5. vikr̥tivijñānīyō'dhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಮರ್ಮವಿಭಾಗಾದನನ್ತರಂ ವಿಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ಶಾರೀರಮಾರಭ್ಯತೇ| ಯತೋ ಮರ್ಮವಿಭಾಗೇ ಮರ್ಮಶಬ್ದ ಉಪಾತ್ತಃ, ಮರಣಕಾರಿತ್ವಾನ್ಮರ್ಮೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ವಿಕೃತೇರನನ್ತರಂ ಚ ಮರಣಂ ದೃಶ್ಯತೇ, ಇತ್ಯಯಮುಚ್ಯತೇ-

Adhikarana vikRuti vij~jAnIyo~adhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ವಿಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|

ಪ್ರಕೃತಿಃ-ಸ್ವಭಾವಃ, ಪ್ರಕೃತೇಃ-ಸ್ವಭಾವಾತ್, ಪ್ರಚ್ಯುತಿಃ-ವಿಕೃತಿಃ, ತಸ್ಯಾ ವಿಜ್ಞಾನಂ-ಅವಬೋಧಃ, ಸ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ "ಮತೋಉ ಛಃ ಸೂಕ್ತಸಾಮ್ನೋಃ" ಇತಿ ಛಃ, "ಅಧ್ಯಾಯಾನುವಾಕಯೋರ್ಲುಕ್" ಇತಿ ತಸ್ಯ ಪಾಕ್ಷಿಕತ್ವಾನ್ನ ಲುಕ್, ವಿಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಃ, ತಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್| ವಿಕೃತಿಃ ಪುನರತ್ರ ರಿಷ್ಟಮೇವ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್|

Adhikarana riShTaM mRutyorli~ggam (1-3) · Śloka 3

ಅತ ಏವಾಹ ಪುಷ್ಪಂ ಫಲಸ್ಯ ಧೂಮೋಽಗ್ನೇರ್ವರ್ಷಸ್ಯ ಜಲದೋದಯಃ| ಯಥಾ ಭವಿಷ್ಯತೋ ಲಿಙ್ಗಂ ರಿಷ್ಟಂ ಮೃತ್ಯೋಸ್ತಥಾ ಧ್ರುವಮ್||೧|| (ಆಯುಷ್ಮತಿ ಕ್ರಿಯಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಸಫಲಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಯೋಜಿತಾಃ| ಭವನ್ತಿ ಭಿಷಜಾಂ ಭೂತ್ಯೈ ಕೃತಜ್ಞ ಇವ ಭೂಭುಜಿ||೧|| ಕ್ಷೀಣಾಯುಷಿ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ವ್ಯರ್ಥಂ ಕೃತಮಿವಾಧಮೇ| ಅಯಶೋ ದೇಹಸನ್ದೇಹಂ ಸ್ವಾರ್ಥಹಾನಿಂ ಚ ಯಚ್ಛತಿ|೨| ತರ್ಹೀದಾನೀಂ ಗತಾಸೂನಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಸಮ್ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ| ವಿಕೃತಿಃ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪ್ರಾಜ್ಞೈಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಾ ರಿಷ್ಟಸಂಜ್ಞಯಾ)||೩||

ಯಥಾ ಫಲಸ್ಯ ಭಾವಿನೋ-ಭವಿಷ್ಯತಃ ಪುಷ್ಪಮ್, ಅಗ್ನೇರ್ಭಾವಿನೋ ಧೂಮಃ, ವರ್ಷಸ್ಯ ಭಾವಿನೋ ಜಲದೋದಯಃ, ತಥಾ-ತೇನೈವ ದೃಷ್ಟಾನ್ತೇನ, ಮೃತ್ಯೋರ್ಭವಿಷ್ಯತೋ ರಿಷ್ಟಂ ಲಿಙ್ಗಂ-ಗಮಕಂ, ಧ್ರುವಂ-ನಿಶ್ಚಿತಮ್| ದ್ರುವಶಬ್ದನಿರ್ದೇಶಾದಿದಂ ದ್ಯೋತಯತಿ,-ರಿಷ್ಟಚ್ಛಾಯಾನುಕಾರಿ ತದಾಭಾಸರೂಪಂ ಮೃತ್ಯೋರ್ನ ಲಿಙ್ಗಮಿತಿ|

Adhikarana riShTABAve maraNABAvaH , dRuShTariShTe jIvitABAvaH (2) · Śloka 2

ಅತ ಏವಾಹ ಅರಿಷ್ಟಂ ನಾಸ್ತಿ ಮರಣಂ ದೃಷ್ಟರಿಷ್ಟಂ ಚ ಜೀವಿತಮ್| |೨|

ನ ವಿದ್ಯತೇ ಪೂರ್ವಂ ರಿಷ್ಟಂ ಯಸ್ಯ ಮರಣಸ್ಯ ತದರಿಷ್ಟಂ ತಥಾವಿಧಂ ಮರಣಂ ನಾಸ್ತಿ| ತಥಾ, ದೃಷ್ಟಂ ರಿಷ್ಟಂ ಯಸ್ಯ ಜೀವಿತಸ್ಯ ತದೇವಂಭೂತಂ ಜೀವಿತಮಪಿ ನಾಸ್ತಿ| ಯತ್ತು ಪುಷ್ಪಾದರ್ಶನೇಽಪಿ ವಟವೃಕ್ಷಾದೌ ಫಲಸದ್ಭಾವೋ ದೃಶ್ಯತೇ, ತತ್ತು ಕ್ವಛಿದೇವ ನ ಸರ್ವತ್ರ, ಇತಿ ನಾಯಂ ದೋಷೋಽತ್ರ ಚಿನ್ತ್ಯಃ|

Adhikarana ABAse maraNaM na (2) · Śloka 2

ನನು, "ದೃಷ್ಟರಿಷ್ಟಂ ಜೀವಿತಂ ನಾಸ್ತಿ" ಇತ್ಯಯುಕ್ತಮೇತತ್, ವ್ಯಭಿಚಾರಾತ್| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ. ೧೨೮)- "ಯಂ ನರಂ ಸಹಸಾ ರೋಗೋ ದುರ್ಬಲಂ ಪರಿಮುಞ್ಚತಿ| ಸಂಶಯಪ್ರಾಪ್ತಮಾತ್ರೇಯೋ ಜೀವಿತಂ ತಸ್ಯ ಮನ್ಯತೇ| " ಇತ್ಯಾಹ | ಅರಿಷ್ಟೇ ರಿಷ್ಟವಿಜ್ಞಾನಂ ನ ಚ ರಿಷ್ಟೇಽಪ್ಯನೈಪುಣಾತ್||೨||

