮਿਵ ਯੋ ਗ਼ਨਮ੍| ਅਮੂਰ੍ਤਮਿਵ ਮੂਰ੍ਤਂ ਚ ਮੂਰ੍ਤਂ ਚਾਮੂਰ੍ਤਵਤ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍||੩੦|| ਤੇਜਸ੍ਵ੍ਯਤੇਜਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਕਸ੍ਣਮਸਚ੍ਚ ਸਤ੍| ਅਨੇਤ੍ਰਰੋਗਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਬਹੁਰੂਪਮਲਾਞ੍ਛਨਮ੍||੩੧|| ਜਾਗ੍ਰਦ੍ਰਕ੍ਸਾਂਸਿ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰੇਤਨਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧਾਨ੍| ਰੂਪਂ ਵ੍ਯਾਕਤਿ ਤਤ੍ਤਚ੍ਚ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ||੩੨|| ਸਪ੍ਤਰ੍ਸੀਣਾਂ ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਂ ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਰੂਨ੍ਧਤੀਮ੍| ਧ੍ਰੁਵਮਾਕਾਸ਼ਗਙ੍ਗਾਂ ਵਾ ਸ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਾਂ ਸਮਾਮ੍||੩੩||
View original
ग़नीभूतमिवाकाशमाकाशमिव यो ग़नम्| अमूर्तमिव मूर्तं च मूर्तं चामूर्तवत्स्थितम्||३०|| तेजस्व्यतेजस्तद्वच्च शुक्लं कृष्णमसच्च सत्| अनेत्ररोगश्चन्द्रं च बहुरूपमलाञ्छनम्||३१|| जाग्रद्रक्षांसि गन्धर्वान् प्रेतनन्यांश्च तद्विधान्| रूपं व्याकृति तत्तच्च यः पश्यति स नश्यति||३२|| सप्तर्षीणां समीपस्थां यो न पश्यत्यरून्धतीम्| ध्रुवमाकाशगङ्गां वा स न पश्यति तां समाम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਮਰਣਾਭਿਮੁਖਃ ਪੁਰੁਸੋ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਕਾਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰਘਨਾਦਿ ਘਨਾਦਿਰੂਪਂ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਘਨਾਦਿ ਵਾਘਨਾਦਿ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ| ਅਤ ਏਵੋਪਮਾਰ੍ਥਮਿਵਸ਼ਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਾਯੁਙ੍ਕ੍ਤ| ਅਘਨੋ ਘਨਃ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਘਨੀਭੂਤਃ| ਚ੍ਵਿਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਨ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ "ਚ੍ਵੌ" ਇਤੀਤ੍ਵਮ੍| ਘਨੀਭੂਤਮਿਵਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਮਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਮਿਵ ਘਨਂ ਮੇਦਿਨੀਧਰ੍ਮਮਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਮੂਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥਂ ਯਤ੍ਤਦਧਃਸ੍ਥਂ ਪਾਤਾਲਸ੍ਥਮਿਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਸ ਨਸ਼੍ਯਤੀਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਚਸ਼ਬ੍ਦੋ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮ ਇਵਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚ| ਅਮੂਰ੍ਤਂ ਚ ਵਾਤਾਦਿਕਂ ਮੂਰ੍ਤਮਿਵ-ਰੂਪਵਨ੍ਤਮਿਵ, ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਮੂਰ੍ਤਂ ਚ ਵਹ੍ਨ੍ਯਾਦਿਕਮਮੂਰ੍ਤਮਿਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਭੇਡੋਪ੍ਯਧੀਤੇ (ਇਂ.ਅ.੭)- "ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਯਾਤਿ ਵਾਯੁਰਮ੍ਬਰਗੋਚਰਃ| ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਨਾਯਾਤਿ ਦੀਪ੍ਤੋਪਿ ਤਸ੍ਯਾ ਯੁਃਕ੍ਸਯਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਤੇਜਸ੍ਵਿ-ਯਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਕਂ ਭਾਸ੍ਵਰਂ, ਤਦਤੇਜੋ-ਨਿਸ੍ਤੇਜੋ, ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤੇਜਸ੍ਵੀਤਿ "ਅਸ੍ਮਾਯਾਮੇਧਾ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਵਿਨਿਃ| ਤਦ੍ਵਚ੍ਚੇਤਿ ਤੇਜਸ੍ਵ੍ਯਤੇਜੋਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਤੁਲ੍ਯਂ-ਤਦ੍ਵਤ੍, ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਕਸ੍ਣਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਅਸਚ੍ਚ ਯਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਸਤ੍ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਨੇਤ੍ਰੇਸੁ ਰੋਗੋ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਃ ਸ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਨੈਵ ਸੋਨੇਤ੍ਰਰੋਗੀ, ਤਿਮਿਰਾਦਿਕਮਨ੍ਤਰੇਣ ਬਹੁਰੂਪਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ-ਬਹੂਨ੍ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਾਨਾ- ਲੋਕਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੋ ਵਾ ਅਲਾਞ੍ਛਨਂ-ਅਕਲਙ੍ਕਂ, ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਏਸੁ ਚ ਘਨੀਭੂਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸੁ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੇਸੁ ਵਸ੍ਤੁਵਿਪਰ੍ਯਾਸਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵੋਦਾਹਰਣਤ੍ਵੇਨ ਰਿਸ੍ਟੇ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤੇ ਯਦਨੇਕਰਿਸ੍ਟਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਾਰ੍ਥਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਆਸਨ੍ਨਮਰਣੋ ਨਰੋ ਜਾਗ੍ਰਦੇਵ ਯਥਾਸ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਰਕ੍ਸਃਪਿਸ਼ਾਚਾਦੀਨਿ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਨ ਵਿਪਰ੍ਯਯਵਸ੍ਤੁਰੂਪਾਣਿ| ਯਤਸ੍ਤਦਾਨੀਂ ਤੈਰੇਵ ਸ ਉਪਾਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ.੧੩੦)-"ਯਮਦੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਤ੍ਪਰਾਸੁਰੁਪਾਸ੍ਯਤੇ|" ਇਤਿ| ਰਕ੍ਸਾਂਸੀਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬਹੁਰਾਕ੍ਸਸਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸੁਤਰਾਮਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਮਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਿਤੁਮ੍| ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਹਿ ਰਾਕ੍ਸਸੇ ਦਸ੍ਟੇ ਰਿਸ੍ਟਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵ| ਜਾਤੌ ਵਾ ਬਹੁਵਚਨਮ੍| ਅਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧਾਨ੍-ਰਾਕ੍ਸਸਾਦਿਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍, ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਥਾ, ਵਿਕਤਾ-ਦ੍ਰਸ੍ਟੁਂ ਦੁਃਸ਼ਕ੍ਯਾ, ਆਕਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ-ਰੂਪਸ੍ਯ, ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਵ੍ਯਾਕਤਿ, ਰਕ੍ਸਃਪਿਸ਼ਾਚਾਦਿਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਤਤ੍-ਅਨੇਕਂ, ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਯੋ ਨਰੋਰੁਨ੍ਧਤੀਂ ਸਪ੍ਤਰ੍ਸੀਣਾਂ ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਸ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ-ਸ ਤਸ੍ਯ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮ੍ਰਿਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਪ੍ਤਰ੍ਸੀਣਾਂ ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਮਿਤ੍ਯਰੁਨ੍ਧਤ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਸਪ੍ਤਰ੍ਸਿਸਮੀਪੇਰੁਨ੍ਧਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਭਵਤੀਤਿ ਵੇਦਯਤਿ| ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯੈਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੈਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ "ਅਰੁਨ੍ਧਤੀਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਚੈਵ ਸੋਮਚ੍ਛਾਯਾਂ ਮਹਾਪਥਮ੍| ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸ ਨਰਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ਪਰਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਯੋ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਤਥਾ ਆਕਾਸ਼ਗਙ੍ਗਾਂ ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਸ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਗਨ੍ਧਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਰਸਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਮਨਸਃ ਰਿਸ੍ਟਮ੍ (੩੪-੩੮) · Śloka ੩੮
ਇਦਨੀਮ੍ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰੁਤਿਮਾਚਿਖ੍ਯਾਸੁਰਾਹ ਮੇਘਤੋਯੌਘਨਿਰ੍ਘੋਸਵੀਣਾਪਣਵਵੇਣੁਜਾਨ੍| ਸ਼ਣੋਤ੍ਯਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨਸਤੋ ਨ ਸਤੋਪਿ ਵਾ||੩੪|| ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਕਰ੍ਣੌ ਸ਼ਣੁਯਾਨ੍ਨ ਯੋ ਧੁਕਧੁਕਾਸ੍ਵਨਮ੍| ਤਦ੍ਵਦ੍ਗਨ੍ਧਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਮਨ੍ਯਤੇ ਯੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍||੩੫|| ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਵਾ ਨ ਯੋ, ਯਸ਼੍ਚ ਦੀਪਗਨ੍ਧਂ ਨ ਜਿਘ੍ਰਤਿ| ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਯ ਦੋਸਾਯ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਯਾਵਿਧਿਨਾ ਰਸਾਃ||੩੬|| ਯਃ ਪਾਂਸੁਨੇਵ ਕੀਰ੍ਣਾਙ੍ਗੋ ਯੋਙ੍ਗੇ ਘਾਤਂ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਾ| ਅਨ੍ਤਰੇਣ ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਯੋਗਂ ਵਾ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍||੩੭|| ਜਾਨਾਤ੍ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਯਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਂ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੩੮|
View original
इदनीम् श्रोत्रेन्द्रियस्य विक्रुतिमाचिख्यासुराह मेघतोयौघनिर्घोषवीणापणववेणुजान्| शृणोत्यन्यांश्च यः शब्दानसतो न सतोऽपि वा||३४|| निष्पीड्य कर्णौ शृणुयान्न यो धुकधुकास्वनम्| तद्वद्गन्धरसस्पर्शान् मन्यते यो विपर्ययात्||३५|| सर्वशो वा न यो, यश्च दीपगन्धं न जिघ्रति| विधिना यस्य दोषाय स्वास्थ्यायाविधिना रसाः||३६|| यः पांसुनेव कीर्णाङ्गो योऽङ्गे घातं न वेत्ति वा| अन्तरेण तपस्तीव्रं योगं वा विधिपूर्वकम्||३७|| जानात्यतीन्द्रियं यश्च तेषां मरणमादिशेत्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਮੇਘਾਦਿਜਾਨ੍ ਵੇਣੁਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਾਂਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਾਂਸ੍ਤਥਾ ਰੂਪਾਨ੍ਮਹਤੋ ਯਃ ਪੁਰੁਸੋਸਤਃ-ਪਰੈਰਨੁਪਲਭ੍ਯਮਾਨਾਨ੍, ਸ਼ਣੋਤਿ, ਤਥਾ ਮੇਘਾਦਿਜਾਂਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ ਸਤੋ-ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਨ੍, ਨ ਸ਼ਣੋਤਿ, ਤੇਸਾਂ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਦਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਵਚਨਵਿਪਰਿਣਾਮੇਨਾਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਯੋ ਧੁਕਧੁਕਾਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕਰ੍ਣਾਵਙ੍ਗੁਲੀਭਿਰ੍ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਨ ਸ਼ਣੁਯਾਤ੍| ਤੈਰ੍ਮੇਘਾਦਿਜੈਃ ਸ਼ਬ੍ਦੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ-ਤਦ੍ਵਤ੍| ਯਥਾ-ਮੇਘਾਦਿਜਾਨ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਯੋਸਤਃ ਸ਼ਣੋਤਿ ਸਤਸ਼੍ਚ ਨ ਸ਼ਣੋਤਿ, ਤਦ੍ਵਦ੍ਯੋ ਗਨ੍ਧਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍-ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਨ ਯਥਾਵਸ੍ਤੁ- ਬਲਿ| ਤਤ੍ਰ ਗਨ੍ਧਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਯਥਾ-ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਰਸਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਯਥਾ-ਮਧੁਰਮਮ੍ਲਮਮ੍ਲਂ ਮਧੁਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਯਥਾ ਮਦੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵਸਰ੍ਵਿਕਯਾ ਗਨ੍ਧਾਦੀਨ੍ ਵਾ ਯੋਪਿ ਨ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਸੋਪਿ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਤ੍ਕਾਲਨਿਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯ ਦੀਪਸ੍ਯ ਯੋ ਗਨ੍ਧਂ ਨ ਜਿਘ੍ਰਤਿ-ਘ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਣ ਨਾਨੁਭਵਤਿ| ਵਿਧਿਨਾ-ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ, ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਰਸਾ ਯਸ੍ਯ ਦੋਸਾਯ-ਰੋਗਾਯ, ਅਵਿਧਿਨਾ-ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਿਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਯ ਸ੍ਯੁਃ| ਤਥਾ, ਯਃ ਪਾਂਸੁਨਾ-ਰਜਸੇਵ, ਕੀਰ੍ਣਾਙ੍ਗੋ-ਧੂਲਿਧੂਸਰਿਤਸ਼ਰੀਰਃ| ਯਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗੇ ਘਾਤਂ-ਹਤਿਂ, ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ| ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਮਨ੍ਤਰੇਣ-ਉਗ੍ਰਂ ਤਪੋ ਵਿਨਾ, ਯਃ ਪੁਰੁਸੋਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ-ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯੋਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵੇਤ੍ਤਿ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਗੋਚਰਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਿ ਵੇਤ੍ਤਿ, ਤਥਾ ਯੋਗਂ ਵਾ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮਨ੍ਤਰੇਣ ਯੋਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਜਾਨਾਤਿ| ਤੇਸਾਂ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ, ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਯੋਗਃ-ਚਿਤ੍ਤਵਤ੍ਤਿਨਿਰੋਧਃ, ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕੋ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮ੍ਯਗੁਪਦੇਸ਼ਃ| ਤਥਾ, ਅਨ੍ਯੋਪਿ ਯੋਗੋ-ਰਸਾਯਨਾਦਿਃ| ਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤਿ ਯੋਗੋ-ਵਿਧਿਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਰਸਾਯਨਾਞ੍ਜਨਾਦਿਨਾਪਿ ਹ੍ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦਸ੍ਯਤੇ ਦੂਰਵ੍ਯਵਹਿਤਾਦਿ|
ਅਧੁਨਾ ਖਰਵਿਕਤਿਮਾਹ | ਹੀਨੋ ਦੀਨਃ ਸ੍ਵਰੋਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਦ੍ਗਦੋਪਿ ਵਾ||੩੮|| ਸਹਸਾ ਯੋ ਵਿਮੁਹ੍ਯੋਦ੍ਵਾ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| |੩੯|
View original
अधुना खरविकृतिमाह | हीनो दीनः स्वरोऽव्यक्तो यस्य स्याद्गद्गदोऽपि वा||३८|| सहसा यो विमुह्योद्वा विवक्षुर्न स जीवति| |३९|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਃ-ਸ਼ਬ੍ਦੋ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰੇਣ ਹਿਨੋਥਵਾ ਦੀਨੋ-ਦੈਨ੍ਯਯੁਕ੍ਤੋ, ਭਵਤਿ| ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਃ-ਅਸ੍ਫੁਟੋ, ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਗਦ੍ਗਦੋ-ਘਰ੍ਘਰੋ, ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਭਵਤਿ| ਯੋ ਵਾ ਵਿਵਕ੍ਸੁਃ-ਵਕ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍, ਕਾਰਣਮਨ੍ਤਰੇਣ ਵਿਮੁਹ੍ਯੇਤ੍-ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ, ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ|
| ਸ੍ਵਰਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਬਲੀਭਾਵਂ ਹਾਨਿਂ ਚ ਬਲਵਰ੍ਣਯੋਃ||੩੯|| ਰੋਗਵਦ੍ਧਿਮਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੪੦|
View original
| स्वरस्य दुर्बलीभावं हानिं च बलवर्णयोः||३९|| रोगवृद्धिमयुक्त्या च दृष्ट्वा मरणमादिशेत्| |४०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੍ਵਰਸ੍ਯ-ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ, ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਬਲਵਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚ ਹਾਨਿਮਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਰੋਗਵਦ੍ਧਿਮਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਨਰਸ੍ਯ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਅਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
| ਅਪਸ੍ਵਰਂ ਭਾਸਮਾਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਰਣਮਾਤ੍ਮਨਃ||੪੦|| ਸ਼੍ਰੋਤਾਰਂ ਚਾਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਦੂਰਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| |੪੧|
View original
| अपस्वरं भाषमाणं प्राप्तं मरणमात्मनः||४०|| श्रोतारं चास्य शब्दस्य दूरतः परिवर्जयेत्| |४१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਵਰਾਦਪਗਤਂ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ-ਅਪਸ੍ਵਰਂ,-ਹੀਨਸ੍ਵਰਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਯੋ ਨਰੋਹਂ ਮਰਿਸ੍ਯਾਮਿ ਮਰਿਸ੍ਯਾਮੀਤ੍ਯੇਵਮਾਤ੍ਮਨੋ ਮਰਣਂ ਭਾਸਤੇ ਪਰਸ੍ਯ, ਤਂ ਤਥਾਭੂਤਂ ਦੂਰਾਦੇਵ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍-ਵੈਦ੍ਯੋ ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਤਥਾ, ਅਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ-ਅਹਂ ਮਰਿਸ੍ਯਾਮੀਤ੍ਯੇਵਂਭੂਤਸ੍ਯ ਯੋਨਰਃ ਸ਼੍ਰੋਤਾ, ਤਮਪਿ ਵੈਦ੍ਯੋ ਦੂਰਤੋ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|
ਸ੍ਵਰਾਸ਼੍ਰਯ ਰਿਸ੍ਟਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਛਾਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਰਿਸ੍ਟਮਭੀਧਿਤ੍ਸੁਰਾਹ | ਸਂਸ੍ਥਾਨੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਵਰ੍ਣੇਨ ਪ੍ਰਭਯਾਪਿ ਵਾ||੪੧|| ਛਾਯਾ ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਪਿ ਪ੍ਰੇਤ ਏਵ ਸਃ| |੪੨|
View original
स्वराश्रय रिष्टमुक्त्वा छायाश्रयं रिष्टमभीधित्सुराह | संस्थानेन प्रमाणेन वर्णेन प्रभयाऽपि वा||४१|| छाया विवर्तते यस्य स्वप्नेऽपि प्रेत एव सः| |४२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ-ਪ੍ਰਤਿਪੁਰੁਸਂ ਵਿਲਕ੍ਸਣਂ ਸਮਵਿਸਮਂ ਰੂਪਮ੍, ਆਕਤਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਯਦਿ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸਮਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਛਾਯਾ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿਸਮਾ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਤਥਾ, ਯਦਿ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਵਿਸਮਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਛਾਯਾ ਤੁ ਸਮਾ ਭਵਤਿ, ਤਦਾ ਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਤਥਾ, ਯਦਿ ਦੀਰ੍ਘਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਯ ਸਤੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਛਾਯਾ ਭਵਤਿ ਹ੍ਰਸ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਯ ਵਾ ਦੀਰ੍ਘਾ ਭਵਤਿ, ਤਦਪਿ ਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਏਵਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਚ ਛਾਯਾਵਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵੇਦ੍ਯਾ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਨਾਭਸੀ ਛਾਯਾ ਆਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾ ਛਾਯਾ ਯਾ ਵਰ੍ਣਤੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਸਾ ਵਰ੍ਣਵਿਵਤ੍ਤਿਃ| ਏਵਂ ਪਥਿਵ੍ਯਾਦਿਮਯੀਸੁ ਛਾਯਾਸੁ ਵਰ੍ਣਵਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਯੋਜ੍ਯਾ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਯਥਾਭੂਤਾ ਪ੍ਰਭਾ ਸਾਨ੍ਯਥਾਭੂਤਾ ਭਵਤਿ ਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਵਤ੍ਤਿਃ| ਏਵਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੇਨ ਯਸ੍ਯ ਛਾਯਾ ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ-ਅਨ੍ਯਥਾਭੂਤਾਨ੍ਯਥਾ| ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਪਿ ਸ ਪੁਮਾਨ੍ ਪ੍ਰੇਤ ਏਵ, ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਜਾਗ੍ਰਦਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਨ ਪ੍ਰੇਤਃ ? ਇਤਿ ਏਵਕਾਰੇਣ ਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯਾਸ੍ਯਾਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਤ੍ਵਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਸ਼੍ਚੇਨ੍ਨਰਸ੍ਯ ਛਾਯਾਯਾ ਅਨ੍ਯਥਾਭਾਵਃ, ਤਦਾਨੀਂ ਪੁਰੁਸੋ ਯਮਸਾਤ੍ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਅਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਛਾਯਾਯਾ ਦ੍ਵੈਰੂਪ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ | ਆਤਪਾਦਰ੍ਸ਼ਤੋਯਾਦੌ ਯਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਮਾਣਤਃ||੪੨|| ਛਾਯਾਙ੍ਗਾਤ੍ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯੇਤਿ ਸਾ ਪੁਨਃ| ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਭਾਸ਼੍ਰਯਾ ਯਾ ਤੁ ਸਾ ਛਾਯੈਵ ਸ਼ਰੀਰਗਾ||੪੩||
View original
अस्याश्च छायाया द्वैरूप्यं दर्शयितुमाह | आतपादर्शतोयादौ या संस्थानप्रमाणतः||४२|| छायाऽङ्गात्सम्भवत्युक्ता प्रतिच्छायेति सा पुनः| वर्णप्रभाश्रया या तु सा छायैव शरीरगा||४३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਾ ਸ਼ਰੀਰਾਦਾਤਪਾਦਰ੍ਸ਼ਤੋਯਘਤਾਦੌ ਸ਼ਰੀਰਸਂਸ੍ਥਾਨਪ੍ਰਮਾਣਾਨੁਰੂਪਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਕਰੂਪਾ, ਸਾ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਯਾ ਹਿ ਨ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਭੇ ਆਸ਼੍ਰਯਃ| ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਭੇ ਆਸ਼੍ਰਯਸ਼੍ਚ੍ਛਾਯਾਯਾਃ, ਸਾ ਸ਼ਰੀਰਗੈਵ-ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੈਵ, ਛਾਯਾ| ਨ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾਵਚ੍ਛਰੀਰਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤਪਾਦਰ੍ਸ਼ਤੋਯਾਦੌ ਕੁਤ੍ਰਚਿਦਪਯਾਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਕਰੂਪਤਯਾ|
ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਛਿਨ੍ਨਾ ਭਿਨ੍ਨਾਧਿਕਾਕੁਲਾ| ਵਿਸ਼ਿਰਾ ਦ੍ਵਿਸ਼ਿਰਾ ਜਿਹ੍ਮਾ ਵਿਕਤਾ ਯਦਿ ਵਾਨ੍ਯਥਾ||੪੪|| ਤਂ ਸਮਾਪ੍ਤਾਯੁਸਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਨ ਚੇਲ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾ| ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾਮਯੀ ਯਸ੍ਯ ਨ ਚਾਕ੍ਸ੍ਣੀਕ੍ਸ੍ਯੇਤ ਕਨ੍ਯਕਾ||੪੫||
View original
भवेद्यस्य प्रतिच्छाया छिन्ना भिन्नाऽधिकाऽऽकुला| विशिरा द्विशिरा जिह्मा विकृता यदि वाऽन्यथा||४४|| तं समाप्तायुषं विद्यान्न चेल्लक्ष्यनिमित्तजा| प्रतिच्छायामयी यस्य न चाक्ष्णीक्ष्येत कन्यका||४५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਛਿਨ੍ਨਾ-ਦ੍ਵਿਧਾ, ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਅਥਵਾ ਭਿਨ੍ਨਾਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਚ੍ਚਿਦ੍ਰੇਵ ਯਸ੍ਯ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯਾਧਿਕਾ ਦਸ਼੍ਯਤੇ-ਨ ਯਥਾ ਪ੍ਰਮਾਣਾ| ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਆਕੁਲਾ-ਚਲਸ੍ਵਰੂਪਾ ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾ, ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਿਰਾ-ਸ਼ਿਰੋਰਹਿਤਾ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਸ਼ਿਰਾ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਜਿਹ੍ਮਾ-ਕੁਟਿਲਾ| ਵਿਕਤੇਤਿ ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਦਨ੍ਯਥਾ ਅਨ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਯਸ੍ਯ ਵਿਕਤਾ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਆਤਾਪਾਦਰ੍ਸ਼ਤੋਯਾਦੌ, ਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਵ, ਸਮਾਪ੍ਤਾਯੁਸਂ-ਕ੍ਸੀਣਜੀਵਿਤਂ, ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਨ ਚੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਕ੍ਸਯਿਤੁਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਸ਼ਕ੍ਯਂ-ਲਕ੍ਸ੍ਯਮ੍| ਸ਼ਕ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕਤ੍ਯਃ| ਲਕ੍ਸ੍ਯਂ ਚ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਥਾਵਿਧਾਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦ੍ਵਿਕਤਾਜ੍ਜਾਤਾ [ਪ੍ਰਤਿ] ਚ੍ਛਾਯਾ ਯਦਿ ਨ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਨਾਨ੍ਯਥਾ| ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾਮਯੀ ਕਨ੍ਯਕਾ-ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਕੁਮਾਰਿਕੇਤਿ ਯਾ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ, ਸਾਕ੍ਸ੍ਣਿ-ਨੇਤ੍ਰੇ, ਯਸ੍ਯ ਨੇਕ੍ਸ੍ਯੇਤ-ਨੋਪਲਭ੍ਯੇਤ, ਤਂ ਸਮਾਪ੍ਤਾਯੁਸਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਖ਼ਾਦੀਨਾਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚ ਛਾਯਾਃ ,ਨਾਭਸੀ ਛਾਯਾ ,ਵਾਯਵੀ ਛਾਯਾ ,ਆਗ੍ਨੇਯੀ ਛਾਯਾ ,ਆਮ੍ਭਸੀ ਛਾਯਾ, ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ ਛਾਯਾ (੪੬-੪੮) · Śloka ੪੮
ਇਦਾਨੀਂ ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਭੂਤਸ੍ਯ ਯਾਦਸ਼ੀ ਛਾਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਾਂ ਕਥਯਿਤੁਮਾਹ ਖਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਛਾਯਾ ਵਿਵਿਧਲਕ੍ਸਣਾਃ| ਨਾਭਸੀ ਨਿਰ੍ਮਲਾਨੀਲਾ ਸਸ੍ਨੇਹਾ ਸਪ੍ਰਭੇਵ ਚ||੪੬|| ਵਾਤਾਦ੍ਰਜੋਰੁਣਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਭਸ੍ਮਰੂਕ੍ਸਾ ਹਤਪ੍ਰਭਾ| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਾ ਤ੍ਵਾਗ੍ਨੇਯੀ ਦੀਪ੍ਤਾਭਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਪ੍ਰਿਯਾ||੪੭|| ਸ਼ੁਦ੍ਧਵੈਦੂਰ੍ਯਵਿਮਲਾ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਤੋਯਜਾ ਸੁਖਾ| ਸ੍ਥਿਰਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਘਨਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ||੪੮||
View original
इदानीं यस्य महाभूतस्य यादृशी छाया स्यात्, तां कथयितुमाह खादीनां पञ्च पञ्चानां छाया विविधलक्षणाः| नाभसी निर्मलाऽऽनीला सस्नेहा सप्रभेव च||४६|| वाताद्रजोऽरुणा श्यावा भस्मरूक्षा हतप्रभा| विशुद्धरक्ता त्वाग्नेयी दीप्ताभा दर्शनप्रिया||४७|| शुद्धवैदूर्यविमला सुस्निग्धा तोयजा सुखा| स्थिरास्निग्धा घना शुद्धा श्यामा श्वेता च पार्थिवी||४८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਖਾਦੀਨਾਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚ ਛਾਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਨਨੁ, ਖਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਾਚ੍ਛਾਯਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਰ੍ਥਾਲ੍ਲਬ੍ਧਮੇਵ| ਤਤ੍ਕਿਂ ਪਞ੍ਚਗ੍ਰਹਣੇਨ ? ਅਸ੍ਤ੍ਵੇਵੈਤਤ੍| ਕਿਨ੍ਤੁ ਯਥਾ ਖਾਦਿਭ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਭ੍ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਕਂ ਭੂਤੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸਭੇਦਾਚ੍ਚਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍, ਤਥਾ ਛਾਯਾਨਾਮਪ੍ਯੇਕਤ੍ਵਂ ਭੂਤੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸਭੇਦਾਚ੍ਚਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਮਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯੇਤ, ਤਦਾਸ਼ਙ੍ਕਾਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਞ੍ਚਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਪਞ੍ਚੈਵ ਛਾਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਨੋਨਾਧਿਕਾ ਇਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਸ਼੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ? ਵਿਵਿਧਲਕ੍ਸਣਾਃ,-ਵਿਵਿਧਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਯਾਸਾਂ ਤਾ ਏਵਮ੍| ਆਕਾਸ਼ਜਾ ਛਾਯਾ ਨਿਰ੍ਮਲਾ-ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ| ਤਥਾ, ਆਨੀਲਾ-ਈਸਨ੍ਨੀਲਾ, ਇਤ੍ਯਾਕਾਰਪ੍ਰਸ਼੍ਲੇਸੋਤ੍ਰ ਵੇਦ੍ਯਃ| "ਸ਼ੁਦ੍ਧਵੈਦੂਰ੍ਯਵਿਮਲਾ" ਹਿ "ਤੋਯਜਾ" (ਸ਼੍ਲੋ.੪੮) ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਤਥਾ, ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ| ਸਪ੍ਰਭੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸ਼ੋਭਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਏਤਦੇਵ ਸ੍ਫੁਟਯਿਤੁਮਿਵਸ਼ਬ੍ਦਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਪ੍ਰਾਯੁਙ੍ਕ੍ਤ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਛਾਯਾਪ੍ਰਭਯੋਰ੍ਭਿਨ੍ਨਵਿਸਯਤ੍ਵਾਦਨੁਪਪਨ੍ਨਮੇਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਭੇਦਸ਼੍ਚਾਨਯੋਰਧੁਨੈਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ.੫੧)|ਵਾਤਾਦ੍ਰਜੋਰੁਣਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ ਛਾਯਾ ਭਵਤਿ| ਆਗ੍ਨੇਯੀ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾ, ਦੀਪ੍ਤਾਭਾ, ਤਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਂਵਿਧਾ, ਭਵਤਿ| ਤੋਯਜਾ ਛਾਯਾ ਨਿਰ੍ਮਲਵੈਦੂਰ੍ਯਵਿਮਲਾ, ਸੁਸ੍ਠੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ, ਸੁਖਾ-ਸੁਖਾਵਹਾ| ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ ਛਾਯਾ ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ| ਨਨੁ, ਚ, ਅਗ੍ਨਿਜਲਭੁਵਾਂ ਸ੍ਵਯਂ ਵਰ੍ਣਾਦਿਯੋਗਾਦਾਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਦਿਕਾਨਾਂ ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਕਤ੍ਵਮੁਪਪਨ੍ਨਮ੍| ਨਭੋਮਾਰੁਤਯੋਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਯਂ ਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯਯੋਗਾਤ੍ਕਥਂ ਤਚ੍ਛਾਯਾਨਾਂ ਵਰ੍ਣਾਦਿਯੋਗੋ ਯੁਜ੍ਯੇਤ ? ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਤਾਨ੍ ਬ੍ਰੂਮਹੇ| ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੁਫਲਸ੍ਯਾਦੋਸਃ| ਤਥਾ ਹਿ,-ਮਧੁਰਾਦਯੋ ਰਸਾਃ ਕਾਲਾਦਮੂਰ੍ਤਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤੋ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾ, ਤਥਾ ਤਚ੍ਛਾਯੇ ਅਪ੍ਯੇਤੇ ਭਵਿਸ੍ਯਤਃ| ਤਤ੍ਰ ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਦਿਸਹਾਯਂ ਨਭਸ਼੍ਚ੍ਛਾਯਾਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨਾਭਸੀਤਿ ਯੁਜ੍ਯਤ ਏਵ| ਏਵਂ ਵਾਯਵ੍ਯਾਮਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍|
ਇਦਾਨੀਮਾਸਾਂ ਛਾਯਾਨਾਂ ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਮਾਹ ਵਾਯਵੀ ਰੋਗਮਰਣਕ੍ਲੇਸ਼ਾਯਾਨ੍ਯਾਃ ਸੁਖੋਦਯਾਃ| |੪੯|
View original
इदानीमासां छायानां गुणनिर्देशमाह वायवी रोगमरणक्लेशायान्याः सुखोदयाः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਾਯਵੀ ਛਾਯਾ ਰੋਗਾਦ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜਾਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਾਃ-ਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ, ਛਾਯਾਃ ਸੁਖੋਦਯਾਃ-ਸੁਖਾਵਹਾਃ|
| ਪ੍ਰਭੋਕ੍ਤਾ ਤੈਜਸੀ ਸਰ੍ਵਾ, ਸਾ ਤੁ ਸਪ੍ਤਵਿਧਾ ਸ੍ਮਤਾ||੪੯|| ਰਕ੍ਤਾ ਪੀਤਾ ਸਿਤਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਹਰਿਤਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਸਿਤਾ| |੫੦|
View original
| प्रभोक्ता तैजसी सर्वा, सा तु सप्तविधा स्मृता||४९|| रक्ता पीता सिता श्यावा हरिता पाण्डुराऽसिता| |५०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪ੍ਰਭਾ ਸਰ੍ਵਾ-ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਪਿ, ਤੈਜਸੀ-ਆਗ੍ਨੇਯੀ, ਉਕ੍ਤਾ-ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਦ੍ਭਿਃ ਸ੍ਮਤਾ| ਤਦੇਵ ਸਪ੍ਤਵਿਧਤ੍ਵਮਾਹ-ਰਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ|
| ਤਾਸਾਂ ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਿਕਾਸਿਨ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਵਿਮਲਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ||੫੦|| ਤਾਃ ਸ਼ੁਭਾ, ਮਲਿਨਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁਭੋਦਯਾਃ| |੫੧|
View original
| तासां याः स्युर्विकासिन्यः स्निग्धाश्च विमलाश्च याः||५०|| ताः शुभा, मलिना रूक्षाः सङ्क्षिप्ताश्चाशुभोदयाः| |५१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਾਸਾਂ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯਾਤ੍, ਯਾਃ ਪ੍ਰਭਾ ਵਿਕਾਸਿਨ੍ਯਃ-ਪ੍ਰਸਤਾ ਇਵ, ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਿਮਲਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯੁਃ, ਤਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ-ਕਲ੍ਯਾਣਕਾਰਿਣ੍ਯਃ| ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਲਿਨਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਾ ਅਸ਼ੁਭੋਦਯਾਃ-ਅਮਾਙ੍ਗਲ੍ਯਕਾਰਿਣ੍ਯਃ|
ਛਾਯਾਪ੍ਰਭਯੋਰਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ | ਵਰ੍ਣਮਾਕ੍ਰਾਮਤਿ ਛਾਯਾ ਪ੍ਰਭਾ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨੀ||੫੧||
View original
छायाप्रभयोरन्यत्वं प्रदर्शयितुं लक्षणमाह | वर्णमाक्रामति छाया प्रभा वर्णप्रकाशिनी||५१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਛਾਯਾ ਰਕ੍ਤਾਦਿਵਰ੍ਣਮਾਕ੍ਰਾਮਤਿ-ਪਰਿਭੂਯਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਪ੍ਰਭਾ ਤੁ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨੀ-ਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਿਤੁਂ ਸ਼ੀਲਮਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨੀ|
ਤਥੇਦਮਪਿ ਛਾਯਾਪ੍ਰਭਯੋਰਨ੍ਯਤ੍ਵੇ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ ਆਸਨ੍ਨੇ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਛਾਯਾ ਵਿਕਸ੍ਟੇ ਭਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ| ਨਾਚ੍ਛਾਯੋ ਨਾਪ੍ਰਭਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚਿਹ੍ਨਯਨ੍ਤਿ ਤੁ||੫੨|| ਨਣਾਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਕਾਲੇ ਛਾਯਾਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| |੫੩|
View original
तथेदमपि छायाप्रभयोरन्यत्वे लक्षणमाह आसन्ने लक्ष्यते छाया विकृष्टे भा प्रकाशते| नाच्छायो नाप्रभः कश्चिद्विशेषाश्चिह्नयन्ति तु||५२|| नृणां शुभाशुभोत्पत्तिं काले छायासमाश्रयाः| |५३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਨਿਕਟੇ ਛਾਯਾ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਭਾ ਪੁਨਰ੍ਵਿਕਸ੍ਟੇ-ਦੂਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ-ਦੂਰਾਦਵਭਾਸਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਥਾ-ਪਾਸਾਣਾਦਿਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਨਾਮਪਿ ਪਰ੍ਵਤਾਦਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਦੂਰਾਦ੍ਵਿਲਕ੍ਸਣੈਵ ਕਾਨ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ| ਏਵਂ ਛਾਯਾਪ੍ਰਭਯੋਰਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯ ਤਯੋਰੇਵ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਕਸ਼੍ਚਿਦਪਿ ਪੁਰੁਸਸ਼੍ਚ੍ਛਾਯਾਰਹਿਤਃ ਪ੍ਰਭਾਹੀਨਸ਼੍ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਨਣਾਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਕਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੇ ਚਿਹ੍ਨਯਨ੍ਤਿ-ਵ੍ਯਞ੍ਜਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ? ਛਾਯਾਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਃ-ਛਾਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ|
Adhikarana ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਤੋ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਹਿਤਮਸ਼੍ਨਤਃ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਅਲ੍ਪਾਸ਼ਿਨਃ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਬਹ੍ਵਾਸ਼ਿਨਃ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਕਫਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਸ਼੍ਵਾਸੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਵਤਃ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਸ਼ਿਰੋਵਿਕ੍ਸੇਪਵਤਃ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਸ੍ਰੁਤਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਉਤ੍ਥਾਪ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਉਤ੍ਤਾਨਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਜਿਗ਼ਕ੍ਸਾਵਤਃ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਅਹਾਸ੍ਯਹਾਸਿਨਃ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਉਤ੍ਤਰੌਸ੍ਠਲਿਹਤਃ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਛਾਯਾਭਿਦ੍ਰਵਵਤਃ ਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਭਿਸਗਾਦਿਦ੍ਵੇਸਵਤਃ ਰਿਸ੍ਟਮ੍ (੫੩-੬੧) · Śloka ੬੧
| ਨਿਕਸਨ੍ਨਿਵ ਯਃ ਪਾਦੌ ਚ੍ਯੁਤਾਂਸਃ ਪਰਿਸਰ੍ਪਤਿ||੫੩|| ਹੀਯਤੇ ਬਲਤਃ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਯੋਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨਨ੍ ਹਿਤਂ ਬਹੁ| ਯੋਲ੍ਪਾਸ਼ੀ ਬਹੁਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋ ਬਹ੍ਵਾਸ਼ੀ ਚਾਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਵਿਟ੍||੫੪|| ਯੋ ਵਾਲ੍ਪਾਸ਼ੀ ਕਫੇਨਾਰ੍ਤੋ ਦੀਰ੍ਗ਼ਂ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਚੇਸ੍ਟਤੇ| ਦੀਰ੍ਗ਼ਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸ੍ਯ ਯੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪਰਿਤਾਮ੍ਯਤਿ||੫੫|| ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਚ ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਸ਼ਿਰੋ ਵਿਕ੍ਸਿਪਤੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਯੋਞ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਪਾਣਿਕੌ||੫੬|| ਯੋ ਲਲਾਟਾਤ੍ਸ੍ਰੁਤਸ੍ਵੇਦਃ ਸ਼੍ਲਥਸਨ੍ਧਾਨਬਨ੍ਧਨਃ| ਉਤ੍ਥਾਪ੍ਯਮਾਨਃ ਸਮ੍ਮੁਹ੍ਯੇਦ੍ਯੋ ਬਲੀ ਦੁਰ੍ਬਲੋਪਿ ਵਾ||੫੭|| ਉਤ੍ਤਾਨ ਏਵ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਯਃ ਪਾਦੌ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ| ਸ਼ਯਨਾਸਨਕੁਡ੍ਯਾਦੇਰ੍ਯੋਸਦੇਵ ਜਿਗ਼ਕ੍ਸਤਿ||੫੮|| ਆਹਾਸ੍ਯਹਾਸੀ ਸਮ੍ਮੁਹ੍ਯਨ੍ ਯੋ ਲੇਢਿ ਦਸ਼ਨਚ੍ਛਦੌ| ਉਤ੍ਤਰੌਸ੍ਠਂ ਪਰਿਲਿਹਨ੍ ਫੂਤ੍ਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕਰੋਤਿ ਯਃ||੫੯|| ਯਮਭਿਦ੍ਰਵਤਿ ਚ੍ਛਾਯਾ ਕਸ੍ਣਾ ਪੀਤਾਰੁਣਾਪਿ ਵਾ| ਭਿਸਗ੍ਭੇਸਜਪਾਨਾਨ੍ਨਗੁਰੁਮਿਤ੍ਰਦ੍ਵਿਸਸ਼੍ਚ ਯੇ||੬੦|| ਵਸ਼ਗਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵੈਤੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਮਵਰ੍ਤਿਨਃ| |੬੧|
View original
| निकषन्निव यः पादौ च्युतांसः परिसर्पति||५३|| हीयते बलतः शश्वद्योऽन्नमश्नन् हितं बहु| योऽल्पाशी बहुविण्मूत्रो बह्वाशी चाल्पमूत्रविट्||५४|| यो वाऽल्पाशी कफेनार्तो दीर्ग़ं श्वसिति चेष्टते| दीर्ग़मुच्छ्वस्य यो ह्रस्वं निःश्वस्य परिताम्यति||५५|| ह्रस्वं च यः प्रश्वसिति व्याविद्धं स्पन्दते भृशम्| शिरो विक्षिपते कृच्छ्राद्योऽञ्चयित्वा प्रपाणिकौ||५६|| यो ललाटात्स्रुतस्वेदः श्लथसन्धानबन्धनः| उत्थाप्यमानः सम्मुह्येद्यो बली दुर्बलोऽपि वा||५७|| उत्तान एव स्वपिति यः पादौ विकरोति च| शयनासनकुड्यादेर्योऽसदेव जिग़ृक्षति||५८|| आहास्यहासी सम्मुह्यन् यो लेढि दशनच्छदौ| उत्तरौष्ठं परिलिहन् फूत्कारांश्च करोति यः||५९|| यमभिद्रवति च्छाया कृष्णा पीताऽरुणाऽपि वा| भिषग्भेषजपानान्नगुरुमित्रद्विषश्च ये||६०|| वशगाः सर्व एवैते विज्ञेयाः समवर्तिनः| |६१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਨਿਕਸਨ੍-ਗ਼ਰ੍ਸਯਨ੍ਨਿਵ, ਯਃ ਪਾਦੌ ਚ੍ਯੁਤਾਂਸਃ-ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਂਸਃ ਸਨ੍, ਭੂਮੌ ਪਰਿਸਰ੍ਪਤਿ| ਤਥਾ, ਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਵਰ੍ਤਿਨੋ ਵਸ਼ਗਾ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍; ਅਨ੍ਤਦੀਪਕਾਲਙ੍ਕਾਰਤ੍ਵਾਦਸ੍ਯ| ਤਥਾ, ਯੋਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨਨ੍-ਭਕ੍ਤਂ ਭਕ੍ਸਯਨ੍, ਬਲਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਹੀਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮਨ੍ਨਮ੍ ? ਹਿਤਂ-ਪਥ੍ਯਮ੍| ਬਹੁ-ਭੂਰਿ| ਯੋਲ੍ਪਾਸ਼ੀ ਬਹੁਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਬਹ੍ਵਾਸ਼ੀ-ਬਹ੍ਵਸ਼੍ਨਾਤਿ, ਨਿਤ੍ਯਮਲ੍ਪਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼੍ਚ| ਯਸ਼੍ਚਾ(ਯੋ ਵਾ)ਲ੍ਪਾਸ਼ੀ ਕਫੇਨਾਰ੍ਤਃ-ਪੀਡਿਤੋ, ਦੀਰ੍ਗ਼ਂ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ-ਬਹੁਸ਼੍ਵਾਸਂ ਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਤਥਾ, ਚੇਸ੍ਟਤੇ-ਪਰਿਲੁਠਤਿ| ਤਥਾ, ਯੋ ਦੀਰ੍ਗ਼ਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸ੍ਯ-ਬਹੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ-ਅਲ੍ਪਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਵਤ੍ਯਾਨ੍ਤਃਕਤ੍ਵਾ, ਪਰਿਤਾਮ੍ਯਤਿ-ਦੁਃਖ਼ਾਯਤੇ| ਯਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਸਿਤਿ| ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਂ-ਵਿਸਮਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਨਾਡੀਭਿਃ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਭਸ਼ਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ੍ਫੁਰਤਿ| ਯਃ ਪ੍ਰਪਾਣਿਕੌ-ਪਾਣ੍ਯੋਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭਾਗਸ੍ਥਿਤਾਵਵ ਯਵਵਿਸ਼ੇਸੌ, ਅਞ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ-ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯ, ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸ਼ਿਰੋ-ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਵਿਕ੍ਸਿਪਤੇ| ਯੋ ਲਲਾਟਾਤ੍-ਅਲਿਕਾਤ੍, ਸ੍ਰੁਤਸ੍ਵੇਦਃ ਸਨ੍ ਸ਼ਿਥਿਲਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧੋ ਭਵਤਿ| ਯ ਉਤ੍ਥਾਪ੍ਯਮਾਨੋ ਬਲੀ ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਵਾ ਸਮ੍ਮੁਹ੍ਯੇਤ੍-ਮੋਹਮੁਪੈਤਿ| ਯ ਉਤ੍ਤਾਨ ਏਵ-ਜਾਤੁਚਿਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਨ, ਸ੍ਵਪਿਤਿ| ਯਸ਼੍ਚ ਪਾਦੌ ਵਿਕਰੋਤਿ-ਵਿਕਤਿ ਨਯਤਿ| ਯਃ ਸ਼ਯਨਾਦੇਰਸਤ੍-ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮੇਵ ਵਸ੍ਤੁ, ਗ੍ਰਹੀਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ| ਯਃ ਅਹਾਸ੍ਯੇ-ਹਾਸ੍ਯਵਿਸਯਾਭਾਵੇਪਿ, ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਹਸਨ੍ ਸਮ੍ਮੁਹ੍ਯਨ੍ ਦਸ਼ਨਚ੍ਛਦੌ ਲੇਢਿਜਿਹ੍ਵਯਾ ਪਰਿਮਸ਼ਤਿ| ਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੌਸ੍ਠਂ ਪਰਿਲਿਹਨ੍ ਫੂਤ੍ਕਾਰਾਨ੍-ਨਾਨਾਵਿਧਾਨ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍, ਕਰੋਤਿ| ਯਂ-ਨਰਂ, ਛਾਯਾਭਿਦ੍ਰਵਤਿ-ਅਭਿਭਵਤਿ| ਕੀਦਸ਼ੀ ? ਕਸ੍ਣਾ ਪੀਤਾਰੁਣਾਪਿ ਵਾ| ਯੇ ਚ ਭਿਸਗਾਦਿਦ੍ਵਿਸਃ| ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਵਰ੍ਤਿਨੋ ਵਸ਼ਗਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਸਮਂਵਰ੍ਤਤੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇਸੌ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਮਵਰ੍ਤੀ,-ਯਮਃ| ਸਰ੍ਵ ਏਵੇਤ੍ਯੇਤਤ੍ "ਨਿਕਸਨ੍ਨਿਵ ਯਃ ਪਾਦੌ" ਇਤ੍ਯਤ ਆਰਭ੍ਯ ਯਾਵਤ੍ "ਭਿਸਗ੍ਭੇਸਜਪਾਨਾਨ੍ਨਗੁਰੁਮਿਤ੍ਰਦ੍ਵਿਸਸ਼੍ਚ ਯੇ|" ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਰ੍ਥਮ੍|
(ਗ੍ਰੀਵਾਲਲਾਟਹਦਯਂ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍||੬੧|| ਉਸ੍ਣੋਪਰਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾਃ| ) |ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸ੍ਵਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ| ਯਂ ਵਿਸ਼ਂਤਿ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯੇਨਂ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਜ੍ਵਰਪੁਰਃਸਰਃ]||੧||
View original
(ग्रीवाललाटहृदयं यस्य स्विद्यति शीतलम्||६१|| उष्णोऽपरः प्रदेशश्च शरणं तस्य देवताः| ) |पूर्वरूपाणि सर्वाणि ज्वरादिष्वतिमात्रया| यं विशंति विशत्येनं मृत्युर्ज्वरपुरःसरः]||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
(ਯਸ੍ਯ ਗ੍ਰੀਵਾਦਿਕਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਸਤ੍ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ-ਸ੍ਵੇਦਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ, ਅਪਰਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਃ, ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰਣਂ-ਰਕ੍ਸਣਂ, ਦੇਵਤਾ ਨਾਨ੍ਯਤ੍|)
| ਯੋਣੁਜ੍ਯੋਤਿਰਨੇਕਾਗ੍ਰੋ ਦੁਃਚ੍ਛਾਯੋ ਦੁਰ੍ਮਨਾਃਸਦਾ||੬੨|| ਬਲਿ ਬਲਿਭਤੋ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਣੀਤਂ ਨੋਪਭੁਞ੍ਜਤੇ| ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ ਯੋ ਮੇਧਾਂ ਸ਼ੋਭਾਮੁਪਚਯਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍||੬੩|| ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਤੋ ਵਾ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਸ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਮਕ੍ਸਯਮ੍| |੬੪|
View original
| योऽणुज्योतिरनेकाग्रो दुःच्छायो दुर्मनाःसदा||६२|| बलि बलिभृतो यस्य प्रणीतं नोपभुञ्जते| निर्निमित्तं च यो मेधां शोभामुपचयं श्रियम्||६३|| प्राप्नोत्यतो वा विभ्रंशं स प्राप्नोति यमक्षयम्| |६४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਃ ਪੁਮਾਨਣੁਜ੍ਯੋਤਿਃ-ਸ੍ਤੋਕਦਕ੍, ਕੇਚਿਤ੍ਤ੍ਵਲ੍ਪਤੇਜਾ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਤਥਾ, ਅਨੇਕਾਗ੍ਰੋ-ਵ੍ਯਾਕੁਲਚੇਤਾਃ| ਦੁਃਚ੍ਛਾਯੋ-ਵਿਵਰ੍ਣਚ੍ਛਾਯੋ ਨਿਨ੍ਦਿਤਕਾਨ੍ਤਿਰ੍ਵਾ| ਦੁਰ੍ਮਨਾਃ ਸਦਾ-ਸਤਤਮੇਵ ਸ਼ੋਕਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਬਲਿਂ ਪ੍ਰਣੀਤਂ-ਤਨ੍ਨਾਮੋਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਂ, ਬਲਿਭਤੋ-ਬਲਿਭੁਜੋ ਵਾਯਸਾਦਯੋ, ਨੋਪਭੁਞ੍ਜਤੇ-ਨ ਖਾਦਨ੍ਤਿ, ਸ ਯਮਕ੍ਸਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਬਲਿਭਤ ਇਤ੍ਯਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਕਿਲਕਾਕਾ ਅਪਿ ਨਾਦਨ੍ਤਿ ਕਿਂ ਪੁਨਰਨ੍ਯੇ ? ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਯੋ ਨਰੋ ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਮੇਧਾਦਿਜਨਨਰਸਾਯਨਾਦਿਕਾਰਣਮਨ੍ਤਰੇਣ ਮੇਧਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਅਤੋ ਵਾ-ਮੇਧਾਦਿਭ੍ਯੋ, ਭ੍ਰਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਸੋਨ੍ਤਕਗਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਸ਼੍ਰੀਰਤ੍ਰ ਘਨਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਵਾ| ਉਪਚਯਃ-ਸ਼ਰੀਰਪੁਸ੍ਟਿਃ|
| ਗੁਣਦੋਸਮਯੀ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯ ਵਾ||੬੪|| ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਤਿਃ ਪਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| |੬੫|
View original
| गुणदोषमयी यस्य स्वस्थस्य व्याधितस्य वा||६४|| यात्यन्यथात्वं प्रकृतिः पण्मासान्न स जीवति| |६५|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਗੁਣਮਯੀ-ਸਤ੍ਵਾਦਿਮਯੀ, ਪ੍ਰਕਤਿਰ੍ਦੋਸਮਯੀ-ਵਾਤਾਦਿਮਯੀ, ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਵਾਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ-ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਹਿਤ੍ਵਾ, ਸਸਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਜੀਵਤਿ|
| ਭਕ੍ਤਿਃ ਸ਼ੀਲਂ ਸ੍ਮਤਿਸ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬਲਮਹੇਤੁਕਮ੍||੬੫|| ਸਡੇਤਾਨਿ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਮਾਸੈਰ੍ਮਰਿਸ੍ਯਤਃ| |੬੬|
View original
| भक्तिः शीलं स्मृतिस्त्यागो बुद्धिर्बलमहेतुकम्||६५|| षडेतानि निवर्तन्ते षड्भिर्मासैर्मरिष्यतः| |६६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਮਾਸੈਰ੍ਮਰਿਸ੍ਯਤੋ ਨਰਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸਟ੍ ਅਹੇਤੁਕਂ-ਕਾਰਣਮਨ੍ਤਰੇਣ, ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ| ਅਹੇਤੁਕਮਿਤਿ ਨਿਵਰ੍ਤਨਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਸਡਿਤਿ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਦਾ ਸਡਪਿ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨੈਕੈਕਂ, ਤਦਾ ਰਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
| ਮਤ੍ਤਵਦ੍ਗਤਿਵਾਕ੍ਕਮ੍ਪਮੋਹਾ ਮਾਸਾਨ੍ਮਰਿਸ੍ਯਤਃ||੬੬||
View original
| मत्तवद्गतिवाक्कम्पमोहा मासान्मरिष्यतः||६६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਮਾਸੇਨ ਮਰਿਸ੍ਯਤੋ ਮਤ੍ਤਵਤ੍-ਮਤ੍ਤਸ੍ਯੇਵ, ਗਤਿਵਾਕ੍ਕਮ੍ਪਮੋਹਾ ਭਵਨ੍ਤਿ|
ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯਜਾਨਨ੍ ਸਡਹਾਤ੍ਕੇਸ਼ਲੁਞ੍ਚਨਵੇਦਨਾਮ੍| ਨ ਯਾਤਿ ਯਸ੍ਯ ਚਾਹਾਰਃ ਕਣ੍ਠਂ ਕਣ੍ਠਾਮਯਾਦਤੇ||੬੭||
View original
नश्यत्यजानन् षडहात्केशलुञ्चनवेदनाम्| न याति यस्य चाहारः कण्ठं कण्ठामयादृते||६७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਕਚੋਤ੍ਪਾਟਨਪੀਡਾਮਵਿਨ੍ਦਨ੍ ਸਡਹਾਨ੍ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਯਸ੍ਯਾਹਾਰਃ ਕਣ੍ਠਾਮਯਂ ਵਿਨਾ ਕਣ੍ਠਂ ਨ ਯਾਤਿ, ਸ ਚ ਸਡਹਾਨ੍ਤਰੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ|
ਪ੍ਰੇਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤੀਪਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰੇਤਾਕਤਿਰੁਦੀਰ੍ਯਤੇ| ਯਸ੍ਯ ਨਿਦ੍ਰਾ ਭਵੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾ ਨੈਵ ਵਾ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੬੮||
View original
प्रेष्याः प्रतीपतां यान्ति प्रेताकृतिरुदीर्यते| यस्य निद्रा भवेन्नित्या नैव वा न स जीवति||६८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪ੍ਰੇਸ੍ਯਾਃ-ਭਤ੍ਯਾਃ, ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤੀਪਤਾਂ-ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ, ਯਾਨ੍ਤਿ, ਸ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੇਤਾਕਾਰ ਉਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਸੋਪਿ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ-ਸਤਤਂ, ਨਿਦ੍ਰਾ ਭਵਤਿ, ਯਸ੍ਯ ਨੈਵ ਵਾ-ਨ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਭਵਤਿ, ਸੋਪਿ ਨ ਜੀਵਤਿ|
ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਾਪੂਰ੍ਯਤੇਸ਼੍ਰੂਣਾਂ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਸ਼੍ਵਰਣੌ ਭਸ਼ਮ੍| ਚਕ੍ਸੁਸ਼੍ਚਾਕੁਲਤਾਂ ਯਾਤਿ ਯਮਰਾਜ੍ਯਂ ਗਮਿਸ੍ਯਤਃ||੬੯||
View original
वक्त्रमापूर्यतेऽश्रूणां स्विद्यतश्वरणौ भृशम्| चक्षुश्चाकुलतां याति यमराज्यं गमिष्यतः||६९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰੂਣਾਂ-ਅਸ਼੍ਰੁਸ੍ਰੋਤਸਾਂ, ਮੁਖਂ (ਵਕ੍ਰਂ)- ਦ੍ਵਾਰਂ, ਆਪੂਰ੍ਯਤੇ ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਚਰਣੌ-ਭਸ਼ਂ-ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ, ਨਿਰ੍ਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਃ ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਚਕ੍ਸੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਮਰਾਜ੍ਯਂ ਯਾਸ੍ਯਤੋ ਨਯਨਮਾਕੁਲਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ|
ਯੈਃ ਪੁਰਾ ਰਮਤੇ ਭਾਵੈਰਰਤਿਸ੍ਤੈਰ੍ਨ ਜੀਵਤਿ| |੭੦|
View original
यैः पुरा रमते भावैररतिस्तैर्न जीवति| |७०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯੈਰ੍ਭਾਵੈਃ-ਪਦਾਰ੍ਥੈਃ, ਪੁਰਾ-ਪੂਰ੍ਵਂ, ਰਮਤੇ-ਸੁਖਾਯਤੇ, ਤੈਃ ਪਦਾਰ੍ਥੈਰ੍ਨ ਰਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਯਸ੍ਯ, ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ|
| ਸਹਸਾ ਜਾਯਤਿ ਯਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰਃ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਃ||੭੦|| ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਵਾ ਸਹਸਾ, ਸਹਸਾ ਸ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ| |੭੧|
View original
| सहसा जायति यस्य विकारः सर्वलक्षणः||७०|| निवर्तते वा सहसा, सहसा स विनश्यति| |७१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਵਿਕਾਰੋ-ਜ੍ਵਰਾਦਿਃ, ਸਹਸਾ-ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ, ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਃ-ਸਕਲਲਿਙ੍ਗੋਪੇਤੋ, ਜਾਯਤੇ| ਅਥਵਾ ਤਾਦਸ਼ੋ ਵਿਕਾਰਃ ਸਹਸਾ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ, ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ-ਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਸਃ-ਪੁਰੁਸਃ, ਸਹਸਾ ਅਚਿਰਾਦੇਵ, ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ|
ਅਧੁਨਾ ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਂ ਰਿਸ੍ਟਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯੈਵ ਤਾਵਦ੍ਵਿਕਤਿਂ ਲਿਲਕ੍ਸਯਿਸੁਰਾਹ | ਜ੍ਵਰੋ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਬਲਵਾਨ੍ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਦੈਰ੍ਘਰਾਤ੍ਰਿਕਃ||੭੧|| ਸਪ੍ਰਲਾਪਭ੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਃ ਕ੍ਸੀਣਂ ਸ਼ੂਨਂ ਹਤਾਨਲਮ੍| ਅਕ੍ਸਾਮਂ ਸਕ੍ਤਵਚਨਂ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਂ ਹਦਿ ਸ਼ੂਲਿਨਮ੍||੭੨|| ਸਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਯੋਪਰਾਹ੍ਣੇਪਿ ਵਾ ਭਵੇਤ੍| ਬਲਮਾਂਸਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਸਸਮਨ੍ਵਿਤਃ||੭੩||
View original
अधुना प्रतिरोगं रिष्टं वक्तुं सर्वव्याधिप्रधानस्य ज्वरस्यैव तावद्विकृतिं लिलक्षयिषुराह | ज्वरो निहन्ति बलवान् गम्भीरो दैर्घरात्रिकः||७१|| सप्रलापभ्रमश्वासः क्षीणं शूनं हतानलम्| अक्षामं सक्तवचनं रक्ताक्षं हृदि शूलिनम्||७२|| सशुष्ककासः पूर्वाह्णे योऽपराह्णेऽपि वा भवेत्| बलमांसविहीनस्य श्लेष्मकाससमन्वितः||७३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਜ੍ਵਰੋ ਬਲਵਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਃ ਕ੍ਸੀਣਾਦਿਲਕ੍ਸਣਂ ਪੁਰੁਸਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਬਲਵਾਨ੍-ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਬਲਵਦ੍ਭਿਰ੍ਯੁਤਃ| ਗਮ੍ਭੀਰਃ-ਅਸ਼ੇਸਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਗਤਃ| ਦੈਰ੍ਘਰਾਤ੍ਰਿਕੋ-ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧੀ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਰਾਤ੍ਰਿਜਾਗਰਕਾਰੀਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਦੀਰ੍ਘਾ ਹਿ ਜਾਗ੍ਰਤੋ ਰਾਤ੍ਰਿਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਦੀਰ੍ਘਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਜਨਮ੍|" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਲਾਪਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ| ਕੀਦਸ਼ਮਾਤੁਰਮ੍ ? ਕ੍ਸੀਣਂ-ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਕ੍ਸਾਮਂ-ਸਬਲਮ੍, ਗ੍ਲਾਨੋ ਨ ਭਵਤ੍ਯਥ ਚ ਸਕ੍ਤਵਚਨਃ, ਤਮਕ੍ਸਾਮਂ ਸਕ੍ਤਵਚਨਮ੍| ਤਥਾ, ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਂ ਹਦਯਸ਼ੂਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਯਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਃ ਸਸ਼ੂਸ੍ਕਕਾਸਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇਥਵਾਪਰਾਹ੍ਣੇ ਭਵੇਤ੍ਸ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਿ ਹਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਸਸਮਨ੍ਵਿਤੋ ਜ੍ਵਰੋ ਬਲਮਾਂਸਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸ ਤਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਇਤਿ ਰਿਸ੍ਟਤ੍ਰਯਮੇਤਤ੍| ਨਨੁ ਚ, "ਹੇਤੁਭਿਰ੍ਬਲਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਬਹੁਭਿਰ੍ਬਹੁਲਕ੍ਸਣਃ| ਜ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤਕਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਾਸ਼ਨਃ||" (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩/੪੯) ਇਤ੍ਯੇਸ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਰਿਸ੍ਟਪ੍ਰਕਾਰਃ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨੋਕ੍ਤਃ ? ਉਚ੍ਯਤੇ| ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਾਯ ਏਵਾਯਂ ਬਲਵਾਨਿਤਿ ਵਚਨਾਤ੍|
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਕਤਿਲਕ੍ਸਣਂ ਰਿਸ੍ਟਮਧਿਕਤ੍ਯਾਹ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਭਸ਼ਂ ਰਕ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣਮਿਨ੍ਦ੍ਰਧਨੁਸ੍ਪ੍ਰਭਮ੍| ਤਾਮ੍ਰਹਾਰਿਦ੍ਰਹਰਿਤਂ ਰੂਪਂ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍||੭੪|| ਰੋਮਕੂਪਪ੍ਰਵਿਸਤਂ ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਹਦਯੇ ਸਜਤ੍| ਵਾਸਸੋਰਞ੍ਜਨਂ ਪੂਤਿ ਵੇਗਵਚ੍ਚਾਤਿ ਭੂਰਿ ਚ||੭੫|| ਵਦ੍ਧਂ ਪਾਣ੍ਡੁਜ੍ਵਰਚ੍ਚਰ੍ਦਿਕਾਸਸ਼ੋਫਾਤਿਸਾਰਿਣਮ੍| |੭੬|
View original
रक्तपित्तविकृतिलक्षणं रिष्टमधिकृत्याह रक्तपित्तं भृशं रक्तं कृष्णमिन्द्रधनुष्प्रभम्| ताम्रहारिद्रहरितं रूपं रक्तं प्रदर्शयेत्||७४|| रोमकूपप्रविसृतं कण्ठास्यहृदये सजत्| वाससोऽरञ्जनं पूति वेगवच्चाति भूरि च||७५|| वृद्धं पाण्डुज्वरच्चर्दिकासशोफातिसारिणम्| |७६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮੀਦਗ੍ਰੂਪਂ ਕਰ੍ਤਭੂਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਕੀਦਕ੍ ? ਭਸ਼ਂ-ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ, ਰਕ੍ਤਂ-ਲੋਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਤਿਕਸ੍ਣਮ੍| ਭਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹਿ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਧਨੁਸਪ੍ਰਭਂ-ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਲੇਦਸ਼ੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਰਸਮੇਦੋਮਜ੍ਜਾਦਿਮਿਸ਼੍ਰਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਰਵਣਾਨ੍ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਯਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤਭੂਤਂ ਤਾਮ੍ਰਹਾਰਿਦ੍ਰਹਰਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਚ ਰੂਪਂ ਦਸ਼੍ਯਮਾਕਾਸ਼ਂ ਵਾ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍, ਤਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਯਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾਪਿ ਵਰ੍ਣੈ ਰੋਮਕੂਪੇਭ੍ਯਃ ਸਮਸ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਵਿਸਤਂ-ਯਾਤਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਮ੍, ਤਚ੍ਚ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਕਣ੍ਠੇ ਮੁਖੇ ਹਦਯੇ ਚ ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਂ ਸਜਤ੍-ਸਂਸ਼੍ਲਿਸ੍ਯਤ੍ ਸਾਨੁਸਙ੍ਗਮ੍, ਤਚ੍ਚ ਹਨ੍ਤਿ| ਵਾਸਸੋਰਞ੍ਜਨਮਿਤਿ ਵਾਸਸਃ ਅਰਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਕਾਰਪ੍ਰਸ਼੍ਲੇਸੋਤ੍ਰ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਹਿ ਜੀਵਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੋਣਿਤਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਰਞ੍ਜਕਮ੍| ਅਤਸ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਨ ਰਾਗਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੌ ਰਕ੍ਤਪਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮਵਿਭਾਗਾਪਨ੍ਨਤ੍ਵਾਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਰਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍| ਰਕ੍ਤੇਨ ਹਿ ਪਿਤ੍ਤਸਹਿਤੇਨ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਰਜ੍ਯਤੇ, ਨ ਚ ਤਦ੍ਧੌਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਕ. ਅ. ੩/੩੪)- "ਸ਼ੁਕ੍ਲਂਵਾ ਭਾਵਿਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਵਾਨਂ ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਵਿਵਰ੍ਣ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤੁ ਸ਼ੋਣਿਤੇ||" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਪੂਤਿ-ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਿ, ਤਦ੍ਧਿ ਧਾਤੂਨੁਪਕ੍ਲੇਦਯਤਿ, ਉਪਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਨਾਂ ਧਾਤੂਨਾਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਸ੍ਟਤਾ, ਇਤਿ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯੇਵ| ਤਥਾ, [ਅਤਿ] ਵੇਗਵਤ੍-ਵੇਗੇਨ ਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯ ਰੁਦ੍ਧਂ ਪੁਨਰ੍ਵੇਗੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਭੂਰਿ-ਪ੍ਰਭੂਤਮ੍| ਏਵਂਵਿਧਂ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਵਦ੍ਧਂ-ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਸਤ੍, ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਯੁਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|
| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਤਸ੍ਣਾਤੀਸਾਰਸ਼ੋਫਿਨਮ੍||੭੬||
View original
| कासश्वासौ ज्वरच्छर्दितृष्णातीसारशोफिनम्||७६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਜ੍ਵਰਾਦਿਪਞ੍ਚਵਿਧੋਪਦ੍ਰਵੋਪੇਤਂ ਨਿਹਤ ਇਤਿ ਵਚਨਵਿਪਰਿਣਾਮੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|
ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਜਾਨਾਹਰਕ੍ਤਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਂਸਤਾਪਿਨਮ੍| |੭੭|
View original
यक्ष्मा पार्श्वरुजानाहरक्तच्छर्द्यंसतापिनम्| |७७|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ-ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ, ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਜਾਦਿਯੁਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|
| ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਵੇਗਵਤੀ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਗਨ੍ਧਿਃ ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ||੭੭|| ਸਾਸ੍ਰਵਿਟ੍ਪੂਯਰੁਕ੍ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਵਤ੍ਯਨੁਸਙ੍ਗਿਣੀ| |੭੮|
View original
| छर्दिर्वेगवती मूत्रशकृद्गन्धिः सचन्द्रिका||७७|| सास्रविट्पूयरुक्कासश्वासवत्यनुषङ्गिणी| |७८|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਹਨ੍ਤਿ,| ਕੀਦਕ੍ ? ਵੇਗਵਤੀ,-ਮਹਤਾ ਵੇਗੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਾ| ਤਥਾ, ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤੋਰਿਵ ਗਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ, "ਉਪਮਾਨਾਚ੍ਚ" ਇਤਿ ਗਨ੍ਧਸ੍ਯੇਦਾਦੇਸ਼ਃ| ਤਥਾ, ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ-ਜਲਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕੋਚ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਸਹਾਸ੍ਰੇਣ ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਿਟ੍ ਸਾਸ੍ਰਵਿਟ੍| ਸਾਸ੍ਰਵਿਟ੍ ਚ ਪੂਯਸ਼੍ਚ ਰੁਕ੍ ਚ ਕਾਸਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ, ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯਾਂ ਸੈਵਮ੍| ਤਥਾ, ਆਨੁਸਙ੍ਗਿਣੀ-ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨੀ|
| ਤਸ੍ਣਾਨ੍ਯਾਰੋਗਕ੍ਸਪਿਤਂ ਬਹਿਰ੍ਜਿਹ੍ਵਂ ਵਿਚੇਤਨਮ੍||੭੮||
View original
| तृष्णाऽन्यारोगक्षपितं बहिर्जिह्वं विचेतनम्||७८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਸ੍ਣੇਦਸ਼ਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਅਪਰਰੋਗੇਣ ਕ੍ਸਪਿਤਂ-ਕਰ੍ਸਿਤਮ੍| ਬਹਿਰ੍ਜਿਹ੍ਵਂ-ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਨਿਃਸਾਰਯਨ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਵਿਚੇਤਨਮ੍| ਏਤਤ੍ਸਮੁਦਿਤਂ ਰਿਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮ੍|
ਮਦਾਤ੍ਯਯੋਤਿਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਤੈਲਪ੍ਰਭਾਨਨਮ੍| |੭੯|
View original
मदात्ययोऽतिशीतार्तं क्षीणं तैलप्रभाननम्| |७९|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਮਦਾਤ੍ਯਯੋਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼ੀਤਪੀਡਿਤਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਤੈਲਪ੍ਰਭਮੁਖਂ ਚ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|
| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪਾਣਿਪਨ੍ਨਾਭਿਗੁਦਮੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯਸ਼ੋਫਿਨਮ੍||੭੯|| ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਙ੍ਗਰੁਜਾਛਰ੍ਦਿਪਾਯੁਪਾਕਜ੍ਵਰਾਤੁਰਮ੍| |੮੦|
View original
| अर्शांसि पाणिपन्नाभिगुदमुष्कास्यशोफिनम्||७९|| हृत्पार्श्वाङ्गरुजाछर्दिपायुपाकज्वरातुरम्| |८०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪਾਣ੍ਯਾਦਿਸ਼ੋਫਯੁਤਂ ਹਦ੍ਰੁਜਾਦ੍ਯਾਤੁਰਂ ਨਰਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਵਚਨਵਿਪਿਰਿਣਾਮੇਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਹਦਾਦੀਨਾਂ ਰੁਜਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਙ੍ਗਰੁਜਾ ਚ ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਚ ਪਾਯੁਪਾਕਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਤੈਰਾਤੁਰਂ-ਪੀਡਿਤਮ੍|
ਅਤੀਸਾਰਵਿਕਤਿਮਾਹ | ਅਤੀਸਾਰੋ ਯਕਤ੍ਪਿਣ੍ਡਮਾਂਸਧਾਵਨਮੇਚਕੈਃ||੮੦|| ਤੁਲ੍ਯਸ੍ਤੈਲਘਤਕ੍ਸੀਰਦਧਿਮਜ੍ਜਵਸਾਸਵੈਃ| ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਮਸੀਪੂਯਵੇਸਵਾਰਾਮ੍ਬੁਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ||੮੧|| ਅਤਿਰਕ੍ਤਾਸਿਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪੂਤ੍ਯਚ੍ਛਘਨਵੇਦਨਃ| ਕਰ੍ਬੁਰਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਨਿਸ੍ਪੁਰੀਸੋਥਵਾਤਿਵਿਟ੍||੮੨|| ਤਨ੍ਤੁਮਾਨ੍ ਮਕ੍ਸਿਕਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਰਾਜੀਮਾਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੈਰ੍ਯੁਤਃ| ਸ਼ੀਰ੍ਣਪਾਯੁਵਲਿਂ ਮੁਕ੍ਤਨਾਲਂ ਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲਿਨਮ੍||੮੩|| ਸ੍ਰਸ੍ਤਪਾਯੁਂ ਬਲਕ੍ਸੀਣਮਨ੍ਨਮੇਵੋਪਵੇਸ਼ਯਨ੍| ਸਤਟ੍ਸ਼੍ਵਾਸਜ੍ਵਰਚ੍ਚਰ੍ਦਿਦਾਹਾਨਾਹਪ੍ਰਵਾਹਿਕਃ||੮੪||
View original
अतीसारविकृतिमाह | अतीसारो यकृत्पिण्डमांसधावनमेचकैः||८०|| तुल्यस्तैलघृतक्षीरदधिमज्जवसासवैः| मस्तुलुङ्गमषीपूयवेसवाराम्बुमाक्षिकैः||८१|| अतिरक्तासितस्निग्धपूत्यच्छघनवेदनः| कर्बुरः प्रस्रवन् धातून् निष्पुरीषोऽथवाऽतिविट्||८२|| तन्तुमान् मक्षिकाक्रान्तो राजीमांश्चन्द्रकैर्युतः| शीर्णपायुवलिं मुक्तनालं पर्वास्थिशूलिनम्||८३|| स्रस्तपायुं बलक्षीणमन्नमेवोपवेशयन्| सतृट्श्वासज्वरच्चर्दिदाहानाहप्रवाहिकः||८४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਤੀਸਾਰੋ ਯਕਤ੍ਪਿਣ੍ਡਾਦਿਭਿਰ੍ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਤੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਹਨ੍ਤਿ| ਮੇਚਕੋ-ਨੀਲਵਰ੍ਣਃ| ਅਤਿਰਕ੍ਤਾਸਿਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪੂਤ੍ਯਚ੍ਛਸ਼੍ਚਾਸੌ ਘਨਵੇਦਨਸ਼੍ਚ, ਇਤਿ ਕਰ੍ਮਧਾਰਯਃ| ਕਰ੍ਬੁਰੋ-ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਃ| ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਨਰਨੇਕਵਰ੍ਣਃ ? ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧਾਤੂਨ੍-ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਾਦੀਨ੍ ਸ੍ਰਵਤਿ, ਅਤ ਏਵਾਹ-ਧਾਤੁਨ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਨ੍| ਲਕ੍ਸਣੇਤ੍ਰ ਸ਼ਤਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ, ਧਾਤੁਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੇਨ ਹਿ ਹੇਤੁਨਾ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਨਿਸ੍ਪੁਰੀਸਃ-ਪੁਰੀਸਰਹਿਤਃ| ਅਥਵਾ, ਅਤਿਵਿਟ੍-ਬਹੁਪੁਰੀਸਃ| ਤਥਾ, ਤਨ੍ਤੁਮਾਨ੍ ਮਕ੍ਸਿਕਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਰਾਜੀਮਾਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੈਰ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚ| ਈਦਸ਼ੋਤੀਸਾਰੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਸ਼ੀਰ੍ਣਾ ਗੁਦਵਲਯੋ ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| [ਤਥਾ,] ਮੁਕ੍ਤੋ ਨਾਲੋ-ਨਾਲਕ ਇਵ, ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਮੁਕ੍ਤਨਾਲਂ,-ਮੁਕ੍ਤਬਨ੍ਧਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਰਸ੍ਤਪਾਯੁਂ-ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਗੁਦਮ੍| ਤਥਾ, ਬਲੇਨ ਕ੍ਸੀਣਮ੍| ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦਤੀਸਾਰੋ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਨਮੇਵਾਪਕ੍ਵਮੁਪਵੇਸ਼੍ਯਨ੍ ਸਹ ਤਡਾਦਿਭਿਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰੁਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਣਮਾਤੁਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|
ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਸ਼ੂਨਵਸਣਂ ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਂ ਰੂਜਾਰ੍ਦਿਤਮ੍| |੮੫|
View original
अश्मरी शूनवृषणं बद्धमूत्रं रूजार्दितम्| |८५|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਸ਼ੂਨਵਸਣਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|
| ਮੇਹਸ੍ਤਡ੍ਦਾਹਪਿਟਿਕਾਮਾਂਸਕੋਥਾਤਿਸਾਰਿਣਮ੍||੮੫||
View original
| मेहस्तृड्दाहपिटिकामांसकोथातिसारिणम्||८५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਮੇਹਃ-ਪ੍ਰਮੇਹਃ, ਤਡਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਯੁਕ੍ਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|
ਪਿਟਿਕਾ ਮਰ੍ਮਹਤ੍ਪਸ੍ਠਸ੍ਤਨਾਂਸਗੁਦਮੂਰ੍ਦ੍ਧਗਾਃ| ਪਰ੍ਵਪਾਦਕਰਸ੍ਥਾ ਵਾ ਮਨ੍ਦੋਤ੍ਸਾਹਂ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਮ੍||੮੬|| ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਮਾਂਸਸਙ੍ਕੋਥਦਾਹਤਸ੍ਣਾਮਦਜ੍ਵਰੈਃ| ਵਿਸਰ੍ਪਮਰ੍ਮਸਂਰੋਧਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਭ੍ਰਮਕ੍ਲਮੈਃ||੮੭||
View original
पिटिका मर्महृत्पृष्ठस्तनांसगुदमूर्द्धगाः| पर्वपादकरस्था वा मन्दोत्साहं प्रमेहिणम्||८६|| सर्वं च मांससङ्कोथदाहतृष्णामदज्वरैः| विसर्पमर्मसंरोधहिध्माश्वासभ्रमक्लमैः||८७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪਿਟਿਕਾ ਮਰ੍ਮਾਦਿਗਾ ਅਥਵਾ ਪਰ੍ਵਾਦਿਸ੍ਥਾ ਮਨ੍ਦੋਤ੍ਸਾਹਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾਤੁਰਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਨਰਂ ਮਾਂਸਸਙ੍ਕੋਥਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਲਮਾਨ੍ਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਟਿਕਾ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ|
ਗੁਲ੍ਮਃ ਪਥੁਪਰੀਣਾਹੋ ਘਨਃ ਕੂਰ੍ਮ ਇਵੋਨ੍ਨਤਃ| ਸਿਰਾਨਦ੍ਧੋ ਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਹਿਧ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਃ||੮੮|| ਕਾਸਪੀਨਸਹਲ੍ਲਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਤੀਸਾਰਸ਼ੋਫਵਾਨ੍| |੮੯|
View original
गुल्मः पृथुपरीणाहो घनः कूर्म इवोन्नतः| सिरानद्धो ज्वरच्छर्दिहिध्माध्मानरुजान्वितः||८८|| कासपीनसहृल्लासश्वासातीसारशोफवान्| |८९|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਗੁਲ੍ਮਃ ਪਥੁਪਰੀਣਾਹੋ ਯਾਵਚ੍ਛੋਫਵਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਨਰਮ੍|
ਇਦਾਨੀਮੁਦਰਵ੍ਯਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਰਿਸ੍ਟਮਾਹ | ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗ੍ਰਹਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ੋਫਹਿਧ੍ਮਾਜ੍ਵਰਭ੍ਰਮੈਃ||੮੯|| ਮੂਰ੍ਚ੍ਚਾਚ੍ਚਰ੍ਦ੍ਯਤਿਸਾਰੈਸ਼੍ਚ ਜਠਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲਮ੍| ਸ਼ੂਨਾਕ੍ਸਂ ਕੁਟਿਲੋਪਸ੍ਥਮੁਪਕ੍ਲਿਨ੍ਨਤਨੁਤ੍ਵਚਮ੍||੯੦|| ਵਿਰੇਚਨਹਤਾਨਾਹਮਾਨਹ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ| |੯੧|
View original
इदानीमुदरव्याधिनिमित्तं रिष्टमाह | विण्मूत्रसङ्ग्रहश्वासशोफहिध्माज्वरभ्रमैः||८९|| मूर्च्चाच्चर्द्यतिसारैश्च जठरं हन्ति दुर्बलम्| शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम्||९०|| विरेचनहृतानाहमानह्यन्तं पुनः पुनः| |९१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰਤੀਸਾਰਾਨ੍ਤੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਹੇਤੁਭੂਤੈਰ੍ਜਠਰਂ ਚ ਕਰ੍ਤਭੂਤਮਾਤੁਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਦੁਰ੍ਬਲਂ-ਹੀਨਬਲਮ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ੂਨੇ ਅਕ੍ਸਿਣੀ ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| "ਬਹੁਵ੍ਰੀਹੌ ਸਕ੍ਥ੍ਯਕ੍ਸ੍ਣੋਃ" ਇਤਿ ਸਚ੍| [ ਤਥਾ ] ਕੁਟਿਲ ਉਪਸ੍ਥੋ-ਬਸ੍ਤਿਮੇਢ੍ਰਵਸਣਾਦਿਰੂਪੋ, ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਉਪਕ੍ਲਿਨ੍ਨੇ ਦੇਹਤ੍ਵਚੌ ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| [ ਤਥਾ, ] ਵਿਰੇਚਨੇਨ ਹਤ ਆਨਾਹੋ ਯਸ੍ਯ ਤਮਪਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਾਨਹ੍ਯਨ੍ਤਮ੍|
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਰਿਸ੍ਟਮਾਹ | ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਮਾਨ੍ ਪੀਤਾਕ੍ਸਿਨਖਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੯੧||
View original
पाण्डुरोगरिष्टमाह | पाण्डुरोगः श्वयथुमान् पीताक्षिनखदर्शनम्||९१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਯੁਤਃ ਪੀਤਾਕ੍ਸਿਨਖਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤੁਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|
ਸ਼ੋਫਰਿਸ੍ਟਂ ਬ੍ਰੂਤੇ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਦਾਹਾਰੁਚਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਧ੍ਮਾਨਾਤਿ ਸਾਰਵਾਨ੍| ਅਨੇਕੋਪਦ੍ਰਵਯੁਤਃ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸਤੋ ਨਰਮ੍||੯੨|| ਨਾਰੀਂ ਸ਼ੋਫੋ ਮੁਖਾਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਕੁਕ੍ਸਿਗੁਹ੍ਯਾਦੁਭਾਵਪਿ| ਰਾਜੀਚਿਤਃ ਸ੍ਰਵਂਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਾਤਿ ਸਾਰਿਣਮ੍||੯੩||
View original
शोफरिष्टं ब्रूते तन्द्रादाहारुचिच्छर्दिमूर्च्छाध्मानाति सारवान्| अनेकोपद्रवयुतः पादाभ्यां प्रसृतो नरम्||९२|| नारीं शोफो मुखाद्धन्ति कुक्षिगुह्यादुभावपि| राजीचितः स्रवंश्छर्दि ज्वरश्वासाति सारिणम्||९३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੋਫੋਨੇਕੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਃ- ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਾਦਿਭਿਃ ਯੁਤਃ ਪਾਦਤਃ ਪ੍ਰਸਤੋ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਮੁਖਾਤ੍ਪਸਤਃ ਸ਼ੋਫਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਣਯੁਕ੍ਤੋ ਨਾਰੀਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਕੁਕ੍ਸਿਗੁਹ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਸਤ ਉਭਵਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸੌ, ਹਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਰਾਜੀਚਿਤੋ-ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸਵਰ੍ਣਾਭੀ ਰੇਖਾਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਃ, ਤਥਾ ਸ੍ਰਵਨ੍- ਯਥਾਦੋਸਂ ਸ੍ਰੁਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ , ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਯੁਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਹਨ੍ਤਿ|
ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰੌ ਸ਼ੋਫਾਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਵਾ ਤਯੋਃ ਕ੍ਸਯੇ| ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਜਾਯਨ੍ਤੇਨ੍ਤਾਯ ਦੇਹਿਨਃ||੯੪|| ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਸ੍ਥਃ ਪਰਿਸ੍ਰਸ੍ਤੇ ਚ ਪਿਣ੍ਡਿਕੇ| ਸੀਦਤਃ ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਚੈਵ ਤਂ ਭਿਸਕ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੯੫|| ਆਨਨਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਃ| ਸ਼ੂਯੇਤੇ ਵਾ ਵਿਨਾ ਦੇਹਾਤ੍ਸ ਮਾਸਾਦ੍ਯਾਤਿ ਪਞ੍ਚਤਾਮ੍||੯੬||
View original
ज्वरातिसारौ शोफान्ते श्वयथुर्वा तयोः क्षये| दुर्बलस्य विशेषेण जायन्तेऽन्ताय देहिनः||९४|| श्वयथुर्यस्य पादस्थः परिस्रस्ते च पिण्डिके| सीदतः सक्थिनी चैव तं भिषक् परिवर्जयेत्||९५|| आननं हस्तपादं च विशेषाद्यस्य शुष्यतः| शूयेते वा विना देहात्स मासाद्याति पञ्चताम्||९६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰੌ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ- ਅਵਸਾਨੇ, ਜਾਯੇਤੇ| ਅਥਵਾ ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ੍ਤਯੋਃ- ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਯੋਃ , ਕ੍ਸਯੇ ਜਾਯਤੇ| ਏਵਂ ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਸ਼ੋਫਾ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਿਣੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਤੇਨ੍ਤਾਯ- ਮਤ੍ਯਵੇ, ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਨ੍ਤਾਯ, ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਪਾਦਸ੍ਥੋ ਯਸ੍ਯ ਪਿਣ੍ਡਿਕੇ ਚ ਪਰਿਸ੍ਰਸ੍ਤੇ- ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤੇ ,ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਚ ਸੀਦਤਃ- ਸਾਦਂ ਗਚ੍ਛਤਃ , ਤਂ- ਤਾਦਸ਼ਂ ਨਰਂ , ਵੈਦ੍ਯੋ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਮੁਖ਼ਂ ਹਸ੍ਤਚਰਣਂ ਚ ਯਸ੍ਯੈਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਃ , ਦੇਹਂ ਵਿਨਾ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੂਯੇਤੇ, ਸ ਆਤੁਰੋ ਮਾਸੇਨ ਪਞ੍ਚਤਾਂ- ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਸਮਤ੍ਵਂ , ਯਾਤਿ|
ਵਿਸਰ੍ਪਃ ਕਾਸਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਜ੍ਵਰਮੂਰ੍ਛਾਙ੍ਗਭਙ੍ਗਵਾਨ੍| ਭ੍ਰਮਾਸ੍ਯਸ਼ੋਫਹਲ੍ਲਾਸਦੇਹਸਾਦਾਤਿਸਾਰਵਾਨ੍||੯੭||
View original
विसर्पः कासवैवर्ण्यज्वरमूर्छाङ्गभङ्गवान्| भ्रमास्यशोफहृल्लासदेहसादातिसारवान्||९७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਿਸਰ੍ਪਃ ਕਾਸਾਦਿਮਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|
ਕੁਸ੍ਟਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਙ੍ਗਂ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਂ ਹਤਸ੍ਵਰਮ੍| ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਂ ਜਨ੍ਤੁਭਿਰ੍ਜੁਸ੍ਟਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਣਾਤਿਸਾਰਿਣਮ੍||੯੮||
View original
कुष्टं विशीर्यमाणाङ्गं रक्तनेत्रं हतस्वरम्| मन्दाग्निं जन्तुभिर्जुष्टं हन्ति तृष्णातिसारिणम्||९८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਕੁਸ੍ਟਂ ਚ ਕਰ੍ਤ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਙ੍ਗਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਙ੍ਗਂ- ਕੋਥਵਚ੍ਛਰੀਰਮ੍|
ਵਾਯੁਃ ਸੁਪ੍ਤਤ੍ਵਚਂ ਭੁਗ੍ਨਂ ਕਮ੍ਪਸ਼ੋਫਰੁਜਾਤੁਰਮ੍| |੯੯|
View original
वायुः सुप्तत्वचं भुग्नं कम्पशोफरुजातुरम्| |९९|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਾਯੁਃ ਸੁਪ੍ਤਤ੍ਵਗਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਨਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|
| ਵਾਤਾਸ੍ਰਂ ਮੋਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਮਦਾਸ੍ਵਪ੍ਨਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੯੯|| ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਸਙ੍ਕੋਚਸ੍ਫੋਟਕੋਥਵਤ੍| |੧੦੦|
View original
| वातास्रं मोहमूर्च्छायमदास्वप्नज्वरान्वितम्||९९|| शिरोग्रहारुचिश्वाससङ्कोचस्फोटकोथवत्| |१००|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਾਤਾਸ੍ਰਂ- ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਮੋਹਾਦਿਯੁਤਂ ਹਨ੍ਤਿ|
| ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਮੋਹਵਿਡ੍ਭੇਦਤਡ੍ਭ੍ਰਮੈਃ||੧੦੦|| ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਮਯਾਃ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਵਰਧਾਤੁਬਲਾਨਲਮ੍| |੧੦੧|
View original