ಪರಮಾರ್ಥೇನ ಯದ್ರಿಷ್ಟತ್ವೇನ ನ ಚ ನಿಶ್ಚಯೀಕೃತಂ, ತಸ್ಮಿನ್ನರಿಷ್ಟೇ ರಿಷ್ಟವಿಜ್ಞಾನಂ-ರಿಷ್ಟತ್ವಾವಗಮಃ| ನ ಚ ರಿಷ್ಟೇಽಪಿ ರಿಷ್ಟವಿಜ್ಞಾನಂ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್ಭವತಿ| ಕುತೋ ಹೇತೋಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಅನೈಪುಣಾತ್| ನಿಪುಣಸ್ಯ ಭಾವೋ ನೈಪುಣಮ್| "ಹಾಯನಾನ್ತಯುವಾದಿಭ್ಯೋಽಣ್" ಇತ್ಯಣ್| ನ ನೈಪುಣಮನೈಪುಣಂ ತಸ್ಮಾತ್-ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತದೇವಂ ಯದಭ್ರಾನ್ತರಿಷ್ಟಂ ತದವ್ಯಭಿಚಾರಿತ್ವಾನ್ಮರಣಂ ನಿಶ್ಚಿತಂ ಸೂಚಯತಿ| ಯದನ್ಯದ್ರಿಷ್ಟಚ್ಛಾಯಾನುಕಾರಿ "ಯಂ ನರಂ ಸಹಸಾ ರೋಗೋ" ಇತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಂ ತದ್ಭ್ರಾನ್ತಮೇವ| ಯಥಾ-ಅಧೂಮೇ ಬಾಷ್ಪಾದೌ ಧೂಮ ಇತಿ ಜ್ಞಾನಮ್| ನ ಚ ತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಾದಗ್ನ್ಯುಪಲಬ್ಧಿರ್ನಿಶ್ಚಿತಾ ಭವತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ಯುಕ್ತಮುಕ್ತಂ "ಅರಿಷ್ಟಂ ನಾಸ್ತಿ ಮರಣಂ" ಇತ್ಯಾದಿ| ಮುನಿರಪ್ಯಾಹ (?) (ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್, ಶಾ. ಅ.೧೦)_"ಅರಿಷ್ಟಂ ನಾಸ್ತಿ ಮರಣಂ ದೃಷ್ಟರಿಷ್ಟಂ ಚ ಜೀವಿತಮ್| ಅರಿಷ್ಟೇರಿಷ್ಟವಿಜ್ಞಾನಂ ನ ಚ ರಿಷ್ಟೇಽಪ್ಯನೈಪುಣಾತ್|| ಇತಿ| ಸುಶ್ರುತಸ್ತು ಪಠತಿ (ಸೂ. ಅ. ೨೮/೫)-"ಧ್ರುವಂ ಹಿ ರಿಷ್ಟೇ ಮರಣಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಸ್ತತ್ಕಿಲಾಮಲೈಃ| ರಸಾಯನತಪೋದಾನತತ್ಪರೈರ್ವಾ ನಿವಾರ್ಯತೇ|| ಇತಿ|

Adhikarana kRuShNAtreyamate riShTaBedanirdeSaH (3) · Śloka 3

ಕೃಷ್ಣಾತ್ರೇಯಸ್ತು ದ್ವಿಧಾ ರಿಷ್ಟಮಿಚ್ಛತೀತಿ ತನ್ಮತಮಾವಿಷ್ಕುರ್ವನ್ನಾಹ ಕೇಚಿತ್ತು ತದ್ದ್ವಿಧೇತ್ಯಾಹುಃ ಸ್ಥಾಯ್ಯಸ್ಥಾಯಿವಿಭೇದತಃ| |೩|

ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾಸ್ತತ್-ರಿಷ್ಟಂ, ದ್ವಿಧಾ ವದನ್ತಿ| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸ್ಥಾಯೀತ್ಯಾದಿ| ತೃತೀಯಾರ್ಥೇ ತಸಿಃ| ಸ್ಥಾಯ್ಯಸ್ಥಾಯಿಭೇದೇನ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಮ್|

Adhikarana asthAyiriShTaBedanirdeSaH (3-4) · Śloka 4

ತತ್ರಾಸ್ಥಾಯಿರಿಷ್ಟಭೇದಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ | ದೋಷಾಣಾಮಪಿ ಬಾಹುಲ್ಯಾದ್ಗಿಷ್ಟಾಭಾಸಃ ಸಮುದ್ಭವೇತ್||೩|| ಸ ದೋಷಾಣಾಂ ಶಮೇ ಶಾಮ್ಯೇತ್ಸ್ಥಾಯ್ಯವಶ್ಯಂ ತು ಮೃತ್ಯವೇ| |೪|

ಅಪಿಶಬ್ದಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ ಭಿನ್ನಕ್ರಮಃ| ರಿಷ್ಟಾಭಾಸಶ್ಚ ದೋಷಾಣಾಂ ಬಾಹುಲ್ಯಾತ್ಸಮುದ್ಭವೇತ್| ದೋಷಾಣಾಂ ಶಮೇ-ದೋಷಾಣಾಂ ಶಾನ್ತೌ ಸತ್ಯಾಂ, ಸಃ-ರಿಷ್ಟಾಭಾಸಃ, ಶಾಮ್ಯೇತ್-ನ ತು ಮರಣಾಯ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಸ್ಥಾಯಿ ತು ರಿಷ್ಟಮವಶ್ಯಂ ಮೃತ್ಯವೇ-ಮರಣಾಯ, ಜಾಯತೇ| ನನು, "ಅರಿಷ್ಟಂ ನಾಸ್ತಿ ಮರಣಂ' ಇತ್ಯಯುಕ್ತಮಿವಾಭಾತಿ| ರಿಷ್ಟಮನ್ತರೇಣಾಪ್ಯಕಾಲಮೃತ್ಯೋ ರಾಜಚೌರಾಗ್ನ್ಯುದಕಾದಿಭಿರ್ದರ್ಶನಾತ್| ಅತ್ರ ಸಞ್ಚಕ್ಷ್ಮಹೇ| ಕಾಲಮೃತ್ಯೋರೇವ ರಿಷ್ಟಪೂರ್ವಕತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಛ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ.೧೪)-ಸರ್ವೇ ತೇ ಕಾಲಛೋದಿತಾಃ|" ತಥಾ ಚ (ಶ್ಲೋ.೬೧)-ವಶಗಾಃ ಸಮವರ್ತಿನಃ|" ಇತಿ| ಸಮವರ್ತೀ ಹಿ ಕಾಲಮೃತ್ಯುರೇವ|

Adhikarana riShTa lakShaNam (4-5) · Śloka 5

ಕಿಂ ತದ್ರಿಷ್ಟಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ | ರೂಪೇನ್ದ್ರಿಯಸ್ವರಚ್ಛಾಯಾಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾಕ್ರಿಯಾದಿಷು||೪|| ಅನ್ಯೇಷ್ವಪಿ ಚ ಭಾವೇಷು ಪ್ರಾಕೃತೇಷ್ವನಿಮಿತ್ತತಃ| ವಿಕೃತಿರ್ಯಾ ಸಮಾಸೇನ ರಿಷ್ಟಂ ತದಿತಿ ಲಕ್ಷಯೇತ್||೫||