| शिरोरोगारुचिश्वासमोहविड्भेदतृड्भ्रमैः||१००|| घ्नन्ति सर्वामयाः क्षीणस्वरधातुबलानलम्| |१०१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇਤਿ| ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਤੇ ਆਮਯਾਸ਼੍ਚ ਤੇ (ਸ਼ੀਰੋਰੋਗਦਿਭਿਃ) ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਵਰਾਦਿਕਂ ਨਰਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ|
| ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਰਪਸ੍ਮਾਰੀ ਕੁਸ੍ਠੀ ਰਕ੍ਤ੍ਯੁਦਰੀ ਕ੍ਸਯੀ||੧੦੧|| ਗੁਲ੍ਮੀ ਮੇਹੀ ਚ ਤਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਣਾਨ੍ ਵਿਕਾਰੇਲ੍ਪੇਪਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| |੧੦੨|
View original
| वातव्याधिरपस्मारी कुष्ठी रक्त्युदरी क्षयी||१०१|| गुल्मी मेही च तान् क्षीणान् विकारेऽल्पेऽपि वर्जयेत्| |१०२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਾਤਾਖ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਦਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਨਰਃ ਤਥਾਪਸ੍ਮਾਰਵਾਨ੍ ਕੁਸ੍ਠਵਾਨ੍ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੀ ਜਠਰੀ ਕ੍ਸਯਵਾਨ੍ ਗੁਲ੍ਮਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਚ, ਤਾਨ੍- ਏਤਾਨ੍ ਪੁਰੁਸਾਨ੍ , ਕ੍ਸੀਣਾਨ੍ ਸਤੋਲ੍ਪੇਪਿ ਵਿਕਾਰੇ ਸਤਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||
| ਬਲਮਾਂਸਕ੍ਸਯਸ੍ਤੀਵ੍ਰੋ ਰੋਗਵਦ੍ਧਿਰਰੋਚਕਃ||੧੦੨|| ਯਸ੍ਯਤੁਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਕ੍ਸਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| |੧੦੩|
View original
| बलमांसक्षयस्तीव्रो रोगवृद्धिररोचकः||१०२|| यस्यतुरस्य लक्ष्यन्ते त्रीन् पक्षन्न स जीवति| |१०३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਬਲਮਾਂਸਯੋਰਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕ੍ਸਯਃ ਰੋਗਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਃ ਤਥਾਰੋਚਕਃ ਏਤੇ ਯਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ- ਉਪਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਸ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਕ੍ਸਾਨ੍- ਸਾਰ੍ਧਂ ਮਾਸਂ , ਨ ਜੀਵਤਿ|
| ਵਾਤਾਸ੍ਠੀਲਾਤਿਸਂਵਦ੍ਧਾ ਤਿਸ੍ਟਨ੍ਤੀ ਦਾਰੁਣਾ ਹਦਿ||੧੦੩|| ਤਸ੍ਣਯਾ ਨੁ ਪਰੀਤਸ੍ਯ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੧੦੪|
View original
| वाताष्ठीलाऽतिसंवृद्धा तिष्टन्ती दारुणा हृदि||१०३|| तॄष्णया नु परीतस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्| |१०४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਾਤਾਸ੍ਠੀਲਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾ ਹਦਿ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੀ ਦਾਰੁਣਾ- ਅਤਿਰੁਕ੍ਵਰੀ , ਤਸਾਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਜੀਵਿਤਹਾਰਿਣੀ ਭਵਤਿ|
| ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਪਿਣ੍ਡਿਕੇ ਵਾਯੁਰ੍ਨੀਤ੍ਵਾ ਨਾਸਾਂ ਚ ਜਿਹ੍ਮਤਾਮ੍||੧੦੪|| ਕ੍ਸੀਣਾਤ੍ਯਾਯਮ੍ਯ ਮਨ੍ਯੇ ਵਾ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਨਾਭੀਗੁਦਾਨ੍ਤਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਵਙ੍ਕ੍ਸ੍ਣੌ ਵਾ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਨ੍||੧੦੫|| ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਪਾਯੁਹਦਯੇ ਕ੍ਸੀਣਦੇਹਸ੍ਯ ਵਾ ਬਲੀ| ਮਲਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰੋ ਨਾਭਿਂ ਵਿਬਦ੍ਧ੍ਯ ਜਨਯਨ੍ ਰੁਜਮ੍||੧੦੬|| ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਙ੍ਕ੍ਸ੍ਣਯੋਃ ਸ਼ੂਲਂ ਤਣਾਂ ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਤਾਮ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਵਾ ਜਨਯਨ੍ ਵਾਯੁਰ੍ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਗੁਦਵਙ੍ਕ੍ਸ੍ਣਮ੍||੧੦੭|| ਵਿਤਤ੍ਯ ਪਰ੍ਸ਼ੁਕਾਗ੍ਰਾਣਿ ਗਹੀਤ੍ਵੋਰਸ਼੍ਚ ਮਾਰੁਤਃ| ਸ੍ਤਿਮਿਤਸ੍ਯਾਤਤਾਕ੍ਸਸ੍ਯ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍||੧੦੮||
View original
| शैथिल्यं पिण्डिके वायुर्नीत्वा नासां च जिह्मताम्||१०४|| क्षीणात्यायम्य मन्ये वा सद्यो मुष्णाति जीवितम्| नाभीगुदान्तरं गत्वा वङ्क्ष्णौ वा समाश्रयन्||१०५|| गृहीत्वा पायुहृदये क्षीणदेहस्य वा बली| मलान् बस्तिशिरो नाभिं विबद्ध्य जनयन् रुजम्||१०६|| कुर्वन् वङ्क्ष्णयोः शूलं तृणां भिन्नपुरीषताम्| श्वासं वा जनयन् वायुर्गृहीत्वा गुदवङ्क्ष्णम्||१०७|| वितत्य पर्शुकाग्राणि गृहीत्वोरश्च मारुतः| स्तिमितस्यातताक्षस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्||१०८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਾਯੁਹ੍ ਪਿਣ੍ਡਿਕੇ ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਨਾਸਾਂ ਜਿਹ੍ਮਤਾਂ- ਕੁਟਿਲਤਾਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯੇ ਵਾ ਆਯਮ੍ਯ ਆਯਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰਾਗ੍ ਜੀਵਿਤਂ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ||ਵਾਯੁਰ੍ਨਾਭੀਗੁਦਯੋਰਨਨ੍ਤਰਂ- ਮਧ੍ਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਵਙ੍ਕ੍ਸ੍ਣੌ ਵਾ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ ਜੀਵਿਤਂ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ| ਬਲੀ ਵਾ ਪਵਨਃ ਪਾਯੁਂ ਹਦਯਂ ਚ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਅਵਸ੍ਟਭ੍ਯਃ , ਕ੍ਸੀਣਦੇਹਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਵਾਯੁਰ੍ਮਲਾਨ੍ ਵਿਬਧ੍ਦ੍ਯ- ਸਨ੍ਨਿਰੁਧ੍ਦ੍ਯ , ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰੋਨਾਭਿਂ ਚ ਵਿਬਧ੍ਦ੍ਯ ਰੁਜਂ ਜਨਯਨ੍ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਵਾਯੁਰ੍ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਃ ਸ਼ੂਲਂ ਤਥਾ ਤਸ੍ਣਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਭਿਨ੍ਨਪੁੜ੍ਰੀਸਤਾਂ ਚ ਵਿਦਧਥਵਾ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਜਨਯਨ੍ ਗੁਦਂ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੌ ਚ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਮਾਰੁਤਃ ਪਰ੍ਸ਼ੁਕਾਨਾਂ- ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥ੍ਨਾਂ , ਅਗ੍ਰਾਣਿ- ਪ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਿ , ਵਿਤਤ੍ਯਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ੍ਯ , ਤਥੋਰਃ- ਵਕ੍ਸੋ , ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤਿਮਿਤਸ੍ਯ- ਆਰ੍ਦ੍ਰਤਾਂ ਗਤਸ੍ਯ ਸਖੇਦਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਲਸ੍ਯ ਵਾ , ਤਥਾ ਆਤਤਾਕ੍ਸਸ੍ਯ- ਪ੍ਰਸਾਰਿਤਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ , ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍|
ਸਹਸਾ ਜ੍ਵਰਸਨ੍ਤਾਪਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਬਲਕ੍ਸਯਃ| ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਣਂ ਚਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਮੁਮੂਰ੍ਸੋਰੁਪਜਾਯਤੇ||੧੦੯||
View original
सहसा ज्वरसन्तापस्तृष्णा मूर्च्छा बलक्षयः| विश्लेषणं चसन्धीनां मुमूर्षोरुपजायते||१०९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਹਸਾ- ਝਟਿਤ੍ਯੇਵ , ਜ੍ਵਰਸਨ੍ਤਾਪਃ , ਤਥਾ ਤਸ੍ਣਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਬਲਕ੍ਸਯਃ ਸਨ੍ਧਿਵਿਸ਼੍ਲੇਸਸ਼੍ਚ , ਇਤ੍ਯੇਤਨ੍ਮੁਮੂਰ੍ਸੋਃ- ਸਦ੍ਯੋ ਮਰਿਸ੍ਯਤੋ ਜਾਯਤੇ|
ਗੋਸਰ੍ਗੇ ਵਦਨਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਃ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਲੇਪਜ੍ਵਰੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੧੧੦||
View original
गोसर्गे वदनाद्यस्य स्वेदः प्रच्यवते भृशम्| लेपज्वरोपतप्तस्य दुर्लभं तस्य जीवितम्||११०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਗੋਸਰ੍ਗੇ- ਗਵਾਂ ਮੋਕ੍ਸਕਾਲੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਸਸਿ , ਲੇਪਜ੍ਵਰੇਣ- ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੇਣੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯਵਦਨਾਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਃ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤੇ , ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਦੁਰ੍ਲਭਮਿਤਿ '' ਈਸਦ੍ਦੁਃਸੁਸੁ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਖਲ੍| " ਨ ਸੁਨ੍ਦੁਰ੍ਭ੍ਯਾਂ '' ਇਤਿ ਨੁਮ੍ਨਿਸੇਧਃ| ਨਨੁ ,ਰਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਨਾਮਿਹਾਭਿਧਾਨਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਾਤ੍ ਕਿਮਿਦਮਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮੁਕ੍ਤਂ ਦੁਰ੍ਲਭਮਿਤਿ? ਮੈਵਮ੍| ਏਕਾਨ੍ਤਿਕ ਏਵਾਰ੍ਥੋਯਂ ਹਿ ਦੁਰ੍ਲਭਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਤਥਾ ਚ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਨਾ ਜਗਦੇ- " ਪੁਤ੍ਰ ਵੀਕ੍ਸਸ੍ਵ ਪਿਤਰਂ ਸੁਹਸ੍ਟਂ ਚ ਕੁਰੁ ਪ੍ਰਿਯਂ| ਦਿਰ੍ਲਭਂ ਜੀਵਿਤਂ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ||" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੁਰ੍ਲਭਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਜੀਵਿਤਮਿਤ੍ਯੇਸ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਏਵਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸਿਧ੍ਦਃ|
ਪ੍ਰਵਾਲਗੁਲਿਕਾਭਾਸਾ ਯਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰੇ ਮਸੂਰਿਕਾਃ| ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਚਿਰਾਤ੍ਸ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ||੧੧੧||
View original
प्रवालगुलिकाभासा यस्य गात्रे मसूरिकाः| उत्पद्याशु विनश्यन्ति न चिरात्स विनश्यति||१११||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਮਸੂਰਿਕਾਃ- ਮਸੂਰਸਂਸ੍ਥਾਨਾਃ ਪਿਟਿਕਾਃ ਪ੍ਰਵਾਲਗੁਟਿਕਾਸਦਸ਼ਾ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ , ਸ ਨਰੋ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ|
ਮਸੂਰਵਿਦਲਪ੍ਰਖ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਵਿਦਮਸਨ੍ਨਿਭਾਃ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਕ੍ਰਾਃ ਕਿਣਾਭਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਫੋਟਾ ਦੇਹਨਾਸ਼ਨਾਃ||੧੧੨||
View original
मसूरविदलप्रख्यास्तथा विदृमसन्निभाः| अन्तर्वक्राः किणाभाश्च विस्फोटा देहनाशनाः||११२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਮਸੂਰਵਿਦਲਾਕਾਰਾਃ , ਤਥਾ ਪ੍ਰਵਾਲਸਦ੍ੜਸ਼ਾਃ , ਤਥਾਨ੍ਤਃ- ਮਧ੍ਯੇ , ਵਕ੍ਰਂ- ਮੁਖਂ , ਯੇਸਾਂ ਤੇ , ਤਥਾ ਕਿਣਾਭਾਃ , ਏਤੇ ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਕਾਰਾ ਅਪਿ ਵਿਸ੍ਫੋਟਾ ਦੇਹਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਨਾਃ|
ਕਾਮਲਾਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਮੁਖਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮਾਂਸਤਾ| ਸਨ੍ਤ੍ਰਾਸਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਤਾਙ੍ਗੇ ਚ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੧੩||
View original
कामलाऽक्ष्णोर्मुखं पूर्णं शङ्खयोर्मुक्तमांसता| सन्त्रासश्चोष्णताऽङ्गे च यस्य तं परिवर्जयेत्||११३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯਾਕ੍ਸ੍ਣੋਃ ਕਾਮਲਾ- ਪੀਤਾਭਾਸਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ , ਮੁਖਂ ਪੂਰ੍ਣਂ- ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਮ੍, ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮਾਂਸਤ੍ਵਮ੍ , ਸਨ੍ਤ੍ਰਾਸਃ , ਉਸ੍ਣਤਾ ਚਾਙ੍ਗੇ ਭਵਤਿ , ਤਮਾਤੁਰਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍- ਅਯਸ਼ਃ ਪਰਿਹਤਯੇ ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍|
ਅਕਸ੍ਮਾਦਨੁਧਾਵਚ੍ਚ ਵਿਘਸ੍ਟਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ||੧੧੪||
View original
अकस्मादनुधावच्च विघृष्टं त्वक्समाश्रयम्| ||११४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਕਸ੍ਮਾਤ੍- ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ , ਤ੍ਵਕ੍ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਂ ਵਿਘਸ੍ਟਂ ਯਸ੍ਯਾਨੁਧਾਵਚ੍ਚ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇਨ੍ ਤਮਪਿ ਵੈਦ੍ਯੋ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|
(ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਮਦਿਰਾਕੁਣਪਧ੍ਵਾਙ੍ਕ੍ਸਗਨ੍ਧਯਃ| ਸ਼ੈਵਾਲਕੁਕ੍ਕੁਟਸ਼ਿਖਾਕੁਙ੍ਕੁਮਾਲਮਸੀਪ੍ਰਭਾਃ||੧|| ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਾ ਨਿਰੂਸ੍ਮਾਣਃ ਪ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਕਰਾ ਵ੍ਰਣਾਃ| ) ਯੋ ਵਾਤਜੋ ਨ ਸ਼ੂਲਾਯ ਮਰ੍ਮਜਸ਼੍ਚ ਰੁਜੇ ਨ ਯਃ| ਅਚੂਰ੍ਣਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਕੀਰ੍ਣਾਭੋ ਯਤ੍ਰਾਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਦਸ਼੍ਯਤੇ||੧੧੫|| ਰੂਪਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਧ੍ਵਜਾਦੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਾਨ੍| |੧੧੬|
View original
(चन्दनोशीरमदिराकुणपध्वाङ्क्षगन्धयः| शैवालकुक्कुटशिखाकुङ्कुमालमषीप्रभाः||१|| अन्तर्दाहा निरूष्माणः प्राणनाशकरा व्रणाः| ) यो वातजो न शूलाय मर्मजश्च रुजे न यः| अचूर्णश्चूर्णकीर्णाभो यत्राकस्माच्च दृश्यते||११५|| रूपं शक्तिध्वजादीनां सर्वांस्तान्वर्जयेद्व्रणान्| |११६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯੋ ਵ੍ਰਣੋ ਵਾਤਜੋ ਲਿਙ੍ਗਾਨੁਮਿਤਃ ਸ਼ੂਲਾਯ ਨ ਭਵਤਿ , ਪਿਤ੍ਤਜੋ ਨ ਦਾਹਾਯ , ਕਫਜਸ਼੍ਚ ਨ ਪੂਯਾਯ , ਮਰ੍ਮਜਸ਼੍ਚ ਨ ਪੀਡਾਯੈ| ਤਥਾ , ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਰਣੇਚੂਰ੍ਣਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੇਨਾਕੀਰ੍ਣਾਭਃ- ਚੂਰ੍ਣਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਇਵ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ- ਅਕਸ੍ਮਾਤ੍ , ਰੂਪਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਧ੍ਵਜਾਦੀਨਾਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ਲ੍ਯਤੋਮਰਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਃ| ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|
| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਵਹਂ ਕਮਿਣਂ ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਮ੍||੧੧੬||
View original
| विण्मूत्रमारुतवहं कृमिणं च भगन्दरम्||११६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਾ ਯੇਨ ਨਿਃਸਰਨ੍ਤਿ ਕਮਿਜੁਸ੍ਟਸ਼੍ਚ ਯਃ ਤਂ ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਕਮਿਣਮਿਤਿ "ਪਮਦਿਤ੍ਵਾਤ੍"(`ਲੋਮਾਦਿਪਾਮਾਦਿਪਿਚ੍ਛਾਦਿਭ੍ਯਃ ਸ਼ਨੇਲਚਃ|') ਨਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ|
ਘਟ੍ਟਯਨ੍ ਜਾਨੁਨਾ ਜਾਨੁ ਪਾਦਾਵੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਪਾਤਯਨ੍| ਯੋਪਾਸ੍ਯਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਵਕ੍ਰਮਾਤੁਰੋ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੧੧੭||
View original
घट्टयन् जानुना जानु पादावुद्यम्य पातयन्| योऽपास्यति मुहुर्वक्रमातुरो न स जीवति||११७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ਼੍ਚਾਤੁਰੋ ਜਾਨੁਨਾ ਜਾਨੁ ਘਟ੍ਟਯਨ੍ ਤਥਾ ਪਾਦਾਵੁਦ੍ਯਮ੍ਯ-ਉਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ, ਪਾਤਯਨ੍- ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪਨ੍ , ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਾਤ੍ਮੀਯਂ ਵਕ੍ਰਂ- ਮੁਖਂ, ਅਪਾਸ੍ਯਤਿ-ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਨਯਤਿ, ਸ ਨ ਜੀਵਤਿ|
ਦਨ੍ਤੈਸ਼੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਨਖਾਗ੍ਰਾਣਿ ਤੈਸ਼੍ਚ ਕੇਸ਼ਾਂਸ੍ਤਣਾਨਿ ਚ| ਭੂਮਿਂ ਕਾਸ੍ਠੇਨ ਵਿਲਿਖਨ੍ ਲੋਸ੍ਟਂ ਲੋਸ੍ਟੇਨ ਤਾਡਯਨ੍||੧੧੮|| ਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮੂਤ੍ਰਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸੀ ਜ੍ਵਰੀ ਚ ਯਃ| ਮੁਹੁਰ੍ਹਸਨ੍ ਮੁਹੁਃਕ੍ਸ੍ਵੇਡਨ੍ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਪਾਦੇਨ ਹਨ੍ਤਿ ਯਃ||੧੧੯|| ਮੁਹੁਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਵਿਸਸ਼ਨ੍ਨਾਤੁਰੋ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| |੧੨੦|
View original
दन्तैश्छिन्दन्नखाग्राणि तैश्च केशांस्तृणानि च| भूमिं काष्ठेन विलिखन् लोष्टं लोष्टेन ताडयन्||११८|| हृष्टरोमा सान्द्रमूत्रः शुष्ककासी ज्वरी च यः| मुहुर्हसन् मुहुःक्ष्वेडन् शय्यां पादेन हन्ति यः||११९|| मुहुश्छिद्राणि विसृशन्नातुरो न स जीवति| |१२०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ਼੍ਚਾਤੁਰੋ ਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮੂਤ੍ਰਃ ਤਥਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸੀ ਤਥਾ ਜ੍ਵਰੀ , ਸ ਇਦਮਿਦਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ ਜੀਵਤਿ| ਕਿਂ ਤਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਦਨ੍ਤੈਸ਼੍ਛਿਨ੍ਦਨਖਾਗ੍ਰਾਣਿ, ਤਥਾ ਤੈਰੇਵ- ਦਨ੍ਤੈਃ , ਕੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍, ਤਥਾ- ਤਣਾਨਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ , ਤਥਾ ਭੁਵਂ ਕਾਸ੍ਠੇਨ ਵਿਲਿਖਨ੍ , ਲੋਸ੍ਟਮਪਰਲੋਸ੍ਟੇਨ ਤਡਯਨ੍, ਮੁਹੁਃ ਪੁਨਃਪੁਨਰ੍ਹਸਨ੍ ,ਤਥਾ ਮੁਹੁਃ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਨ੍- ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ , ਮੁਹੁਃ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਪਾਦੇਨ ਯੋ ਹਨ੍ਤਿ , ਤਥਾ ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ- ਅਪਰਾਧਾਨ੍ ਵਿਮਸ਼ਨ੍- ਘੋਸਯਨ੍| ਕੇਚਿਦ੍ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ,- ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ-ਨਾਸਿਕਾਦੀਨਿ, ਵਿਮਸ਼ਨ੍- ਸਂਸ੍ਪਸ਼ਨ੍, ਇਤਿ|
| ਮਤ੍ਯਵੇ ਸਹਸਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਤਿਲਕਵ੍ਯਙ੍ਗਵਿਪ੍ਲਵਃ||੧੨੦|| ਮੁਖੇ, ਦਨ੍ਤਨਖੇ ਪੁਸ੍ਪਂ, ਜਠਰੇ ਵਿਵਿਧਾਃ ਸਿਰਾਃ| |੧੨੧|
View original
| मृत्यवे सहसाऽऽर्तस्य तिलकव्यङ्गविप्लवः||१२०|| मुखे, दन्तनखे पुष्पं, जठरे विविधाः सिराः| |१२१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਰ੍ਤਸ੍ਯ-ਆਤੁਰਸ੍ਯ, ਸਹਸਾ ਜਾਤੋ ਮੁਖੇ-ਵਦਨੇ, ਤਿਲਕਵ੍ਯਙ੍ਗਵਿਪ੍ਲਵੋ ਮਤ੍ਯਵੇ-ਮਰਣਾਯ| ਤਥਾ, ਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਨਖਾਸ਼੍ਚ ਦਨ੍ਤਨਖਂ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਨ੍ਤਨਖੇ, ਸਹਸਾ ਪੁਸ੍ਪਂ ਜਾਤਮਾਤੁਰਸ੍ਯ ਮਤ੍ਯਵੇ| ਤਥਾ, ਜਠਰੇ ਸਹਸਾ ਵਿਵਿਧਾਃ-ਨਾਨਾਵਿਧਾ ਵਰ੍ਣੇਨ ਸਂਸ੍ਥਾਨੇਨ ਚ, ਸਿਰਾ ਜਾਤਾ ਆਰ੍ਤਸ੍ਯ ਮਤ੍ਯਵੇ-ਮਰਣਂ ਸੂਚਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
| ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਂ ਗਤੋਸ੍ਮਾਣਂ ਸ਼ੂਲੋਪਹਤਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮ੍||੧੨੧|| ਸ਼ਰ੍ਮ ਚਾਨਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| |੧੨੨|
View original
| ऊर्ध्वश्वासं गतोष्माणं शूलोपहतवङ्क्षणम्||१२१|| शर्म चानधिगच्छन्तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत्| |१२२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਾਦਿਮਨ੍ਤਮਾਤੁਰਂ ਸੁਮਤਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍-ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍|
| ਵਿਕਾਰਾ ਯਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕਤਿਃ ਪਰਿਹੀਯਤੇ||੧੨੨|| ਸਹਸਾ ਸਹਸਾ ਤਸ੍ਯ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਹਰਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੧੨੩|
View original
| विकारा यस्य वर्धन्ते प्रकृतिः परिहीयते||१२२|| सहसा सहसा तस्य मृत्युर्हरति जीवितम्| |१२३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਿਕਾਰਾਃ-ਜ੍ਵਰਾਦਯਃ, ਯਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯਾਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ| ਪ੍ਰਕਤਿਃ-ਸ੍ਵਭਾਵਃ, ਪਰਿਹੀਯਤੇ| ਯਥਾ, ਸ਼ੂਰਃ ਕਾਤਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਦਾਤਾ ਵਾ ਤਸ੍ਣਾਵਾਨ੍, ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥਵਾ, ਪ੍ਰਕਤਿਃ-ਵਾਤਾਦਿਃ, ਤੇਨ ਵਾਤਪ੍ਰਕਤਿਃ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍, ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ, ਜੀਵਿਤਂ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਹਰਤਿ|
| ਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯਾਤੁਰਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਮ੍ਪਾਦਯਿਤੁਮੌਸਧਮ੍||੧੨੩|| ਯਤਮਾਨੋ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੧੨੪|
View original
| यमुद्दिश्यातुरं वैद्यः सम्पादयितुमौषधम्||१२३|| यतमानो न शक्नोति दुर्लभं तस्य जीवितम्| |१२४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਮਾਤੁਰਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਭਿਸਗ੍ਯਤਮਾਨ ਔਸਧਂ ਸਮ੍ਪਾਦਯਿਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਜੀਵਿਤਮ੍|
| ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਧਿਵਚ੍ਚਾਵਚਾਰਿਤਮ੍||੧੨੪|| ਨ ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯੌਸਧਂ ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| |੧੨੫|
View original
| विज्ञातं बहुशः सिद्धं विधिवच्चावचारितम्||१२४|| न सिध्यत्यौषधं यस्य नास्ति तस्य चिकित्सितम्| |१२५|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯੌਸਧਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਧਾਨੇਨ ਚੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿ|
| ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯੌਸਧੇਨ੍ਨੇ ਵਾ ਕਲ੍ਪ੍ਯਮਾਨੇ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ||੧੨੫|| ਅਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਾਦੇਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪਿ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| |੧੨੬|
View original
| भवेद्यस्यौषधेऽन्ने वा कल्प्यमाने विपर्ययः||१२५|| अकस्माद्वर्णगन्धादेः स्वस्थोऽपि न स जीवति| |१२६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯੌਸਧੇ-ਕਸਾਯਘਤਲੇਹਾਦੌ, ਤਥਾਨ੍ਨੇ-ਭਕ੍ਤਸੂਪਾਦਿਕੇ, ਵਾ ਕਲ੍ਪ੍ਯਮਾਨੇ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ-ਅਨ੍ਯਥਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਰੂਪਾਦੇਃ, ਅਕਸ੍ਮਾਤ੍-ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾਪਿ ਭਵੇਤ੍, ਸ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪਿ ਨ ਜੀਵਤਿ|
| ਨਿਵਾਤੇ ਸੇਨ੍ਧਨਂ ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੧੨੬|| ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਗਹੇ ਯਸ੍ਯ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾ ਪਤਨ੍ਤਿ ਵਾ| ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਮਮਤ੍ਰਾਣਿ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੧੨੭||
View original
| निवाते सेन्धनं यस्य ज्योतिश्चाप्युपशाम्यति||१२६|| आतुरस्य गृहे यस्य भिद्यन्ते वा पतन्ति वा| अतिमात्रममत्राणि दुर्लभं तस्य जीवितम्||१२७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਸ੍ਯ ਚਾਤੁਰਸ੍ਯ ਗਹੇ ਨਿਵਾਤ ਇਨ੍ਧਨਸਹਿਤਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ-ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਰੂਪਂ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਯਸ੍ਯ ਚਾਤੁਰਸ੍ਯ ਗਹੇਮਤ੍ਰਾਣਿ-ਭਾਜਨਾਨਿ, ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਂ-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਅਥਵਾ ਪਤਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਜੀਵਿਤਮ੍|
ਯਂ ਨਰਂ ਸਹਸਾ ਰੋਗੋ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਪਰਿਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਸਂਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇਯੋ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯਤੇ||੧੨੮||
View original
यं नरं सहसा रोगो दुर्बलं परिमुञ्चति| संशयप्राप्तमात्रेयो जीवितं तस्य मन्यते||१२८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਂ ਨਰਂ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਸਂਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਸਹਸਾ-ਝਟਿਤ੍ਯੇਵ, ਰੋਗੋ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯਾਤ੍ਰੇਯੋ ਜੀਵਿਤਂ ਸਂਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇ-ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ|
ਕਥਯੇਨ੍ਨ ਚ ਪਸ੍ਟੋਪਿ ਦੁਃਸ਼੍ਰਵਂ ਮਰਣਂ ਭਿਸਕ੍| ਗਤਾਸੋਰ੍ਬਨ੍ਧੁਮਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਨ ਚੇਚ੍ਚੇਤ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਮ੍||੧੨੯||
View original
कथयेन्न च पृष्टोऽपि दुःश्रवं मरणं भिषक्| गतासोर्बन्धुमित्राणां न चेच्चेत्तं चिकित्सितुम्||१२९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਗਤਾਸੋਰ੍ਬਨ੍ਧੁਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇਸਾਮ੍, ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦ੍ਗਤਾਸੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਮਰਣਂ ਦੁਃਸ਼੍ਰਵਂ ਪਸ੍ਟੋਪਿ ਵੈਦ੍ਯੋ ਨ ਕਥਯੇਤ੍, ਕਿਮੁਤਾਪਸ੍ਟਃ ? ਤਥਾ ਹਿ ਵੈਦ੍ਯੋਕ੍ਤਾਦ੍ਦੁਃਸ਼੍ਰਵਮਰਣਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਾਪ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਸੁਹਦਾਮ੍| ਏਵਂ ਚ ਭਿਸਜਃ ਪਰੋਪਤਾਪਕਰਣਾਤ੍ ਪਾਪੇਨ ਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਨ ਚ ਤਂ-ਗਤਾਸੁਂ, ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਂ ਵੈਦ੍ਯ ਇਚ੍ਚੇਤ੍| ਤਥਾਵਿਧਾਤੁਰਚਿਕਿਤ੍ਸਨਾਦ੍ਧਿ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯਾਯਸ਼ਃਸਂਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਗਤਾਸੋਰਿਤਿ ਭਾਵਿਨਿਭੂਤਵਦੁਪਚਾਰਾਦ੍ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ ਕ੍ਤੋ ਵੈਦ੍ਯਃ| ਯਥਾ-"ਵਸ੍ਟੋ ਦੇਵਃ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸ਼ਾਲਯਃ" ਇਤਿ|
ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨੈਸ੍ਫਲ੍ਯਾਚ੍ਚ ਤਂ ਨੋਪਕ੍ਰਮੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ ਯਮਦੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਦ੍ਯੈਯਤ੍ਪਰਾਸੁਰੁਪਾਸ੍ਯਤੇ| ਘ੍ਨਦ੍ਭਿਰੌਸਧਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੩੦||
View original
चिकित्सानैष्फल्याच्च तं नोपक्रमेदिति प्रतिपादयन्नाह यमदूतपिशाचाद्यैयत्परासुरुपास्यते| घ्नद्भिरौषधवीर्याणि तस्मात्तं परिवर्जयेत्||१३०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਮਦੂਤਪਿਸ਼ਾਚਰਕ੍ਸਃਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ, ਯਤ੍-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਪਰਾਸੁਃ ਗਤਾਸੁਃ, ਉਪਾਸ੍ਯਤੇ-ਸੇਵ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਔਸਧਾਨਾਂ-ਰਸਾਯਨਾਦੀਨਾਂ, ਵੀਰ੍ਯਾਣਿ-ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ, ਘ੍ਨਦ੍ਭਿਃ-ਯਥਾਯਥਂ ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਸ਼ਮਨਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮਨ੍ਯਥਾ ਕੁਰ੍ਵਦ੍ਭਿਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਫਲਂ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਯਦਾਯੁਰ੍ਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਮ੍| ਰਿਸ੍ਟਜ੍ਞਾਨਾਦਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਭਵੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੧੩੧||
View original
आयुर्वेदफलं कृत्स्नं यदायुर्ज्ञे प्रतिष्ठितम्| रिष्टज्ञानादृतस्तस्मात्सर्वदैव भवेद्भिषक्||१३१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਤ੍-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਆਯੁਰ੍ਜ੍ਞੇ-ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦਿ ਵੈਦ੍ਯੇ, ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਫਲਂ ਸਕਲਂ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਿਸ੍ਟਾਜ੍ਞਾਨਾਦਤੋ ਭਿਸਗ੍ਭਵੇਤ੍| ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਫਲਮ੍,-ਯਦਾਯੁਸਃ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਪਰਿਪਾਲਨਂ ਚ| ਤਚ੍ਚੋਭਯਂ ਰਿਸ੍ਟਜ੍ਞਾਨਾਜ੍ਜਾਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਦਤ੍ਰਾਦਰਃ ਕਾਰ੍ਯਃ|
ਮਰਣਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਦਸ੍ਟਮਾਯੁਃਪੁਣ੍ਯੋਭਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਤਯੋਰਪ੍ਯਕ੍ਸਯਾਦ੍ਦਸ੍ਟਂ ਵਿਸਮਾਪਰਿਹਾਰਿਣਾਮ੍||੧੩੨|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਬਾਗ੍ਭਾਟਵਿਰਚਿਤਾ- ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਕਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||
View original
मरणं प्राणिनां दृष्टमायुःपुण्योभक्षयात्| तयोरप्यक्षयाद्दृष्टं विषमापरिहारिणाम्||१३२|| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्बाग्भाटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां द्वितीये शारीरस्थाने विकृतिविज्ञानीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆਯੁਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਯਂ ਚੋਭਯਂ ਚ, ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦਾਯੁਃਪੁਣ੍ਯਯੋਰੁਭਯੋਸ੍ਤੇਸਾਮਾਯੁਃਪੁਣ੍ਯੋਭਯਾਨਾਂ ਕ੍ਸਯ ਆਯੁਃਪੁਣ੍ਯੋਭਯਕ੍ਸਯਃ, ਤਸ੍ਮਾਦਾਯੁਃਪੁਣ੍ਯੋਭਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਮਰਣਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ-ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਂ, ਦਸ੍ਟਂ-ਉਪਲਬ੍ਧਂ, ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੈਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੋਪਕਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਮਪਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਾਹ੍ਯਮਾਨਰਥਵਦੁਪਭੋਗਵਸ਼ੇਨ ਯਥੋਚਿਤਪ੍ਰਮਾਣਾਯੁਃਕ੍ਸਯਾਦ੍ਯਨ੍ਮਰਣਂ ਜਾਯਤੇ, ਤਦਾਯੁਃਕਕ੍ਸਯਾਦਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਜ੍ਯੋਤਿਃਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ਜਾਤਕਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਨਿਯਤਾਯੁਸਾਮਨ੍ਯੇਸਾਂ ਚ ਯਦਾਹਾਰਾਦ੍ਯਭਾਵੇਨ ਮਰਣਂ, ਤਤ੍ਪੁਣ੍ਯਕ੍ਸਯਾਦ੍ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਯਤ੍ਰਾਯੁਃਕ੍ਸਯੋ ਯਥਾਵਲ੍ਲਕ੍ਸਿਤੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਤਥੈਵ ਚ ਪੁਣ੍ਯਕ੍ਸਯਃ, ਤਦੁਭਯਕ੍ਸਯਾਨ੍ਮਰਣਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਨ ਚੈਤਦੇਵ ਹੇਤੁਤ੍ਰਯਮਾਯੁਃਪੁਣ੍ਯੋਭਯਕ੍ਸਯਲਕ੍ਸਣਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਂ ਮਰਣੇ ਕਾਰਣਮ੍| ਕਿਨ੍ਤਰ੍ਹਿ ? ਅਨ੍ਯਦਪਿ ਵਿਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਨੁ, ਆਯੁਃਪੁਣ੍ਯੋਭਯਕ੍ਸਯਾਤ੍ਮਕਂ ਲਕ੍ਸਣਤ੍ਰਿਤਯਂ ਪ੍ਰਕਤਮ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ| ਨੈਤਦੇਵਮ੍| ਇਹ ਹ੍ਯਾਯੁਃਪੁਣ੍ਯਯੋਰੇਵ ਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਨਾਮ੍ਨਾਯੁਕ੍ਤੋ ਨ ਤੁ ਤਤੀਯਸ੍ਯ ਹੇਤੋਃ, ਤਦਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਦੁਭਯਸ੍ਯ| ਅਤਃ 'ਤਯੋਰਪ੍ਯਕ੍ਸਯਾਤ੍' ਇਤਿ ਯੁਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਨਿਦੇਸ਼ਃ| ਤਯੋਃ-ਆਯੁਃਪੁਣ੍ਯਯੋਃ, ਅਹਾਨਿਤੋਪਿ ਮਰਣਂ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਸੋਪੇਤਾਨਾਂ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯਵਤ੍ਤ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵੋਪਕਰਣਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਮਸੇਵ੍ਯੋਦ੍ਭੂਤਮ੍| ਵਿਸਮਂਚਣ੍ਡਮਾਤਙ੍ਗੁਤੁਰਙ੍ਗਗੋਮਹਿਸਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਵੇਗਸ਼੍ਵਭ੍ਰਪ੍ਰਪਾਤਕੇਸਰੀਸਰੀਸਪਾਦਿਸੇਵਨਂ, ਨ ਤਤ੍ਪਰਿਹਰਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼ੀਲਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਵਿਸਮਾਪਰਿਹਾਰਿਣਃ, ਤੇਸਾਂ ਯਨ੍ਮਰਣਂ ਤਦ੍ਵਿਸਮਾਪਰਿਹਰਣਾਦ੍ਭਵਤਿ| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਾਯੁਃਕ੍ਸਯਾਦੇਵ ਸਰ੍ਵਂ ਮਰਣਮ੍, ਤਥਾਪਿ ਪੁਣ੍ਯਕ੍ਸਯਵਿਸਮਾਪਰਿਹਰਣਾਭ੍ਯਾਮਾਯੁਃਕ੍ਸਯਸ੍ਯੈਵ ਕਾਰਣਭੂਤਤ੍ਵਾਦੇਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਦੇਵਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਯੁਸ੍ਟ੍ਵੇ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵੋਪਕਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਵੇ ਵਿਸਮਮਪਰਿਹਰਤਾਂ ਯਨ੍ਮਰਣਂ ਤਦ੍ਵਿਸਮਾਪਰਿਹਾਰਿਣਾਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਬਾਹ੍ਯਵਾਹਕਦੋਸਾਦਿਕਾਰਣਰਥਵਿਨਾਸ਼ਸਦਸ਼ਮਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀ- ਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਕਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੫||
ਅਥਾਤੋਙ੍ਗਵਿਭਾਗਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
View original
अथातोऽङ्गविभागं शारीरं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਗਰ੍ਭੇਙ੍ਗਾਸ੍ਥਿਸਿਰਾਮਰ੍ਮਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ| ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਦਙ੍ਗਵਿਭਾਗਃ ਪ੍ਰਥਮਮੁਚ੍ਯਤੇ ਕਾਰਣੋਪਚਾਰਾਦਧ੍ਯਾਯਸ੍ਯ ਨਾਮ|| ੧||
ਸਕਲਮਪਿ ਸ਼ਰੀਰਮਙ੍ਗਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਸਡਙ੍ਗਮ੍| ਸ਼ਿਰੇਨ੍ਤਰਾਧਿਰ੍ਦ੍ਵੌ ਬਾਹੂ ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਚ| ਨੇਤ੍ਰਨਾਭਿਪਾਣਿਪਾਦਾ- ਦੀਨਿ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ||੨||
View original
सकलमपि शरीरमङ्गमित्युच्यते| तत्र पुनः षडङ्गम्| शिरेऽन्तराधिर्द्वौ बाहू सक्थिनी च| नेत्रनाभिपाणिपादा- दीनि त्वस्य प्रत्यङ्गानि||२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਙ੍ਗਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਸਟ੍ ਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਭਤੀਨ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ਯਵਯਵਾਃ| ਅਨ੍ਤਰਾਧਿਃ ਆਜਤ੍ਰੋਰਾਕਟੇਃ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਮਵਯਵਸ੍ਯਾਪ੍ਯਵਯਵਃ| ਨੇਤ੍ਰਕਰ੍ਣਾਦੀਨਿ ਸ਼ਿਰਸਃ| ਨਾਭਿਹਦਯਾਦੀਨ੍ਯਨ੍ਤਰਾਧੇਃ| ਪ੍ਰਾਣਿਸ੍ਕਨ੍ਧਾਦੀਨਿ ਬਾਹ੍ਵੋਃ| ਪਾਦਜਙ੍ਗ਼ਾਦੀਨਿ ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਃ|| ੨||
ਮਹਾਗੁਣਮਯੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਖ਼ਪਵਨਤੇਜੋਜਲਭੂਮ੍ਯਾਖ਼੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਮਹਾਭੂਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਨਾਧਿਸ੍ਠਿਤੇਭ੍ਯੋਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਰਙ੍ਗਸ੍ਯ||੩||
View original
महागुणमयेभ्यश्च ख़पवनतेजोजलभूम्याख़्येभ्यो महाभूतेभ्यश्चेतनाधिष्ठितेभ्योऽभिनिर्वृत्तिरङ्गस्य||३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਸ੍ਯ ਚਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਖ਼ਾਦਿਭ੍ਯੋ ਮਹਾਭੂਤੇਭ੍ਯੋਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਨੇਨਾਤ੍ਮਨਾਧਿਸ੍ਠਿਤੇਭ੍ਯਃ| ਤਾਨਿ ਚ ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਿ? ਮਹਾਗੁਣਮਯਾਨਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਯ ਏਵ ਭੂਤਭਾਵੇਨ ਪਰਿਣਤਾ ਆਤ੍ਮਾਧਿਸ੍ਠਿਤਾਸ਼੍ਚ|| ੩|| ਤਸ੍ਯ ਚਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਖ਼ਾਦਿਭ੍ਯੋ ਮਹਾਭੂਤੇਭ੍ਯੋਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਨੇਨਾਤ੍ਮਨਾਧਿਸ੍ਠਿਤੇਭ੍ਯਃ| ਤਾਨਿ ਚ ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਿ? ਮਹਾਗੁਣਮਯਾਨਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਯ ਏਵ ਭੂਤਭਾਵੇਨ ਪਰਿਣਤਾ ਆਤ੍ਮਾਧਿਸ੍ਠਿਤਾਸ਼੍ਚ|| ੩||
ਭੂਤਾਨਾਮੇਵ ਚ ਦਸ੍ਟਾਦਸ੍ਟਵਿਵਿਧਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦਨੇਕਰੂਪਾਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸਦਾਕਤਿਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਨੇਹਦੀਪ੍ਤਿਸ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਸਾਰੁਪ੍ਯਮਸਾਰੂਪ੍ਯਂ ਵਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਥੂਲਤਾਰਤਮ੍ਯਭੇਦਭਿਨ੍ਨਮਤਿਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਂ ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਤੇ||੪||
View original
भूतानामेव च दृष्टादृष्टविविधकर्मवशादनेकरूपात् सन्निवेशषदाकृतिप्रमाणस्नेहदीप्तिस्वरादीनां सारुप्यमसारूप्यं वा सूक्ष्मस्थूलतारतम्यभेदभिन्नमतिबहुप्रकारं निष्पद्यते||४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰੀਰੇ ਤਥਾ ਤੇਸਾਮੇਵ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਪ੍ਰਮਾਣਾਦੀਨਾਂ ਸਾਦ੍ਰੁਸ਼੍ਯਮਸਾਦਸ਼੍ਯਂ ਚ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਂ ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ? ਦਸ੍ਟਾਦਸ੍ਟਨਾਨਾਵਿਧਕਰ੍ਮਵਸ਼ੇਨਾਨੇਕਰੂਪਾਤ੍| ਦਸ੍ਟਂ ਕਰ੍ਮ ਮਾਤਪਿਤਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਕਤਮਾਹਾਰਾਦਿ| ਅਦਸ੍ਟਮਨ੍ਯਜਨ੍ਮਕਤਮ੍| ਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਸਾਰੂਪ੍ਯਮਸਾਰੂਪ੍ਯਞ੍ਚਾਹ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਤਾਰਤਮ੍ਯਭੇਦਭਿਨ੍ਨਮਤ ਏਵ ਚ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਮ੍|| ੪||
ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤ੍ਬਹੁਲਮਾਕਸ਼ਮ੍||੫||
View original
तत्र सत्त्बहुलमाकशम्||५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਪਿ ਮਹਾਭੂਤਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਗੁਣਤ੍ਵੇ ਵਿਸ਼ੇਸਕਥਨਮ੍|
ਰਜੋਬਹੁਲੋ ਵਾਯੁਃ|੧|
View original
रजोबहुलो वायुः|१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਗ੍ਨਿਲਕ੍ਸਣਮ੍
ਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮੋਬਹੁਲਮਮ੍ਬੁ|੧|
View original
सत्त्वतमोबहुलमम्बु|१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪਥਿਵ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸਣਮ੍
ਤਮੋਬਹੁਲਾ ਭੂਃ||੧||
View original
तमोबहुला भूः||१||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਮਪ੍ਰਤਿਗ਼ਾਤਸ਼੍ਚਲਤ੍ਵਮੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵਤਾ ਕਾਠਿਨ੍ਯਮਿਤਿ ਕ੍ਰਮਾ- ਲ੍ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ||੬||
View original
तेषामप्रतिग़ातश्चलत्वमौष्ण्यं द्रवता काठिन्यमिति क्रमा- ल्लिङ्गानि||६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤੇਸਾਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਸਦ੍ਭਾਵੇ ਅਪ੍ਰਤਿਗ਼ਾਤਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣ ਲਿਙ੍ਗਮ੍|
ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਿਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਨਮ੍||੭||
View original
विशेषतश्च श्रोत्रादिष्विन्द्रियेष्ववस्थानम्||७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤੇਸਾਂ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਏਕੈਕਪ੍ਰਵਦ੍ਧੈਰਨ੍ਵਯਃ| ਤੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦਗੁਣਮਾਕਾਸ਼ਮ੍| ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗੁਣਃ ਪਵਨਃ| ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੁਪਗੁਣਂ ਤੇਜਃ| ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗੁਣਂ ਜਲਮ੍| ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਪਞ੍ਚਗੁਣਾ ਪਥਿਵੀ|| ੭||
ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧੈਰੇਕੈਕਪ੍ਰਵਦ੍ਧੈਰਨ੍ਵਯਃ||੮||