ರೂಪಂ-ಗೌರಾದಿವರ್ಣವಿಶೇಷಃ, ಗೌರಃ ಶ್ಯಾಮಃ ಕೃಷ್ಣೋ ಗೌರಶ್ಯಾಮಃ ಕೃಷ್ಣಶ್ಯಾಮ ಇತಿ ದೇಹಪ್ರಕೃತಿವರ್ಣಾಃ| ತದ್ಭೇದಾಸ್ತು ಪದ್ಮಗೌರಾದಯಃ| "ನೀಲಶ್ಯಾಮತಾಮ್ರಹಾರಿದ್ರಶುಕ್ಲಾದಯಸ್ತು ವಿಕೃತಯಃ" (ಸಂ.ಶಾ. ಅ.೯)- ತಥಾ, ಚಕ್ಷುಷಾ ಯದ್ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ವಸ್ತುಜಾತಂ ಸಂಸ್ಥಾನಾದಿ ತದಪಿ ರೂಪಮ್| ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ-ಚಕ್ಷುರಾದೀನಿ| ಸ್ವರಃ-ಶಬ್ದಃ, ಪ್ರತಿಪುರುಷಂ ವಿಶಿಷ್ಟೋ ರವಃ| ಛಾಯಾ-ವರ್ಣಪ್ರಭಾಶ್ರಯಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಾ| ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾ ಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬಮ್| ಕ್ರಿಯಾ-ದೇಹವಾಙ್ಮಾನೋವ್ಯಾಪಾರಃ| ತತ್ರ ಧಾವನಪ್ಲವನಾದ್ಯನೇಕರೂಪೋ ವ್ಯಾಯಾಮೋ ನೃತ್ಯಸ್ಥಾನಕಾದಿಃ-ಕಾಯಿಕೋ ವ್ಯಾಪಾರಃ| ಗೀತಾಧ್ಯಯನಾದಿಃ-ವಾಚಿಕೋ ವ್ಯಾಪಾರಃ| ರಾಗದ್ವೇಷಭಯೇರ್ಷ್ಯಾದಿಃ-ಮಾನಸಃ| ಆದಿಶಬ್ದೋಽನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ಶರೀರಗತಾನಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ಗ್ರಹಣಾರ್ಥಮ್| ರೂಪಂ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ಸ್ವರಶ್ಚ ಚ್ಛಾಯಾ ಚ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾ ಚ ಕ್ರಿಯಾದಯಶ್ಚ, ತೇಷು ರುಪಾದಿಷು ಭಾವೇಷು, ತಥಾಽನ್ಯೇಷ್ವಪಿ ಪ್ರಾಕೃತೇಷು ಭಾವೇಷು, ಅನಿಮಿತ್ತತಃ-ಅಕಸ್ಮಾನ್ನಿಮಿತ್ತಮನ್ತರೇಣೈವ, ಯಾ ವಿಕೃತಿಃ ಸಾ (ತತ್) ಸಮಾಸೇನ ರಿಷ್ಟಮಿತಿ ಲಕ್ಷ್ಯೇತ್-ಜಾನೀಯಾತ್| ಪ್ರಕೃತೌ ಭವಾಃ_-ಪ್ರಾಕೃತಾಃ| ಯಥಾ ವಾತಪ್ರಕೃತೌ ಚಲಧೃತಿಸ್ಮೃತ್ಯಾದಯಃ| ತದೇವಂ ರೂಪಾದಿಷು ಭಾವೇಷು ಕ್ರಿಯಾದಿಪರ್ಯನ್ತೇಷ್ವನ್ಯೇಷು ಚ ಪ್ರಾಕೃತೇಷು ಭಾವೇಷು ಯಾ ವಿಕೃತಿಃ-ಸ್ವಭಾವಪ್ರಚ್ಯುತಿಃ, ಸಾ (ತತ್) ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ರಿಷ್ಟಮ್| ವಿಸ್ತರತಸ್ತ್ವನೇಕಧಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್|

Adhikarana keSaromNAM riShTam (6) · Śloka 6

ಕೇಶರೋಮ ನಿರಭ್ಯಙ್ಗಂ ಯಸ್ಯಾಭ್ಯಕ್ತಮಿವೇಕ್ಷ್ಯತೇ| |೬|

ಕೇಶಾಶ್ಚ ರೋಮಾಣಿ ಚ ತತ್ ಕೇಶರೋಮ, ಯಸ್ಯ ನಿರಭ್ಯಙ್ಗಂ-ಅಭ್ಯಙ್ಗರಹಿತಂ, ಅಭ್ಯಕ್ತಮಿವೇಕ್ಷ್ಯತೇ-ದೃಶ್ಯತೇ, ಸ ಕಾಲಚೋದಿತ ಇತಿ ವಛನವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಏವಮುತ್ತರತ್ರಾಪಿ| ಏತದ್ರೂಪವಿಕೃತೇರುದಾಹರಣಮ್|

Adhikarana netrayoH riShTam (6-8) · Śloka 8

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮಧಿಷ್ಠಾನಸ್ಯ ವಿಕೃತಿಃ-ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಕೃತಿಃ, ಇತ್ಯಾಹ | ಯಸ್ಯಾತ್ಯರ್ಥಂ ಚಲೇ ನೇತ್ರೇ ಸ್ತಬ್ಧಾನ್ತರ್ಗತನಿರ್ಗತೇ||೬|| ಜಿಹ್ಮೇ ವಿಸ್ತೃತಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತೇ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತವಿನತಭ್ರುಣೀ| ಉದ್ಭ್ರಾನ್ತದರ್ಶನೇ ಹೀನದರ್ಶನೇ ನಕುಲೋಪಮೇ||೭|| ಕಪೋತಾಭೇ ಅಲಾತಾಭೇ ಸ್ರುತೇ ಲುಲಿತಪಕ್ಷ್ಮಣೀ| |೮|