View original
शब्दस्पर्शरूपरसगन्धैरेकैकप्रवृद्धैरन्वयः||८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤੇਸਾਂ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਏਕੈਕਪ੍ਰਵਦ੍ਧੈਰਨ੍ਵਯਃ| ਤੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦਗੁਣਮਾਕਾਸ਼ਮ੍| ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗੁਣਃ ਪਵਨਃ| ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਗੁਣਂ ਤੇਜਃ| ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗੁਣਂ ਜਲਮ੍| ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਪਞ੍ਚਗੁਣਾ ਪਥਿਵੀ|| ੮|
ਤਤ੍ਰਾਕਾਸ਼ਜਾਨਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਵਿਵਿਕ੍ਤਤਾ||੯||
View original
तत्राऽऽकाशजानि श्रोत्रं शब्दः सर्वस्त्रोतांसि विविक्तता||९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰੀਰ ਆਕਾਸ਼ਜਾਨਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨਿ| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਤਥਾ ਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਆਕਾਸ਼ਭਾਵਾਚ੍ਛਬ੍ਦਭਾਵਃ| ਵਿਵਿਕ੍ਤਤਾ ਸ਼ਾਰੀਰਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਵਿਭਾਗਃ|| ੯||
ਵਾਯਵੀਯਾਨਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਾਸੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਦਿਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਨਾਨਿ ਲਾਗ਼ਵਂ ਚ||੧੦||
View original
वायवीयानि स्पर्शनं स्पर्शः प्रश्वासोच्छ्वासादिपरिस्पन्दनानि लाग़वं च||१०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਾਯਵੀਯਾਨਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਦੀਨਿ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਨ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਵਿਸਯਃ| ਏਵਂ ਰੂਪਾਦੀਨਾਮਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍|| ੧੦||
ਆਗ੍ਨੇਯਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਰੂਪਂ ਪਿਤ੍ਤਮੂਸ੍ਮਾ ਪਕ੍ਤਿਃ ਸਨ੍ਤਾਪੋ ਮੇਧਾ ਵਰ੍ਣੋ ਭਾਸ੍ਤੇਜਃ ਸ਼ੌਰ੍ਯ੍ਯਞ੍ਚ||੧੧||
View original
आग्नेयानि दर्शनं रूपं पित्तमूष्मा पक्तिः सन्तापो मेधा वर्णो भास्तेजः शौर्य्यञ्च||११||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆਗ੍ਨੇਯਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੀਨਿ| ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਕ੍ਸੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਂ ਦੋਸਃ| ਉਸ੍ਮਾ ਅਗ੍ਨਿਃ| ਪਕ੍ਤਿਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾ| ਭਾ ਕਾਨ੍ਤਿਃ| ਤੇਜਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍|
ਆਮ੍ਭਸਾਨਿ ਰਸਨਂ ਰਸਃ ਸ੍ਵੇਦਕ੍ਲੇਦਵਸਾਸਕਸ਼ੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਾਦਿਦ੍ਰਵਸਮੂਹਃ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ||੧੨||
View original
आम्भसानि रसनं रसः स्वेदक्लेदवसाऽसृकशुक्रमूत्रादिद्रवसमूहः शैत्यं स्नेहश्च||१२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆਮ੍ਭਸਾਨਿ ਦੇਹੇ ਰਸਨਾਦਯਃ| ਏਕੋ ਰਸਸ਼ਬ੍ਦੋ ਰਸਵਿਸਯਤ੍ਵਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਧਾਤੁਵਿਸ਼ੇਸਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਃ|| ੧੨||
ਪਾਰ੍ਥੀਵਾਨਿ ਗ਼੍ਰਾਣਂ ਗਨ੍ਧਃ ਕੇਸ਼ਨਖ਼ਾਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਮੂਰ੍ਤਸਮੂਹੋ ਧੈਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਥੈਰ੍ਯ੍ਯਞ੍ਚ||੧੩||
View original
पार्थीवानि ग़्राणं गन्धः केशनख़ास्थ्यादिमूर्तसमूहो धैर्य्यस्थैर्य्यञ्च||१३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਿ ਗ਼੍ਰਾਣਾਦੀਨਿ| ਇਤਿ ਦੇਹੇ ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਕਾਰ੍ਯੇ ਚੇਤਨਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਾਯਾਤ੍ਯਵਹਿਤਮਨਸਾਪਿ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ|| ੧੩||
ਤੇਸ਼ੁ ਮਾਤਜਾਨਿ ਮਦੂਨਿ ਤ੍ਵਗ੍ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਮੇਦੋਮਜ੍ਜਨਾਭਿਹਦਯਾਮਾਸ਼ਯਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਾਕ੍ਲੋਮਾਨ੍ਤ੍ਰਗੁਦਾਦੀਨਿ||੧੪||
View original
तेशु मातृजानि मृदूनि त्वग्रक्तमांसमेदोमज्जनाभिहृदयामाशयगर्भाशययकृत्प्लीहाक्लोमान्त्रगुदादीनि||१४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਮਾਤਜਾਨੀਤਿ ਤੇਸੁ ਚ ਮਹਾਭੂਤਕਾਰ੍ਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਮਾਤਜਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਿਤਜਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚੇਤਨਜਮ੍| ਚੇਤਨ ਆਤ੍ਮਾ| ਤਤਃ ਸਂਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਵਗਾਦੀਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਮਦੂਨਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਮਾਤਜਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਰ੍ਭਸ੍ਯੈਵ|| ੧੪||
ਪਿਤਜਾਨਿ ਸ੍ਥਿਰਾਣਿ ਕੇਸ਼ਨਖ਼ਾਸ੍ਥਿਸ਼ੁਕ੍ਰਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦੀਨਿ||੧੫||
View original
पितृजानि स्थिराणि केशनख़ास्थिशुक्रसिरास्नाय्वादीनि||१५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਕੇਸ਼ਾਦੀਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਚ ਸ੍ਥਿਰਾਣਿ ਪਿਤਜਾਨਿ|| ੧੫||
ਆਤ੍ਮਜਾਨਿ ਨਾਨਾਯੋਨਿਸੂਤ੍ਪਿਤ੍ਤਿਰ੍ਮਨਸ਼੍ਚੇਤਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਧਾਰਣਮਾਕਤਿਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਲੋਭਭਯਹਰ੍ਸਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਤਾਸ੍ਮਤਿਬੁਦ੍ਧੀਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇਸਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਹਙ੍ਕਾਰਸੁਖ਼ਦੁਃਖ਼ਾਯੁਰਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਚ||੧੬||
View original
आत्मजानि नानायोनिषूत्पित्तिर्मनश्चेतनेन्द्रियाणि प्राणापानौ धारणमाकृतिस्वरवर्णविशेषाः कामक्रोधलोभभयहर्षधर्मशीलतास्मृतिबुद्धीच्छाद्वेषप्रयत्नाहङ्कारसुख़दुःख़ायुरात्मज्ञानानि च||१६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆਤ੍ਮਜਾਨਿ ਪੁਨਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧਯੋਨ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਯਾਦੀਨਿ| ਆਤ੍ਮਨਾ ਹ੍ਯਵਦਾਤਾਨਵਦਾਤਕਰ੍ਮਕਾਰਣਭੂਤੇਨ ਯੋਨਿਸੁ ਮਗਸਰੀਸਪਾਦਿਸੂਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ; ਅਤਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਾਯ| ਤਥਾ ਮਨਃ ਆਤ੍ਮਜਮ੍| ਤਦ੍ਧਿ ਨ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦਾਗਚ੍ਛਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਨਿਤ੍ਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕਤਾਨ੍ਯੇਵ| ਚੇਤਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨਿ| ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਚਾਤ੍ਮਜੌ| ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਵ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਕਾਰਣਾਭ੍ਯਾਂ ਜੀਵ੍ਯਤੇ| ਸਾਧਾਰਣਮਵਯਵਾਨਾਂ ਧਾਰਣਮੁਤ੍ਸਾਹੇਨ ਦੇਹਾਵਸ੍ਟਮ੍ਭਃ| ਆਕਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਨਾਨਾਵਿਧਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਆਕਤਿਃ ਸਂਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਂ ਹਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸਮਵਾਯਿਕਾਰਣਮ੍| ਆਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਸਮਵਾਯਿਕਾਰਣਮ੍| ਕਾਮਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਵਿਜ੍ਞਾਨਧਰ੍ਮਾ ਆਤ੍ਮਭਵਾਃ| ਤਥਾ ਸੁਖ਼ਾਦਯੋਪ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ ਕਰ੍ਮਫਲਤ੍ਵਾਤ੍|| ੧੬||
ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾਨ੍ਯਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਮਨਾਲਾਸ੍ਯਲੋਲੁਪਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਸਾਦਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣੌਜਃ ਸਮ੍ਪਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤਾ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮੇਧਾਬਲਂ ਚ||੧੭||
View original
सात्म्यजान्यायुरारोग्यमनालास्यलोलुपत्वमिन्द्रियप्रसादस्वरवर्णौजः सम्पत्प्रशस्तता प्रहर्षभूयस्त्वं मेधाबलं च||१७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾਨਿ ਯਾਨਿ ਦੇਹਿਨੋ ਗਰ੍ਭਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤਿ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸੇਵਿਨ ਏਵ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਮ੍| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤ੍ਵਮ੍|| ੧੭||
ਰਸਜਾਨਿ ਕਤ੍ਸ੍ਨਸ੍ਯ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵੋ ਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤਪ੍ਤਿਰਲੌਲ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਟਿਰੁਤ੍ਸਾਹਸ਼੍ਚ||੧੮||
View original
रसजानि कृत्स्नस्य देहस्य सम्भवो वृत्तिर्वृद्धिस्तृप्तिरलौल्यं पुष्टिरुत्साहश्च||१८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਰਸਜਾਨਿ ਯਾਨਿ ਰਸੇਭ੍ਯਃ ਪਰਿਣਤੇਭ੍ਯਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵੋ ਮਾਤਜਠਰੇ| ਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ| ਜਾਤਸ੍ਯ ਚ|| ੧੮||
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਨਿ ਸ਼ੌਚਮਾਸ੍ਤਿਕਤ੍ਵਂ, ਕਤਜ੍ਞਤਾ, ਦਾਕ੍ਸਿਣ੍ਯਂ, ਵ੍ਯਵਸਾਯਃ, ਸ਼ੌਰ੍ਯ੍ਯਂ, ਗਾਮ੍ਭਿਰ੍ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮੇਧਾ, ਸ੍ਮਤਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਰ੍ਤ੍ਮਰੁਚਿਰ੍ਭਕ੍ਤਿਰਭਿਸਙ੍ਗਾਭਾਵਸ੍ਤਮੋਗੁਣੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯਸ਼੍ਚ||੧੯||
View original
शुद्धसत्त्वजानि शौचमास्तिकत्वं, कृतज्ञता, दाक्षिण्यं, व्यवसायः, शौर्य्यं, गाम्भिर्यं बुद्धिर्मेधा, स्मृतिः शुक्लवर्त्मरुचिर्भक्तिरभिषङ्गाभावस्तमोगुणो विपर्ययश्च||१९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ ਵਸ੍ਤੂਨਿ ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਮਨਪਹਤੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਸ੍ਤਿ ਪਰਲੋਕ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਯਸ੍ਯਾਸਾਵਾਸ੍ਤਿਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਃ ਆਸ੍ਤਿਕਤ੍ਵਮ੍| ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਗ੍ਰਹਣਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਮੇਧਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ| ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਦੇਵਤਾਦਿ ਵਿਸਯੇ| ਅਭਿਸਙ੍ਗਃ ਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਾਸ਼ਕ੍ਤਤਾ ਤਸ੍ਯਾਭਾਵਃ ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਯਨਭਿਭਵ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਤਮੋਗੁਣਾਨਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਾਮਜ੍ਞਾਨਵਿਸਾਦਾਦੀਨਾਂ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮਿਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਨਿ|| ੧੯||
ਰਾਜਸਾਨਿ ਦੁਰੁਪਚਾਰਤਾਨਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਮਮਿਤ- ਭਾਸਿਤ੍ਵਮਹਙ੍ਕਾਰੋ ਲੋਲੁਪਤ੍ਵਂ ਦਮ੍ਭੋ ਮਾਨਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਹਰ੍ਸਃ ਕਾਮਸ਼੍ਚ||੨੦||
View original
राजसानि दुरुपचारताऽनार्यं शौर्य्यं मात्सर्यममित- भाषित्वमहङ्कारो लोलुपत्वं दम्भो मानः क्रोधो हर्षः कामश्च||२०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਰਾਜਸਾਨਿ ਤਾਮਸਾਨਿ ਚ ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਮੁਪਹਤੇਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨੈਵ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦੁਰੁਪਚਾਰਃ ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਚਾਰਕਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਃਖ਼ੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਪਾਰ੍ਯ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਃ| ਅਨਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਵਿਸਯਕਾਲਾਦਿਨਾ ਅਨੁਚਿਤਮ੍| ਉਚਿਤਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯ੍ਯਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਤ੍ਵਮੇਵ| ਲੋਲੁਪੋ ਵਿਸਯਕੌਤੁਕੀ ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਃ|
ਤਾਮਸਾਨ੍ਯਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਸਾਦਃ ਪ੍ਰਮਾਦੋ ਨਿਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਂ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਸ਼ੋਕੋ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਂ ਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ ਪਰਾਤਿਸਨ੍ਧਾਨਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ ਚ||੨੧||
View original
तामसान्यज्ञानं विषादः प्रमादो निद्राऽऽलस्यं क्षुत्तृष्णा शोको मात्सर्यं विप्रतिपत्तिः परातिसन्धानं सत्त्वगुण वैपरीत्यं च||२१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਜ੍ਞਾਨਾਦੀਨਿ ਤਾਮਸਾਨਿ| ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਰੋਧੋਨ੍ਯੇਨ| ਪਰਾਤਿਸਨ੍ਧਾਨਂ ਪਰਪਕ੍ਸਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਃ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਨਾਂ ਸ਼ੌਚਾਸ੍ਤਿਕਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮ੍|| ੨੧||
ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਪ੍ਲਵੋ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚ ਇਤ੍ਯੇਵਮ੍ਭੂਤਾਤ੍ਮਕਂ ਦੇਹਮਾਹੁਃ||੨੨||
View original
तत्र सत्त्वं मनस्तस्योपप्लवो रजस्तमश्च इत्येवम्भूतात्मकं देहमाहुः||२२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਨਃ ਇਤਿ ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਯੌ| ਤਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚੋਪਪ੍ਲਵੌ| ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਪਥਿਵ੍ਯਾਦਿਵਿਕਾਰਸਮੁਦਾਯਾਤ੍ਮਕਂ ਦੇਹਮਾਹੁਰਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ| ਤੇਨੈਤਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ-ਆਤ੍ਮਾ ਨਿਤ੍ਯਃ ਅਵਿਕਾਰਃ ਨ ਜਾਯਤੇ ਨ ਚ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਸਂਯੋਗਾਤ੍ਤੁ ਜਾਤਾਦਿਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਂ ਲਭਤੇ| ਸਂਯੋਗਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਵਭਾਵਕਤਃ| ਅਵਿਦ੍ਯਾਕ੍ਸਯਾਧ੍ਯਵਲੀਨੇ ਸਂਯੋਗੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸਨ੍ ਮੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਏਕੇਨ ਹ੍ਯਨ੍ਵਯਿਨਾ ਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਵਿਨਾ ਬਾਲਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਫਲਾਭਿਸਨ੍ਧਾਨੇਨ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਰ੍ਦੇਹਾਦਿਕਾਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਸਮ੍ਭਵਃ| ਸ ਚ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੋਪ੍ਯਾਤ੍ਮਨੈਵ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧੋ ਵਾ ਮੋਕ੍ਸੋ ਵਾ ਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ, ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣ ਏਵ ਕਰਣਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਸਂਯੋਗਸ੍ਤਦ੍ਵਿਨਾਸ਼ੌ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸੌ| ਨ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਵਿਨਾ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਃ| ਤਥਾ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਚਰਕਃ:- ਮਦ੍ਦਣ੍ਡਚਕ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਕਤਂ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਾਦਤੇ ਘਟਮ੍| ਕਤਂ ਮਤ੍ਤਣਕਾਸ੍ਠੈਸ਼੍ਚ ਗਹਕਾਰਾਦ੍ਵਿਨਾ ਗਹਮ੍| ਯੋ ਵਦੇਤ੍ਸ ਵਦੇਦ੍ਦੇਹਂ ਸਮ੍ਭੂਯਕਰਣੈਃ ਕਤਮ੍| ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਾ ਚੇਤਨਃ ਕਾਰਣਂ ਨਿਤ੍ਯਃ| ਅਚੇਤਨਾਨਿ ਤੁ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਅਨਿਤ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸਣਪ੍ਰਧ੍ਵਂਸੀਨਿ| ਤੇਸਾਂ ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵੇ ਭਾਵਾਨਾਂ ਵਦ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਯਸਮ੍ਭਵਃ| ਨ ਹਿ ਤਦੇਕਂ ਵਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯਥਾ ਚ ਭਵਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ| ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਚ| ਤਸ੍ਮਾਦਨਿਤ੍ਯਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ| ਤਦਧਿਸ੍ਠਿਤਾਨਿ ਪੁਰੁਸਾਖ੍ਯਾਂ ਲਭਨ੍ਤੇ| ਏਵਮਾਤ੍ਮਨੋਨਾਦਿਃ ਸਂਯੋਗਃ ਪੁਰੁਸਸਂਯੋਗਿਭਿਰਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਾਪੇਕ੍ਸੈਰ੍ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮੇਵਮ੍ਭੂਤਾਤ੍ਮਕਂ ਦੇਹਮਾਹੁਰਿਤਿ|
ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਃ-ਤ੍ਵਚਃ ਕਲਾ ਦੋਸਾ ਧਾਤਵੋ ਮਲਾ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਦਧਿਸ੍ਠਿਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਾਸ਼ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਾਨਿ ਕਣ੍ਡਰਾਜਾਲਾਨਿ ਕੂਰ੍ਚਾਰਜ੍ਜ੍ਵਸ੍ਸੀਵਨ੍ਯੋਸ੍ਥਿਸਙ੍ਘਾਤਾਃ ਸੀਮਨ੍ਤਾ ਅਸ੍ਥੀਨ੍ਯਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਯਃ ਸ੍ਨਾਯੂਨਿ ਪੇਸ਼੍ਯਃ ਸਿਰਾ ਧਮਨ੍ਯਃ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯੂਸ੍ਮਾਣੋ ਮਰ੍ਮਣਿ ਕੇਸ਼ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਲੋਮਾਨਿ ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਕਤਿਭੇਦਾਸ਼੍ਚ||੨੩||
View original
तस्य पुनः प्रविभागः-त्वचः कला दोषा धातवो मला बुद्धीन्द्रियाणि तदधिष्ठितानि कर्मेन्द्रियाण्यतीन्द्रियमाशयाः प्राणायतनानि कण्डराजालानि कूर्चारज्ज्वस्सीवन्योऽस्थिसङ्घाताः सीमन्ता अस्थीन्यस्थिसन्धयः स्नायूनि पेश्यः सिरा धमन्यः स्रोतांस्यूष्माणो मर्मणि केशश्मश्रुलोमानि प्रकृतिविकृतिभेदाश्च||२३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ ਚ ਦੇਹਸ੍ਤ੍ਵਗਾਦਿਭਿਰਪੋਦ੍ਧਾਰੇਣ ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯਤੇ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੨੩||
ਤਤ੍ਰਾਸਜਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯੇਵ ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾਃ ਸਟ੍ ਤ੍ਵਚੋ ਭਵਨ੍ਤਿ||੨੪||
View original
तत्राऽसृजः पच्यमानस्य क्षीरस्येव सन्तानिकाः षट् त्वचो भवन्ति||२४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤ੍ਰ ਦੇਹੇ ਸਟ੍ ਤ੍ਵਚੋ ਰਕ੍ਤਾਤ੍ ਸ੍ਵੋਸ੍ਮਣਾ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾਤ੍ਕ੍ਸੀਰਜਾਲਿਕਾਵਤ੍ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾਸ੍ਤੁ ਕਦਲੀਦਲਵਦਨ੍ਤਰੇ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ| ਤਾਸਾਂ ਤ੍ਵਚਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਃ| ਤ੍ਵਚੋ ਹਿ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤਾਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ| ਘਨੀਭਾਵਸ੍ਯਾਲ੍ਪੀਭਾਵਾਪਾਦਨਾਚ੍ਚ|| ੨੪||
ਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਃ| ਉਦਕਧਰਾ ਤ੍ਵਕ੍ ਤਾਸਾਮੁਦਕਧਰਾ ਚਾਦ੍ਯਾ||੨੫||
View original
त्वक्प्रसादाद्रक्तस्य प्रसादः| उदकधरा त्वक् तासामुदकधरा चाद्या||२५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਥਮਾ ਦੇਹ ਉਦਕਂ ਵਿਭਰ੍ਤਿ ਯੇਨ ਬਹਿਰਾਰ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਾਭਾਵਃ|| ੨੫||
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਸਗ੍ਧਰਾ||੨੬||
View original
द्वितीयाऽसृग्धरा||२६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਦ੍ਵਿਤੀਯਯਾ ਰੁਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਵਸ੍ਰਮ੍| ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਂ ਨ ਬਹਿਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇ| ਸਾਸਗ੍ਧਰਾ ਨਾਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੨੬||
ਤਤੀਯਾ ਸਿਧ੍ਮਕਿਲਾਸਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾ||੨੭||
View original
तृतीया सिध्मकिलासाधिष्ठाना||२७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਦਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਭਾਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍| ਸਿਧ੍ਮ ਕੁਸ੍ਠਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਕਿਲਾਸਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਮ੍|| ੨੭||
ਪਞ੍ਚਮੀ ਪੁਨਰਲਜੀਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਾ| ਪ੍ਰਾਣਧਰਾ ਤ੍ਵਕ੍ ਸਸ੍ਠੀ ਤੁ ਪ੍ਰਾਣਧਰ| ਯਸ੍ਯਾਂ ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਤਾਮ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਧਮਿਵ ਚ ਤਮਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਯਾਂ ਚਾਧਿਸ੍ਠਾਯਾਰੂਂਸਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਪਰ੍ਵਸੁ ਕਸ੍ਣਰਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਥੂਲਮੂਲਾਨਿ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਮਾਨਿ||੨੮||
View original
पञ्चमी पुनरलजीविद्रध्यधिष्ठाना| प्राणधरा त्वक् षष्ठी तु प्राणधर| यस्यां छिन्नायां ताम्यत्यन्धमिव च तमः प्रविशति यां चाधिष्ठायारूंषि जायन्ते| पर्वसु कृष्णरक्तानि स्थूलमूलानि दुश्चिकित्स्यतमानि||२८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਸ੍ਠੀ ਸਰ੍ਵਸਾਮਨ੍ਤਰ੍ਮਾਂਸਲਗ੍ਨਾ| ਸਾ ਪ੍ਰਾਣਾਨਨ੍ਤਰਵਰੁਦ੍ਧ੍ਯਾਵਤਤ੍ਯਾਵਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਤਦਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨਿ ਹਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਸ੍ਣਰਕ੍ਤਾਨ੍ਯਰੂਂਸਿ|
ਅਨ੍ਯੇ ਸਪ੍ਤ ਤ੍ਵਚੋ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਭਾਸਿਨੀ ਤ੍ਵਕ੍ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਾ ਭਾਸਿਨੀ ਨਾਮ ਯਾ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਵਭਾਸਿਨੀ ਖ਼ਾਦੀਨਾਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਛਾਯਾਨਾਂ ਸਾ ਵ੍ਰੀਹੇਰਸ੍ਟਾਦਸ਼ਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਾ||੨੯||
View original
अन्ये सप्त त्वचो वदन्ति| भासिनी त्वक् तत्र प्रथमा भासिनी नाम या वर्णानामवभासिनी ख़ादीनां च पञ्चानां छायानां सा व्रीहेरष्टादशभागप्रमाणा||२९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਭਾਸਿਨ੍ਯਾਦਿਭੇਦੇਨ ਸਪ੍ਤਸਂਜ੍ਞਾਸ੍ਤ੍ਵਚੋ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪਞ੍ਚ ਛਾਯਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਃ|| ੨੯||
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਲੋਹਿਨੀ ਨਾਮ ਸੋਡਸ਼ਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਾ|੧|
View original
द्वितीया लोहिनी नाम षोडशभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
ਤਤੀਯਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਾ|੧|
View original
तृतीया श्वेता नाम द्वादशभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਤਾਮ੍ਰਾ ਨਾਮਾਸ੍ਟਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਾ|੧|
View original
चतुर्थी ताम्रा नामाऽष्टभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
ਪਞ੍ਚਮੀ ਵੇਦਿਨੀ ਨਾਮ ਪਾਞ੍ਚਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣਾ|੧|
View original
पञ्चमी वेदिनी नाम पाञ्चभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
ਸਸ੍ਠੀ ਰੋਹਿਣੀ ਨਾਮ ਵ੍ਰੀਹਿਪ੍ਰਮਾਣਾ|੧|
View original
षष्ठी रोहिणी नाम व्रीहिप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
ਸਪ੍ਤਮੀ ਮਾਂਸਧਰਾ ਨਾਮ ਵ੍ਰੀਹਿਦ੍ਵਯਪ੍ਰਮਾਣਾ||੧||
View original
सप्तमी मांसधरा नाम व्रीहिद्वयप्रमाणा||१||
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਤੁ ਧਾਤ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਕ੍ਲੇਦੋਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ਸ ਯਥਾ ਸ੍ਵਮੂਸ੍ਮਭਿਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਃ ਸ੍ਨਾਯੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਰਾਯੁਚ੍ਛਨ੍ਨਃ ਕਾਸ੍ਠ ਇਵ ਸਾਰੋ ਧਾਤੁਸਾਰਸ਼ੇਸੋ ਰਸਸ਼ੇਸੋਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਲਾਸਂਜ੍ਞਃ|੩੦|
View original
यस्तु धात्वाशयान्तरेषु क्लेदोऽवतिष्ठते स यथा स्वमूष्मभिर्विपक्वः स्नायुश्लेष्मजरायुच्छन्नः काष्ठ इव सारो धातुसारशेषो रसशेषोल्पत्वात् कलासंज्ञः|३०|
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਤੁ ਧਾਤ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਕ੍ਲੇਦੋਵਤਿਸ੍ਠਤੇ ਸ ਯਥਾ ਸ੍ਵਮੂਸ੍ਮਭਿਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਃ ਸ੍ਨਾਯੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਰਾਯੁਚ੍ਛਨ੍ਨਃ ਕਾਸ੍ਠ ਇਵ ਸਾਰੋ ਧਾਤੁਸਾਰਸ਼ੇਸੋ ਰਸਸ਼ੇਸੋਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਲਾਸਂਜ੍ਞਃ||੩੦||
View original
यस्तु धात्वाशयान्तरेषु क्लेदोऽवतिष्ठते स यथा स्वमूष्मभिर्विपक्वः स्नायुश्लेष्मजरायुच्छन्नः काष्ठ इव सारो धातुसारशेषो रसशेषोल्पत्वात् कलासंज्ञः||३०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਚਃ ਕਲਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ-ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਾਤੂਨਾਂ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਮਾਸ਼ਯਾ ਯਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਤੇਸ਼ਾਂ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਧਾਤ੍ਵਾਸ਼ਯਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਯਃ ਕ੍ਲੇਦਃ ਸ ਸ੍ਵੇਨ-ਸ੍ਵੇਨ ਧਾਤੂਸ੍ਮਣਾ ਪਕ੍ਵਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦਿਛਨ੍ਨਃ ਸਨ੍ ਕਲਾਖ਼੍ਯਾ ਲਭਤੇ| ਕਾਸ੍ਠਸਾਰਵਤ੍ ਯਥਾ ਕਾਸ੍ਠੇਨ੍ਤਃਸਾਰੋ ਵਿਭਜ੍ਯਤੇ, ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰੇ ਕਲਾਃ| ਤਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮਜਹਤ੍ਯਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ| ਸ ਤੁ ਕ੍ਲੇਦੋ ਧਾਤੁਸਾਰਸ਼ੇਸੋ ਨ ਪੂਰ੍ਵਧਾਤੁਤਾਂ ਨਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰਧਾਤੁਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਤਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਲਾਸਂਜ੍ਞਃ, ਆਸਾਂ ਤੁ ਕ੍ਰਮੋ ਧਾਤੁਕ੍ਰਮਸਮ੍ਭਵਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍| ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਕਾਰ੍ਯਤਾ ਤੁ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍|| ੩੦||
ਤਾ ਧਾਤ੍ਵਾਸ਼ਯਨ੍ਤਰਮਰ੍ਯਾਦਾਃ ਸਪ੍ਤ ਕਲਾਃ||੧||
View original
ता धात्वाशयन्तरमर्यादाः सप्त कलाः||१||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਥਮਾ ਮਾਂਸਧਰਾ ਨਾਮ| ਯਸ੍ਯਾਂ ਮਾਂਸੇ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਧਮਨੀਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਭੂਮਾਵਿਵ ਪਙ੍ਕੋਦਕੇਨ ਬਿਸਮਣਾਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਾਨਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੩੧||
View original
तासां प्रथमा मांसधरा नाम| यस्यां मांसे सिरास्नायुधमनीस्रोतसां भूमाविव पङ्कोदकेन बिसमृणालानां प्रतानानि भवन्ति||३१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਥਾਹਿ-ਪ੍ਰਥਮਾ ਰਸਵਿਸ਼ੇਸਜਾਪਿ ਮਾਂਸਧਰ| ਯਸ੍ਯਾਂ ਭੂਮ੍ਯਾਮਿਵਾਧਿਸ੍ਠਾਯ ਮਾਂਸੇ ਕਰ੍ਦਮਸਦਸ਼ੇ ਸਿਰਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤਾਨਾਨਿ ਮਣਾਲਪ੍ਰਖ਼੍ਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ|| ੩੧||
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਰਕ੍ਤਧਰ ਨਾਮ ਮਾਂਸਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਸਿਰਾਪ੍ਲੀਹਯਕਤ੍ਸੁ ਭਵਤਿ| ਮਾਂਸਾਚ੍ਚ ਕ੍ਸਤਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਜਂ ਵਕ੍ਸਾਦਿਵ ਕ੍ਸੀਰਿਣਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ||੩੨||
View original
द्वितीया रक्तधर नाम मांसस्याभ्यन्तरतस्तस्यां शोणितं विशेषतश्च सिराप्लीहयकृत्सु भवति| मांसाच्च क्षतात् क्षतजं वृक्षादिव क्षीरिणः क्षीरं प्रवर्त्तते||३२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਭਵਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਯਕਦਾਦਿਸ੍ਵੇਵ ਤਸ੍ਯਾਂ ਕਲਾਯਾਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਾਚ੍ਚ ਮਾਂਸਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਾਤ੍ ਬਹਿਃ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਨ ਹਿ ਤਯਾ ਵਿਨਾ ਮਾਂਸੇ ਰਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਫੁਟਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੩੨||
ਤਤੀਯਾ ਮੇਦੋਧਰਾ ਨਾਮ| ਮੇਦੋ ਹਿ ਤਸ੍ਯਾਮੁਦਰੇਣ੍ਵਸ੍ਥਿਸੁ ਚ ਸਰਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਤਦੇਵ ਚ ਸ਼ਿਰਸਿ ਕਪਾਲਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕਾਖ਼੍ਯਂ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਾਖ਼੍ਯਂ ਚ ਸ੍ਥੂਲਾਸ੍ਥਿਸੁ ਚ ਮਜ੍ਜਾ||੩||
View original
तृतीया मेदोधरा नाम| मेदो हि तस्यामुदरेऽण्वस्थिषु च सरक्तं भवति| तदेव च शिरसि कपालप्रतिच्छन्नं मस्तिष्काख़्यं मस्तुलुङ्गाख़्यं च स्थूलास्थिषु च मज्जा||३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤੀਯਾਯਾਂ ਮੇਦਃਕਰ੍ਤ ਸਰਕ੍ਤਂ ਭਵਤ੍ਯੁਦਰੇਣ੍ਵਸ੍ਥਿਸੁ| ਤਾਮੇਵਾ ਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮੇਦੋ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਮਜ੍ਜਤ੍ਵਂ ਚ ਯਾਤਿ|| ੩੩||
ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਧਰਾ ਨਾਮ| ਤਤ੍ਸ੍ਥੇਨ ਹਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ਼੍ਲੇਸਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਸਨ੍ਧਯੋ ਦਢਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸੋਪਾਙ੍ਗਾ ਸਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾ||੩੪||
View original
चतुर्थी श्लेष्मधरा नाम| तत्स्थेन हि श्लेष्मणा श्लेषिताः सर्वसन्धयो दृढा भवन्ति सोपाङ्गा साभ्यङ्गा||३४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸੁਬੋਧਮ੍| ਅਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰਨਾਭਯਃ| ਸੋਪਾਙ੍ਗਃ ਸਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਃ|| ੩੪||
ਪਞ੍ਚਮੀ ਪੁਰੀਸਧਰਾ ਨਾਮ| ਸਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਕੋਸ੍ਠਾਨ੍ਤਰੁਣ੍ਡੁਕਸ੍ਥਂ ਮਲਂ ਵਿਭਜਤਿ||੩੫||
View original
पञ्चमी पुरीषधरा नाम| सा ह्यन्त्रामपक्वाशयाश्रिता कोष्ठान्तरुण्डुकस्थं मलं विभजति||३५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਉਣ੍ਡੁਕਂ ਪੁਰੀਸਾਧਾਰਃ|| ੩੫||
ਸਸ੍ਠੀ ਪਿਤ੍ਤਧਰ ਨਾਮ ਪਕ੍ਵਾਮਾਸ਼ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾ| ਸਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਗ੍ਨੇਰਧਿਸ੍ਠਾਨਤਯਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੋਨ੍ਮੁਖ਼ਮਨ੍ਨਂ ਬਲੇਨ ਵਿਧਾਰ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਤੇਜਸ ਸ਼ੋਸਯਤਿ ਪਚਤਿ ਪਕ੍ਵਞ੍ਚ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਦੋਸਾਧਿਸ੍ਠਿਤਾ ਤੁ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਦਾਮਮੇਵਾਤਤੋਸਾਵਨ੍ਨਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਗ੍ਰਹਣੀਸਂਜ੍ਞਾ| ਬਲਂ ਚ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵਾਗ੍ਨ੍ਯਭਿਧਾਨਮਤਃ ਸਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਬ੍ਧੋਪਬਂਹਿਤੈਕਯੋਗਕ੍ਸੇਮਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਰ੍ਤਯਤਿ||੩੬||
View original
षष्ठी पित्तधर नाम पक्वामाशमध्यस्था| सा ह्यन्तरग्नेरधिष्ठानतयाऽऽमाशयात् पक्वाशयोन्मुख़मन्नं बलेन विधार्य पित्ततेजस शोषयति पचति पक्वञ्च विमुञ्चति| दोषाधिष्ठिता तु दौर्बल्यादाममेवाततोऽसावन्नस्य ग्रहणात् पुनर्ग्रहणीसंज्ञा| बलं च तस्याः पित्तमेवाग्न्यभिधानमतः साऽग्निस्तब्धोपबृंहितैकयोगक्षेमा शरीरं वर्तयति||३६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਸ੍ਠੀ ਪਕ੍ਵਾਮਾਸ਼ਯਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਆਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੋਨ੍ਮੁਖ਼ਮਨ੍ਨਂ ਬਲੇਨ ਵਿਧਾਰ੍ਯ੍ਯ ਪਚਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਤੇਜਸਾ ਕਰਣਭੂਤੇਨ| ਸੈਵ ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਾਧਿਸ੍ਠਾਨੇਨ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਦਾਮਮੇਵ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ਯਦੇਵਾਗ੍ਨੇਰ੍ਧਾਰਣਂ ਤਦੇਵ ਤਸ੍ਯਾ ਉਪਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮ੍| ਯਦੇਵਾਗ੍ਨੇਰੁਪਬਂਹਣਂ ਤਦੇਵਾਸ੍ਯਾ ਉਪਬਃਹਣਮਿਤ੍ਯੇਕਯੋਗਕ੍ਸੇਮਾ|| ੩੬||
ਸਪ੍ਤਮੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਧਰਾ ਨਾਮ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯਾਧੋ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਸਕਲਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਿਨੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਤਿ||੩੭||
View original
सप्तमी शुक्रधरा नाम द्व्यङ्गुले दक्षिणे पार्श्वे बस्तिद्वारस्याधो मूत्रमार्गमाश्रिता सकलशरीरव्यापिनी शुक्रं प्रवर्तयति||३७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਪ੍ਤਮੀ ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ|| ੩੭||
ਦੋਸਾ ਧਾਤਵੋ ਮਲਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਗੁਦਿਤਾਃ||੩੮||
View original
दोषा धातवो मलाश्च प्रागुदिताः||३८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਦੋਸਾਦਯਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨ ਉਕ੍ਤਾਃ|| ੩੮||
ਪਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ-ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਰਸਨਂ ਗ਼੍ਰਾਣਞ੍ਚ| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ||੩੯||
View original
पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि-श्रोत्रं स्पर्शनं दर्शनं रसनं ग़्राणञ्च| श्रोत्रादीनि पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि||३९||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਭਾਗਤਯਾ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਿਸਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਾਃ||੧||
View original
तेषां सभागतया क्रमाद्विषयः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤੇਸਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਭਾਗਤਯਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੈਕਭੂਤਾਧਿਕ੍ਯਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨ ਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਤੈਜਸਂ ਤੈਜਸਮੇਵ ਰੂਪਂ ਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਨਾਭਸਂ ਸ਼ਬ੍ਦੋਪਿ ਨਾਭਸਃ|| ੪੦||
ਪਞ੍ਚ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨਿ-ਕਰ੍ਣੌ ਤ੍ਵਗਕ੍ਸਿਣੀ ਜਿਹ੍ਵਾ ਨਾਸਿਕੇ ਚ||੪੧||
View original
पञ्च बुद्धीन्द्रियाधिष्ठानानि-कर्णौ त्वगक्षिणी जिह्वा नासिके च||४१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਃ|| ੪੧||
ਪਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ-ਵਾਕ੍ਪਾਯੂਪਸ੍ਥਪਾਣਿਪਾਦਸਂਜ੍ਞਕਾਨਿ||੧||
View original
पञ्च कर्मेन्द्रियाणि-वाक्पायूपस्थपाणिपादसंज्ञकानि||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਞ੍ਚ-ਵਾਗੇਕਂ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਗੁਦਂ, ਤਤੀਯਂ ਮੇਢ੍ਰਮ੍, ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਾਣੀ, ਪਞ੍ਚਮਂ ਪਾਦੌ|| ੪੨||
ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਚ ਵਚਨੋਤ੍ਸਰ੍ਗਹਰ੍ਸਾਦਾਨਗਮਨਾਰ੍ਥਾਨਿ||੪੩||
View original
तान्यपि च वचनोत्सर्गहर्षादानगमनार्थानि||४३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਵਾਗਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਚਨਾਦਿ ਕਰ੍ਮ| ਹਰ੍ਸਗ੍ਰਹਣਮੁਪਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਪਸ੍ਥਂ ਯਥਾ ਹਰ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਤਥਾ ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਰ੍ਥਮਪਿ| ਹਰ੍ਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|| ੪੩||
ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤੁ ਮਨਃ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੈਰਨ੍ਵਯਾਤ੍ ਤਦ੍ਯੋਗੇਨ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ- ਣਾਮਰ੍ਥਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਃ| ਬੁਦ੍ਧਿਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਭਯਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚ||੪੪||
View original
अतीन्द्रियन्तु मनः सर्वार्थैरन्वयात् तद्योगेन पञ्चेन्द्रिया- णामर्थप्रवृत्तेः| बुद्धिकर्मेन्द्रियोभयात्मकत्वाच्च||४४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਮ੍| ਹੇਤੁਤ੍ਰਯੇਣਾਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵੇ ਉਪਪਤ੍ਤਿਃ| ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿਸਯੈਰਨੁਗਤਂ ਮਨਃ ਨ ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਵਿਸ਼ੇਸਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਤਦਪੇਕ੍ਸਨ੍ਤੇ, ਨ ਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਤਥਾ ਤਦੁਭਯਾਤ੍ਮਕਂ ਤਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਨ੍ਵਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਯਥਾ ਮਨਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਥਾ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ|| ੪੪||
ਸਪ੍ਤਾਸ਼ਯਾਃ ਕ੍ਰਮਾਦਸਕ੍ਕਫਾਮਪਿਤ੍ਤਪਕ੍ਵਵਾਯੁਮੂਤ੍ਰਾਧਾਰਾਃ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪਿਤ੍ਤਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੋਸ੍ਟਮਃ||੪੫||
View original
सप्ताशयाः क्रमादसृक्कफामपित्तपक्ववायुमूत्राधाराः| स्त्रीणां पित्तपक्वाशययोर्मध्ये गर्भाशयोऽष्टमः||४५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਸਗਾਦ੍ਯਾਸ਼ਯਾਃ ਕਣ੍ਠਾਦਯਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤ| ਅਸ੍ਟਮਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮੇਵ| ਸ ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭਵਤਿ|| ੪੫||
ਤੇਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਕੋਸ੍ਠਾਙ੍ਗਾਨਿ ਹਦਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਫੁਪ੍ਫੁਸੋਣ੍ਡੁਕਵਕ੍ਕਾਨ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਿ||੪੬||
View original