ನೇತ್ರಶಬ್ದೇನ ನೇತ್ರಾಧಿಷ್ಠಾನಮಿಷ್ಟಮ್, ನೇನ್ದ್ರಿಯಮ್| ಯಸ್ಯ ಚಲೇ ಲೋಚನೇಽತ್ಯರ್ಥಂ-ಅತಿಶಯೇನೇತಶ್ಚೇತಶ್ಚ ಪರಿಭ್ರಮತಃ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ನೇತ್ರೇ ಸ್ತಬ್ಧೇ-ನಿಶ್ಚ್ಲೇ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯಾನ್ತರ್ಗತೇ-ಅನ್ತಃಪ್ರವಿಷ್ಟೇ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ನಿರ್ಗತೇ-ಬಹಿರ್ಯಾತೇ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ಜಿಹ್ಮೇ-ಕುಟಿಲೇ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ವಿಸ್ತೃತೇ-ವಿಸ್ತಾರಂ ಗತೇ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ನೇತ್ರೇ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತೇ-ಸಙ್ಕುಚಿತೇ| ತಥಾ, ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತೇ ವಿಶೇಷೇಣ ನತೇ ಭ್ರುವೌ ಯಯೋಸ್ತೇ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತವಿನತಭ್ರುಣೀ| ತಥಾ, ಉದ್ಭ್ರಾನ್ತದರ್ಶನೇ-ವಿಭ್ರಾನ್ತದೃಷ್ಟಿನೀ| ತಥಾ, ಹೀನದರ್ಶನೇ-ಅಲ್ಪದರ್ಶನೇ ನಷ್ಟದೃಷ್ಟಿನೀ ವಾ| ತಥಾ, ನಕುಲೋಪಮೇ-ನಕುಲಲೋಚನಾಭೇ| ಸಮುದಾಯೇಷು ಹಿ ಪ್ರವೃತ್ತಾಃ ಶಬ್ದಾ ಅವಯವೇಷ್ವಪಿ ವರ್ತನ್ತ ಇತಿ ನಕುಲಶಬ್ದೋಽತ್ರ ನಕುಲಲೋಚನವಿಷಯೋ ವೇದ್ಯಃ| ಯಥಾ ಚ ನಾಗಾನನ್ದನಾಟಕೇ (ಅಂ.೧/೧೭)-"ಚಕ್ಷುಸ್ತಾಮರಸಾನುಕಾರಿ ಹರಿಣಾ ವಕ್ಷಃಸ್ಥಲಂ ಸ್ಪರ್ಧತೇ" ಇತಿ| ಅತ್ರ ಹಿ ಹರಿವಕ್ಷಸಾ ವಕ್ಷಃ ಸ್ಪರ್ಧತೇ ಇತ್ಯಯಮರ್ಥೋ ವೇದ್ಯಃ| ಅಥವಾ ನಕುಲಲೋಚನೇ ಉಪಮಾ ಯಯೋಸ್ತೇ ನಕುಲೋಪಮೇ, ಇತ್ಯತ್ರ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೀ ಸಮಾಸಃ| ಏವಂ ಕಪೋತಾಭೇ| ತಥಾ, ಅಲಾತಾಭೇ-ಉಲ್ಮುಕಸದೃಶೇ| ತಥಾ,ಸ್ರುತೇ-ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತಮಶ್ರು ಪರಿಸ್ರವತಃ| ತಥಾ, ಲುಲಿತೇ-ವಾತೋದ್ಧತ ಇವ ಪಕ್ಷ್ಮಣೀ ಯಯೋಸ್ತೇ ಲುಲಿತಪಕ್ಷ್ಮಣೀ|

Adhikarana nAsikAyAH riShTam (8-9) · Śloka 9

| ನಾಸಿಕಾಽತ್ಯರ್ಥವಿವೃತಾ ಸಂವೃತಾ ಪಿಟಿಕಾಚಿತಾ||೮|| ಉಚ್ಛೂನಾ ಸ್ಫುಟಿತಾ ಮ್ಲಾನಾ| |೯|

ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ನಾಸಿಕಾ ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತಮತ್ಯರ್ಥಂ-ಅತಿಶಯೇನ, ವಿವೃತಾ| ಅಥವಾ, ಸಂವೃತಾ-ಸಙ್ಕುಚಿತಾ| ತಥಾ, ಪಿಟಿಕಾಚಿತಾ-ಪಿಟಿಕಾಭಿರ್ವ್ಯಾಪ್ತಾ| ತಥಾ, ಉಚ್ಛೂನಾ-ಊರ್ಧ್ವಂ ಶ್ವಯಥುನಾಽಽಕ್ರಾನ್ತಾ| ತಥಾ, ಸ್ಫುಟಿತಾ ಮ್ಲಾನಾ ಚ|

Adhikarana oShThayoH riShTam (9) · Śloka 9

ಯಸ್ಯೌಷ್ಠೋ ಯಾತ್ಯಧೋಽಧರಃ| ಊರ್ಧ್ವಂ ದ್ವಿತೀಯಃ ಸ್ಯಾತಾಂ ವಾ ಪಕ್ವಜಮ್ಬೂನಿಭಾವುಭೌ||೯||

ಯಸ್ಯೌಷ್ಠೋ-ದನ್ತಚ್ಛದಃ, ಅಧರಃ-ಅನುತ್ತರಃ, ಅಧೋ ಯಾತಿ| ದ್ವಿತೀಯಃ-ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ಭವೋ ಯೋ ದನ್ತಚ್ಛದಃ, ಸ ಊರ್ಧ್ವಂ ಯಾತಿ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ಚ ಪಕ್ವಜಮ್ಬೂಫಲನೀಲೌ ದ್ವಾವೋಷ್ಠೌ ಭವತಃ|

Adhikarana dantAnAM riShTam (10) · Śloka 10

ದನ್ತಾಃ ಸಶರ್ಕರಾಃ ಶ್ಯಾವಾಸ್ತಾಮ್ರಾಃ ಪುಷ್ಪಿತಪಙ್ಕಿತಾಃ| ಸಹಸೈವ ಪತೇಯುರ್ವಾ|೧೦|

ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ದನ್ತಾಃ ಸಶರ್ಕರಾಃ-ಶರ್ಕರಾಭಿರಾಚಿತಾಃ, ತಥಾ ಶ್ಯಾವಾಸ್ತಥಾ ತಾಮ್ರಾಶ್ಚ ವರ್ಣತಃ, ತಥಾ ಪುಷ್ಪಿತಾಃ-ಸಞ್ಜಾತಪುಷ್ಪಾಃ, ತಥಾ ಪಙ್ಕಿತಾಃ-ಸಞ್ಜಾತಪಙ್ಕಾಃ ಕರ್ದಮೋಪಲಿಪ್ತಾ ಇವ, ತಥಾ ಸಹಸೈವಝಗಿತ್ಯೇವ, ಯಸ್ಯ ವಾ ದ್ವಿಜಾಃ ಪತೇಯುಃ-ಭ್ರಂಶೇಯುಃ|

Adhikarana jihvAyAH riShTam (10-11) · Śloka 11

| ಜಿಹ್ವಾ ಜಿಹ್ಯಾ ವಿಸರ್ಪಿಣೀ||೧೦|| ಶೂನಾ ಶುಷ್ಕಾ ಗುರುಃ ಶ್ಯಾವಾ ಲಿಪ್ತಾ ಸುಪ್ತಾ ಸಕಣ್ಟಕಾ| |೧೧|

ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ಜಿಹ್ವಾ-ಜಿಹ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಷ್ಠಾನಂ, ಜಿಹ್ಮಾ-ಕುಟಿಲಾ, ತಥಾ ವಿಸರ್ಪಿಣೀ-ಕಾರಣಂ ವಿನಾ ವಿಶೇಷೇಣ ಸರ್ಪತಿ ತಚ್ಛಿಲಾ, ತಥಾ ಶೂನಾ-ನಿಮಿತ್ತಂ ವಿನಾಽಪಿ [ಶ್ವಯಥುಯುಕ್ತಾ], ತಥಾ ಶುಷ್ಕಾ ಗುರುಶ್ಚ, ತಥಾ ಶ್ಯಾವಾ, ತಥಾಲಿಪ್ತಾ, ತಥಾ ಸುಪ್ತಾ-ಸುಪ್ತವತ್ಸುಪ್ತಾ ರಸಾಜ್ಞಾನಾದ್ವಿಚೇತನೇತ್ಯರ್ಥಃ, ತಥಾ ಸಕಣ್ಟಕಾ-ಕಣ್ಟಕಾಚಿತೇವ|

Adhikarana SirodharAyAH riShTam, pRuShThasya riShTam, hanvoH riShTam (11-12) · Śloka 12

| ಶಿರಃ ಶಿರೋಧರಾ ವೋಢುಂ ಪೃಷ್ಠಂ ವಾ ಭಾರಮಾತ್ಮನಃ||೧೧|| ಹನೂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಮಾಸ್ಯಸ್ಥಂ ಶಕ್ನುವನ್ತಿ ನ ಯಸ್ಯ ಚ| |೧೨|

ಯಸ್ಯ ಪುಂಸಃ ಶಿರೋಧರಾ-ಗ್ರೀವಾ, ಶಿರೋ ವೋಢುಂ ನ ಶಕ್ನೋತಿ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠಂ ವಾ ಆತ್ಮನೋ ಭಾರಂ-ಪೃಷ್ಠಸ್ಯ ವೋಢೃತ್ವೇನೋಪರ್ಯಾರೂಢಂ ಗ್ರೀವಾದಿಕಂ ಧಾರಯಿತುಂ, ನ ಶಕ್ನೋತಿ| ಯಸ್ಯ ವಾ ಪುಂಸೋ ಹನೂ ಭಕ್ತಪಿಣ್ಡಂ-ಕವಲಂ, ಆಸ್ಯಸ್ಥಂ ವೋಢುಂ ನ ಶಕ್ನುತಃ| ಏವಂ ಶಿರೋಧರಾದೀನಿ ತ್ರೀಣ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಸ್ವಮಾತ್ಮೀಯಂ ಕಾಯಂ ಯಸ್ಯ ವೋಡುಂ ನ ಶಕ್ನುವನ್ತಿ, ಸ ಕಾಲಚೋದಿತ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana a~ggAnAM riShTam (12) · Śloka 12

| ಯಸ್ಯಾನಿಮಿತ್ತಮಙ್ಗಾನಿ ಗುರೂಣ್ಯತಿ ಲಘೂನಿ ವಾ||೧೨||

ಯಸ್ಯಾನಿಮಿತ್ತಂ-ಕಾರಣಂ ವಿನಾ, ಅಙ್ಗಾನ್ಯತಿಗುರೂಣಿ ಕದಾಚಿದತಿಲಘೂನಿ ವಾ ಭವನ್ತಿ|

Adhikarana randhrANAM riShTam (13) · Śloka 13

ವಿಷದೋಷಾದ್ವಿನಾ ಯಸ್ಯ ಖೇಭ್ಯೋ ರಕ್ತಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ| |೧೩|

ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ವಿಷದೋಷಮನ್ತರೇಣ ಖೇಭ್ಯಃ-ಛಿದ್ರೇಭ್ಯೋ, ರಕ್ತಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ-ಆಯಾತಿ|

Adhikarana mehanasya riShTam, vRuShaNayoH riShTam (13-14) · Śloka 14

| ಉತ್ಸಿಕ್ತಂ ಮೇಹನಂ ಯಸ್ಯ ವೃಷಣಾವತಿನಿಃಸೃತೌ||೧೩|| ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ವಾ ಯಸ್ಯ ಸ್ಯಾತ್ ಸರ್ವೇ ತೇ ಕಾಲಚೋದಿತಾಃ| |೧೪|

ಯಸ್ಯ ಮೇಹನಂ-ಲಿಙ್ಗಂ, ಉತ್ಸಿಕ್ತಂ-ಊರ್ಧ್ವಂ ಗತಮ್| ತಥಾ, ವೃಷಣಾವತಿನಿಃಸೃತೌ-ಪ್ರಲಮ್ಬೌ| ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ವಾ-ಉಕ್ತಪ್ರಕಾರಾದ್ವಿಪರೀತಃ ಪ್ರಕಾರೋ ಯಃ ಸೋಽನ್ಯಥಾ, ಯಥಾ-ವೃಷಣಾವುತ್ಸಿಕ್ತಾವತಿನಿಃಸೃತಂ ಮೇಹನಮಿತಿ| "ಕೇಶರೋಮ ನಿರಭ್ಯಙ್ಗಂ" (ಶ್ಲೋ.೬) ಇತ್ಯಾರಭ್ಯ ಯಾವತ್ "ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ವಾ" ಇತ್ಯೇತತ್ಪರ್ಯನ್ತಗ್ರನ್ಥೋಕ್ತಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಯೇಷಾಂ ಜಾತಂ ತೇ ಪುರುಷಾಃ ಸರ್ವೇ ಕಾಲೇನ-ಮೃತ್ಯುನಾ, ಚೋದಿತಾಃ-ಅನ್ತಕೇನಾತ್ಮಸಾಕೃತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ನನು, ಅತ್ರ ಕಾಲನಿಯಮೋ ನ ಕೃತಃ ಕಿಯತಾ ಕಾಲೇನ ಮೃತ್ಯುರ್ಭವತಿ ಮಾಸೇನಾರ್ಧಮಾಸೇನ ವಾ ? ಇತಿ ಸನ್ದೇಹಾನ್ನ ಯುಕ್ತಮೇತತ್| ಅತ್ರ ಬ್ರೂಮಃ| ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಕಾಲಾನಾಂ ಸಂವತ್ಸರೋಽವಧಿರಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ವೇದ್ಯಾ| ತಥಾ ಚಾಹ (ಶ್ಲೋ.೨೪)-"ವರ್ಷಾನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್" ತಥಾ (ಶ್ಲೋ.೨೫)-"ಸೋಽಪಿ ವರ್ಷಂ ನ ಜೀವತಿ" ಇತ್ಯಾದಿವಚನಾನ್ನಾಸ್ತಿ ವರ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಜಾತರಿಷ್ಟಸ್ಯ ಜೀವಿತಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ|

Adhikarana lalATasya riShTam, bastiSIrShasya riShTam (14-15) · Śloka 15

| ಯಸ್ಯಾಪೂರ್ವಾಃ ಸಿರಾಲೇಖಾ ಬಾಲೇನ್ದ್ವಾಕೃತಯೋಽಪಿ ವಾ||೧೪|| ಲಲಾಟೇ ಬಸ್ತಿಶೀರ್ಷೇ ವಾ ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ನ ಸ ಜೀವತಿ| |೧೫|

ಯಸ್ಯ-ಪುಂಸಃ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತಮೇವ, ಲಲಾಟೇ ಬಸ್ತೇರ್ವಾ ಶಿರಸಿ, ಅಪೂರ್ವಾಃ-ಅಭಿನವಾ ನ ತು ಪ್ರಾಗವಸ್ಥಿತಾಃ, ಸಿರಾಲೇಖಾಃ-ಸಿರಾರಾಜಯೋ, ದೃಶ್ಯನ್ತೇ| ಅಥವಾ ಬಾಲೇನ್ದ್ವಾಕೃತಯೋ-ವಕ್ರಾಃ, ಸ ಪುಮಾನ್ ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ನ ಜೀವತಿ|