तेषु सप्तसु प्रतिबद्धानि कोष्ठाङ्गानि हृदयकृत्प्लीहफुप्फुसोण्डुकवृक्कान्त्रादीनि||४६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤੇਸੁ ਚਾਸ਼ਯੇਸੁ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਹਦਯਾਦੀਨਿ ਕੋਸ੍ਠਾਙ੍ਗਾਨਿ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯਾਨਿ ਨਾਭ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਾਨਿ ਮਤਸ਼ਰੀਰੇ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਕਾਰਣਭਾਵਾਦ੍ਵਿਕਲ੍ਪਨੀਯਾਨਿ| ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍|| ੪੬||
ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਨੇਨਾਧ੍ਮਾਯਮਾਨਸ੍ਯ ਦੇਹੋਸ੍ਮਣਾ ਪਚ੍ਯਮਾਮਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯਾਚ੍ਛਤੋ ਜਾਯਤੇ ਯਕਤ੍ ਪ੍ਲੀਹਾ ਚ|੧|
View original
तत्र समानेनाध्मायमानस्य देहोष्मणा पच्यमामानस्य शोणितस्याच्छतो जायते यकृत् प्लीहा च|१|
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਫੇਨਾਤ੍ ਫੁਪ੍ਫੁਸਮ੍|੧|
View original
रक्तफेनात् फुप्फुसम्|१|
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਕਿਟ੍ਟਾਦੁਣ੍ਡੁਕਃ|੧|
View original
रक्तकिट्टादुण्डुकः|१|
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਮੇਦਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ ਵਕ੍ਕੌ|੧|
View original
रक्तमेदः प्रसादाद् वृक्कौ|१|
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਪ੍ਰਸਾਦਾਦਾਪ੍ਰਮਾਣਂ||੧||
View original
रक्तमांसप्रसादादाप्रमाणं||१||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਰ੍ਧਤ੍ਰਿਵ੍ਯਾਮਾਨਿ ਪੁਂਸਾਮ੍| ਤ੍ਰਿਵ੍ਯਾਮਾਨਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮ੍||੨||
View original
सार्धत्रिव्यामानि पुंसाम्| त्रिव्यामानि स्त्रीणाम्||२||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨਿਲਯੋਗਾਤ੍ ਕਾਲੀਯਮ੍||੧||
View original
रक्तस्यानिलयोगात् कालीयम्||१||
🔊 Audio coming soon
ਹਦਯਂ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਸੁਸਿਰਮਧੋਮੁਖ਼ਮ੍| ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚੇਤਨਾਯਾਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਚ ਚੇਤਨਾਨੁਗਤਾਨਾਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪ੍ਲੀਹਾ ਫੁਪ੍ਫੁਸਸ਼੍ਚ੍| ਦਕ੍ਸਿਣਤੋ ਯਕਤ੍ ਕ੍ਲੋਮ ਚ||੪੭||
View original
हृदयं पुनः श्लेष्मरक्तप्रसादात् सम्भवति पद्मकोशसङ्काशं सुषिरमधोमुख़म्| तद्विशेषेण चेतनायाः स्थानं सर्वभावानां च चेतनानुगतानाम्| तस्य वामपार्श्वे प्लीहा फुप्फुसश्च्| दक्षिणतो यकृत् क्लोम च||४७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਚੇਤਨਾਨੁਗਤਾ ਭਾਵਾਃ ਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦਯਃ| ਯਤ੍ਰ ਚੇਤਨੋਨ੍ਵਯੀ ਸਕ੍ਤਃ|
ਤਥਾ ਕਫਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ||੪੮||
View original
तथा कफरक्तवाहिनां स्रोतसां महाभूतानां च प्रसादादिन्द्रियाणि||४८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਵਯਵਵਿਸ਼ੇਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਕਫਾਦਿਵਹਾਨਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਤੇਸਾਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਚਾਤ੍ਮੀਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪਾਕਪਰਿਣਾਮਾਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਸ੍ਠਾਨਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੪੮||
ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਚ ਨੇਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲਮਣ੍ਡਲਂ ਤਤ੍ ਪਿਤਜਮ੍| ਅਸਜਃ ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਂ ਤਨ੍ਮਾਤਜਮ੍| ਮਧ੍ਯੇ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਂ ਤਦੁਭਯਾਤ੍ਮਕਮ੍||੪੯||
View original
तेष्वपि च नेत्रे श्लेष्मणः प्रसादाच्छुक्लमण्डलं तत् पितृजम्| असृजः कृष्णमण्डलं तन्मातृजम्| मध्ये दृष्टिमण्डलं तदुभयात्मकम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤੇਸ੍ਵਪੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਯਚ੍ਛੁਕ੍ਲਮਣ੍ਡਲਂ ਤਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਭਵਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਪੈਤਕਂ ਭਵਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੪੯||
ਪਕ੍ਸ੍ਮਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਲਕਸ੍ਣਦਸ੍ਟ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ| ਤਤ੍ਸਨ੍ਧਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ| ਦ੍ਵੌ ਚਾਪਾਙ੍ਗਕਨੀਨਯੋਃ ਇਤਿ ਤੇ ਸਟ੍| ਸਟ੍ ਚ ਪਟਲਾਨਿ| ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ| ਬਾਹ੍ਯਂ ਚਾਸ਼੍ਰਿਤਮਗ੍ਨ੍ਯਮ੍ਭਸੀ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਮਾਂਸਂ ਤਤੀਯਂ ਮੇਦਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਮਸ੍ਥਿ| ਤੇਸ਼ਾਂ ਬਹਲਤ ਦਸ੍ਟੇਃ ਪਞ੍ਚਮਾਂਸ਼ੇਨ||੫੦||
View original
पक्ष्मवर्त्मशुक्लकृष्णदृष्ट्याख़्यानि पञ्च मण्डलानि| तत्सन्धयश्चत्वारः| द्वौ चापाङ्गकनीनयोः इति ते षट्| षट् च पटलानि| द्वे वर्त्मनी| बाह्यं चाश्रितमग्न्यम्भसी| द्वितीयं मांसं तृतीयं मेदश्चतुर्थमस्थि| तेशां बहलत दृष्टेः पञ्चमांशेन||५०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪਞ੍ਚ ਨੇਤ੍ਰੇ ਚਕ੍ਰਵਦਾਨ੍ਤਰਤਃ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ| ਤੇਸਾਂ ਸਨ੍ਧਯਃ ਸਟ੍| ਏਕਃ ਪਕ੍ਸ੍ਮਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਲਯੋਃ| ਤਤੀਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕਸ੍ਣਯੋਃ| ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਕਸ੍ਣਦਸ੍ਟ੍ਯਾਖ਼੍ਯਯੋਃ| ਪਞ੍ਚਮੋ ਨੇਤ੍ਰਾਪਾਙ੍ਗਯੋਃ| ਸਸ੍ਠੋ ਨੇਤ੍ਰਕਨੀਨਿਕਯੋਃ| ਅਪਾਙ੍ਗਃ ਕਰ੍ਣਦਿਸ਼ਿ| ਕਨੀਨਿਕਂ ਨਾਸਾਦਿਸ਼ਿ| ਸਟ੍ ਚ ਨੇਤ੍ਰਪਟਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਬਾਹ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਟਲਾਨਾਂ ਕ੍ਰਮਃ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਯਦ੍ਬਾਹ੍ਯਂ ਪਟਲਂ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਅਗ੍ਨ੍ਯਮ੍ਭਸੀ ਚਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਤਦਾਪ੍ਯਾਯਿਤਮ੍| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯ ਯਾਵਤੀ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਤਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਮੇਨ ਭਾਗੇਨ ਪਟਲਾਨਾਂ ਗ਼ਨਤ੍ਵਮ੍|
ਬਨ੍ਧਨਗੁਣਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸਿਰਾਕਣ੍ਡਰਾਮੇਦਃਕਫਾਤ੍ਮਕਾਃ|੧|
View original
बन्धनगुणास्तु चत्वारः सिराकण्डरामेदःकफात्मकाः|१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਿਰਾਦਿਮਯਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਦੇਹਬਨ੍ਧਨਰਜ੍ਜਵਃ| ਯਾਭਿਰ੍ਮਹਾਸਨ੍ਧਯੋ ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੇਸਾਂ ਸਿਰਾਦ੍ਯਨਨ੍ਯਤਮਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਧਿਕਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੫੧||
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤੁ ਪਰਂ ਸਰ੍ਵਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਨਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍||੧||
View original
श्लेष्मा तु परं सर्वसन्धिबन्धनमित्युक्तं प्राक्||१||
🔊 Audio coming soon
ਨੇਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਤੁ ਤੇਜੋ ਬਾਹ੍ਯਤੇਜਸਾ ਸ੍ਵਯੋਨਿਨਾ ਯੋਗਾਚ੍ਛਸ੍ਰਮਿਵਾਸ਼੍ਮਨਾ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਅਤਿਯੋਗਾਦੁਪਹਨ੍ਯਤੇ||੨||
View original
नेत्राश्रितं तु तेजो बाह्यतेजसा स्वयोनिना योगाच्छस्रमिवाश्मना कर्मण्यं भवति| अतियोगादुपहन्यते||२||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚ ਵੈਦ੍ਯੁਤਵਦ੍ਬਡਵਾਮੁਖ਼ਵਚ੍ਚਾਮ੍ਭੋਮਧ੍ਯਗਮਪਿ ਵੀਰ੍ਯ੍ਯੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਤ੍ਤੇਜਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਜਹਾਤਿ|੧|
View original
तच्च वैद्युतवद्बडवामुख़वच्चाम्भोमध्यगमपि वीर्य्योत्कर्षात्तेजस्त्वं न जहाति|१|
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸਾਸਕ੍ਕਫਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤੁ ਜਿਹ੍ਵਾ ਜਾਯਤੇ||੧||
View original
मांसासृक्कफप्रसादात्तु जिह्वा जायते||१||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸਾਸਕ੍ਕਫਮੇਦਃਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ ਵਸਣਾਵਿਤਿ||੫੨||
View original
मांसासृक्कफमेदःप्रसादाद् वृषणाविति||५२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਜਿਹ੍ਵਾਵਸਣਯੋਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਾਰੇਸ੍ਵਨੁਪਦੇਸ਼ਃ|| ੫੨||
ਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਾਨਿ ਮੂਰ੍ਧਾ ਜਿਹ੍ਵਾਬਨ੍ਧਨਂ ਕਣ੍ਠੋ ਹਦਯਂ ਨਾਭਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਗੁਦਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੋਜੋ ਰਕ੍ਤਞ੍ਚ| ਤੇਸਾਮਾਦ੍ਯਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਪੁਨਰ੍ਮਹਾਮਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਨਿ||੫੩||
View original
दश प्राणायतनानि मूर्धा जिह्वाबन्धनं कण्ठो हृदयं नाभिर्बस्तिर्गुदः शुक्रमोजो रक्तञ्च| तेषामाद्यानि सप्त पुनर्महामर्मसंज्ञानि||५३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਾਯਤਨਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਮੂਰ੍ਧਾਦੀਨਿ ਆਦ੍ਯਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਗੁਦਾਨ੍ਤਾਨਿ ਮਹਾਮਰ੍ਮਾਖ਼੍ਯਾਨਿ| ਕਣ੍ਠੋ ਜਿਹ੍ਵਾਬਨ੍ਧਨਸ੍ਯਾਧਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੫੩||
ਸੋਡਸ਼ ਕਣ੍ਡਰਾਃ| ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਕਰਚਰਣੇਸੁਚਤਸ੍ਰਃ ਪਥਗ੍ਗ੍ਰੀਵਾਪਸ੍ਠਯੋਃ||੫੪||
View original
षोडश कण्डराः| तासां द्वे द्वे करचरणेषुचतस्रः पृथग्ग्रीवापृष्ठयोः||५४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸੋਡਸ਼ੇਤ੍ਯਾਦਿ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਕਰਚਰਣੇਸ੍ਵਸ੍ਟੌ| ਪਥਗਿਤਿ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ੇ ਚਤਸ੍ਰ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਃ ਸੋਡਸ਼ ਕਣ੍ਡਰ ਮਾਂਸਰਜ੍ਜੁਪ੍ਰਾਯਾਃ|| ੫੪||
ਸੋਡਸ਼ ਜਾਲਾਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸ੍ਥਿਜਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯ੍ਯੈਕੈਕਤ੍ਰ ਗੁਲ੍ਫੇ ਮਣਿਬਨ੍ਧੇ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਗਵਾਕ੍ਸਿਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ||੫੫||
View original
षोडश जालानि, तेषां मांससिरास्नाय्वस्थिजानि चत्वार्य्यैकैकत्र गुल्फे मणिबन्धे च परस्परगवाक्षितानि तानि स्थितानि||५५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਏਕੈਕਤ੍ਰੇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਗੁਲ੍ਫਮਣਿਬਨ੍ਧਨੇਸੁ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਮਾਂਸਾਦਿਕਾਨਿ ਜਾਲਕਾਦੀਨਿ ਸੋਡਸ਼|| ੫੫||
ਸਟ੍ ਕੂਰ੍ਚਾਃ ਹਸ੍ਤਪਾਦਗ੍ਰੀਵਾਮੇਢ੍ਰੇਸੁ||੫੬||
View original
षट् कूर्चाः हस्तपादग्रीवामेढ्रेषु||५६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਹਸ੍ਤਪਾਦੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਕੋ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮੇਕੋ ਮੇਢ੍ਰੇ ਚੇਤਿ ਸਟ੍ ਕੂਰ੍ਚਾਃ| ਕੂਰ੍ਚਾਕਤਯਃ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਾਃ|| ੫੬||
ਚਤਸ੍ਰੋ ਮਾਂਸਰਜ੍ਜਵਃ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਮੁਭਯਤਃ ਪੇਸ਼ੀਨਿਬਨ੍ਧਨਾਰ੍ਥਂ ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵੇ ਬਾਹ੍ਯੇ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤੇ||੫੭||
View original
चतस्रो मांसरज्जवः पृष्ठवंशमुभयतः पेशीनिबन्धनार्थं तासां द्वे बाह्ये| द्वे चाभ्यन्तरस्थिते||५७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਯੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤ੍ਵਗ੍ਭਾਗ ਏਕਾ, ਤਦ੍ਵਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰ ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰੋ ਮਾਂਸਰਜ੍ਜਵਃ|| ੫੭||
ਸਪ੍ਤ ਸੀਵਨ੍ਯਃ| ਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਿਰਸਿ ਜਿਹ੍ਵਾਮੇਹਨਯੋਰੇਕੈਕਾ| ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ||੫੮||
View original
सप्त सीवन्यः| ताः पञ्च शिरसि जिह्वामेहनयोरेकैका| परिहार्याश्च शस्त्रेण||५८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ਼ਿਰਸਿ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਾਵਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਕਕਾਟਿਕੇ ਏਕਾ ਉਪਰਿਜ੍ਵੀ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚ| ਦ੍ਵੇ ਜਿਹ੍ਵਾਮੇਢ੍ਰਯੋਰਿਤਿ ਸਪ੍ਤ ਸੀਵਨ੍ਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਾਃ|| ੫੮||
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਸ੍ਥਿਸਙ੍ਗ਼ਾਤਾਃ| ਤੇਸਾਮੇਕੈਕੋ ਗੁਲ੍ਫਜਾਨੁਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮਣਿਬਨ੍ਧਕਰ੍ਪੂਰਕਕ੍ਸ੍ਯਾਸੁ ਤ੍ਰਿਕਸ਼ਿਰਸੋਸ਼੍ਚ||੫੯||
View original
चतुर्दशास्थिसङ्ग़ाताः| तेषामेकैको गुल्फजानुवङ्क्षणमणिबन्धकर्पूरकक्ष्यासु त्रिकशिरसोश्च||५९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਗੁਲ੍ਫਾਦਿਮਣਿਬਨ੍ਧਾਦਿਤ੍ਰਯਭੇਦੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਯਾਂ ਤ੍ਰਯ ਇਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼| ਤ੍ਰਿਕੇ ਸ਼ਿਰਸਿ ਚੈਕੈਕ ਇਤ੍ਯਸ੍ਥਿਸਙ੍ਗ਼ਾਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼|| ੫੯||
ਤਦ੍ਵਤ੍ਸੀਮਨ੍ਤਾਃ, ਤੇ ਤੁ ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਿਰਸੀਤ੍ਯਸ੍ਟਾਦਸ਼||੬੦||
View original
तद्वत्सीमन्ताः, ते तु पञ्च शिरसीत्यष्टादश||६०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਦ੍ਵਦਸ੍ਥਿਸਙ੍ਗ਼ਾਤਵਤ੍ ਗੁਲ੍ਫਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਕੇ ਚੈਕੈਕਃ| ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਿਰਸੀਤ੍ਯਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਸੀਮਨ੍ਤਾਃ| ਸੀਮਨ੍ਤਾਃ ਸੀਵਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਬਹਿਸ੍ਤ੍ਵਚਃ ਸ਼ਿਰਸਿ ਨ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੬੦||
ਤ੍ਰੀਣਿ ਸਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਾਨ੍ਯਸ੍ਥਿਸ਼ਤਾਨਿ| ਤੇਸਾਂ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ| ਸਵਿਂਸ਼ਂ ਸ਼ਤਮਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਸ਼ਤਮੁਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਿ||੬੧||
View original
त्रीणि षष्ट्यऽधिकान्यस्थिशतानि| तेषां च चत्वारिंशच्छतं शाख़ासु| सविंशं शतमन्तराधौ| शतमुर्ध्वमिति||६१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਸ਼ਤਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸਸ੍ਟ੍ਯਾਧਿਕਾਨਿ|| ੬੧||
ਤਤ੍ਰੈਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਪਞ੍ਚ ਪਾਦਨਖ਼ਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚਦਸ਼| ਪਞ੍ਚ ਪਾਦਸ਼ਲਾਕਾਃ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਕਮੇਕਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਕੂਰ੍ਚਗੁਲ੍ਫਜਙ੍ਗ਼ਾਸ੍ਵੇਕੈਕਂ ਪਾਰ੍ਸ੍ਣਜਾਨ੍ਰੁਸੁ| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਨਖ਼ਾਸ੍ਥ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸਕ੍ਥਿਵਦ੍ ਬਾਹ੍ਵੋਸ਼੍ਚ||੫||
View original
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पञ्च पादनख़ाः प्रत्येकमङ्गुल्यां त्रीण्यस्थीनि तानि पञ्चदश| पञ्च पादशलाकाः| तत्प्रतिबन्धकमेकम्| द्वे द्वे कूर्चगुल्फजङ्ग़ास्वेकैकं पार्ष्णजान्रुषु| सर्वाणि च नख़ास्थ्यादीनि सक्थिवद् बाह्वोश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚ ਨਖ਼ਾਃ| ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ| ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਿਲਗ੍ਨਸ਼ਲਾਕਾਃ| ਏਕਂ ਸ਼ਲਾਕਾਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਕੂਰ੍ਚੇ ਦ੍ਵੇ| ਗੁਲ੍ਫੇ ਦ੍ਵੇ| ਜਙ੍ਗ਼ਾਯਾਂ ਦ੍ਵੇ| ਏਕਂ ਪਾਰ੍ਸ੍ਣੌ| ਏਕਂ ਜਾਨੁਨਿ| ਏਕਮੂਰਾਵਿਤਿ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਸ਼ਾਖ਼ਾਨਾਂ ਚਤੁਸ੍ਟ੍ਵਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਮਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ|| ੬੨||
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪਰਸ਼ੁਕਾਃ| ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸ੍ਥਾਲਕਾਨ੍ਯਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਚ| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਪਸ੍ਠੇ| ਅਸ੍ਟਾਵੁਰਸਿ ਏਕੈਕਂ ਭਾਗੇ ਤ੍ਰਿਕੇ| ਨਿਤਮ੍ਬਯੋਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੇ| ਤਦ੍ਵਦਕ੍ਸਕਾਂਸਾਂਸਫਲਕੇਸੁ||੬੩||
View original
चतुर्विंशतिः परशुकाः| तावन्त्येव स्थालकान्यर्बुदानि च| त्रिंशत् पृष्ठे| अष्टावुरसि एकैकं भागे त्रिके| नितम्बयोश्च द्वे| तद्वदक्षकांसांसफलकेषु||६३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕਾਸ੍ਥਾਲਕਾਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਤਿਰਸ੍ਥੀਨਿ| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਸ੍ਟਾਵੇਕਮੇਕਂ ਨਿਤਮ੍ਬਯੋਰ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਵੇ| ਅਕ੍ਸਕਾਦੀਨਾਮਪਿ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ| ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਰਾਧੌ ਵਿਂਸ਼ਕਂ ਸ਼ਤਮਸ੍ਥ੍ਨਾਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕਾ ਦੀਰ੍ਗ਼ਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਯਤ੍ਰ ਪਸ੍ਠਤੋ ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਯਾਨਿ ਸ੍ਥਾਲਕਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਪਿ| ਏਸੁ ਯਾਨਿ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਾਰਮ੍ਭ-ਕਾਸ੍ਥਿਸੁ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਨ੍ਯਬੁਰ੍ਦਾਨਿ|| ੬੩||
ਤਥਾ ਗਣ੍ਡਕਰ੍ਣਸ਼ਙ੍ਖ਼ੇਸੁ ਜਤ੍ਰੁਤਾਲੁਨੋਸ਼੍ਚ| ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮ੍| ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਕਣ੍ਠਨਾਡ੍ਯਾਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਹਨੁਬਨ੍ਧਨੇ| ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਨ੍ਤਾਃ| ਤਦ੍ਵਦੁਲੂਖ਼ਲਾਨਿ ਚ| ਤ੍ਰੀਣਿ ਨਾਸਾਯਾਮ੍| ਸਟ੍ ਸ਼ਿਰਸਿ||੬੪||
View original
तथा गण्डकर्णशङ्ख़ेषु जत्रुतालुनोश्च| त्रयोदश ग्रीवायाम्| चत्वारि कण्ठनाड्याम्| द्वे हनुबन्धने| द्वात्रिंशद्दन्ताः| तद्वदुलूख़लानि च| त्रीणि नासायाम्| षट् शिरसि||६४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਥੇਤ੍ਯੇਕੈਕਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਗਣ੍ਡਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ| ਏਕਮੇਕਮ੍| ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼| ਚਤ੍ਵਾਰਿ| ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵਯੋਃ| ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਤ੍ਰੀਣਿ| ਸਡਿਤਿ ਸ਼ਤਂ ਸ਼ਿਰਸਿ| ਨਾਸਾਗ੍ਰੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯ ਏਕਮ੍| ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਗ੍ਰੇ ਕਪਾਲਮੇਕਮ੍| ਪਸ੍ਠਤ੍ ਏਕਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ ਸਟ੍ ਕਪਾਲਾਨਿ ਸ਼ਿਰਸਿ|| ੬੪||
ਤਾਨਿ ਜਾਨੁਨਿਤਮ੍ਬਾਂਸਗਣ੍ਡਤਾਲੁਸ਼ਙ੍ਖ਼ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮਧ੍ਯਸ਼ਿਰਸ੍ਸੁ ਕਪਾਲਸਂਜ੍ਞਾਨਿ| ਦਸ਼ਨਾਸ੍ਤੁ ਰੁਚਕਾਃ| ਗ਼੍ਰਾਣਕਰ੍ਣਗ੍ਰੀਵਾਕ੍ਸਿਕੋਸ਼ੇਸੁ ਤਰੁਣਾਨਿ| ਪਾਣਿਪਾਦਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠੇਸੁ ਬਲਯਾਨਿ| ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਨਲਕਾਨੀਤਿ| ਨਾਮਾਨੁਗਤਾਕਤੀਨਿ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾਨ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ| ਤੇਸੁ ਹਿ ਸਿਰਾਭਿਃ ਸ੍ਨਾਯੁਭਿਸ਼੍ਚ ਨਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ||੭||
View original
तानि जानुनितम्बांसगण्डतालुशङ्ख़वङ्क्षणमध्यशिरस्सु कपालसंज्ञानि| दशनास्तु रुचकाः| ग़्राणकर्णग्रीवाक्षिकोशेषु तरुणानि| पाणिपादपार्श्वपृष्ठेषु बलयानि| शेषाणि नलकानीति| नामानुगताकृतीनि पञ्चविधान्यस्थीनि| तेषु हि सिराभिः स्नायुभिश्च निबद्धानि मांसानि||७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਕਪਾਲਾਦਿਨਾਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚਾਨ੍ਵਰ੍ਥਾਕਤੀਨਿ| ਤਰੁਣਾਨਿ ਮਦੂਨਿ| ਤੇਸੁ ਪਞ੍ਚਵਿਧੇਸ੍ਵਸ੍ਥਿਸੁ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਭਿਰ੍ਮਾਂਸਾਨਿ ਨਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ|| ੬੫||
ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਮਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧੀਨਾਮ੍| ਤੇਸ਼ਾਮਸ੍ਟਸਸ੍ਟਿਃ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ| ਏਕੋਨਸਸ੍ਟਿਰਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼ੀਤਿਰੁਰ੍ਧ੍ਵਮ੍||੬੬||
View original
दशोत्तरं शतद्वयमस्थिसन्धीनाम्| तेशामष्टषष्टिः शाख़ासु| एकोनषष्टिरन्तराधौ| त्र्यशीतिरुर्ध्वम्||६६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧੀਨ੍ਯਾਹ|| ੬੬||
ਤਤ੍ਰੈਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਲੌ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਯਃ| ਦ੍ਵਾਵਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇ| ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼| ਏਕੈਕੋ ਗੁਲ੍ਫਜਾਨੁਵਙ੍ਕ੍ਸਣੇਸੁ||੬੭||
View original
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुलौ प्रत्येकं त्रयः| द्वावङ्गुष्ठे| ते चतुर्दश| एकैको गुल्फजानुवङ्क्षणेषु||६७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਯ ਅਙ੍ਗੁਲੀਸੁ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼| ਤ੍ਰਿਸ੍ਵਸ੍ਥਿਸੁ ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਃ ਦ੍ਵੇ| ਸ਼ਲਾਕਾਯਾਃ ਤਤੀਯਃ| ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਮਧ੍ਯ ਏਕਃ| ਸ਼ਲਾਕਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਕਰੇ| ਗੁਲ੍ਫਾਦਿਸ੍ਵੇਕੈਕਃ| ਏਵਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸ੍ਵਸ੍ਟਸਸ੍ਟਿਃ ਸਨ੍ਧਯਃ||੬੭||
ਤ੍ਰਯਃ ਕਟਿਕਪਾਲੇਸੁ| ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ੇ| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਅਸ੍ਟਾਵੁਰਸਿ||੬੮||
View original
त्रयः कटिकपालेषु| चतुर्विंशतिः पृष्ठवंशे| तद्वत् पार्श्वयोः| अष्टावुरसि||६८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਦ੍ਵਯਂ ਅਸ੍ਟਾਵਿਤ੍ਯੇਕੋਨਸਸ੍ਟਿਰਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਵਤ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵ ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪਰਸ਼ੁਕਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਨ੍ਧੀਨਾਮ੍|| ੬੮||
ਅਸ੍ਟੌ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮ੍| ਤ੍ਰਯਃ ਕਣ੍ਠਨਾਡ੍ਯਾਮ੍| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਕਣ੍ਠਨਾਡੀਨਿਬਦ੍ਧਾ ਹਦਯਯਕਤ੍ਕ੍ਲੋਮਨਾਡੀਸੁ| ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਨ੍ਤਮੂਲੇਸੁ| ਏਕੈਕਃ ਕਾਕਲਨਾਸਾਮੂਰ੍ਦ੍ਧਸੁ| ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਗਣ੍ਡਕਰ੍ਣਸ਼ਙ੍ਖ਼ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੇਤ੍ਰਹਨੁਸਨ੍ਧਿਸੁ| ਦ੍ਵਾਵੁਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍ ਭ੍ਰੁਵੋਃ| ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਿਰਃਕਪਾਲੇਸੁ||੬੯||
View original
अष्टौ ग्रीवायाम्| त्रयः कण्ठनाड्याम्| अष्टादश कण्ठनाडीनिबद्धा हृदययकृत्क्लोमनाडीषु| द्वात्रिंशद्दन्तमूलेषु| एकैकः काकलनासामूर्द्धसु| द्वौ द्वौ गण्डकर्णशङ्ख़वर्त्मनेत्रहनुसन्धिषु| द्वावुपरिष्टात् भ्रुवोः| पञ्च शिरःकपालेषु||६९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਸ੍ਟੌ ਤ੍ਰਯਃ ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੇਕਃ ਏਕਃ ਏਕਃ ਗਣ੍ਡਾਦਿਸੁ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਸਟ੍ਸ੍ਵੇਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਦ੍ਵੌ ਪਞ੍ਚ ਇਤਿ ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼ੀਤਿਰੁਰ੍ਧ੍ਵਮ੍| ਤਿਸਸੁ ਹਦਯਾਦਿਨਾਡੀਸ੍ਵਸ੍ਟਾਦਸ਼ਸਨ੍ਧਯਃ| ਤੇ ਚ ਕਣ੍ਠਨਾਡ੍ਯਾਂ ਨਿਬਦ੍ਧਾਃ ਅਤਏਵ ਸ਼ਿਰਸਿ ਗਣਿਤਾਃ| ਹਨ੍ਵੋਃ ਸਨ੍ਧਿਰ੍ਹਨੁਸਨ੍ਧਿਃ| ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਗਣ੍ਡਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯੇਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਣ੍ਡਾਦਾਵੇਕੈਕਃ ਸਨ੍ਧਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਃ| ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ ਭ੍ਰੁਵੋਰੁਰ੍ਧ੍ਵੇ| ਸ਼ਿਰੋਵਰ੍ਤੁਲਤਯਾ ਸ਼ਿਰਃਕਪਾਲੇਸੁ ਪਞ੍ਚ| ਦ੍ਵੌ ਲਲਾਟਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਦ੍ਵੌ ਕਕਾਟਿਕਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਏਕ ਜੁਃ|| ੬੯||
ਤੇਙ੍ਗੁਲਿਗੁਲ੍ਫਲਜਾਨੁਮਣਿਬਨ੍ਧਕੂਰ੍ਪਰੇਸੁ ਕੋਰਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਕਕ੍ਸਾਵਙ੍ਕ੍ਸਣਦਨ੍ਤਮੂਲੇਸੂਲੂਖ਼ਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਅਂਸਪੀਠਗੁਦਭਗਨਿਤਮ੍ਬੇਸੁ ਸਾਮੁਦ੍ਗਾਃ| ਗੀਵਾਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਯੋਃ ਪ੍ਰਤਰਾਃ| ਸ਼ਿਰਃਕਟੀਕਪਾਲੇਸੁ ਤੁਨ੍ਨਸੇਵਨੀਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਹਨੂਭਯਤੋ ਵਾਯਸਤੁਣ੍ਡਾਃ| ਕਣ੍ਠਨੇਤ੍ਰਹਦਯਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਕ੍ਲੋਮਨਾਡੀਸੁ ਮਣ੍ਡਲਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕੇਸੁ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਾਵਰ੍ਤਾਃ| ਇਤ੍ਯਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਯੋਸ੍ਟਵਿਧਾਃ||੭੦||
View original
तेऽङ्गुलिगुल्फलजानुमणिबन्धकूर्परेषु कोरसंज्ञाः| कक्षावङ्क्षणदन्तमूलेषूलूख़संज्ञाः| अंसपीठगुदभगनितम्बेषु सामुद्गाः| गीवापृष्ठवंशयोः प्रतराः| शिरःकटीकपालेषु तुन्नसेवनीसंज्ञाः| हनूभयतो वायसतुण्डाः| कण्ठनेत्रहृदययकृत्प्लीहक्लोमनाडीषु मण्डलसंज्ञाः| श्रोत्रशृङ्गाटकेषु शङ्ख़ावर्ताः| इत्यस्थिसन्धयोऽष्टविधाः||७०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤੇਸਾਂ ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਂਜ੍ਞਾਸ੍ਟਕਮਨੁਗਤਾਰ੍ਥਮ੍| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ ਭ੍ਰੁਵ ਉਪਰਿ ਕਰ੍ਣਨਿਕਟੇ| ਇਤ੍ਯਸ੍ਥ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਂ ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਮੁਕ੍ਤਮ੍|| ੭੦||
ਸ੍ਨਾਯੁਪੇਸ਼ੀਸਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤੈਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਨ ਪੁਨਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨੇ ਤੇਸੁ ਵਾਚ੍ਯਮਸ੍ਤੀਤਿ ਪਥਙ੍ਨੋਚ੍ਯਤੇ||੭੧||
View original
स्नायुपेशीसिराश्रितैस्तु सहस्रद्वयं न पुनः शस्त्रप्रणिधाने तेषु वाच्यमस्तीति पृथङ्नोच्यते||७१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦ੍ਯੈਃ ਸਨ੍ਧਿਭਿਃ ਸਹਸ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਭਵਤਿ ਤਚ੍ਛਸ੍ਰਕਰ੍ਮਾਨੁਪਯੋਗਾਨ੍ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਸਿਰਾਃ ਸ੍ਨਾਯਵਃ| ਪੇਸ਼੍ਯਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਕਤਯੋ ਮਾਂਸਮਯ੍ਯਃ|| ੭੧||
ਨਵ ਸ੍ਨਾਯੁਸ਼ਤਾਨਿ| ਤੇਸਾਂ ਸਟ੍ ਸ਼ਤਾਨਿ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਦ੍ਵਯਮਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਤਿਃ||੭੨||
View original
नव स्नायुशतानि| तेषां षट् शतानि शाख़ासु| त्रिंशच्छतद्वयमन्तराधौ| ऊर्ध्वं सप्ततिः||७२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਥ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਾਂ ਵਿਭਾਗ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਯਾਂ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਸ਼ਤਂ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਾਮੇਵਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ ਸਟ੍ਸ਼ਤਾਨਿ|| ੭੨||
ਤਤ੍ਰੈਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਟ੍ਸਟ੍| ਤਾਨਿ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਦਸ਼ ਦਸ਼ ਪਾਦਤਲਕੂਰ੍ਚਗੁਲ੍ਫੇਸੁ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਜ੍ਜਙ੍ਗ਼ਾਯਾਮ੍| ਦਸ਼ ਜਾਨੁਨਿ| ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਦੂਰੌ| ਦਸ਼ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੇ||੭੩||
View original
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुल्यां प्रत्येकं षट्षट्| तानि त्रिंशत्| दश दश पादतलकूर्चगुल्फेषु त्रिंशज्जङ्ग़ायाम्| दश जानुनि| चत्वारिंदूरौ| दश वङ्क्षणे||७३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਥਾ ਚੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਪਞ੍ਚ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਲੀਸੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਟ੍| ਏਵਮਙ੍ਗੁਲੀਸੁ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਪਾਦਤਲਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ ਦਸ਼-ਦਸ਼| ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੇਕੀਕਤ੍ਯ ਸਸ੍ਟਿਃ| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਸ਼ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਸ਼ ਇਤਿ ਸਾਰ੍ਧਸ਼ਤਮ੍| ਬਾਹਾਵਙ੍ਗੁਲੀਕਰਤਲਕੂਰ੍ਚਮਣਿਬਨ੍ਧਨਪ੍ਰਕੋਸ੍ਠਕੂਰ੍ਪਰਪ੍ਰਕਾਣ੍ਡਕਕ੍ਸ੍ਯਾਸੁ ਕ੍ਰਮੇਣੋਕ੍ਤਾਵਯਵਾਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍|| ੭੩||
ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਕਟ੍ਯਾਮ੍| ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਮੁਸ੍ਕਮੇਢ੍ਰਬਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰੇਸੁ| ਅਸ਼ੀਤਿਃ ਪਸ੍ਠੇ| ਸਸ੍ਟਿਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ੋਰਸਿ| ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਕ੍ਸਕਯੋਃ| ਅਸ੍ਟਾਵਂਸਯੋਃ||੭੪||
View original
चत्वारिंशत् कट्याम्| विंशतिर्मुष्कमेढ्रबस्त्यन्त्रेषु| अशीतिः पृष्ठे| षष्टिः पार्श्वयोः| अष्टादशोरसि| चत्वार्यक्षकयोः| अष्टावंसयोः||७४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਨ੍ਤਰਾਧੌ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਸ਼ੀਤਿਃ ਸਸ੍ਟ੍ਯਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਟਾਵਿਤਿ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸ਼ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਮੁਸ੍ਕਾਦਿਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਚ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ| ਅਕ੍ਸਕਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ| ਅਸਂਯੋਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿ|| ੭੪||
ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਮਨ੍ਯਾਵਟੁਨੇਤ੍ਰੌਸ੍ਠਤਾਲੁਸੁ| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮ੍| ਤ੍ਰੀਣਿ ਜਤ੍ਰੁਣਿ| ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਹਨ੍ਵੋਃ| ਪਞ੍ਚ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਮ੍| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਧਰੇਸ਼ੁ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸੇਸੁ| ਸਣ੍ਮੂਰ੍ਧਨਿ||੭੫||
View original
द्वे द्वे मन्यावटुनेत्रौष्ठतालुषु| त्रिंशद् ग्रीवायाम्| त्रीणि जत्रुणि| चत्वारि हन्वोः| पञ्च जिह्वायाम्| द्वादशोत्तराधरेशु दन्तमांसेषु| षण्मूर्धनि||७५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ਼ਿਰਸ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ-ਦ੍ਵੇ ਮਨ੍ਯਯੋਃ| ਅਵਟੌ ਦ੍ਵੇ| ਨੇਤ੍ਰਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ| ਤਾਲੁਨਿ ਦ੍ਵੇ-ਇਤਿ ਦਸ਼| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਞ੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸਡਿਤਿ ਮੂਰ੍ਧਨਿ| ਅਕ੍ਸਕਸਨ੍ਧਿਰ੍ਜਤ੍ਰੁਃ ਹਨ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ| ਉਤ੍ਤਰਾਧਰੇਸੁ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸੇਸੁ ਸਟ੍ਸਡਿਤਿ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਾਂ ਨਵਸ਼ਤਾਨਿ| ਅਵਟੁਃ ਕਕਾਟਿਕਾ|| ੭੫||
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚ ਪ੍ਰਤਾਨਵਨ੍ਤਿ| ਮਹਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਿ ਤੁ ਵਤ੍ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਕਣ੍ਡਰਾਸਂਜ੍ਞਾਨਿ| ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਸੁਸਿਰਾਣਿ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠੋਰਸ਼ਿਸ਼ਰਸ੍ਤੁ ਪਥੂਨਿ||੭੬||
View original
तत्र शाख़ासु सन्धिषु च प्रतानवन्ति| महास्नाय्वानि तु वृत्तानि तानि कण्डरासंज्ञानि| बस्त्यामपक्वाशयान्त्रेषु सुषिराणि| पार्श्वपृष्ठोरशिशरस्तु पृथूनि||७६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤੇਸਾਂ ਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਪ੍ਰਤਾਨਵਨ੍ਤ੍ਯਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ| ਤੇਸਾਮੇਵ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਾਂ ਵਤ੍ਤਾਨਾਂ ਮਹਤਾਂ ਚ ਕਣ੍ਡਰਾਸਂਜ੍ਞਾ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੭੬||
ਸ੍ਨਾਯੁਬਨ੍ਧਨੈਰ੍ਹਿ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਸੁਬਦ੍ਧਾ ਤਨੁਰ੍ਨੌਰਿਵ ਸਮ੍ਯਗੀਹਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਥਿਸਿਰਾਦਿਭ੍ਯੋਪਿ ਤਾਨਿ ਯਤ੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਸੇਤ੍||੭੭||
View original
स्नायुबन्धनैर्हि सन्धिषु सुबद्धा तनुर्नौरिव सम्यगीहते| तस्मादस्थिसिरादिभ्योऽपि तानि यत्नतो रक्षेत्||७७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਏਤੈਰ੍ਹਿ ਸ੍ਨਾਯੁਨਿਬਨ੍ਧਨੈਸ੍ਤਨੁਃ ਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸ੍ਵਵਬਦ੍ਧਾ ਸਤੀ ਸਮ੍ਯਗੀਹਤੇ ਸਾਧੁ ਕਤ੍ਵਾ ਚੇਸ੍ਟਤੇ| ਯਥਾ ਨੌਃ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾ ਸਤੀ ਸਮ੍ਯਗੀਹਤੇ| ਤਤੋ ਹੇਤੋਸ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਿ ਯਤ੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਸੇਦਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਭ੍ਯੋਪਿ|| ੭੭||
ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਨਿ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਯਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਜਾਨਾਤਿ ਸ ਗੂਢਮਪਿ ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਹਰ੍ਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥੋ ਭਵਤਿ||੭੮||
View original
यश्च स्नाय्वानि बाह्यान्यभ्यन्तराणि च सम्यग् जानाति स गूढमपि शल्यमाहर्तुं समर्थो भवति||७८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸੁਬੋਧਮ੍| ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਜ੍ਞਾਨੇ ਚਾਤ੍ਰੈਵੋਪਯੋਗੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|| ੭੮||
ਪਞ੍ਚ ਪੇਸ਼ੀਸ਼ਤਾਨਿ| ਤਾਸਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ ਸਸ੍ਟਿਰਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮ੍||੭੯||
View original
पञ्च पेशीशतानि| तासां चत्वारि शतानि शाख़ासु षष्टिरन्तराधौ| चत्वारिंशदूर्ध्वम्||७९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਥ ਪੇਸ਼੍ਯਃ|| ੭੯||
ਤਤ੍ਰੈਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤਿਸ੍ਰਃ| ਤਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼| ਦਸ਼ ਦਸ਼ ਪ੍ਰਪਦੇ ਪਾਦਤਲੇ ਗੁਲ੍ਫੇ ਚ, ਤਥਾ ਪਾਦਸ੍ਯੋਪਰਿ ਕੂਰ੍ਚੇ ਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਾਃ| ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਜਙ੍ਗ਼ਾਯਾਮ੍| ਪਞ੍ਚ ਜਾਨੁਨਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੂਰੌ||੮੦||
View original
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुल्यां प्रत्येकं तिस्रः| ताः पञ्चदश| दश दश प्रपदे पादतले गुल्फे च, तथा पादस्योपरि कूर्चे सन्निविष्टाः| विंशतिर्जङ्ग़ायाम्| पञ्च जानुनि विंशतिरूरौ||८०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਙ੍ਗੁਲੀਸੁ ਪਞ੍ਚਦਸ਼| ਪ੍ਰਪਦੇ ਪਾਦਤਲਸ੍ਯਾਗ੍ਰਭਾਗੇ ਦਸ਼| ਤਥਾ ਪਾਦਤਲੇ ਦਸ਼| ਗੁਲ੍ਫੇ ਦਸ਼| ਪਾਦਸ੍ਯੋਪਰਿ ਦਸ਼| ਤਾਸ਼੍ਚ ਕੂਰ੍ਚਨਾਮ੍ਨਿ ਮਰ੍ਮਣਿ ਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਾਃ| ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਜਙ੍ਗ਼ਾਯਾਮ੍| ਜਾਨੁਨਿ ਪਞ੍ਚ| ਊਰੌ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤਿ ਸ਼ਤਂ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਿਸਸੁ ਸ਼ੇਸਾਸੁ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ|| ੮੦||
ਏਕੈਕਾ ਮੇਢ੍ਰਸੇਵਨ੍ਯੋਃ| ਦ੍ਵੇ ਵਸਣਯੋਃ| ਦਸ਼ ਸ੍ਫਿਜੋਃ| ਤਿਸ੍ਰੋ ਗੁਦੇ, ਤਾਸ੍ਤੁ ਵਲੀਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਦ੍ਵੇ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰਸਿ| ਚਤਸ੍ਰ ਉਦਰੇ| ਨਾਭ੍ਯਾਮੇਕਾ| ਹਦ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯੇ ਚ| ਸਟ੍ ਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹੋਣ੍ਡੁਕੇਸੁ| ਪਸ੍ਠੇ ਪਞ੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਾਃ| ਦਸ਼ ਦੀਰ੍ਗ਼ਾਃ ਪਾੜ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਦਸ਼ ਵਕ੍ਸਸਿ| ਤਿਸ੍ਰੋਂਸਾਕ੍ਸਕੋਪਰਿਤਃ||੮੧||
View original
एकैका मेढ्रसेवन्योः| द्वे वृषणयोः| दश स्फिजोः| तिस्रो गुदे, तास्तु वलीसंज्ञाः| द्वे बस्तिशिरसि| चतस्र उदरे| नाभ्यामेका| हृद्यामाशये च| षट् यकृत्प्लीहोण्डुकेषु| पृष्ठे पञ्चोर्ध्वसन्निविष्टाः| दश दीर्ग़ाः पाऱ्श्वयोः| दश वक्षसि| तिस्रोंऽसाक्षकोपरितः||८१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਨ੍ਤਰਾਧੌ ਤੁ ਏਕਾ ਮੇਢ੍ਰੇ| ਏਕਾ ਸੇਵਨ੍ਯਾਮ੍| ਦ੍ਵੇ| ਦਸ਼| ਗੁਦੇ ਤਿਸ੍ਰੋ ਵਲੀਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਦ੍ਵੇ| ਚਤਸ੍ਰਃ| ਏਕਾ| ਦ੍ਵੇ ਹਦ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯੇ ਚ ਸਾਧਾਰਣਮ੍| ਯਕਦਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ ਸਟ੍| ਪਸ੍ਠੇ ਪਞ੍ਚ| ਤਾਸ੍ਤੁ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰਸਃ ਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਾਃ| ਦਸ਼| ਦਸ਼| ਅਂਸਾਕ੍ਸਕੋਪਰਿਤਸ੍ਤਿਸ੍ਰ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਰਾਧੌ ਸਸ੍ਟਿਃ| ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਸਹ ਸਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ|
ਦਸ਼ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮ੍| ਅਸ੍ਟੌ ਗਣ੍ਡਯੋਃ| ਅਸ੍ਟੌ ਹਨ੍ਵੋਃ| ਏਕੈਕਾ ਗਲਕਾਕਲਜਿਹ੍ਵਾਮੂਰ੍ਧਸੁ| ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਤਾਲੁਲਲਾਟਯੋਃ| ਨਾਸੌਸ੍ਠਕਰ੍ਣੇਸੁ ਚ||੮੨||
View original
दश ग्रीवायाम्| अष्टौ गण्डयोः| अष्टौ हन्वोः| एकैका गलकाकलजिह्वामूर्धसु| द्वे द्वे तालुललाटयोः| नासौष्ठकर्णेषु च||८२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਙ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ-ਦਸ਼ਾਸ੍ਟਵਸ੍ਟਾਵੇਕੈਕੈਕੈਕਾ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਕਾਕਲਂ ਕਣ੍ਠਮਧ੍ਯਮ੍| ਕਾਕਲਸ੍ਯਾਧੋ ਨਾਲਮ੍| ਮੂਰ੍ਧਾ ਸ਼ਿਰਃ| ਨਾਸਾਯਾਂ ਦ੍ਵੇ| ਓਸ੍ਠਯੋਃ ਕਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਕਾ| ਇਤਿ ਪੁਂ<ਸਮ੍< ਦਿਵ੍=""><ਸ੍ਪਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਯ੍ਲੇ="ਵ੍ਹਿਤੇ-ਸ੍ਪਚੇ:ਪ੍ਰੇ-ਲਿਨੇ; ਫ਼ੋਨ੍ਤ੍-ਸਿੇ: ੧੩ਪ੍ਤ੍; ਫ਼ੋਨ੍ਤ੍-ਵੇਇਘ੍ਤ੍:ਬੋਲ਼੍; ਚੋਲੋਰ੍: #੦੦੯; ਬਚ੍ਕ੍ਗ੍ਰੋਉਨ੍ਦ੍: ਯੇਲ੍ਲੋਵ੍; ਤੇਕ੍ਸ੍ਤ੍-ਅਲਿਗ੍ਨ੍:ਚੇਨ੍ਤੇਰ੍;" ਇਦ੍="ਵ੍ਯ_ਤ੍ਰਨ੍ਸ੍_੩੫">পুং&ਲ੍ਤ੍;সম্&ਲ੍ਤ੍; দিব্=""&ਗ੍ਤ੍;&ਲ੍ਤ੍;স্পন্ স্ত্য্লে="ব্হিতে-স্পচে:প্রে-লিনে; ফোন্ত্-সিলে: ১৩প্ত্; ফোন্ত্-বেইঘ্ত্:বোল্; চোলোর্: #০০৯; বচ্ক্গ্রোউন্দ্: যেল্লোব্; তেক্ষ্ত্-অলিগ্ন্:চেন্তের্;" ইদ্="ব্য_ত্রন্স্_৩৫"&ਗ੍ਤ੍;ಪುಂ&ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಸಮ್&ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্; ದಿವ್=""&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;&ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಸ್ಪನ್ ಸ್ತ್ಯ್ಲೇ="ವ್ಹಿತೇ-ಸ್ಪಚೇ:ಪ್ರೇ-ಲಿನೇ; ಫೋನ್ತ್-ಸಿಳೇ: ೧೩ಪ್ತ್; ಫೋನ್ತ್-ವೇಇಘ್ತ್:ಬೋಳ್; ಚೋಲೋರ್: #೦೦೯; ಬಚ್ಕ್ಗ್ರೋಉನ್ದ್: ಯೇಲ್ಲೋವ್; ತೇಕ್ಷ್ತ್-ಅಲಿಗ್ನ್:ಚೇನ್ತೇರ್;" ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೫"&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;પું&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;સમ્&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್; દિવ્=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;સ્પન્ સ્ત્ય્લે="વ્હિતે-સ્પચે:પ્રે-લિને; ફોન્ત્-સિળે: ૧૩પ્ત્; ફોન્ત્-વેઇઘ્ત્:બોળ્; ચોલોર્: #૦૦૯; બચ્ક્ગ્રોઉન્દ્: યેલ્લોવ્; તેક્ષ્ત્-અલિગ્ન્:ચેન્તેર્;" ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૫"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;புஂ&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஸம்&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્; திவ்=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஸ்பந் ஸ்த்ய்லே="வ்ஹிதே-ஸ்பசே:ப்ரே-லிநே; போந்த்-ஸிழே: ௧௩ப்த்; போந்த்-வேஇக்த்:போள்; சோலோர்: #௦௦௯; பச்க்க்ரோஉந்த்: யேல்லோவ்; தேக்ஷ்த்-அலிக்ந்:சேந்தேர்;" இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௫"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;പും&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സമ്&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்; ദിവ്=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: #൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൫"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;పుం&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;సం&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്; దివ్=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;స్పన్ స్త్య్లే="వ్హితే-స్పచే:ప్రే-లినే; ఫోంత్-సిజే: ൧൩ప్త్; ఫోంత్-వైఘ్త్:బోల్ద్; చోలోర్: ൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൫"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;पुं&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;सम्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്; दिव्=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३५"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पुं&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;सम्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్; दिव्=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३५"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;पुṁ&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;सम्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്; दिव्=""&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३५"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३६" च्लस्स्="हिद्देन्"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पñचप्ēśīśअत्āनि||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;पञ्चपेशीशतानि|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;८२||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;८२|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३६" च्लस्स्="हिद्देन्"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पञ्चपेशीशतानि||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;८२||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३६" च्लस्स्="हिद्देन्"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पञ्चपेशीशतानि||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;८२||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;దివ్ ఇద్="వ్య_త్రన్స్_൩൬" చ్లస్స్="హిద్దేన్"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;పంచపేశీశతాని||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;స్పన్ స్త్య్లే="వ్హితే-స్పచే:ప్రే-లినే; ఫోంత్-సిజే: ൧൩ప్త్; ఫోంత్-వైఘ్త్:బోల్ద్; చోలోర్: ൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൬"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;पञ्चपेशीशतानि|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ദിവ് ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൭" ച്ലസ്സ്="ഹിദ്ദേന്"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;൮൨||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: ൦൦൯; బచ్క్గ్రౌంద్: యేల్లౌ; తేక్ష్త్-అలిగ్న్:చేంతేర్;" ఇద్="వ్య_త్రన్స్_൩൭"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;८२|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;బ్ర్&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;బ్ర్&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;హ్ర్ చ్లస్స్="దౌబ్లేళినే"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ദിവ് ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൬" ച്ലസ്സ്="ഹിദ്ദേന്"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;പഞ്ചപേശീശതാനി||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: #൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൬"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;పంచపేశీశతాని|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ദിവ് ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൭" ച്ലസ്സ്="ഹിദ്ദേന്"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;൮൨||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: #൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൭"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;൮൨|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ബ്ര്&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ബ്ര്&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ഹ്ര് ച്ലസ്സ്="ദോഉബ്ലേളിനേ"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;திவ் இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௬" ச்லஸ்ஸ்="ஹித்தேந்"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;பஞ்சபேஶீஶதாநி||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஸ்பந் ஸ்த்ய்லே="வ்ஹிதே-ஸ்பசே:ப்ரே-லிநே; போந்த்-ஸிழே: ௧௩ப்த்; போந்த்-வேஇக்த்:போள்; சோலோர்: #௦௦௯; பச்க்க்ரோஉந்த்: யேல்லோவ்; தேக்ஷ்த்-அலிக்ந்:சேந்தேர்;" இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௬"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;പഞ്ചപേശീശതാനി|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;திவ் இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௭" ச்லஸ்ஸ்="ஹித்தேந்"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;௮௨||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஸ்பந் ஸ்த்ய்லே="வ்ஹிதே-ஸ்பசே:ப்ரே-லிநே; போந்த்-ஸிழே: ௧௩ப்த்; போந்த்-வேஇக்த்:போள்; சோலோர்: #௦௦௯; பச்க்க்ரோஉந்த்: யேல்லோவ்; தேக்ஷ்த்-அலிக்ந்:சேந்தேர்;" இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௭"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;൮൨|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ப்ர்&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ப்ர்&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஹ்ர் ச்லஸ்ஸ்="தோஉப்லேளிநே"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;દિવ્ ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૬" ચ્લસ્સ્="હિદ્દેન્"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;પઞ્ચપેશીશતાનિ||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;સ્પન્ સ્ત્ય્લે="વ્હિતે-સ્પચે:પ્રે-લિને; ફોન્ત્-સિળે: ૧૩પ્ત્; ફોન્ત્-વેઇઘ્ત્:બોળ્; ચોલોર્: #૦૦૯; બચ્ક્ગ્રોઉન્દ્: યેલ્લોવ્; તેક્ષ્ત્-અલિગ્ન્:ચેન્તેર્;" ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૬"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;பஞ்சபேஶீஶதாநி|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;દિવ્ ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૭" ચ્લસ્સ્="હિદ્દેન્"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;૮૨||&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;સ્પન્ સ્ત્ય્લે="વ્હિતે-સ્પચે:પ્રે-લિને; ફોન્ત્-સિળે: ૧૩પ્ત્; ફોન્ત્-વેઇઘ્ત્:બોળ્; ચોલોર્: #૦૦૯; બચ્ક્ગ્રોઉન્દ્: યેલ્લોવ્; તેક્ષ્ત્-અલિગ્ન્:ચેન્તેર્;" ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૭"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;௮௨|| &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;બ્ર્&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್;&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;બ્ર્&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್; &ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಲ್ತ್;હ્ર્ ચ્લસ્સ્="દોઉબ્લેળિને"&ਅਮ੍ਪ੍;অম্প্;ಗ್ತ್; &ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ದಿವ್ ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೬" ಚ್ಲಸ್ಸ್="ಹಿದ್ದೇನ್"&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;ಪಞ್ಚಪೇಶೀಶತಾನಿ||&ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಸ್ಪನ್ ಸ್ತ್ಯ್ಲೇ="ವ್ಹಿತೇ-ಸ್ಪಚೇ:ಪ್ರೇ-ಲಿನೇ; ಫೋನ್ತ್-ಸಿಳೇ: ೧೩ಪ್ತ್; ಫೋನ್ತ್-ವೇಇಘ್ತ್:ಬೋಳ್; ಚೋಲೋರ್: #೦೦೯; ಬಚ್ಕ್ಗ್ರೋಉನ್ದ್: ಯೇಲ್ಲೋವ್; ತೇಕ್ಷ್ತ್-ಅಲಿಗ್ನ್:ಚೇನ್ತೇರ್;" ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೬"&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;પઞ્ચપેશીશતાનિ|| &ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ದಿವ್ ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೭" ಚ್ಲಸ್ಸ್="ಹಿದ್ದೇನ್"&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;೮೨||&ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಸ್ಪನ್ ಸ್ತ್ಯ್ಲೇ="ವ್ಹಿತೇ-ಸ್ಪಚೇ:ಪ್ರೇ-ಲಿನೇ; ಫೋನ್ತ್-ಸಿಳೇ: ೧೩ಪ್ತ್; ಫೋನ್ತ್-ವೇಇಘ್ತ್:ಬೋಳ್; ಚೋಲೋರ್: #೦೦೯; ಬಚ್ಕ್ಗ್ರೋಉನ್ದ್: ಯೇಲ್ಲೋವ್; ತೇಕ್ಷ್ತ್-ಅಲಿಗ್ನ್:ಚೇನ್ತೇರ್;" ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೭"&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;૮૨|| &ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಬ್ರ್&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্;&ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಬ್ರ್&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্; &ਅਮ੍ਪ੍;ল্ত্;ಹ್ರ್ ಚ್ಲಸ್ಸ್="ದೋಉಬ್ಲೇಳಿನೇ"&ਅਮ੍ਪ੍;গ্ত্; &ਲ੍ਤ੍;দিব্ ইদ্="ব্য_ত্রন্স্_৩৬" চ্লস্স্="হিদ্দেন্"&ਗ੍ਤ੍;পঞ্চপেশীশতানি||&ਲ੍ਤ੍;স্পন্ স্ত্য্লে="ব্হিতে-স্পচে:প্রে-লিনে; ফোন্ত্-সিলে: ১৩প্ত্; ফোন্ত্-বেইঘ্ত্:বোল্; চোলোর্: #০০৯; বচ্ক্গ্রোউন্দ্: যেল্লোব্; তেক্ষ্ত্-অলিগ্ন্:চেন্তের্;" ইদ্="ব্য_ত্রন্স্_৩৬"&ਗ੍ਤ੍;ಪಞ್ಚಪೇಶೀಶತಾನಿ|| &ਲ੍ਤ੍;দিব্ ইদ্="ব্য_ত্রন্স্_৩৭" চ্লস্স্="হিদ্দেন্"&ਗ੍ਤ੍;৮২||&ਲ੍ਤ੍;স্পন্ স্ত্য্লে="ব্হিতে-স্পচে:প্রে-লিনে; ফোন্ত্-সিলে: ১৩প্ত্; ফোন্ত্-বেইঘ্ত্:বোল্; চোলোর্: #০০৯; বচ্ক্গ্রোউন্দ্: যেল্লোব্; তেক্ষ্ত্-অলিগ্ন্:চেন্তের্;" ইদ্="ব্য_ত্রন্স্_৩৭"&ਗ੍ਤ੍;೮೨|| &ਲ੍ਤ੍;ব্র্&ਗ੍ਤ੍;&ਲ੍ਤ੍;ব্র্&ਗ੍ਤ੍; &ਲ੍ਤ੍;হ্র্ চ্লস্স্="দোউব্লেলিনে"&ਗ੍ਤ੍; <ਦਿਵ੍ ਇਦ੍="ਵ੍ਯ_ਤ੍ਰਨ੍ਸ੍_੩੬" ਚ੍ਲਸ੍ਸ੍="ਹਿਦ੍ਦੇਨ੍">ਪਞ੍ਚਪੇਸ਼ੀਸ਼ਤਾਨਿ||<ਸ੍ਪਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਯ੍ਲੇ="ਵ੍ਹਿਤੇ-ਸ੍ਪਚੇ:ਪ੍ਰੇ-ਲਿਨੇ; ਫ਼ੋਨ੍ਤ੍-ਸਿੇ: ੧੩ਪ੍ਤ੍; ਫ਼ੋਨ੍ਤ੍-ਵੇਇਘ੍ਤ੍:ਬੋਲ਼੍; ਚੋਲੋਰ੍: #੦੦੯; ਬਚ੍ਕ੍ਗ੍ਰੋਉਨ੍ਦ੍: ਯੇਲ੍ਲੋਵ੍; ਤੇਕ੍ਸ੍ਤ੍-ਅਲਿਗ੍ਨ੍:ਚੇਨ੍ਤੇਰ੍;" ਇਦ੍="ਵ੍ਯ_ਤ੍ਰਨ੍ਸ੍_੩੬">পঞ্চপেশীশতানি|| <ਦਿਵ੍ ਇਦ੍="ਵ੍ਯ_ਤ੍ਰਨ੍ਸ੍_੩੭" ਚ੍ਲਸ੍ਸ੍="ਹਿਦ੍ਦੇਨ੍">੮੨||<ਸ੍ਪਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਯ੍ਲੇ="ਵ੍ਹਿਤੇ-ਸ੍ਪਚੇ:ਪ੍ਰੇ-ਲਿਨੇ; ਫ਼ੋਨ੍ਤ੍-ਸਿੇ: ੧੩ਪ੍ਤ੍; ਫ਼ੋਨ੍ਤ੍-ਵੇਇਘ੍ਤ੍:ਬੋਲ਼੍; ਚੋਲੋਰ੍: #੦੦੯; ਬਚ੍ਕ੍ਗ੍ਰੋਉਨ੍ਦ੍: ਯੇਲ੍ਲੋਵ੍; ਤੇਕ੍ਸ੍ਤ੍-ਅਲਿਗ੍ਨ੍:ਚੇਨ੍ਤੇਰ੍;" ਇਦ੍="ਵ੍ਯ_ਤ੍ਰਨ੍ਸ੍_੩੭">৮২|| <ਬ੍ਰ੍><ਬ੍ਰ੍> <ਹ੍ਰ੍ ਚ੍ਲਸ੍ਸ੍="ਦੋਉਬ੍ਲੇਲ਼ਿਨੇ"> ਪਞ੍ਚਪੇਸ਼ੀਸ਼ਤਾਨਿ|| ੮੨||
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਧਿਕ| ਤਤ੍ਰ ਦਸ਼ ਸ੍ਤਨਯੋਃ| ਤਾਸਾਂ ਯੌਵਨੇ ਪਰਿਵਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਦਸ਼ ਯੋਨੌ||੮੩||
View original
स्त्रीणां तु विंशतिरधिक| तत्र दश स्तनयोः| तासां यौवने परिवृद्धिर्भवति| दश योनौ||८३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪੇਸ਼੍ਯੋਧਿਕਾਃ| ਤਾਸਾਂ ਮਧ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ ਸ੍ਤਨਯੋਃ| ਤਾਸਾਂ ਬਾਲਭਾਵੇ ਸਦ੍ਭਾਵਮਾਤ੍ਰਮ੍| ਯੌਵਨੇ ਵਦ੍ਧਿਃ| ਯੋਨੌ ਦਸ਼|| ੮੩||
ਤਾਸਾਮਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਦ੍ਵੇ| ਮੁਖ਼ਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਵਤ੍ਤੇ ਦ੍ਵੇ| ਤਿਸ੍ਰੋ ਗਰ੍ਭਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਯਸ੍ਯਾਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਯੋਨਿਸ੍ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਨਾਭ੍ਯਾਕਤਿਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਾ| ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਤੀਯ ਆਵਰ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਰੋਹਿਤਮਤ੍ਸ੍ਯਮੁਖ਼ਾਕਾਰਾ ਗਰ੍ਭਸ਼ਯ੍ਯਾ| ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤ੍ਤਵਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਪੇਸ਼੍ਯਃ||੮੪||
View original
तासामभ्यन्तराश्रिते द्वे| मुख़ाश्रिते वृत्ते द्वे| तिस्रो गर्भमार्गाश्रयाः| यस्यां गर्भस्तिष्ठति| योनिस्तु शङ्ख़नाभ्याकृतिस्त्र्यावर्ता| तस्यास्तृतीय आवर्ते पित्तपक्वाशयान्तरे रोहितमत्स्यमुख़ाकारा गर्भशय्या| तस्यां शुक्रार्त्तवप्रदेशिन्यस्तिस्रः पेश्यः||८४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਾਸਾਂ ਵਿਭਾਗਃ| ਦ੍ਵੇ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸਿ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ| ਦ੍ਵੇ ਯੋਨਿਮੁਖ਼ਾਸ਼੍ਰਯੇ ਵਤ੍ਤਾਕਾਰੇ| ਤਿਸ੍ਰੋ ਗਰ੍ਭਮਾਰ੍ਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੇਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤ੍ਤਵਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਨ੍ਯੋ ਗਰ੍ਭਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਃ| ਸਾ ਚ ਯੋਨੌ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਨਾਭ੍ਯਾਕਤ੍ਯਾ ਤਤੀਯ ਆਵਰ੍ਤੇ ਨਿਬਦ੍ਧਾ| ਰੋਹਿਤਮਤ੍ਸ੍ਯਮੁਖ਼ਾਕਾਰਾ ਗਰ੍ਭਸ਼ਯ੍ਯਾ|| ੮੪||
ਤਾਭਿਰ੍ਹਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਤਨੁਬਹਲਸ੍ਥੂਲਾਣੁਪਥੁਵਤ੍ਤਹ੍ਰਸ੍ਵਦੀਰ੍ਗ਼ਸ੍ਥਿਰਮਦੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਕਰ੍ਕਸ਼ਾਭਿਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਨਿ ਪ੍ਰਚ੍ਛਦਿਤਾਨਿ||੮੫||
View original
ताभिर्हि शरीरे तनुबहलस्थूलाणुपृथुवृत्तह्रस्वदीर्ग़स्थिरमृदुश्लक्ष्णकर्कशाभिः सन्ध्यस्थिसिरास्नाय्वनि प्रच्छदितानि||८५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਇਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਭਿਃ ਪੇਸ਼ੀਭਿਸ੍ਤਨੁਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਭਿਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਨਿ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਿਤਾਨਿ|| ੮੫||
ਸਿਰਾਧਮਨੀਮੁਖ਼ਾਨਾਂ ਤ੍ਵਣੁਸ਼ੇ ਵਿਭਜ੍ਯਮਾਨਾਨਾਮੇਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਵ ਚ ਸ਼ਤਾਨਿ ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾਭਿਰਿਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਗਵਾਕ੍ਸਿਤਂ ਪਿਨਦ੍ਧਮਾਤਤਞ੍ਚ| ਤਾਵਨ੍ਤਿ ਚ ਕੇਸ਼ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਲੋਮਾਨਿ||੮੬||
View original
सिराधमनीमुख़ानां त्वणुशे विभज्यमानानामेकोनत्रिंशच्छतसहस्राणि नव च शतानि षट्पञ्चाशतानि भवन्ति| ताभिरिदं शरीरं गवाक्षितं पिनद्धमाततञ्च| तावन्ति च केशश्मश्रुलोमानि||८६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਿਰਾਃ ਨਾਤਿਸ੍ਥੂਲਾ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਕਾਰ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸੁਸਿਰਾ ਵਾਤਾਦਿਵਹਾਃ| ਧਮਨ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾ ਏਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਾਃ| ਤਾਭਿਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਗਵਾਕ੍ਸਿਤਂ ਜਾਲਵਤ੍ ਪਿਨਦ੍ਧਂ ਬਦ੍ਧਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਰਜ੍ਜੁਵਦਾਤਤਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰਿਤਂ ਪਟਤਨ੍ਤੁਵਤ੍| ਕੇਸ਼ਾਦੀਨਿ ਚ ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ|| ੮੬||
ਤਾਸਾਂ ਹਿ ਮੁਖ਼ਾਨਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨ੍ਯਤਸ੍ਤਾਨਿ ਤਾਭਿਰਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੈਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਸ੍ਵਦੇਮਭਿਵਹਨ੍ਤਿ| ਤਥਾਭ੍ਯਙ੍ਗਲੇਪਾਦਿਵੀਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤ੍ਵਚਿ ਵਿਪਕ੍ਵਮਨ੍ਤਰ੍ਨਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਞ੍ਚ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ||੮੭||
View original
तासां हि मुख़ानि तत्प्रतिबद्धान्यतस्तानि ताभिराप्याय्यन्ते| तैश्च ताः स्वदेमभिवहन्ति| तथाऽभ्यङ्गलेपादिवीर्य्यं त्वचि विपक्वमन्तर्नयन्ति स्पर्शञ्च गृह्णन्ति||८७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਣੁਸ਼ੋ ਵਿਭਜ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਰ੍ਭਾਗੈਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਭਾਗਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਨਾਂ ਤਾਸਾਂ ਸਿਰਾਧਮਨੀਨਾਂ ਮੁਖ਼ਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਤਾਨਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਕੇਸ਼ਾਦ੍ਯਨੁਬਦ੍ਧਾਦਿ| ਅਤੋ ਹੇਤੋਸ੍ਤਾਨਿ ਕੇਸ਼ਾਦੀਨਿ ਤਾਭਿਃ ਸਿਰਾਧਮਨੀਭਿਰਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੈਸ਼੍ਚ ਕੇਸ਼ਾਦ੍ਯਨੁਬਦ੍ਧੈਰ੍ਮੁਖ਼ੈਰੇਤਾਃ ਸ੍ਵੇਦਮਭਿਵਹਨ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿ ਵੀਰ੍ਯਂ ਤ੍ਵਚਿ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸਦਨ੍ਤਰ੍ਨਯਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ||੮੭||
ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪੁਨਰਸਙ੍ਖ਼੍ਯੇਯਾਨ੍ਯੇਵ| ਤਥਾਪਿ ਤੁ ਸਿਰਾਦੀਨਿ ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਂ ਯਥੋਪਯੋਗਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ||੮੮||
View original
स्रोतांसि पुनरसङ्ख़्येयान्येव| तथापि तु सिरादीनि यथास्थूलं यथोपयोगं चान्यत्रोपदेक्ष्यन्ते||८८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਮਾਰ੍ਗਾਃ ਯੈਰਨ੍ਨਸਾਰੋ ਧਾਤੁਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਾਨਵਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਪਰਿਸਙ੍ਖ਼੍ਯੇਯਾਨਿ ਸਿਰਾਦੀਨਿ| ਸਿਰਾਧਮਨੀਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਯਥਾਪ੍ਰਧਾਨਂ ਯਥੋਪਯੋਗਂ ਚ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਿ, ਯਾਨਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਮੁਪਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਨ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਿਰਾਵਿਭਾਗਾਦਾਵੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੮੮||
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪਰਿਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਿਰਾ ਭਾਵਾਃ||੧||
View original
इत्येवं परिसङ्ख़्याताः शरीरे मूर्तिमन्तः स्थिरा भावाः||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਾਃ ਕਠਿਨਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਧਿਗਮ੍ਯਾ ਭਾਵਾਸ੍ਤ੍ਵਗਾਦਯਃ ਪਰਿਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਤਾ ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਭੇਦੇਨ|| ੮੯||
ਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਤਦਤਿਯੋਗੇਨ ਚ੍ਯਵਮਾਨਂ ਪੁਰੀਸਮਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ| ਤਥਾ ਮੂਤ੍ਰਂ ਰੁਧਿਰਮਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰੇ ਧਾਤੂਨ੍| ਯਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਗਤਂ ਬਾਹ੍ਯਾ ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਭਰ੍ਤਿ| ਯਚ੍ਚ ਤ੍ਵਗਨ੍ਤਰੇ ਵ੍ਰਣਗਤਂ ਲਸੀਕਾਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਯਚ੍ਚੋਸ੍ਮਾਨੁਬਦ੍ਧਂ ਰੋਮਕੂਪੇਭ੍ਯੋਭਿਨਿਸ੍ਪਤਤ੍ਸ੍ਵੇਦਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਤਦੁਦਕਮ੍||੯੦||
View original
द्रवास्तु यत्तदतियोगेन च्यवमानं पुरीषमनुबध्नाति| तथा मूत्रं रुधिरमन्यांश्च शरीरे धातून्| यच्च सर्वशरीरगतं बाह्या त्वग्विभर्ति| यच्च त्वगन्तरे व्रणगतं लसीकाशब्दवाच्यम्| यच्चोष्मानुबद्धं रोमकूपेभ्योऽभिनिष्पतत्स्वेदवाच्यम्| तदुदकम्||९०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੁ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤੇ ਚੋਦਕਮੂਤ੍ਰਾਦਯਃ| ਤਤ੍ਰੋਦਕਂ ਦੇਹੇ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਤ੍ਤਕਰ੍ਮਭੂਤਮਤਿਯੋਗੇਨ ਚ੍ਯਵਮਾਨਂ ਪੁਰੀਸਮਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਧ੍ਯਤੀਸਾਰੇ ਵੇਗਾਨਾਂ ਗਤਸਙ੍ਖ਼੍ਯਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾਤਿਯੋਗੇਨ ਚ੍ਯਵਮਾਨਂ ਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਮੇਹੇ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਰੁਧਿਰਮਿਤਿ| ਅਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰੇ ਧਾਤੂਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦੀਨਤਿਯੋਗੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ| ਤਦੁਦਕਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੯੦||
ਤਸ੍ਯਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਹਾਰਸਾਰਸ੍ਯ ਰਸਾਖ਼੍ਯਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਕਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਸਾਯਾਃ ਮੇਦਸੋ ਮਜ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵੇਨਾਞ੍ਜਲਿਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮੇਕਾਦਿਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਪ੍ਰਵਦ੍ਧਿਃ|੧|
View original
तस्याद्यस्य चाहारसारस्य रसाख़्यस्य रक्तस्य शकृतः श्लेष्मणः पित्तस्य मूत्रस्य वसायाः मेदसो मज्ज्ञश्च स्वेन स्वेनाञ्जलिप्रमाणेन यथापूर्वमेकादिसङ्ख़्याप्रवृद्धिः|१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯੁਦਕਸ੍ਯ ਰਸਾਖ਼੍ਯਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਹਾਰਸਾਰਸ੍ਯ ਚ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਚ ਮਜ੍ਜਾਨ੍ਤਾਨਾਮਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸ੍ਵੇਨਸ੍ਵੇਨਾਞ੍ਜਲਿਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮੇਕਾਦਿਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਪ੍ਰਵਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ| ਸ੍ਵੇਨਸ੍ਵੇਨੇਤ੍ਯਞ੍ਜਲਿਪ੍ਰਮਾਣੇਕਾਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯੈਨਾਞ੍ਜਲਿਤ੍ਵਮ੍| ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਣਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣੈਕੈਕਾਞ੍ਜਲਿਵਦ੍ਧਿਃ| ਮਜ੍ਜਾ ਏਕੋਞ੍ਜਲਿਃ ਦ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਲਿਰ੍ਮੇਦਃ| ਵਸਾ ਤ੍ਰ੍ਯਞ੍ਜਲਿ| ਯਾਵਦੁਦਕਸ੍ਯ ਦਸ਼ਾਞ੍ਜਲਯੋ ਦੇਹੇ|| ੯੧||
ਅਰ੍ਦ੍ਧਾਞ੍ਜਲਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ||੧||
View original
अर्द्धाञ्जलिः शुक्रस्य||१||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਵਦੇਵ ਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕਮੋਜਸ਼੍ਚ||੯੨||
View original
तावदेव मस्तिष्कमोजश्च||९२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਓਜਸ਼੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਸ੍ਤਿਸ੍ਕਾਣਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ੍ਵੇਨਾਞ੍ਜਲਿਪ੍ਰਮਾਣੇਨਾਰ੍ਧਾਞ੍ਜਲਾਨਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੯੨||
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਰਜਸੋਞ੍ਜਲਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ| ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵੌ| ਉਭਯਮਪਿ ਚੈਤਦ੍ਰਸਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਮਕਮਿਤਿ| ਸਮਧਾਤੋਃ ਪਰਿਮਾਣਮਿਦਮ੍| ਅਤੋ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਵਿਭਾਵਯੇਦਪਰਾਂਸ਼੍ਚਾਪਰਿਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਤਾਨ੍ਮੂਰ੍ਤੋਮੂਰ੍ਤਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ-ਮਾਂਸਕਰ੍ਣਾਦਿਮਲਾਨ੍ ਵਾਯੁਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦੀਂਸ਼੍ਚ||੯੩||
View original
स्त्रीणां रजसोऽञ्जलयश्चत्वारः| स्तन्यस्य द्वौ| उभयमपि चैतद्रसप्रसादात्मकमिति| समधातोः परिमाणमिदम्| अतो वृद्धिक्षयौ यथास्वं लक्षणैर्विभावयेदपरांश्चापरिसङ्ख़्यातान्मूर्तोमूर्तान् भावान्| तद्यथा-मांसकर्णादिमलान् वायुबुद्धिस्मृत्यादींश्च||९३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਉਭਯਂ ਰਜਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਂ ਰਸਸ੍ਯ ਧਾਤੋਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਇਦਂ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਪਰਿਮਾਣਂ ਸਮਧਾਤੋਰ੍ਨੀਰੁਜੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵੇਤੇਸਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਦੋਸਭੇਦੀਯਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤੈਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍| ਅਪਰਾਂਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਾਨ੍ ਮਾਂਸਕਰ੍ਣਮਲਾਦੀਨ੍ ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਵਿਭਾਵਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|| ੯੩||
ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰੀਯਾਃ ਪੁਨਃ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਵਿਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਚ ਚਲਾ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਃ| ਤਸ੍ਮਾਦੁਦਕਾਦੀਨਾਮਪਿ ਸਮਤ੍ਵਂ ਮਾਂਸਾਦਿਵਤ੍ ਪਰਿਮਾਣਤੋ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਮਸ਼ਕ੍ਯਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮਾਤ੍ਰੇਣਾਨੁਮਾਨਤੋ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਇਤਿ||੯੪||
View original
धान्वन्तरीयाः पुनः पठन्ति| विलक्षणानि हि शरीराणि नित्यमेव च चला दोषधातुमलाः| तस्मादुदकादीनामपि समत्वं मांसादिवत् परिमाणतो निर्देष्टुमशक्यम्| केवलं स्वास्थ्यमात्रेणानुमानतो लक्षयेत् इति||९४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰੀਯਾਃ ਸੌਸ਼੍ਰੁਤਾਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਦੋਸਾਦੀਨਾਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ ਦੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮਾਤ੍ਰੇਣਾਨੁਮਾਨਾਤ੍ ਲਕ੍ਸਯੇਦਿਤਿ|| ੯੪||
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤ੍ਵਵਯਵਾਃ ਪਰਮਾਣੁਭੇਦੇਨਾਤਿਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦਸਙ੍ਖ਼੍ਯੇਯਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ||੯੫||
View original
सर्व एव त्ववयवाः परमाणुभेदेनातिसौक्ष्म्यादसङ्ख़्येयतां यान्ति||९५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਇਦਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਸ੍ਥੂਲਯਾ ਦਸ੍ਟ੍ਯਾ ਅਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਦਿਕਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਵਯਵਾਃ ਪਰਮਾਣੁਭੇਦੇਨ ਤ੍ਵਤਿਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਧੇਤੋਰਸਙ੍ਖ਼੍ਯੇਯਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਚ ਪਰਮਾਣਵਃ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸਣਂ ਸਜਾਤੀਯਵਿਜਾਤੀਯਸਂਯੋਗਵਿਭਾਗਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਰੀਰਭਾਵੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਯੋ ਵ ਬਾਲ ਆਸੀਤ੍ ਸ ਏਵ ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨ ਇਤ੍ਯੇਕਸ੍ਯਾਪਿ ਨਾਨਾਤ੍ਵਾਯੋਗਾਤ੍|| ੯੫||
ਤੇਸਾਂ ਸਂਯੋਗਵਿਭਾਗੇ ਪਰਮਾਣੂਨਾਂ ਕਰ੍ਮਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਕਾਰਣਮ੍||੯੬||
View original
तेषां संयोगविभागे परमाणूनां कर्मप्रेरितो वायुः कारणम्||९६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤੇਸਾਂ ਪਰਮਾਣੂਨਾਂ ਸਂਯੋਗਵਿਭਾਗੇ ਦੈਵਪੌਰੁਸਕਰ੍ਮਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਰਣਮ੍| ਗ੍ਰਨ੍ਥਵਿਸ੍ਤਰਭਯਾਦ੍ਵਾਤਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਨ ਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ| ਕੇਵਲਮੇਤਾਵਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕਰ੍ਮਚੋਦਿਤਵਾਯੁਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਰਮਾਣਵਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਰਭਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵ੍ਯਣੁਕਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਵਾਯੁਕਾਰਣਾਦੇਵ ਚ ਪਰਮਾਣੂਨਾਂ ਵਿਭਾਗਾਤ੍ ਸਂਯੋਗਵਿਨਾਸ਼ੇਨ ਕਾਰ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਃ|| ੯੬||
ਤਦੇਤਦਙ੍ਗਮਭੇਦੇਨ ਭੇਦਤਸ਼੍ਚ ਗਹ੍ਯਮਾਣਂ ਬਨ੍ਧਾਯ ਮੋਕ੍ਸਾਯ ਚ ਭਵਤੀਤਿ||੯੭||
View original
तदेतदङ्गमभेदेन भेदतश्च गृह्यमाणं बन्धाय मोक्षाय च भवतीति||९७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਤ ਉਪਸਂਹਰਤਿ-ਤਦੇਤਦਨੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਰੂਪਮਙ੍ਗਂ ਸ਼ਰੀਰਮਭੇਦੇਨੈਕਤ੍ਵੇਨ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਾਣਂ ਰਾਮਣੀਯਕਾਦੁਪਾਦੇਯਤ੍ਵੇਨ ਬਨ੍ਧਾਯ ਜਨ੍ਮਮਰਣਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਪਰਮ੍ਪਰਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਯੇ ਭਵਤਿ| ਤਦੇਵਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਭੇਦੇਨ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਮਾਣਂ ਨਿਸ੍ਸਾਰਂ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਵਾਸ੍ਤੁਸਮਾਰਬ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਮੋਕ੍ਸਾਯ ਰਾਗਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਕ੍ਰਿਯਾਕਲਾਪਪਰਿਹਾਰਾਦ੍ਭਵਤਿ|| ੯੭||
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਾਵਯਸ਼ੋ ਯੋ ਜਾਨਾਤਿ ਕਲੇਵਰਮ੍| ਅਹਿਤੇਸੁ ਸ ਮੋਹੇਨ ਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੯੮||
View original
भवति चात्र- इति सर्वावयशो यो जानाति कलेवरम्| अहितेषु स मोहेन न कदाचित् प्रवर्तते||९८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇਙ੍ਗ- ਵਿਭਾਗੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਸ਼੍ਲੋਕੇਨੋਪਸਂਹਾਰੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਰੀਤਿਃ| ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਮਵਯਵਂ ਯਃ ਪੁਰੁਸਃ ਕਲੇਵਰਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਜਾਨਾਤਿ ਸੋਹਿਤੇਸੁ ਉਭਯਲੋਕਵਿਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਮੋਹਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਗਹੀਤਵਸ੍ਤੁਤਤ੍ਤ੍ਵਃ- ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਨਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਹਿਤੇਸ੍ਵੇਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੯੮|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖ਼ਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ
ਅਥਾਤਃ ਸਿਰਾਵਿਭਾਗਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
View original
अथातः सिराविभागमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਭੇਦੇ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵ੍ਯਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਿਰਾਦਿਰ੍ਨਿਰ੍ਣੀਤਸ਼ੇਸਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸਿਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਣਯਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ|| ੧||
ਦਸ਼ਮੂਲਸਿਰਾ ਹਦਯਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੇਸ੍ਵੋਜੋ ਨਯਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਚੇਸ੍ਟਾ||੨||
View original
दशमूलसिरा हृदयप्रतिबद्धाः सर्वाङ्गप्रत्यङ्गेष्वोजो नयन्ति| तत्प्रतिबद्धा हि शरीरचेष्टा||२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਦਸ਼ਮੂਲਸਿਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੂਲਸਿਰਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਸਿਰਾਃ| ਤਤੋ ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾਃ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾ ਅਙ੍ਗੇਸੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗੇਸੁ ਚੌਜੋ ਨਯਨ੍ਤਿ|| ੨||
ਤਾਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਮਙ੍ਗੁਲਮਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਂ ਯਵਂ ਯਵਾਰ੍ਧਞ੍ਚ ਗਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰੁਮਪਤ੍ਰਸੇਵਨੀਪ੍ਰਤਾਵਨਦ੍ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸਪ੍ਤਸ਼ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੩||
View original
तास्तु द्व्यङ्गुलमङ्गुलमर्धाङ्गुलं यवं यवार्धञ्च गत्वा द्रुमपत्रसेवनीप्रतावनद्भिद्यमानाः सप्तशतानि भवन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਾਃ ਪ੍ਰਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਦ੍ਰੁਮਪਤ੍ਰਰੇਖ਼ਾਪ੍ਰਤਾਨਵਤ੍ ਸਪ੍ਤਸ਼ਤਾਨਿ ਸਿਰਾਣਾਂ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਤਾ ਹਦਯਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾ ਦਸ਼ ਸਿਰਾ ਹਦਯਾਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰਤਾਨਂ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ| ਤਤ ਅਙ੍ਗੁਲਂ ਗਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍| ਤਤ ਅਰ੍ਧਮਙ੍ਗੁਲਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤਤੀਯਮ੍| ਤਤੋ ਯਵਂ ਗਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਥਮ੍| ਤਤੋਪਿ ਯਵਾਰ੍ਧਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਮਮਿਤਿ| ਤਤੋ ਨ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਚੈਵਂ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਂ ਯਾਵਦ੍ਭੇਦੋਸ੍ਤਿ| ਸਪ੍ਤਸ਼ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਤਾਨਾਨਾਂ ਦੀਰ੍ਗ਼ਾਣਾਂ ਭਵਨ੍ਤਿ|| ੩||
ਤਾਸਾਂ ਚਤੁਃਸ਼ਤੀ ਸ਼ਾਕਾਸੁ| ਤਤ੍ਰ ਸੋਡਸ਼ਾਬ੍ਯਧਨੀਯਾਃ||੪||
View original
तासां चतुःशती शाकासु| तत्र षोडशाब्यधनीयाः||४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਚਤਸਸੁ ਸ਼ਾਕਾਸੁ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਚਤੁਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਯਾਂ ਸੋਡਸ਼ਾ ਵ੍ਯਧਨੀਯਾਃ|| ੪||
ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਂ ਸ਼ਤਮਨ੍ਤਰਾਧੌ| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍||੫||
View original
षट्त्रिंशं शतमन्तराधौ| तत्र द्वात्रिंशत्||५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਨ੍ਤਰਾਧੌ ਤੁ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸ਼ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਵ੍ਯਧਨੀਯਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|| ੫||
ਚਤੁਸ੍ਸਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮੁਰ੍ਧ੍ਵਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍||੨||
View original
चतुष्षष्ट्यधिकं शतमुर्ध्वम्| तत्रापि पञ्चाशत्||२||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਸਾਮੇਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਸ਼ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਨ ਵਿਧ੍ਯੇਜ੍ਜਾਲਨ੍ਧਰਾਮ੍| ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਗਤਾਃ||੬||
View original
तासामेकैकस्मिन् सक्थ्नि शतम्| तत्र न विध्येज्जालन्धराम्| तिस्रश्चाभ्यन्तरगताः||६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤ੍ਰ ਸੋਡਸ਼ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ ਚਤਸਸ੍ਵਵਧਨੀਯਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰੈਕਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਜਾਲਨ੍ਧਰਾ ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾ ਅਵੇਧ੍ਯਾਃ|| ੬||
ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛ੍ਰੋਣ੍ਯਾ ਗੁਦਮੇਢ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਃ ਕਟੀਕਤਰੁਣਯੋਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਤੋ ਰਕ੍ਸੇਤ੍|੨|
View original
द्वात्रिंशच्छ्रोण्या गुदमेढ्राश्रयाः| तासां द्वे द्वे वङ्क्षणयोः कटीकतरुणयोश्चेत्यष्टौ शस्त्रतो रक्षेत्|२|