Adhikarana plavamAnasya riShTam (15-16) · Śloka 16

| ಪದ್ಮಿನೀಪತ್ರವತ್ತೋಯಂ ಶರೀರೇ ಯಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ||೧೫|| ಪ್ಲವತೇ ಪ್ಲವಮಾನಸ್ಯ ಷಣ್ಮಾಸಾಸ್ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್| |೧೬|

ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ಪುಂಸಃ ಪ್ಲವಮಾನಸ್ಯ-ಜಲೇ ಸ್ನಾನಂ ಕುರ್ವತಃ, ಶರೀರೇ ಪದ್ಮಿನೀಪತ್ರವತ್-ಪದ್ಮಿನೀಪತ್ರಸ್ಥಿತತೋಯವತ್, ತೋಯಂ ಪ್ಲವತೇ-ಅನವಸ್ಥಿತಸ್ಥಿತಿ ಭವತಿ, ತಸ್ಯಾಪಿ ಷಣ್ಮಾಸಾ ನ ಜೀವಿತಮ್| ಪದ್ಮಿನೀಪತ್ರವದಿತಿ ಸಪ್ತಮ್ಯರ್ಥೇ ವತಿರ್ನ ಷಷ್ಠ್ಯರ್ಥೇ, ಶರೀರ ಇತಿ ಸಪ್ತಮ್ಯಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ ಭಾಷ್ಯಕೃತಾ-"ಉಪಮಾನೇ ಯಃ ಸಂಶಯಃ ಸ ಉಪಮೇಯಾದ್ವ್ಯಾವರ್ತತೇ|" ಇತಿ|

Adhikarana sirANAM riShTam, romakUpAnAM riShTam (16-17) · Śloka 17

| ಹರಿತಾಭಾಃ ಸಿರಾ ಯಸ್ಯ ರೋಮಕೂಪಾಶ್ಚ ಸಂವೃತಾಃ||೧೬|| ಸೋಽಮ್ಲಾಭಿಲಾಷೀ ಪುರುಷಃ ಪಿತ್ತಾನ್ಮರಣಮಶ್ನುತೇ| |೧೭|

ಯಸ್ಯ ಸಿರಾ ಹರಿತಾಭಾ ರೋಮಕೂಪಾಶ್ಚ ಸಂವೃತಾಃ ಸ್ಯುಃ, ಸ ನರೋಽಮ್ಲಾಭಿಲಾಷೀ ಸನ್ ಪಿತ್ತೇನ ಮೃತ್ಯುಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ|

Adhikarana mUrdhnaH riShTam, muKasya riShTam (17-18) · Śloka 18

| ಯಸ್ಯ ಗೋಮಯಚೂರ್ಣಾಭಂ ಚೂರ್ಣಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಮುಖೇಽಪಿ ವಾ||೧೭|| ಸಸ್ನೇಹಂ, ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧೂಮೋ ವಾ, ಮಾಸಾನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್| |೧೮|

ಯಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಗೋಮಯಚೂರ್ಣಸದೃಶಂ ಚೂರ್ಣಂ ಸಸ್ನೇಹಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಮುಖೇ ವಾ ಭವೇತ್, ತಥಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧೂಮೋ ಯಸ್ಯ ವಾ ಭವತಿ, ತಸ್ಯ ಮಾಸಾನ್ತಂ ಜೀವಿತಂ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana mUrdhnaH BruvoSca riShTam (18-19) · Śloka 19

| ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಭ್ರುವೋರ್ವಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸೀಮನ್ತಾವರ್ತಕಾ ನವಾಃ||೧೮|| ಮೃತ್ಯುಂ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ಷಡ್ರಾತ್ರಾತ್ತ್ರಿರಾತ್ರಾದಾತುರಸ್ಯ ತು| |೧೯|

ಸೀಮನ್ತಾನಾಮಾವರ್ತಕಾಃ-ಮಣ್ಡಲಾನಿ,-ಸೀಮನ್ತಾವರ್ತಕಾಃ, ಶಿರಸಿ ಭ್ರುವೋರ್ವಾ ನವಾಃ-ಅಪೂರ್ವಾಃ, ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ಷಡ್ರಾತ್ರಾನ್ಮೃತ್ಯುಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಆತುರಸ್ಯ ಪುನಸ್ತ್ರಿರಾತ್ರಾತ್ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಅನೇಕಾರ್ಥತ್ವಾದ್ಧಾತೂನಾಂ ಸೂಚಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ನ ತು ವಿಷವನ್ಮಾರಣೇ ತೇಷಾಂ ಕರ್ತೃತ್ವಮ್| ತರ್ಹಿ ಸೂಚಯನ್ತೀತ್ಯೇತದೇವ ಕಸ್ಮಾನ್ನ ಕೃತಮ್ ? ಬ್ರೂಮಃ| ಯದೋತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಸೀಮನ್ತಾವರ್ತಕಾಸ್ತದಾ ನಿಶ್ಚಿತಂ ಸ್ಥಾಯಿ ರಿಷ್ಟಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನಮಿತ್ಯವಗನ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಂ ಕುರ್ವನ್ತೀತ್ಯುಕ್ತಮ್|

Adhikarana jihvAmuKAkShimUrdhnAM riShTam (19-20) · Śloka 20

| ಜಿಹ್ವಾ ಶ್ಯಾವಾ ಮುಖಂ ಪೂತಿ ಸವ್ಯಮಕ್ಷಿ ನಿಮಜ್ಜತಿ||೧೯|| ಖಗಾ ವಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಲೀಯನ್ತೇ ಯಸ್ಯ ತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್| |೨೦|

ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ಜಿಹ್ವಾ ಶ್ಯಾವಾ ಭವತಿ, ತಥಾ ಮುಖಂ ಪೂತಿ-ದುರ್ಗನ್ಧಿ, ತಥಾ ಸವ್ಯಂ-ವಾಮಮಕ್ಷಿ, ನಿಮಜ್ಜತಿ-ಅನ್ತಃಪ್ರವಿಶತಿ, ತಥಾ ಯಸ್ಯ ಖಗಾಃ-ಪಕ್ಷಿಣಶ್ಚ, ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಲೀಯನ್ತೇ-ಶ್ಲಿಷ್ಯನ್ತಿ, ತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್| ವೈದ್ಯ ಇತಿ ಶೇಷಃ|

Adhikarana snAtAnuliptasya riShTam (20-21) · Śloka 21

| ಯಸ್ಯ ಸ್ನಾತಾನುಲಿಪ್ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವಂ ಶುಷ್ಯತ್ಯುರೋ ಭೃಶಮ್||೨೦|| ಆರ್ದ್ರೇಷು ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷು ಸೋಽರ್ಧಮಾಸಂ ನ ಜೀವತಿ| |೨೧|