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪਸ੍ਠੇ| ਤਾਸਾਂ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਮੁਭਯਤੋ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵ- ਗਾਮਿਨ੍ਯੌ ਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ|੨|
View original
चतुर्विंशतिः पृष्ठे| तासां पृष्ठवंशमुभयतो द्वे द्वे ऊर्ध्व- गामिन्यौ ताश्चतस्रः|२|
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੁਦਰੇ| ਤਾਂਸਾਂ ਮੇਢ੍ਰਸ੍ਯੋਪਰਿ ਰੋਮਰਾਜੀਮੁਭਯਤੋ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਤਾ ਅਪਿ ਚਤਸ੍ਰਃ||੨||
View original
चतुर्विंशतिरुदरे| तांसां मेढ्रस्योपरि रोमराजीमुभयतो द्वे द्वे ता अपि चतस्रः||२||
🔊 Audio coming soon
ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਕ੍ਸਸਿ| ਤਾਸਾਂ ਦ੍ਵੇ ਹਦਯੇ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਤਨਮੂਲਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤੇਸੁ| ਏਕੈਕਾਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਪਾਲੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼||੭||
View original
चत्वारिंशद्वक्षसि| तासां द्वे हृदये| द्वे च स्तनमूलस्तनरोहितेषु| एकैकापस्तम्भापालेष्विति| ताश्चतुर्दश||७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆਗ੍ਰੀਵਾਮੁਲਾਦਾਚੋਰੁਸਨ੍ਧੇਰਨ੍ਤਰਾਧਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਂ ਸਿਰਾਣਾਮ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ-ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਸੋਡਸ਼| ਪਸ੍ਠੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ| ਉਰਸਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਇਤਿ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਮਨ੍ਤਰਾਧੌ ਸਿਰਾਣਾਮ੍| 'ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਵ੍ਯਧਨੀਯਾਃ' ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ-ਅਸ੍ਟੌ ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਮ੍| ਵਙ੍ਕ੍ਸਣ ਉਭਯਤ੍ਰ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਕਟੀਕਤਰੁਣਾਖ਼੍ਯਯੋਰ੍ਮਰ੍ਮਣੋਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰ ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵੌ| ਦ੍ਵਯੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰੇਕੈਕਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮ੍| ਪਸ੍ਠੇ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਯੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮਿਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ| ਅਪਰਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ| ਜਠਰੇ ਚਤਸ੍ਰਃ ਰੋਮਰਾਜ੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ| ਉਰਸਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵੇ ਹਦਯੇ| ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵਯੋਃ ਸ੍ਤਨਮੂਲਯੋਃ| ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤਯੋਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਅਪਸ੍ਤਮ੍ਭਯੋਰੇਕੈਕਾ| ਤਥਾਪਾਲਾਪਯੋਰਪਿ| ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਨ੍ਤਰਾਧਾਵਵ੍ਯਧਨੀਯਾਃ|| ੭||
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮ੍| ਤਾਸਾਂ ਚਤਸ੍ਰੋਸ੍ਟੌ ਚ ਮਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਦ੍ਵੇ ਕਕਾਟਿਕਯੋਃ| ਦ੍ਵੇ ਵਿਧੁਰਯੋਰਿਤਿ ਸੋਡਸ਼ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍||੪||
View original
चतुर्विंशतिर्ग्रीवायाम्| तासां चतस्रोऽष्टौ च मर्मसंज्ञाः| द्वे कृकाटिकयोः| द्वे विधुरयोरिति षोडश शस्त्रेण न स्पृशेत्||४||
🔊 Audio coming soon
ਹਨ੍ਵੋਃ ਸੋਡਸ਼ ਤਾਸਾਂ ਸਨ੍ਧਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ||੧||
View original
हन्वोः षोडश तासां सन्धिसम्बन्धिन्यौ द्वे||१||
🔊 Audio coming soon
ਸੋਡਸ਼ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਮ੍| ਤਾਸਾਮਧੋ ਦ੍ਵੇ ਰਸਵੇਦਿਨ੍ਯੌ| ਦ੍ਵੇ ਵਾਵਾਕ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨ੍ਯੌ| ਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ||੪||
View original
षोडश जिह्वायाम्| तासामधो द्वे रसवेदिन्यौ| द्वे वावाक्प्रवर्त्तिन्यौ| ताश्चतस्रः||४||
🔊 Audio coming soon
ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਨ੍ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ| ਤਯੋਰੁਨ੍ਮੇਸਨਿਮੇਸਕ੍ਰਿਯੇ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਪਾਙ੍ਗਯੋਰਿਤਿ ਸਟ੍| ਨਾਸਾਨੇਤ੍ਰਗਤਾਸ੍ਤੁ ਲਲਾਟੇ ਸਸ੍ਟਿਃ| ਤਾਸਾਂ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨੁਗਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਵਰ੍ਤਯੋਃ| ਏਕਾ ਚ ਸ੍ਥਪਨ੍ਯਾਮਿਤਿ ਸਪ੍ਤ||੭||
View original
षट्पञ्चाशन्नेत्रयोः| तयोरुन्मेषनिमेषक्रिये द्वे-द्वे| द्वे चापाङ्गयोरिति षट्| नासानेत्रगतास्तु ललाटे षष्टिः| तासां केशान्तानुगताश्चतस्रः| द्वे चाऽऽवर्तयोः| एका च स्थपन्यामिति सप्त||७||
🔊 Audio coming soon
ਕਰ੍ਣਯੋਃ ਸੋਡਸ਼| ਤਾਸਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਹਿਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ| ਤ ਏਵ ਚ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਯੋਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਸਨ੍ਧਿਗਤੇ ਦ੍ਵੇ||੩||
View original
कर्णयोः षोडश| तासां शब्दवाहिन्यौ द्वे| त एव च शङ्ख़योस्तासां शङ्ख़सन्धिगते द्वे||३||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਮੂਰ੍ਧਨਿ| ਤਾਸਾਮੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ| ਸੀਮਨ੍ਤੇਸ੍ਵੇਕੈਕਾਮੇਕਾਮਧਿਪਤਾਵਿਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਰਿਹਰੇਤ੍| ਤਥਾਕ੍ਸੁਦ੍ਰਿਕਾਃ ਕੁਟਿਲਾਃ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਃ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤਾਃ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਃ||੪||
View original
द्वादश मूर्धनि| तासामुत्क्षेपयोर्द्वे| सीमन्तेष्वेकैकामेकामधिपतावित्यष्टौ शस्त्रेण परिहरेत्| तथाक्षुद्रिकाः कुटिलाः सङ्कीर्णाः ग्रन्थिताः सन्धिषु चाशस्त्रकृत्याः||४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਚਤੁਸ੍ਸਟ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮੁਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸਿਰਾਣਾਮਿਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਿਭਜਤੇ-ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਹਨ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਸੋਡਸ਼| ਸੋਡਸ਼ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਮ੍| ਨਾਸਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍| ਲਲਾਟੇ ਸਸ੍ਟਿਰ੍ਨਾਸਾਨੇਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਸ੍ਤਾਭ੍ਯੋਨਨ੍ਯਾ ਅਤੋ ਨ ਗਣ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਸੋਡਸ਼ ਸਿਰਾਸ੍ਤਾ ਏਵ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਅਤਸ੍ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਨ ਗਣ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇਤਿ ਚਤੁਸ੍ਸਸ੍ਟ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮ੍| ਅਤ੍ਰ 'ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਵ੍ਯਧਨੀਯਾਃ' ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ-ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਸੋਡਸ਼| ਚਤਸ੍ਰੋ ਮਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਦ੍ਵੇ ਨੀਲੇ ਦ੍ਵੇ ਮਨ੍ਯੇ ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਅਸ੍ਟੌ ਮਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਃ ਮਾਤਕਾ ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਃ| ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵਯੋਃ ਕਕਾਟਿਕਯੋਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਵਿਧੁਰਯੋਰਿਤਿ ਸੋਡਸ਼| ਹਨ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ| ਦ੍ਵੇ ਹਨੁਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਨਕਰ੍ਮਣੀ| ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਦ੍ਵੇ ਰਸਬੋਧਨੇ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾ ਅਧਸ੍ਤਯਾ ਦ੍ਵੇ ਵਾਕ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨ੍ਯੌ ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ ਨਾਸਾਯਾਂ ਤਿਸ੍ਰੋ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵੇ ਗਨ੍ਧਵੇਦਿਨ੍ਯਾਵੇਕਾ ਚ ਤਾਲੁਨੀਤਿ ਤਿਸ੍ਰਃ| ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ਸਟ੍| ਨਿਮੇਸੇ ਦ੍ਵੇ| ਉਨ੍ਮੇਸੇ ਦ੍ਵੇ| ਅਪਾਙ੍ਗਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਸਟ੍| ਲਲਾਟੇ ਸਪ੍ਤ| ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਗਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਆਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾਖ਼੍ਯਯੋਰ੍ਮਰ੍ਮਣੋਰ੍ਦ੍ਵੇ| ਏਕਾ ਚ ਭ੍ਰੂਮਧ੍ਯਭਵੇ ਸ੍ਥਪਨ੍ਯਾਖ਼੍ਯਮਰ੍ਮਣਿ ਇਤਿ ਸਪ੍ਤ| ਕਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ| ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਹਿਨ੍ਯੌ| ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਯੋਸ੍ਤਤ੍ਸਨ੍ਧਿਗਤੇ ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤੇਸ੍ਟੌ | ਦ੍ਵਯੋ ਰੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ| ਸੀਮਨ੍ਤੇਸੁ ਪਞ੍ਚ| ਅਧਿਪਤੌ ਰੋਮਾਵਰ੍ਤ੍ਤਮਰ੍ਮਣ੍ਯੇਕਾ ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ| ਏਵਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਵੇਧ੍ਯਾਃ| ਕੇਵਲਮੇਤਾ ਏਵਾਵੇਧ੍ਯਾਃ| ਯਾਵਤ੍ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਿਕਾਃ ਅਤਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ| ਕੁਟਿਲਾ ਅਨਜੁਗਾਮਿਨ੍ਯਃ| ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਃ ਬਹੁਭਿਰਨਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਗ੍ਰਥਿਤਾਃ ਸਙ੍ਕੋਚੇਨ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੂਪਾਃ| ਤਥਾ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਕੂਰ੍ਪਰਾਦਿਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ|| ੮||
ਤਾਸਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤੁਰ੍ਯਾਂਸ਼ਵਿਭਾਗੇਨ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮਨਿਲਰਕ੍ਤਂ ਵਹਤਿ| ਏਸ ਵਿਭਾਗਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ| ਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯੇਵਂ ਦੇਹਮਨੁਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਦੋਸਾਃ| ਵ੍ਯਤ੍ਯਯੇਨ ਤੁ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ||੯||
View original
तासां यथास्वं तुर्यांशविभागेन पञ्चसप्तत्यधिकं शतमनिलरक्तं वहति| एष विभागः पित्तश्लेष्मशुद्धरक्तेष्वपि| स्थिता ह्येवं देहमनुगृह्णन्ति दोषाः| व्यत्ययेन तु पीडयन्ति||९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਾਸਾਂ ਚ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਤਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਾਦਿਗਤਸਿਰਾਣਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇਨ ਵਿਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਂ ਵਾਤਾਦਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚ ਵਹਤਿ| ਤੇਨ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ਤਂ ਸਿਰਾਣਾਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਵਹਤਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਮ੍, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤਮ੍, ਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਞ੍ਚ| ਏਵਮਨੇਨ ਸਿਰਾਵਹਨਨਿਯਮੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ਦੋਸਾਃ ਸ਼ਰੀਰਮਨੁਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ| ਏਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯੇ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ|| ੯||
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਿਨ੍ਯਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਕ੍ਸਣਪੂਰ੍ਣਰਿਕ੍ਤਾ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਵਹਨ੍ਤਿ|੧|
View original
तत्र श्यावारुणाः प्रस्पन्दिन्यः सूक्ष्माः क्षणपूर्णरिक्ता वातरक्तं वहन्ति|१|
🔊 Audio coming soon
ਨੀਲਪੀਤਾਸਿਤਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਸ੍ਣਾਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਸ੍ਰਾਵਿਣ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਮ੍|੧|
View original
नीलपीतासिताः स्पर्शोष्णाः क्षिप्रस्राविण्यः पित्तरक्तम्|१|
🔊 Audio coming soon
ਗੌਰ੍ਯ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾਃ ਸ਼ੀਤਃ ਕਣ੍ਡੂਮਤ੍ਯਃ ਕਫਰਕ੍ਤਮ੍|੧|
View original
गौर्य्यः स्निग्धाः स्थिराः शीतः कण्डूमत्यः कफरक्तम्|१|
🔊 Audio coming soon
ਲਕ੍ਸਣਸਙ੍ਕਰੇ ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਰਕ੍ਤਮ੍||੧||
View original
लक्षणसङ्करे संसर्गसन्निपातरक्तम्||१||
🔊 Audio coming soon
ਸਮਾਗੂਢਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਰੋਹਿਣ੍ਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਮਿਤਿ||੧੦||
View original
समागूढाः स्निग्धाः रोहिण्यः शुद्धरक्तमिति||१०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਨਨੁ ਕਥਮੇਤਦ੍ ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਮਾਃ ਸਿਰਾ ਇਦਂ ਵਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ-ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਕ੍ਸਣੇਨ ਪੂਰ੍ਣਾਃ ਆਧ੍ਮਾਤਾਃ ਕ੍ਸਣੇਨ ਚ ਰਿਕ੍ਤਾਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਮੇਵ ਵਹਨ੍ਤਿ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ| ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਕਿਂ ਲਕ੍ਸਣਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਯਦਿ ਦੋਸਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸਂਸਸ੍ਟੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨਾਂ ਸਙ੍ਕਰੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਰੋਹਿਣ੍ਯੋ ਲੋਹਿਤਾਃ| ਇਤਿ ਸਿਰਾ ਉਕ੍ਤਾਃ|| ੧੦||
ਧਮਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ||੧੧||
View original
धमन्यस्तु चतुर्विंशतिः||११||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਧਮਨ੍ਯਃ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ-ਧਮਨ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਃ ਸਿਰਾ ਏਵ| ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਖ਼੍ਯਯਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ|
ਤਾਭਿਃ ਕਾਯੋਯਮਾਰਾਮ ਇਵ ਜਲਹਾਰਿਣੀਭਿਃ ਕੇਦਾਰ ਇਵ ਕੁਲ੍ਯਾਭਿਰੁਪਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤਿ||੧||
View original
ताभिः कायोऽयमाराम इव जलहारिणीभिः केदार इव कुल्याभिरुपस्निह्यति||१||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਨਾਭਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਨਾਭਿਰਾਰਕੈਰਿਵਾਵਤਾ||੧੨||
View original
ताभिश्च नाभिश्चक्रनाभिरारकैरिवावृता||१२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਥਾ ਆਰਾਮੋ ਜਲਹਾਰਿਣੀਭਿਃ ਕੇਦਾਰਃ ਕੁਲ੍ਯਾਭਿਰਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਾਭਿਰ੍ਨਾਭਿਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਭਿਃ ਕਾਯ ਆਪ੍ਯਾਯ੍ਯਤੇ| ਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਭਿਰਕ੍ਸਃ| ਆਰਾਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਕਾਸ੍ਠਾਨਿ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੧੨||
ਤਸ੍ਯਾਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਾਨ੍ਤਰਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍|੧੩|
View original
तस्यां नाभ्यां विशेषेण प्राणा व्यवस्थिताः| यतश्च साऽन्तरग्न्यधिष्ठानम्|१३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਾ ਨਾਭਿਰਨ੍ਤਰਗ੍ਨੇਰਧਿਸ੍ਠਾਨਮਤੋਪਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ|| ੧੩||
ਤਸ੍ਯਾਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਾਨ੍ਤਰਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍||੧੩||
View original
तस्यां नाभ्यां विशेषेण प्राणा व्यवस्थिताः| यतश्च साऽन्तरग्न्यधिष्ठानम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਾ ਨਾਭਿਰਨ੍ਤਰਗ੍ਨੇਰਧਿਸ੍ਠਾਨਮਤੋਪਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ|| ੧੩||
ਤਾਸਾਂ ਖ਼ਲੁ ਧਮਨੀਨਾਂ ਦਸ਼ੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਤਾ ਦਸ਼ਾਧਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਸ੍ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍| ਤਤਸ੍ਤਾਭਿਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮਙ੍ਗਾਵਯਵਾ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ ਆਪਯਾਯ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ||੧੪||
View original
तासां ख़लु धमनीनां दशोर्ध्वं प्रसृता दशाधश्चतस्रस्तिर्य्यक्| ततस्ताभिर्यथास्वमङ्गावयवा धार्य्यन्ते आपयाय्यन्ते च||१४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਾਸਾਂ ਚ ਨਾਭਿਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ ਧਮਨ੍ਯਃ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਪਰਿ ਕਾਯਂ ਗਤਾਃ| ਦਸ਼ਾਧਃ ਪ੍ਰਸੂਤਾਃ| ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ ਚਤਸ੍ਰਃ|
ਤਾਸਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾ ਹਦਯਮਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤਤਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਰਕ੍ਤਰਸਾਨ੍ ਵਹਤਃ| ਅਸ੍ਟਾਭਿਃ ਸ਼ਬ੍ਦਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਭਾਸਤੇ ਗ਼ੋਸਂ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ ਚ| ਦ੍ਵੇ ਚਾਸ਼੍ਰੁ ਵਹਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਤਨਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਨਾਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਨਰਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍||੧੫||
View original
तासामूर्ध्वगा हृदयमभिप्रपन्नाः प्रत्येकं त्रिधा जायन्ते| ततस्त्रिंशतो मध्ये द्वे द्वे वातपित्तकफरक्तरसान् वहतः| अष्टाभिः शब्दरूपरसगन्धा गृह्यन्ते| द्वाभ्यां द्वाभ्यां भाषते ग़ोषं करोति स्वपिति प्रतिबुध्यते च| द्वे चाश्रु वहतः| द्वे च स्तनाश्रिते| नार्याः स्तन्यं नरस्य शुक्रम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਾਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ ਹਦਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭਿਨ੍ਨਾਃ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਃ| ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਵਹਤਃ| ਏਵਂ ਤਾ ਦਸ਼| ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਂਸ਼੍ਚਤੁਰਃ| ਅਸ੍ਟਾਭਿਃ ਪੁਰੁਸੋ ਗਹ੍ਣੀਤੇ| ਤਾਭਿਰ੍ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨਿ ਯਾਨ੍ਤਿ| ਭਾਸਣਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਕਰੋਤਿ| ਏਵਂ ਤਾ ਅਸ੍ਟੌ| ਗ਼ੋਸਃ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਅਸ਼੍ਰੁਵਹਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਤਨਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਨਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਵਹਤਃ| ਨਰਸ੍ਯ ਤੁ ਤ ਏਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍|| ੧੫||
ਅਧੋਗਮਾਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਾ ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਦਸ਼ਾਦ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਦ੍ਵੇ ਵਹਤੋਨ੍ਨਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯੇਣ| ਦ੍ਵੇ ਤੋਯਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍ ਵਹਤੋ ਦ੍ਵੇ ਚ ਮੁਞ੍ਚਤਃ| ਤ ਏਵ ਨਾਰੀਣਾਮਾਰ੍ਤ੍ਤਵਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਚੋਨਿਰਸਿਨ੍ਯੌ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧੇ| ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼| ਸ਼ੇਸਾ- ਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਟੌ ਧਮਨ੍ਯਸ੍ਤਿਰਸ਼੍ਚੀਨਾਃ ਸ੍ਵੇਦਮਭਿਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ||੧੬||
View original
अधोगमाः पक्वाशयस्था एवं त्रिधा जायन्ते| तत्र दशाद्याः पूर्ववत्| द्वे वहतोऽन्नं मात्राश्रयेण| द्वे तोयम्| द्वे मूत्रम्| द्वे शुक्रम् वहतो द्वे च मुञ्चतः| त एव नारीणामार्त्तवम्| द्वे वर्चोनिरसिन्यौ स्थूलान्त्रप्रतिबद्धे| एवं द्वादश| शेषा- स्त्वष्टौ धमन्यस्तिरश्चीनाः स्वेदमभितर्पयन्ति||१६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਯਾਸ੍ਤੁ ਨਾਭੇਰਧੋਗਮਾ ਦਸ਼ ਧਮਨ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯ ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਦਸ਼ ਪੁਰ੍ਵਵਤ੍| ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਪਞ੍ਚ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਵਹਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦ੍ਵੇ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯੇਣਾਨ੍ਨਂ ਵਹਤਃ| ਮਾਤ੍ਰਾਗ੍ਰਹਣਮਾਧਿਕ੍ਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਦ੍ਵੇ ਤੋਯਂ ਦ੍ਵੇ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਹਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਦੇਹੇ ਵਹਤਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਬਹਿਰ੍ਮੁਞ੍ਚਤਃ| ਯ ਏਵ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤ ਏਵ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਰਕ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਦ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧੇ ਵਰ੍ਚੋਨਿਰਸਨਕਰ੍ਮਣੀ| ਅਸ੍ਟੌ ਸ਼ੇਸਾ ਯਾ ਅਧੋਗਮਾ ਅਪਿ ਮਨਾਕ੍ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਗਤਾਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵੇਦਮਭਿਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ| ਏਵਂ ਨਾਭੇਰਧਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍|| ੧੬||
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਾਮਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸੁਬਹੁਧਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍||੧੭||
View original
तिर्यग्गामिन्यश्चतस्रो भिद्यमानाः सुबहुधा भवन्तीत्युक्तं प्राक्||१७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਗਾਮਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਯਾ ਨਾਭੇਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵੇ-ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ| ਤਾ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸਤ੍ਯੋ ਬਹੁਧਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਏਤਚ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਗਙ੍ਗਵਿਭਾਗੇ| ਤਾਭਿਰਿਦਂ ਪ੍ਰਕਰਣਮ੍| ਇਤਿ ਧਮਨ੍ਯ ਉਕ੍ਤਾਃ|| ੧੭||
ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪੁਂਸਾਂ ਨਵ ਕਰ੍ਣੌ ਨੇਤ੍ਰੇ ਨਾਸਾਪੁਟੌ ਮੁਖ਼ਂ ਪਾਯੁਰ੍ਮੂਤ੍ਰਪਥਃ||੧੮||
View original
स्रोतांसि पुंसां नव कर्णौ नेत्रे नासापुटौ मुख़ं पायुर्मूत्रपथः||१८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਪੁਂਸਾਂ ਨਵ-ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ, ਏਕਮੇਕਮੇਕਮਿਤਿ ਚ| ਇਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀ-ਪੁਂਸਯੋਃ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ|| ੧੮||
ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਚ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ੍ਤਨੌ ਰਕ੍ਤਪਥਸ਼੍ਚ||੧੯||
View original
अन्यानि च त्रीणि स्त्रीणां स्तनौ रक्तपथश्च||१९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਸ੍ਤਨਸ੍ਰੋਤਸੀ ਏਕਂ ਚ ਰਜਃਪਥ ਇਤਿ ਬਾਹ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ|| ੧੯||
ਤਥਾਪਰਾਣ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਜੀਵਿਤਾਯਤਨਾਨਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣੋਦਕਾਨ੍ਨਧਾਤੁਮਲਾਨਾਮਯਨਾਨਿ||੨੦||
View original
तथाऽपराण्यन्तस्स्रोतांसि जीवितायतनानि त्रयोदश प्राणोदकान्नधातुमलानामयनानि||२०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆਨ੍ਤਰਾਣਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਜੀਵਿਗਸ੍ਯਾਯਤਨਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ| ਪ੍ਰਾਣਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਾਯਤਨਾਨਿ ਮਾਰ੍ਗਾਃ|| ੨੦||
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਵਾਹਿਨਾਂ ਹਦਯਂ ਮੂਲਂ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚ||੨੧||
View original
तत्र प्राणवाहिनां हृदयं मूलं महास्रोतश्च||२१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣੇ| ਪ੍ਰਾਣਵਾਹਿਨਾਂ ਹਦਯਂ ਮੂਲਂ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚ|| ੨੧||
ਤਾਨਿ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਰੌਕ੍ਸ੍ਯਪਿਪਾਸਾਕ੍ਸੁਦ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਵੇਗਧਾਰਣਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ||੨੨||
View original
तानि धातुक्षयरौक्ष्यपिपासाक्षुद्व्यायामवेगधारणादिभिर्दुष्यन्ति||२२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਾਨਿ ਚ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ|| ੨੨||
ਤਤੋਤਿਸਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਾ ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ੂਲਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਵਾਸਵਤ੍ਸਾਧਨਮ੍||੨੩||
View original
ततोऽतिसृष्टं प्रतिबद्धमल्पाल्पमभीक्ष्णं वा सशब्दशूलमुच्छ्वसनम्| तत्र श्वासवत्साधनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤਃ ਕਾਰਣਾਦਤਿਸਸ੍ਟਂ ਵਾਤਿ ਬਦ੍ਧਂ ਵੋਚ੍ਛ੍ਵਸਨਂ ਭਵਤਿ| ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਯੈਕਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਗੇ ਦੀਰ੍ਗ਼ਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਸ੍ਤੋਕਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸਨਮ੍| ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਦੁਸ੍ਟੇਸੁ ਪ੍ਰਾਣਵਾਹਿਸੁ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਸ਼੍ਵਾਸੋਕ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|| ੨੩||
ਉਦਕਵਾਹਿਨਾਂ ਤਾਲੁ ਮੂਲਂ ਕ੍ਲੋਮ ਚ|੧|
View original
उदकवाहिनां तालु मूलं क्लोम च|१|
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨ੍ਯਾਮਭਯਾਤਿਪਾਨੋਸ੍ਣਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ਨਕਸਾਯਤਣਨਿਗ੍ਰਹਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ||੧||
View original
तान्यामभयातिपानोष्णशुष्कान्नकषायतृणनिग्रहादिभिर्दुष्यन्ति||१||
🔊 Audio coming soon
ਤਤੋਤਿਤਸ੍ਣਾ ਮੁਖ਼ਸ਼ੋਸਃ ਕਰ੍ਣਕ੍ਸ੍ਵੇਡਨਂ ਤਮੋਦਰ੍ਸ਼ਨਞ੍ਚ| ਦੁਸ੍ਟੋਦਕਵਹਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ||੨||
View original
ततोऽतितृष्णा मुख़शोषः कर्णक्ष्वेडनं तमोदर्शनञ्च| दुष्टोदकवहस्रोतस्सु चिकित्सा||२||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਣੋਕ੍ਤਮੌਸਧਮ੍||੨੪||
View original
तत्र तृष्णोक्तमौषधम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਉਦਕਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਤਾਲੁਕ੍ਲੋਮਨੀ ਮੂਲਮ੍| ਤੇਸਾਮਾਮੇਨ ਭਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦੂਸਣਮ੍| ਦੁਸ੍ਸ੍ਟਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਤਿਤਸ੍ਣਾਦਿ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਣੋਕ੍ਤਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਅਤਿਪਾਨਂ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ| ਉਸ੍ਣਸ਼ੁਸ੍ਕਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਣ੍ਨਿਗ੍ਰਹਸ੍ਤਸ੍ਣਾਵੇਗਨਿਰੋਧਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵਂ ਪ੍ਰਕਾਰਣਾਮਨ੍ਯੇਸਾਮਪ੍ਯਾਚਾਰਕੋਪਸ਼ੋਸਕਰਾਣਾਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕ੍ਸ੍ਵੇਲਨਂ ਨਾਦਃ| ਤਮਸ ਇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਮੋਦਰ੍ਸ਼ਨਮਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ|| ੨੪||
ਅਨ੍ਨਵਾਹਿਨਾਮਾਮਾਸ਼ਯੋ ਮੂਲਂ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਞ੍ਚ||੧||
View original
अन्नवाहिनामामाशयो मूलं वामपार्श्वञ्च||१||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਦੁਸ੍ਟੌ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤੀਯੋਕ੍ਤਮਵਗਚ੍ਛੇਤ੍||੨੫||
View original
तेषां दुष्टौ सर्वं मात्राशितीयोक्तमवगच्छेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਨ੍ਨਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤੀਯਮਧ੍ਯਾਯਮਵਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਅਨ੍ਨਵਾਹਿਨਾਮਤਿਮਾਤ੍ਰਸਮਸ਼ਨਾਦੀਨਿ ਦੂਸਣਾਨਿ| ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵੇ ਵਿਸੂਚਿਕਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿ| ਵਮਨਾਦਿਕਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਸ਼ੇਸਂ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਮੂਲਮਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਉਪਕਾਰਾਪਕਾਰਦ੍ਵਾਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਣੋਦਕਾਨ੍ਨਸਪ੍ਤਧਾਤੁਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਵਿਧਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣੋਦਕਾਨ੍ਨਵਾਹਿਨਾਂ ਦੁਸ੍ਟੌ ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣੌਸਧਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ|| ੨੫||
ਰਸਵਾਹਿਨਾਂ ਹਦਯਂ ਮੂਲਂ ਦਸ਼ ਧਮਨ੍ਯਸ਼੍ਚ|੧|
View original
रसवाहिनां हृदयं मूलं दश धमन्यश्च|१|
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨਾਂ ਯਕਤ੍ ਪ੍ਲੀਹਾ ਚ|੧|
View original
रक्तवाहिनां यकृत् प्लीहा च|१|
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਨਾਯੂਨਿ ਤ੍ਵਕ੍ ਚ|੧|
View original
मांसवाहिनां स्नायूनि त्वक् च|१|
🔊 Audio coming soon
ਮੇਦੋਵਾਹਿਨਾਂ ਵਕ੍ਕੌ ਮਾਂਸਂ ਚ|੧|
View original
मेदोवाहिनां वृक्कौ मांसं च|१|
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਥਿਵਾਹਿਨਾਂ ਜਗ਼ਨਂ ਮੇਦਸ਼੍ਚ|੧|
View original
अस्थिवाहिनां जग़नं मेदश्च|१|
🔊 Audio coming soon
ਮਜ੍ਜਵਾਹਿਨਾਂ ਪਰ੍ਵਾਣ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਚ|੧|
View original
मज्जवाहिनां पर्वाण्यस्थीनि च|१|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਾਹਿਨਾਂ ਸ੍ਤਨੌ ਮੁਸ੍ਕੌ ਮਜ੍ਜਾ ਚ|੧|
View original
शुक्रवाहिनां स्तनौ मुष्कौ मज्जा च|१|
🔊 Audio coming soon
ਮੂਤ੍ਰਵਾਹਿਨਾਂ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਙ੍ਕ੍ਸੈਣਾ ਚ|੧|
View original
मूत्रवाहिनां बस्तिर्वङ्क्षैणा च|१|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਕਦ੍ਵਾਹਿਨਾਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਃ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ|੧|
View original
शकृद्वाहिनां पक्वाशयः स्थूलान्त्रं च|१|
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵੇਦਵਾਹਿਨਾਂ ਮੇਦੋ ਰੋਮਕੂਪਾਸ਼੍ਚ||੧||
View original
स्वेदवाहिनां मेदो रोमकूपाश्च||१||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਦੂਸਣਂ ਵਿਵਿਧਮਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਮੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਪਥਕ੍ਪਥਕ੍ ਸਾਧਨਂ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਲਕ੍ਸਣੇਨ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੨੬||
View original
तेषां दूषणं विविधमहिताहारविहारमुपद्रवान् पृथक्पृथक् साधनं दोषादिविज्ञानीयाद्यथास्वं वृद्धिक्षयलक्षणेन लक्षयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤੇਸਾਂ ਰਸਵਾਹ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਮਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਂ ਦੂਸਣਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਤਿਨਾ ਪਰਿਕਲ੍ਪਨੀਯਮ੍| ਦੁਸ੍ਟਾਨਾਮੁਪਦ੍ਰਵਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋਕ੍ਤੇਨ 'ਰਸੋਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਤ੍' ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਲਕ੍ਸਣੇਨ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਆਹਾਰਾਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸਵਸ਼ਾਦ੍ਰਸਵਾਹਿਸੁ ਦੁਸ੍ਟੇਸੁ ਕਦਾਚਿਦ੍ਰਸਵਦ੍ਧਿਜਾ ਰੋਗਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤਿ| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍|| ੨੬||
ਵ੍ਯਧੇ ਤੁ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਭ੍ਰਮਮੋਹਕਮ੍ਪਪ੍ਰਲਾਪਾਧ੍ਮਾਨਸ਼ੂਲਾਰੁਚਿਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਜ੍ਵਰਾਤਿਰੁਧਿਰਸ੍ਰੁਤਿਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਰੋਧਾ ਮਰਣਞ੍ਚ||੨੭||
View original
व्यधे तु स्रोतसां भ्रममोहकम्पप्रलापाध्मानशूलाऽरुचितृट्छर्दिज्वरातिरुधिरस्रुतिमूत्रपुरीषरोधा मरणञ्च||२७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਵ੍ਯਧੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਤਾਡਨੇ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਭ੍ਰਮਾਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵਃ|| ੨੭||
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਯੋਪਚਰੇਤ੍||੨੮||
View original
तस्मात्स्रोतोविद्धं प्रत्याख़्यायोपचरेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦ੍ਧਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਸਾਧ੍ਯਤਾਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੈਵਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭਵੇਦਿਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਗਮਨੇਨੋਪਾਚਰੇਤ੍|| ੨੮||
ਉਦ੍ਧਤਸ਼ਲ੍ਯਂ ਚ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਵਿਧਾਨੇਨ||੨੯||
View original
उद्धृतशल्यं च सद्योव्रणविधानेन||२९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਨ੍ਤਃਸ਼ਲ੍ਯਂ ਚ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ਲ੍ਯਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯੋਪਾਚਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੇਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਵਿਧਾਨੇਨ|| ੨੯||
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਰੋਤਸਾਮੇਵ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਸਿਰਾਧਮਨ੍ਯਃ||੩੦||
View original
तत्र स्रोतसामेव विशेषाः सिराधमन्यः||३०||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਿਰਾਧਮਨੀਸ੍ਰੋਤਸਾਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਪਰਸ੍ਪਰਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਾਤ੍ ਸਦਸ਼ਕਰ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਿਭਕ੍ਤਕਰ੍ਮਣਾਮਪ੍ਯਵਿਭਾਗ ਇਵ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੩੧||
View original
अन्ये त्वन्यत्वमिच्छन्ति सिराधमनीस्रोतसाम्| केवलं परस्परसन्निकर्षात् सदृशकर्मत्वात् सौक्ष्म्याच्च विभक्तकर्मणामप्यविभाग इव लक्ष्यते||३१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਸਿਰਾਦੀਨਾਂ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਚ ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਯਤ੍ ਸਿਰਾਦੀਨਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਲਕ੍ਸਣਾਨਾਮਵਿਭਾਗ ਇਵ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ ਕੇਵਲਂ ਪਰਸ੍ਪਰਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਾਦਿਨਾ ਹੇਤੁਤ੍ਰਿਤਯੇਨ| ਸਦਸ਼ਂ ਕਰ੍ਮ ਵਾਹਕਤ੍ਵਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ| ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਾ|| ੩੧||
ਅਪਰੇ ਪੁਨਰਾਹੁਃ-ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਿਰਾਧਮਨ੍ਯੋ ਰਸਵਾਹਿਨ੍ਯੋ ਨਾਡ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾਨੋਯਨਾਨਿ ਮਾਰ੍ਗਾਃ ਸ਼ਰੀਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਸਂਵ ਤਾਸਂਵਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਸ਼ਯਾਃ ਕ੍ਸਯਾ ਨਿਕੇਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਧਾਤ੍ਵਵਕਾਸ਼ਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਾਲਕ੍ਸ੍ਯਾਣਾਂ ਨਾਮਾਨੀਤਿ||੩੨||
View original
अपरे पुनराहुः-स्रोतांसि सिराधमन्यो रसवाहिन्यो नाड्यः पन्थानोऽयनानि मार्गाः शरीरच्छिद्राणि संवृ तासंवृतानि स्थानान्याशयाः क्षया निकेताश्चेति शरीरे धात्ववकाशानां लक्ष्यालक्ष्याणां नामानीति||३२||
🔊 Audio coming soon
ਤੇ ਚਾਵਕਾਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਃ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਧਾਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਕੋਪਯਨ੍ਤਿ| ਤੇਪਿ ਕੁਪਿਤਾਸ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਚ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ| ਧਾਤਵਸ਼੍ਚ ਧਾਤੂਨ੍||੩||
View original
ते चावकाशाः प्रकुपिताः स्थानस्थान् मार्गस्थांश्च धातून् प्रकोपयन्ति| तेऽपि कुपितास्तानि स्रोतांसि स्रोतांसि च स्रोतांसि| धातवश्च धातून्||३||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਦੂਸਯਿਤਾਰੋ ਦੁਸ੍ਟਾ ਦੋਸਾਃ|੧|
View original
तेषां सर्वेषामेव दूषयितारो दुष्टा दोषाः|१|
🔊 Audio coming soon
ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਦੋਸਾਤ੍|੧|
View original
ते च प्रायशो दुष्यन्त्यग्निदोषात्|१|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਬਲੋਪਚਯਵਰ੍ਣੌਜਾਂਸਿ|੧|
View original
तस्मात्तन्निमित्तान्यायुरारोग्यबलोपचयवर्णौजांसि|१|
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨ੍ਯੇਵ ਚ ਰਞ੍ਜਕਾਦੀਨਿ ਭੂਤਾਗ੍ਨਯੋ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਯਸ਼੍ਚ||੧||
View original
तत्प्रतिबद्धान्येव च रञ्जकादीनि भूताग्नयो धात्वग्नयश्च||१||
🔊 Audio coming soon
ਤਥਾਨ੍ਨਮਪਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨੈਵ ਪਕ੍ਵਮਮਤਤਾਂ ਯਾਤ੍ਯਪਕ੍ਵਂ ਚ ਵਿਸਤਾਮ੍||੩੩||
View original