ಯಸ್ಯ ಸ್ನಾತಾನುಲಿಪ್ತಸ್ಯ-ಪೂರ್ವಂ ಸ್ನಾತಃ ಪಶ್ಚಾದನುಲಿಪ್ತಸ್ತಸ್ಯ, ಆರ್ದ್ರೇಷು ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷು ಪೂರ್ವಂ-ಆದೌ, ಭೃಶಮುರಃ ಶುಷ್ಯತಿ-ಅತಿಶಯೇನ ವಕ್ಷಃಶೋಷಮಾಯಾತಿ, ಸೋಽರ್ಧಮಾಸಂ-ಪಕ್ಷಂ, ನ ಜೀವತಿ| ನನು,, "ಆರ್ದ್ರೇಷು ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷು" ಇತಿ ನ ವಕ್ತವ್ಯಮ್, ಪುನರುಕ್ತತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಹಿ-"ಪೂರ್ವಂಶುಷ್ಯತ್ಯುರೋ ಭೃಶಮ್" ಇತ್ಯುಕ್ತೇ "ಆರ್ದ್ರೇಷು ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷು" ಇತ್ಯರ್ಥಾದ್ಗಮ್ಯತ ಏವ| ಅನ್ಯಥಾ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಣಮನರ್ಥಕಂ ಸ್ಯಾತ್| ಮೈವಮ್| ಅತ್ರ ಹಿ ಭೃಶಗ್ರಹಣಾತ್ ಪೂರ್ವಮುರೋ ಭೃಶಂ ಶುಷ್ಯತಿ, ನ ಪುನರನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಗಾತ್ರಾಣಿ ನ ಶುಷ್ಯನ್ತೀತ್ಯಾಯಾತಿ| ನ ಚೈತದಿಷ್ಟಂ ಶಾಸ್ತ್ರಕೃತಃ| ಅತ ಏವ "ಆರ್ದ್ರೇಷು" ಇತ್ಯಾಹ| ತದಯಮರ್ಥೋಽತ್ರಾಭಿಪ್ರೇತಃ-ಯಥೈವೋರಸೋ ಭೃಶಂಶೋಷಃ, ತಥೈವ ಶೇಷಾಣಾಮಙ್ಗಾನಾಂ ಭೃಶಾರ್ದ್ರತಾ ಸ್ಯಾದಿತಿ, ಏತಚ್ಚ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿತುಂ "ಆರ್ದ್ರೇಷು" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷ್ವಾದ್ರೇಷು ಸತ್ಸು ಪೂರ್ವಮುರೋ ಭೃಶಂ ಶುಷ್ಯತೀತ್ಯೈತದಾಶ್ಚರ್ಯಮ್| ಆಶ್ಚರ್ಯತ್ವಾದ್ರಿಷ್ಟಮ್|

Adhikarana SarIravarNasya riShTam, upacayAdInAM riShTam (21-22) · Śloka 22

| ಅಕಸ್ಮಾದ್ಯುಗಪದ್ಗಾತ್ರೇ ವರ್ಣೌ ಪ್ರಾಕೃತವೈಕೃತೌ||೨೧|| ತಥೈವೋಪಚಯಗ್ಲಾನಿರೌಕ್ಷ್ಯಸ್ನೇಹಾದಿ ಮೃತ್ಯವೇ| |೨೨|

ತತ್ರ ಪ್ರಾಕೃತೋ ವರ್ಣೋ-ಗೌರಾದಿಃ, ಪ್ರಾಗುಕ್ತಃ, ವೈಕುತಸ್ತು ವರ್ಣೋ-ನೀಲಾದಿಃ, ತೌ ಪ್ರಾಕೃತವೈಕೃತೌ ವರ್ಣೌ ಯಸ್ಯ ನಿಮಿತ್ತಮನ್ತರೇಣಾಪಿ ತುಲ್ಯಕಾಲಂ ದೇಹೇ ಭವತಃ, ತೌ ಮೃತ್ಯವೇ| ತಥೈವೋಪಚಯಗ್ಲಾನ್ಯಾದಯಃ ಪರಸ್ಪರಂ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಭೂತಾ ಯುಗಪದ್ಯಸ್ಯೋತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯವೇ| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಶೈತ್ಯೌಷ್ಣ್ಯಾದೀನಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ|

Adhikarana a~ggulInAM riShTam, kShavakAsAdidhvaneH riShTam ,ucCvAsasya riShTam (22-23) · Śloka 23

| ಯಸ್ಯ ಸ್ಫುಟೇಯುರಙ್ಗುಲ್ಯೋ ನಾಕೃಷ್ಟಾ ನ ಸ ಜೀವತಿ||೨೨|| ಕ್ಷವಕಾಸಾದಿಷು ತಥಾ ಯಸ್ಯಾಪೂರ್ವೋ ಧ್ವನಿರ್ಭವೇತ್| ಹ್ರಸ್ವೋ ದೀರ್ಘೋಽತಿ ವೋಚ್ಛ್ವಾಸಃ ಪೂತಿಃ ಸುರಭಿರೇವ ವಾ||೨೩||

ಯಸ್ಯ ಆಕೃಷ್ಟಾ ಅಙ್ಗುಲ್ಯೋ ನ ಸ್ಫುಟೇಯುಃ-ನ ತ್ರುಟೇಯುಃ, ಸ ನ ಜೀವತಿ| ಯಸ್ಯ ಕ್ಷವಾದಿಷ್ವಪೂರ್ವೋ ಧ್ವನಿಃ-ಅಲೌಕಿಕಃ ಶಬ್ದಃ, ಸ್ಯಾತ್ ಸ ನ ಜೀವತಿ| ಯಸ್ಯೋಚ್ಛ್ವಾಸೋಽತಿಹ್ರಸ್ವೋಽತಿದೀರ್ಘೋ ವಾ ಭವೇತ್, ಅಥವೋಚ್ಛ್ವಾಸಃ ಪೂತಿಗನ್ಧಿಃ ಸುರಭಿರ್ವಾ ಯಸ್ಯ, ಸ ನ ಜೀವತಿ|

Adhikarana SarIragandhasya riShTam, malavastravraNAdigandhasya riShTam (24) · Śloka 24

ಆಪ್ಲುತಾನಾಪ್ಲುತೇ ಕಾಯೇ ಯಸ್ಯ ಗನ್ಧೋಽತಿಮಾನುಷಃ| ಮಲವಸ್ತ್ರವ್ರಣಾದೌ ವಾ ವರ್ಷಾನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್||೨೪||