तथाऽन्नमपि पित्तेनैव पक्वममृततां यात्यपक्वं च विषताम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੍ਰੋਤੋਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾ ਧਾਤੁਦੂਸਣਂ ਧਾਤੁਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾ ਸ੍ਰੋਤੋਦੂਸਣਂ ਚਾਹ-ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਦੁਸ੍ਟਾਃ ਸ੍ਥਾਨਮਾਸ਼ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੀਤਿ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾਃ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਚ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸੀਤਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਦੁਸ੍ਟਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ| ਏਵਂ ਧਾਤੂਨਾਮਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਤੇਸਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਧਾਤ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨਾਂ ਚ ਦੁਸ੍ਟਾਨ੍ ਵਾਤਾਦੀਨਨ੍ਤਰੇਣ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਦੁਸ੍ਟੌ ਕਾਰਣਮ੍ | ਦੋਸਾਣਾਂ ਦੁਸ੍ਟਿਰਪਿ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਨਿਦੋਸਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੩੩||
ਤਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਃ ਪਾਚਕਸਂਜ੍ਞੋਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤਃ||੧||
View original
तत्र पित्तविशेषः पाचकसंज्ञोऽग्निरिति प्रागभिहितः||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਾਚਕਸਂਜ੍ਞਮਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤੌਤਿ| ਪ੍ਰਾਗ੍ਦੋਸਭੇਦੀਯੇ ਪਾਚਕਸਂਜ੍ਞਃ ਪਿਤ੍ਤਭੇਦੋਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਕ੍ਤਾਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾਨਸਾਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਃ|| ੩੪||
ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਚਕ੍ਸਤੇ-ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਨਿਤੋਨ੍ਤਰੁਸ੍ਮਾ ਯਥਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਧਿਸ੍ਠਾਨਕਰ੍ਮਾਗ੍ਨਿਰਿਤਿ||੩੫||
View original
अन्ये पुनराचक्षते-दोषधातुमलसन्निपातजनितोऽन्तरुष्मा यथानिर्दिष्टाधिष्ठानकर्माग्निरिति||३५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਮਗ੍ਨਿਰਿਤਿ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਦੋਸਾਦਿਸਂਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸਜਨਿਤੋਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰ ਉਸ੍ਮਾਗ੍ਰਹਾਣ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਃ ਪਾਕਰਾਗਾਦਿਕਰ੍ਮਾਗ੍ਨਿਰਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਅਥਾਨਨ੍ਤਰਮਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਰ੍ਥ ਉਚ੍ਯਤੇ- ਇਹਾਯੁਰ੍ਵੇਦੇ ਉਭਯੇਸਾਮਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਣਾਂ ਭਿਨ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਏਕੇਸਾਮਨ੍ਤਰਾਗ੍ਨਿ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਸਾਰਾਤ੍ ਕ੍ਰਮੇਣ ਧਾਤੁਪਰਿਪੋਸੋਨ੍ਯੇਸਾਂ ਯੌਗਪਦ੍ਯੇਨੇਤਿ|| ੩੫||
ਸ ਖ਼ਲੁ ਵਿਧਿਵਦਭ੍ਯਵਹਤਮਨ੍ਨਜਾਤਂ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਕੋਸ੍ਠਮਾਕਸ੍ਟਂ ਦ੍ਰਵੈਰ੍ਵਿਭਿਨ੍ਨਸਙ੍ਗ਼ਾਤਂ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਮਦੂਕਤਮਭਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤਃ ਸਮਾਨੇਨਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਂ ਸ੍ਥਾਲੀਸ੍ਥਮਿਵਾਮ੍ਬੁਤਣ੍ਡੁਲਮਗ੍ਨਿਰਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਃ ਪਚਤਿ||੩੬||
View original
स ख़लु विधिवदभ्यवहृतमन्नजातं प्राणेन वायुना कोष्ठमाकृष्टं द्रवैर्विभिन्नसङ्ग़ातं स्नेहेन मृदूकृतमभिसन्धुक्षितः समानेनामाशयस्थं स्थालीस्थमिवाम्बुतण्डुलमग्निरन्तरग्निः पचति||३६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਤ੍ਰ ਕ੍ਰਮਵਾਦਿਨਃ ਆਹੁਃ-ਪੁਰੁਸੇਣ ਭੁਜ੍ਯਮਾਨਮਨ੍ਨਂ ਕਠਿਨਤਰਦਸ਼ਨਾਭਿਗ਼ਾਤਜਰ੍ਜਰਿਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨੋਦੀਰਿਤੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਖ਼੍ਯੇਨਾਨਿਲੇਨ ਕਣ੍ਠਨਾਡ੍ਯਾ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਸਿ ਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਨਾਭਿਦੇਸ਼ਚਾਰਿਣਾ ਸਮਾਨੇਨ ਨਾਭਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗ੍ਰਹੇਤ੍ਯਾਖ਼੍ਯਪਿਤ੍ਤਧਰਾਕਲਾਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦੇ ਆਮਾਸ਼ਯੇ ਵਿਧਤਂ ਦ੍ਰਵੇਣ ਜਲਾਦਿਨਾ ਵਿਭਿਨ੍ਨਸਙ੍ਗ਼ਾਤਂ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਚ ਮਾਰ੍ਦਵਮਾਪਾਦਿਤਂ ਪਾਚਕੇਨੇਵ ਸਮਾਨੇਨ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤਃ ਪ੍ਰਦੀਪਿਤਃ ਸਨ੍ਨਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਃ ਪਚਤਿ| ਯਥਾਗ੍ਨਿਃ ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਤੋਯਤਣ੍ਡੁਲਂ ਸ੍ਥਾਲੀਸ੍ਥਂ ਪਚਤਿ|| ੩੬||
ਤਤ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਰਸਮਪਿ ਪਚ੍ਯਮਾਨਮਾਦੌ ਮਧੁਰੀਭੂਤਂ ਕਫਂ ਫੇਨੀਭੂਤਮੁਦੀਰਯਤਿ| ਤਤੋ ਵਿਦਗ੍ਧਮਮ੍ਲੀਭੂਤਮਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਚ੍ਯਵਮਾਨਮਚ੍ਛਂ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਕਟੁਕੀਭੂਤਮਨਿਲਮ੍||੩੭||
View original
तत्तु सर्वरसमपि पच्यमानमादौ मधुरीभूतं कफं फेनीभूतमुदीरयति| ततो विदग्धमम्लीभूतमामाशयात् च्यवमानमच्छं पित्तम्| प्राप्य च पक्वाशयं कटुकीभूतमनिलम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤ੍ਰ ਚਾਮਾਸ਼ਯੇ ਤਦਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਰਸਮਪਿ ਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਸਤ੍ ਪ੍ਰਥਮ ਵਿਕ੍ਲੇਦਮਾਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਮਿਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸਤ੍ ਕਫਮੁਦੀਰਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਫੇਨਭੂਤਂ ਯਥਾ ਦਧ੍ਯਾਦਿਤਃ ਕ੍ਸੁਭਿਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਫੇਨਸਮ੍ਭਵਃ| ਤਤਸ਼੍ਚਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਪਾਕੇਨ ਚ੍ਯਵਮਾਨਮਮ੍ਲੀਭੂਤਂ ਸਤ੍ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਪਿਤ੍ਤਮੁਦੀਰਯੇਤ੍| ਤਤੋਪ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਚ੍ਯੁਤਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇਗ੍ਨਿਨਾ ਸ਼ੋਸਿਤਕਟੁਕੀਭੂਤਂ ਸਤ੍ਤਦਨ੍ਨਂ ਮਾਰੁਤਮੁਦੀਰਯੇਤ੍|| ੩੭||
ਤਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਵਿਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਆਹਾਰੇ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕਾ ਮਹਾਭੂਤਾਗ੍ਨਯੋ ਵਾਯੁਨਾ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪਞ੍ਚੈਵ ਭੂਤਗੁਣਾਨਾਹਾਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਪਚਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਪਕ੍ਵਾਃ ਪੁਨਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਵ ਦੇਹਾਸ਼੍ਰਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਵਿਕਾਰਭੂਤਾਨ੍ ਭੂਤਗੁਣਾਨਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤਿ||੩੮||
View original
ततश्चैवं विक्लिन्नं आहारे पञ्च पञ्चात्मका महाभूताग्नयो वायुना व्यस्तान् यथास्वं पञ्चैव भूतगुणानाहारस्थान् पचन्ति| ते पक्वाः पुनर्यथास्वमेव देहाश्रितांश्च स्वविकारभूतान् भूतगुणानाप्याययन्ति||३८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਜਠਰਾਗ੍ਨਿਨਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਕ੍ਵਵਿਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਹਾਰੇ ਪਞ੍ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਗ੍ਨਯਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚਾਹਾਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਮਹਾਭੂਤਗੁਣਾਨ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦੀਨ ਆਹਾਰਭਾਗਾਨ੍ ਪਚਨ੍ਤਿ| ਪਾਰ੍ਥਿਵੋਗ੍ਨਿਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮੇਵਾਹਾਰਭਾਗਂ ਪਚਤਿ| ਆਪ੍ਯ ਆਪ੍ਯਮੇਵ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗੁਣਸ਼ਬ੍ਦੋਵਯਵਵਾਚੀ| ਤੇ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਗੁਣਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰਗ੍ਨਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਾਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਦੀਨੇਕਦੇਹਸ੍ਥਾਨ੍ ਭੂਤਗੁਣਾਨਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮੀਯਜਾਤ੍ਯਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਸ੍ਵਵਿਕਾਰਭੂਤਾਨਿਤ੍ਯਨ੍ਨਵਿਕਾਰਾ ਏਵਦੇਹੇ ਮਹਾਭੂਤਗੁਣਾਃ|| ੩੮||
ਏਵਞ੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਦਾਹਾਰਾਦ੍ਵਿਵਿਧੌਸਧਗਰ੍ਭਾਦਿਵ ਸ੍ਨੇਹਾਦਚ੍ਛਃ ਸਾਰਭੂਤੋ ਰਸਾਖ਼੍ਯਃ ਕਿਟ੍ਟਾਖ਼੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਲੋਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ||੩੯||
View original
एवञ्च पक्वादाहाराद्विविधौषधगर्भादिव स्नेहादच्छः सारभूतो रसाख़्यः किट्टाख़्यश्च मलोऽभिनिर्वर्तते||३९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਏਵਮਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਪਕ੍ਵਾਦਨ੍ਨਾਤ੍ ਦ੍ਵੌ ਰਾਸ਼ੀ ਭਵਤਃ- ਕਿਟ੍ਟਂ ਸਾਰਸ਼੍ਚ| ਯਥਾ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰੌਸਧਗਰ੍ਭਾਦ੍ ਗ਼ਤਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਃ ਕਲ੍ਕਸ਼੍ਚ|
ਤਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਸਾਰਮਲਾਭ੍ਯਾਂ ਤਦਾਤ੍ਮਕਾਨਾਮੇਵ ਸ਼ਰੀਰਗੁਣਾਨਾਂ ਧਾਤ੍ਵਾਖ਼੍ਯਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯ੍ਯੇਣਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਨ੍ਤਾਨਮਾਪੂਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ||੪੦||
View original
ताभ्याञ्च सारमलाभ्यां तदात्मकानामेव शरीरगुणानां धात्वाख़्यानां यथास्वं स्रोतांसि पारम्पर्य्येणाविच्छिन्नसन्तानमापूर्य्यन्ते||४०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾਰਮਲਾਭ੍ਯਾਂ ਤਦਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਸਾਰਮਲਸ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਧਾਤ੍ਵਾਖ਼੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਰੀਰਗੁਣਾਨਾਂ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰਦੀਨਾਂ ਚ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯ੍ਯੇਣ ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਰਵਾਹਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਪੂਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੪੦||
ਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਥਾਵਿਭਾਗਂ ਯਥਾਯਥਮੇਵ ਧਾਤਵਃ ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ||੧||
View original
स्रोतोभ्यश्च यथाविभागं यथायथमेव धातवः पुष्यन्ति||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤੇਭ੍ਯੋ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਧਾਤਵਃ ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ|| ੪੧||
ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇਪਿ ਚ ਪੁਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਯਥਾਕਾਲਂ ਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰੋਪਯੋਗੇਨ ਪਰਿਣਾਮਵਤਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਨਾਪਚਯੋ ਭਵਤਿ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਧਾਤ੍ਵਾਖ਼੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦਮਲਾਃ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਮੇਵ ਮਾਨਮਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਥਾਵਯਃਸ਼ਰੀਰਮ੍||੪੨||
View original
उत्तरोत्तरानुप्रवेशेऽपि च पुर्वेषां स्रोतसां यथाकालं सम्यगाहारोपयोगेन परिणामवताप्याय्यमानानां नापचयो भवति| ततश्च धात्वाख़्याः प्रसादमलाः स्वं स्वमेव मानमनुवर्तन्ते यथावयःशरीरम्||४२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਾਦੇਰ੍ਧਾਤੋਰੁਤ੍ਤਰਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇਪਿ ਮਾਂਸਾਦਿਭਾਵਗਮਨੇਪਿ ਨ ਪੂਰ੍ਵੇਸਾਂ ਰਕ੍ਤਾਦਿਸ੍ਰੋਤਸਾਮਪਚਯੋ ਭਵਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਧਾਤੁਸ੍ਰੋਤਸਾਮ੍ ? ਯਥਾਕਾਲਂ ਕਾਲਵਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰੋਪਯੋਗੇਨਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਮਾਨਾਨਾਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਨਾਹਾਰੋਪਯੋਗੇਨਾਹ-ਪਰਿਣਾਮਵਤਾ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਸਦੈਵਾਵਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪਰਿਣਤੋਨ੍ਨਸਾਰੋ ਯਾਤਿ| ਪੂਰ੍ਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਾਣ੍ਯਾਪੂਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਤਸ੍ਤੇਸਾਮਨਪਚਯਃ| ਤਥਾ ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਚ ਧਾਤ੍ਵਾਖ਼੍ਯਾ ਦੇਹਧਾਰਣਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਸ਼੍ਚ ਮਲਾਸ਼੍ਚ ਵਯਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਸ੍ਵਂ-ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮਞ੍ਜਲ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਕ੍ਤਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ| ਪ੍ਰਸਾਦਾਃ ਸਾਰਾ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਕਣ੍ਡਰਾਦੀਨਿ| ਮਲਾਃ ਕਿਟ੍ਟਂ ਕਫਲਸੀਕਾਪਿਤ੍ਤਾਦਿ| ਵਯੋਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣੇਤਿ ਬਾਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚੋਕ੍ਤਾਤ੍ ਪਰਿਮਾਣਾਦ੍ਧੀਨਤ੍ਵਂ ਨੇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਥਾਸ਼ਰੀਰਮਿਤਿ ਮਹਾਸ਼ਰੀਰੇਸੁ ਪ੍ਰਸਾਦਮਲਾਃ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਲਗ਼ੁਦੇਹੇਸ੍ਵਲ੍ਪਤਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਯਤਿ||
ਤਤ੍ਰਾਹਾਰਰਸੋ ਵ੍ਯਾਨਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੋ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਸੁ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਸੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪਚ੍ਯਮਾਨਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਭਾਵਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਿਸਮਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰਕ੍ਤਾਦਿਧਾਤੁਸਂਜ੍ਞਕਃ ਕਾਲਵਦਸ੍ਖ਼ਲਿਤਬਲਪ੍ਰਮਾਣੋ ਦੇਹਮੂਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਧਾਤੂਨ੍ ਧਾਤੁਮਲਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ||੪੩||
View original
तत्राऽऽहाररसो व्यानविक्षिप्तो यथास्वं सप्तसु धात्वग्निषु क्रमात् पच्यमानः स्वात्मभावप्रच्युतिसमनन्तरमेव प्राप्तरक्तादिधातुसंज्ञकः कालवदस्ख़लितबलप्रमाणो देहमूर्जयित्वा धातून् धातुमलांश्च पुष्णाति||४३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਰਮਧਾਤੁਪਾਕਵਾਦੇ ਕ੍ਰਮਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਆਹਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਧਾਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਸਤਃ ਯੋ ਰਸੋ ਭਵਤਿ ਸ ਵ੍ਯਾਨੇਨ ਹਦਯਮੂਲਭਵੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰੇਰਿਤਃ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਵਿਨਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਨ੍ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਸੁ ਪਚ੍ਯਮਾਨਃ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਤਤ੍ਕਾਲਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਯੋਗ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤ੍ਯੇਕਕਾਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰਕ੍ਤਾਦਿਧਾਤੁਸਂਜ੍ਞਃ ਕਾਲਵਦਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵਾਹੀ ਧਾਤੂਨ੍ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਧਾਤੁਮਲਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਾਦੀਨ੍ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ| ਰਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰੇਵ ਪਾਕੇਨ ਭਵਤਿ| ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸਾਗ੍ਨਿਰੇਵੇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿ ਯਥਾਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਰ੍ਥਃ ਦੇਹਮੂਰ੍ਜਯਨ੍ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪ੍ਰਾਣਯਨ੍|| ੪੩||
ਅਥਾਨ੍ਨਕਿਟ੍ਟਮਚ੍ਛਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਗ਼ਨਂ ਸ਼ਕਤ੍||੪੪||
View original
अथान्नकिट्टमच्छं मूत्रं ग़नं शकृत्||४४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਸਾਦਮਲਯੋਰ੍ਵਿਭਾਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਪਾਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਃ ਸ ਤਸ੍ਯ ਸਾਰੋ, ਯੋ ਮਲਃ ਸ ਕਿਟ੍ਟਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੪੪||
ਰਸਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਰਕ੍ਤਂ ਮਲਃ ਕਫੋ ਲਸੀਕਾ ਚ||੧||
View original
रसस्य सारो रक्तं मलः कफो लसीका च||१||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਮਾਂਸਂ ਕਣ੍ਡਰਾਃ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚ| ਮਲਃ ਪਿਤ੍ਤਮ੍|੨|
View original
रक्तस्य सारो मांसं कण्डराः सिराश्च| मलः पित्तम्|२|
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਮੇਦਸ੍ਤ੍ਵਚੋ ਵਸਾ ਚ| ਕਿਟ੍ਟਂ ਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਨਾਸਿਕਾਸ੍ਯਰੋਮਕੂਪਪ੍ਰਜਨਨਮਲਾਃ|੨|
View original
मांसस्य सारो मेदस्त्वचो वसा च| किट्टं कर्णाक्षिनासिकास्यरोमकूपप्रजननमलाः|२|
🔊 Audio coming soon
ਮੇਦਸਃ ਸਾਰੋਸ੍ਥਿਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧਯਃ| ਕਿਟ੍ਟਂ ਸ੍ਵੇਦਃ|੨|
View original
मेदसः सारोऽस्थिस्नायुसन्धयः| किट्टं स्वेदः|२|
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਥ੍ਨਃ ਸਾਰੋ ਮਜ੍ਜਾ| ਕਿਟ੍ਟਂ ਕੇਸ਼ਰੋਮਨਖ਼ਾਃ||੨||
View original
अस्थ्नः सारो मज्जा| किट्टं केशरोमनख़ाः||२||
🔊 Audio coming soon
ਮਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਸਾਰਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮਲੋਕ੍ਸਿਵਿਟ੍ਤ੍ਵਚਾਂ ਸ੍ਨੇਹਃ||੪੫||
View original
मज्ज्ञस्तु सारः शुक्रं मलोऽक्षिविट्त्वचां स्नेहः||४५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਨ੍ਨਮਲਸ੍ਯ ਗ਼ਨਾਚ੍ਛਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮ੍| ਲਸੀਕਾ ਜਲਸਦਸ਼ੀ| ਵਸਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਸ੍ਨੇਹਃ| ਕਰ੍ਣਾਦਿਸਟ੍ਕਸ੍ਯ ਮਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਰ੍ਣਾਦਿਸੁ ਮਲੋ ਦਸ਼੍ਯਤ ਏਵ| ਪ੍ਰਜਨਨਂ ਮੇਹਨਮ੍| ਸਨ੍ਧਯੋਸ੍ਥਿਭਾਗਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾਃ| ਅਕ੍ਸ੍ਯਾਦੇਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਲਃ|| ੪੫||
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰਮੋਜਃ| ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਤਯਾਸ੍ਯ ਮਲਾਭਾਵਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਤ ਏਵ ਤਸ੍ਯ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਾਕਮ੍| ਅਪਰੇ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਾਰਂ ਗਰ੍ਭਮੇਵਾਮਨਨ੍ਤਿ||੪੬||
View original
शुक्रस्य सारमोजः| अत्यन्तशुद्धतयाऽस्य मलाभावः| अन्ये पुनरत एव तस्य नेच्छन्ति पाकम्| अपरे पुनः शुक्रसारं गर्भमेवामनन्ति||४६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸਾਰਸਾਰਤ੍ਵਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਤਯਾ ਮਲਾਭਾਵਃ| ਅਪਰੇ ਆਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ| ਅਤਃ ਸਾਰਾਦਪਿ ਸਾਰਤਰਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਪਾਕਂ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰੋ ਗਰ੍ਭ ਇਤ੍ਯਾਮਨਨ੍ਤੀਤਿ|
ਵਾਯੁਃ ਪੁਨਰਗ੍ਨੇਰਾਹਾਰਸ੍ਯ ਚ ਬਹ੍ਵਲ੍ਪਤਯਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਦਮੂਰ੍ਤ੍ਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਨੀਸਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਚੁਰੋਲ੍ਪੋ ਵਾ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ||੪੭||
View original
वायुः पुनरग्नेराहारस्य च बह्वल्पतया तस्मात्तस्मान्मूर्च्छनाविशेषादमूर्त्तः शब्दवानीषच्छब्दः प्रचुरोऽल्पो वा पञ्चात्मा कोष्ठे प्रादुर्भवति||४७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾਨਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਮ੍ਭਵੋਕ੍ਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਵਾਯੋਰ੍ਦ੍ਵਿਤਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸਮ੍ਭਵ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਵਾਯੁਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ| ਕੁਤੋ ਹੇਤੋਃ ? ਆਭ੍ਯਾਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍| ਕਥਮਾਹ-ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਬਹੁਤਯਾ ਕਦਾਚਿਦਗ੍ਨੇਃ ਸਮਤ੍ਵੇਪ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਯਾਲ੍ਪਤਯਾ ਚ| ਵਾਯੁਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਦਮੂਰ੍ਤ੍ਤੋਪਿ ਸਞ੍ਛਬ੍ਦਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ| ਕੁਤੋਪੀਸਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਕੁਤੋਪਿ ਪ੍ਰਚੁਰਃ| ਕੁਤੋਪ੍ਯਲ੍ਪ ਇਤਿ| ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤੋਕਠਿਨਃ|| ੪੭||
ਏਵਂ ਚ ਕਤ੍ਵਾਨ੍ਨਮਯਾ ਏਵ ਦੇਹੇ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾਃ| ਤੇਨੈਵ ਚੇਦਮੇਵਂ ਚਿਰੇਣ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਃ ਸ਼ਰੀਰਯਨ੍ਤ੍ਰਮਨਵਰਤਪ੍ਰਵਾਹੇਣ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਬਲੋਪਚਯਯੁਕ੍ਤਂ ਯਾਵਤ੍ ਕਰ੍ਮੋਪਾਦਾਨਂ ਯਾਪ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਤ੍ਵਨ੍ਨਰਸੋਕ੍ਸੇਪਣਾਦ੍ਵਿਬਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਸਾ ਵਾ ਯਥਾਵਦਨ- ਭਿਸਨ੍ਧੀਯਮਾਨਧਾਤੁਪ੍ਰਵਾਹਮਨ੍ਤਰਾ ਵ੍ਯਵਚ੍ਛਿਦ੍ਯਤੇ| ਵ੍ਯਾਧਿ ਭਾਜਨਂ ਵਾ ਭਵਤਿ||੪੮||
View original
एवं च कृत्वाऽन्नमया एव देहे सर्वे भावाः| तेनैव चेदमेवं चिरेण व्याप्तमन्तर्बहिः शरीरयन्त्रमनवरतप्रवाहेण स्वास्थ्यबलोपचययुक्तं यावत् कर्मोपादानं याप्यते| अन्यथा त्वन्नरसोक्षेपणाद्विबद्धस्रोतसा वा यथावदन- भिसन्धीयमानधातुप्रवाहमन्तरा व्यवच्छिद्यते| व्याधि भाजनं वा भवति||४८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਾਰੀਰਾ ਭਾਵਾ ਅਨ੍ਨਮਯਾਃ| ਤੇਨੈਵ ਚਾਨ੍ਨੇਨਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਰਵਾਹੇਣ ਇਦਮਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ| ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਬਹਿਰ੍ਵਹਿਰ੍ਭਾਗੇ| ਸ਼ਰੀਰਯਨ੍ਤ੍ਰਕਂ ਯਾਪ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯੇਨ ਬਲੋਪਚਯੇਨ ਚ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਯਾਵਤ੍ਕਰ੍ਮੋਪਾਦਾਨਮਾਹ| ਤਦ੍ਧੇਤੁਕਕਰ੍ਮਪਰਿਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਇਤਿ ਕ੍ਰਮਧਾਤੁਵਾਦਃ|| ੪੮||
ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ-ਅਭ੍ਯਵਹਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਯ ਕਣ੍ਠਨਾਡੀਪ੍ਰਲੁਠਿਤਸ੍ਯ ਮਹਾਨਿਮ੍ਨਮਵਤੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਯੋ ਯ ਏਵਾਂਸ਼ਃ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਨਾਵਲੀਢਃ ਪਾਕਮੁਪਨੀਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਖ਼੍ਯੋ ਰਸਲੇਸ਼ੋਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਸਮਨਨ੍ਤਰਂ ਸਮਂ ਸਮਸ੍ਤਧਾਤੁਸੁ ਸਂਵਤਾਸਂਵਤੈਃ ਪ੍ਰਵਿਸਤੋ ਵਿਵਤਮੁਖ਼ੇਸ੍ਵਾਸਨ੍ਨੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਭੂਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਥਮਤਰਂ ਚਾਨ੍ਵੇਤਿ| ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਯੇਣੇਤਰੇਸ੍ਵਪਿ| ਏਵਮਨ੍ਨਰਸ ਏਵ ਸਾਕ੍ਸਾਤ੍ਸਰ੍ਵਧਾਤੂਨ੍ ਕੇਨਚਿਦੇਵ ਕਾਲਭੇਦੇਨ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ ਨ ਪੁਨਰ੍ਧਾਤਵੋ ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਤਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪੋਪਮਰ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ||੪੯||
View original
अन्ये तु वर्णयन्ति-अभ्यवहृतमात्रस्याहाऽऽरस्य कण्ठनाडीप्रलुठितस्य महानिम्नमवतीर्णस्य यो य एवांशः कायाग्निनाऽवलीढः पाकमुपनीयते तस्य तस्यैव प्रसादाख़्यो रसलेशोऽभिनिर्वृत्तिसमनन्तरं समं समस्तधातुषु संवृतासंवृतैः प्रविसृतो विवृतमुख़ेष्वासन्नेषु स्रोतस्सु भूयान् प्रथमतरं चान्वेति| पर्य्यायेणेतरेष्वपि| एवमन्नरस एव साक्षात्सर्वधातून् केनचिदेव कालभेदेन पुष्णाति न पुनर्धातवो धात्वन्तरतां स्वरूपोपमर्देन प्रतिपद्यन्त इति||४९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਅਨ੍ਨਰਸਾਦੇਵ ਸਕਲਧਾਤੁਸਮ੍ਭਵਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਨ ਚ ਧਾਤੋਰ੍ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਅਭ੍ਯਵਹਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯ ਏਵਾਹਾਰਭਾਗਃ ਕੋਸ੍ਠਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸਮਨਨ੍ਤਰਮਗ੍ਨਿਨਾ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯੈਵ ਤੇਨ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯਯੋਨ੍ਨਸਾਰਃ ਸ ਤਦੈਵ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸ੍ਵਨੁਗਚ੍ਛਤਿ| ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਵਤਮੁਖ਼ੇਸੁ ਅਸਂਵਤੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਸਾਰਸਮ੍ਭਵਦੇਸ਼ਾਸਨ੍ਨੇਸੁ ਚ ਪ੍ਰਥਮਮਨ੍ਵੇਤਿ ਭੂਯਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਵੇਤਿ| ਇਤਰੇਸੁ ਸਂਵਤ੍ਤਮੁਖ਼ੇਸੁ ਦੂਰੇਸੁ ਚ ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯੇਣ| ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ਼੍ਚਿਰੇਣ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਕ੍ਸੇ ਕੇਵਲ- ਮਧਿਕਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸਾਰਸ੍ਯ ਸਕਲਧਾਤੁਪਰਿਪਾਕਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਤੁ ਧਾਤੁਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸਂਵਤਮੁਖ਼ਤ੍ਵਾਦ੍ ਦੂਰਦੂਰਤਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਾਲਭੇਦ ਅਙ੍ਗੀਕਤ ਏਵ| ਤੇਨ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਪਕ੍ਸਯੋਰਨ੍ਯਤਯਾ ਨ ਯੁਗਪਦ੍ਧਾਤੁਸਮ੍ਭਵਃ| ਏਕਤ੍ਰ ਧਾਤੋਰ੍ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰੋਤ੍ਪਾਦਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਵਤਤ੍ਵਦੂਰਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੪੯||
ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਬਲਭੇਦੇਨ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੋ ਭਵਤਿ| ਸਮੋ ਵਿਸਮਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮਨ੍ਦਸ਼੍ਚ||੨||
View original
अग्निस्तु बलभेदेन चतुर्विधो भवति| समो विषमस्तीक्ष्णो मन्दश्च||२||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਸਮੋ ਯਃ ਸਮ੍ਯਗੇਵੋਪਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਚਤਿ|੧|
View original
तत्र समो यः सम्यगेवोपयुक्तमन्नं सम्यक् पचति|१|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸਮੋਸਮ੍ਯਗਪ੍ਯਪਯੁਕ੍ਤਂ ਪਚਤਿ ਸਮ੍ਯਗਪਿ ਚ ਨ ਪਚਤਿ||੧||
View original
विषमोऽसम्यगप्यपयुक्तं पचति सम्यगपि च न पचति||१||
🔊 Audio coming soon
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸਮ੍ਯਗਪ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਮਾਸ਼ੁ ਪਚਤਿ| ਸ ਏਵ ਵਰ੍ਧਮਾਨੋ ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਭਵਤਿ||੨||
View original
तीक्ष्णोऽसम्यगप्युपयुक्तमाशु पचति| स एव वर्धमानो ऽत्यग्निर्भवति||२||
🔊 Audio coming soon
ਮਨ੍ਦਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਯਗਪ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਮੁਦਰਗੌਰਵਾਧ੍ਮਾਨਵਿਬਨ੍ਧਾਟੋਪਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਮੁਖ਼ਸ਼ੋਸਵਾਯੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦੀਨ੍ਯਾਮਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਚਿਰਾਤ੍ ਪਚਤਿ||੧||
View original
मन्दस्तु सम्यगप्युपयुक्तमुदरगौरवाध्मानविबन्धाटोपान्त्रकूजनमुख़शोषवायुस्तम्भादीन्यामलिङ्गानि दर्शयित्वा चिरात् पचति||१||
🔊 Audio coming soon
ਬਾਹ੍ਯੇਨਾਪਿ ਚ ਜ੍ਵਾਲਾਙ੍ਗਾਰਾਤ੍ਮਕੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਨੈਕਾਕਾਰਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪਾਕੋ ਭਵਤਿ| ਕਿਮੁਤਾਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯੇਣੋਸ੍ਣਾਤ੍ਮਨਾ ਸਮੇਨਾਪਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਸੇਤ੍||੫੦||
View original
बाह्येनापि च ज्वालाङ्गारात्मकेनाग्निना नैकाकारः सर्वदा पाको भवति| किमुतान्तराश्रयेणोष्णात्मना समेनापि| तस्मात् तं प्रयत्नतो रक्षेत्||५०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ| ਬਲਭੇਦੇਨੇਤਿ ਅਗ੍ਨਿਚਾਤ੍ਰੁਵਿਧ੍ਯਕਾਰਣਮ੍| ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਚਤੁਸ੍ਟਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਮੋ ਨਿਤ੍ਯਧਰ੍ਮਾ ਇਤਿ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨ੍ਨਰਕ੍ਸਾਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ੀਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ| ਉਦਰਗੌਰਵਾਦੀਨ੍ਯਾਮਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨਾਨ੍ਯਾਨਿ ਚ| ਬਾਹ੍ਯੋਨਾਪੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਜਾਠਰਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਪਰਿਰਕ੍ਸਣੀਯਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ|| ੫੦||
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਰੇਣ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ ਸਮਂ ਯਥਾਸ੍ਵਮਪਰੇਣੇਤਰਾਨ੍ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਪਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰੇਣ ਪਰਿਪਾਲਯੇਦ੍ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣਿਯੋਕ੍ਤੇਨ ਚ ਵਾਤਾਦਿਸਾਧਨੇਨ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਵਿਹਿਤੈਸ਼੍ਚੌਸਧਵ੍ਯਾਯਾਮਮਯੋਗੈਰਿਤਿ||੫੧||
View original
तत्र प्रवरेण सात्म्येन समं यथास्वमपरेणेतरान् क्रमशः सात्म्यमापाद्य प्रवरेण परिपालयेद्दोषोपक्रमणियोक्तेन च वातादिसाधनेन ग्रहणीरोगविहितैश्चौषधव्यायाममयोगैरिति||५१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਨਿਰ੍ਧਾਰਣੇ| ਸਮਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟਮਗ੍ਨਿਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟੇਨ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਰਸਾਖ਼੍ਯੇਨ ਰਕ੍ਸੇਦਿਤਰਾਨ੍ ਵਿਸਮਾਦੀਨਗ੍ਨੀਨਿਤਰੇਣ ਪ੍ਰਵਰੇਣ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨਾਸਰ੍ਵਰਸਾਖ਼੍ਯੇਨ| ਯਥਾਦੋਸਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਪਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰੇਣੈਵ ਪਰਿਪਾਲਯੇਤ੍| ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੋਕ੍ਤਯਾ ਵਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਵਿਸਮਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍| ਕਫਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਚ ਮਨ੍ਦਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਵਾਤਾਦਿਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਸਮਾਦੀਨੌਸਧਯੋਗੈਰ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਯੋਗੈਸ਼੍ਚ|| ੫੧||
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸ੍ਵਧਾਤੁਸਮਵਰ੍ਣਾਨਿ ਵਤ੍ਤਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਯਣੂਨਿ ਚ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਦੀਰ੍ਗ਼ਾਣ੍ਯਾਕਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਾਨਸਦਸ਼ਾਨਿ ਚ| ਸ੍ਰੋਤੋਦੂਸਕਃ ਆਹਾਰਃ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਆਹਾਰਸ਼੍ਚ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਗੁਣੈਃ ਸਮਃ| ਧਾਤੁਭਿਰ੍ਵਿਗੁਣੋ ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ ਪ੍ਰਦੂਸਕਃ| ਸ੍ਰੋਤੋਦੁਸ੍ਟਿਲਕ੍ਸਣਮ੍ ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸਙ੍ਗੋ ਵਾ ਸਿਰਾਣਾਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋਪਿ ਵਾ| ਵਿਮਾਰ੍ਗਤੋ ਵਾ ਗਮਨਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਦੁਸ੍ਟਿਲਕ੍ਸਣਮ੍||੫੨||
View original
भवति चात्र- स्वधातुसमवर्णानि वृत्तस्थूलान्यणूनि च| स्रोतांसि दीर्ग़ाण्याकृत्या प्रतानसदृशानि च| स्रोतोदूषकः आहारः विहारश्च आहारश्च विहारश्च यः स्याद्दोषगुणैः समः| धातुभिर्विगुणो यश्च स्रोतसां स प्रदूषकः| स्रोतोदुष्टिलक्षणम् अतिप्रवृत्तिः सङ्गो वा सिराणां ग्रन्थयोऽपि वा| विमार्गतो वा गमनं स्रोतसां दुष्टिलक्षणम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਪਦ੍ਯਾਰਮ੍ਭੇ ਰੀਤਿਃ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਧਾਤੋਰ੍ਵਰ੍ਣੇਨ ਸਮਾਨਿ| ਰਕ੍ਤਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾਨਿ| ਮਾਂਸਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਮਾਂਸਵਰ੍ਣਾਨ੍ਯੇਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਸ੍ਥੂਲਾਨਿ| ਕਾਨਿਚਿਦਣੂਨਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ| ਪ੍ਰਤਾਨਸਦਸ਼ਾਨਿ ਵਲ੍ਲੀਵਦਨੇਕਭਙ੍ਗੀਪ੍ਰਵਾਹਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਤੇਸਾਞ੍ਚ ਸ੍ਰੌਤਸਾਮਾਹਾਰੋ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦੂਸਕਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤ ਆਹ-ਦੋਸਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਗੁਣੈਃ ਸਮਃ ਤਥਾਪਿ ਯੋ ਵਾਤਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਸਮਗੁਣੋਪਿ ਧਾਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਵਿਗੁਣਃ| ਯਸ੍ਯ ਧਾਤੋਰ੍ਯ ਏਵਾਹਾਰੋ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਸ ਏਵ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਦੂਸਕਃ|| ੫੨||
ਬਿਸਾਨਾਮਿਵ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਦੂਰਂ ਵਿਪ੍ਰਸਤਾਨਿ ਚ| ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਦੇਹੇ ਰਸੋ ਯੈਰੁਪਚੀਯਤੇ||੫੩||
View original
बिसानामिव सूक्ष्माणि दूरं विप्रसृतानि च| द्वाराणि स्रोतसां देहे रसो यैरुपचीयते||५३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੫੩||
ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਡਹਾਦਪਰੇ ਪਰੇ| ਮਾਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਤ੍ਵਮਨ੍ਨਂ ਪਾਕਕ੍ਰਮਾਦਿਭਿਃ| ਵਵ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਰੋਤ੍ਯਹੋਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਯਦਪਿ ਭੇਸਜਮ੍||੫੪||
View original
केचिदाहुरहोरात्रात् षडहादपरे परे| मासात् प्रयाति शुक्रत्वमन्नं पाकक्रमादिभिः| वृव्यादीनि प्रभावेण सद्यः शुक्रादि कुर्वते| प्रायः करोत्यहोरात्रात् कर्मान्यदपि भेषजम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਥਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਾਰਃ ਕਿਯਤਾ ਕਾਲੇਨ ਸਪ੍ਤਧਾਤੂਨ੍ ਅਭਿਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤੀਤ੍ਯਾਹ-ਕਿਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਮਤਤ੍ਰਯਮੇਤਤ੍| ਪਾਕਕ੍ਰਮਾਦਿਭਿਰ੍ਧਾਤੁਪਰਿਣਤੇਃ| ਸ੍ਵਲ੍ਪੈਰ੍ਦਿਨੈਰਸਮ੍ਭਵਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਨਨੁ ਚੈਕਸ੍ਮਨ੍ਨੇਵਾਹ੍ਨਿ ਵਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿਕਰ੍ਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਦਸ੍ਟਂ ਤਤ੍ ਕਥਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਵਸ੍ਯਾਦੀਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਸਰ੍ਵਾਤਿਸ਼ਾਯਿਨੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਏਕੇਨਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਏਕਾਹਃ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਮਾਸਭੇਦੇਨ ਮਤਤ੍ਰਯੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦੇਵ ਵਾਗ੍ਭਟਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-ਪ੍ਰਾਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਸ੍ਯਾਦਿ, ਯਾਵਦਨ੍ਯਦਪਿ ਭੇਸਜਂ ਪ੍ਰਾਯਃ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਦੇਵ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ| ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਗ਼ਤਲੇਹਾਦੀਨਾਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਮਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਰੋਗੋਪਸ਼ਮਾਖ਼੍ਯਕਾਰ੍ਯ੍ਯਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾਪਿ ਤੇਸਾਂ ਦਿਨਾਨੁਦਿਨਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਕਰ੍ਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਤ ਏਵੇਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਮ੍|| ੫੪||
ਕਫਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਲਃ ਖ਼ੇਸੁ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦੋ ਨਖ਼ਰੋਮ ਚ| ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਸਿਤ੍ਵਗ੍ਵਿਸ਼ਾਮੋਜੋ ਧਾਤੂਨਾਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਮਲਾਃ||੫੫||
View original
कफः पित्तं मलः ख़ेषु प्रस्वेदो नख़रोम च| स्नेहोऽक्षित्वग्विशामोजो धातूनां क्रमशो मलाः||५५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪੁਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮੇਵ ਸਂਗ੍ਰਹਸ਼੍ਲੋਕੇਨਾਹ-ਕਫ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਾਦੀਨਿ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਮਲਾਃ| ਰਸਸ੍ਯ ਕਫੋਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਨਾਸਿਕਾਦਿਸ੍ਰੋਤੋਮਲਾਃ| ਮੇਦਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਵੇਦਃ ਅਸ੍ਥ੍ਨੋ ਨਖ਼ਰੋਮ| ਮਜ੍ਜੋ ਨੇਤ੍ਰਾਦਿਸ੍ਨੇਹਃ| ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਸਂਗ੍ਰਹਾਦਪੁਨਰੁਕ੍ਤਮ੍|| ੫੫||
ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯੁਕ੍ਤੇ ਚਿਰਂ ਜੀਵਤ੍ਯਨਾਮਯਃ| ਰੋਗੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਕਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪਾਲਯੇਤ੍||੫੭||
View original
शान्तेऽग्नौ म्रियते युक्ते चिरं जीवत्यनामयः| रोगी स्याद्विकृते तस्मात्तं प्रयत्नेन पालयेत्||५७||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਿਰਾਵਿਭਾਗੋਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍|| ੫੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਰ੍ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖ਼ਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