ತಥಾ, ಆಪ್ಲುತಾನಾಪ್ಲತೇ-ಸ್ನಾತಾಸ್ನಾತೇ, ಕಾಯೇ ಯಸ್ಯ ಮಾನುಷಮತಿಕ್ರಾನ್ತಃ-ಅತಿಮಾನುಷಃ, ಗನ್ಧಃ-ಸುರಭಿರಸುರಭಿರ್ವಾ, ಭವತಿ| ಯಸ್ಯ ಮಲವಸ್ತ್ರವ್ರಣಾದೌ ವಾಽತಿಮಾನುಷೋ ಗನ್ಧಃ ಸ್ಯಾತ್, ವರ್ಷಾನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಂ-ತತ್ಕ್ಷಣಾದಾರಭ್ಯ ತಾವದಸಾವವಸ್ಥಿತಜೀವಿತೋ ಯಾವದ್ವರ್ಷಮ್| ತದನ್ತೇ-ವತ್ಸರಾನ್ತೇ, ಮೃತ್ಯುಭಾಕ್ ಜಾಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana a~ggAtisaurasyasya riShTam, a~ggAtivairasyasya riShTam (25) · Śloka 25

ಭಜನ್ತೇಽಯಙ್ಗಸೌರಸ್ಯಾದ್ಯಂ ಯೂಕಾಮಕ್ಷಿಕಾದಯಃ| ತ್ಯಜನ್ತಿ ವಾಽತಿವೈರಸ್ಯಾತ್ಸೋಽಪಿ ವರ್ಷಂ ನ ಜೀವತಿ||೨೫||

ಶೋಭನಸ್ಯ ರಸಸ್ಯ ಭಾವಃ ಸೌರಸ್ಯಮ್, ಅಙ್ಗಸ್ಯ ಸೌರಸ್ಯಮಙ್ಗಸೌರಸ್ಯಮ್, ಅತಿಶಯೇನಾಙ್ಗಸೌರಸ್ಯಾದ್ಧೇತೋರ್ಯೂಕಾಮಕ್ಷಿಕಾದಯೋ ಯಂ ಭಜನ್ತೇ, ಅಥವಾ ಯಮತಿರೈರಸ್ಯತ್ತ್ಯಜನ್ತಿ, ಸೋಽಪಿ ವರ್ಷಂ ನ ಜೀವತಿ|

Adhikarana UShmagAtrasya riShTam (26) · Śloka 26

ಸತತೋಷ್ಮಸು ಗಾತ್ರೇಷು ಶೈತ್ಯಂ ಯಸ್ಯೋಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ಶೀತೇಷು ಭೃಶಮೌಷ್ಣ್ಯಂ ವಾ ಸ್ವೇದಃ ಸ್ತಮ್ಭೋಽಪ್ಯಹೇತುಕಃ||೨೬||

ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ಸತತೋಷ್ಮಸು-ಸದೋಷ್ಣೇಷು, ಗಾತ್ರೇಷು-ಅವಯವೇಷು, ಭೃಶಂ ಶೈತ್ಯಮುಪಲಕ್ಷಯತೇ-ಉಪಲಭ್ಯತೇ, ಶೀತೇಷು ವಾ ಗಾತ್ರೇಷು ಭೃಶಮೌಷ್ಣ್ಯಂ ಯಸ್ಯೋಪಲಭ್ಯತೇ, ಭೃಶಶಬ್ದಸ್ಯಾತ್ರ ಹಿ ವಿಷಯದ್ವಯೇಽಪಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಯಸ್ಯಾಹೇತುಕಃ-ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತಃ, ಅಙ್ಗೇಷ್ವತಿಸ್ವೇದಃ, ತಥಾ ಸ್ವೇದವಿಷಯೋ ಯಃ ಸ್ತಮ್ಭಃ, ಸೋಽಪಿ ಯಸ್ಯ ಸ್ಯಾತ್, ಸೋಽಪಿ ವರ್ಷಂ ನ ಜೀವತೀತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana SItagAtrasya riShTam, SItapiTikasya SItA~ggasya ca riShTam, SItArtasya riShTam (27) · Śloka 27

ಯೋ ಜಾತಶೀತಪಿಟಿಕಃ ಶೀತಾಙ್ಗೋ ವಾ ವಿದಹ್ಯತೇ| ಉಷ್ಣದ್ವೇಷೀ ಚ ಶೀತಾರ್ತಃ ಸ ಪ್ರೇತಾಧಿಪಗೋಚರಃ||೨೭||

ಜಾತಾಃ ಶೀತಾಃ ಪಿಟಿಕಾ ಯಸ್ಯ ಸ ಜಾತಶೀತಪಿಟಿಕಃ,-ಕಫೋದ್ಭೂತಪಿಟಿಕಾಕ್ರಾನ್ತದೇಹೋ, ಯೋ ವಿದಹ್ಯತೇ-ವಿದಾಹಮನುಭವತಿ, ಶೀತಾಙ್ಗಃ ಸನ್ ಯೋ ವಾ ವಿದಹ್ಯತೇ, ತಥೋಷ್ಣಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಃ ಪುರುಷಃ ಶೀತಾರ್ತಃ ಸನ್, ಸ ಪ್ರೇತಾಧಿಪಗೋಚರಃ-ಸ ಮೃತ್ಯುನಾಽಽತ್ಮಸಾತ್ಕ್ರಿಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana urasyUShmAdi riShTam (28) · Śloka 28

ಉರಸ್ಯೂಷ್ಮಾ ಭವೇದ್ಯಸ್ಯ ಜಠರೇ ಚಾತಿಶೀತತಾ| ಭಿನ್ನಂ ಪುರೀಷಂ ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಯಥಾ ಪ್ರೇತಸ್ತಥೈವ ಸಃ||೨೮||

ಉರಸಿ-ಯಸ್ಯೋಷ್ಮಾ-ಔಷ್ಣ್ಯಂ, ಭವೇತ್, ಜಠರೇ--ಉದರೇ ಚಾತಿಶೈತ್ಯಮ್, ಪುರೀಷಂ ಭಿನ್ನಂ ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಭವತಿ, ಸ ಪ್ರೇತತುಲ್ಯಃ, ಪ್ರಾಪ್ತಮರಣತ್ವಾದಿತಿ ಭಾವಃ|

Adhikarana mUtrapurIShAdikasya riShTam (29) · Śloka 29

ಮೂತ್ರಂ ಪುರೀಷಂ ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಂ ಶುಕ್ರಂ ವಾಽಪ್ಸು ನಿಮಜ್ಜತಿ| ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಂ ಬಹುವರ್ಣಂ ವಾ ಯಸ್ಯ ಮಾಸಾತ್ಸ ನಶ್ಯತಿ||೨೯||

ಯಸ್ಯ ಮೂತ್ರಂ ಪುರೀಷಂ ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಂ ಶುಕ್ರಂ ವಾ ಅಪ್ಸು ನಿಮಜ್ಜತಿ-ಬ್ರುಡತಿ, ಯಸ್ಯ ವಾ ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಂ-ನಿಷ್ಠೀವನಂ, ಅನೇಕವರ್ಣಂ ಭವತಿ, ಅಸೌ ಮಾಸೇನ ನಶ್ಯತಿ|

Adhikarana rUpasya riShTam (30-33) · Śloka 33

ಘನೀಭೂತಮಿವಾಕಾಶಮಾಕಾಶಮಿವ ಯೋ ಘನಮ್| ಅಮೂರ್ತಮಿವ ಮೂರ್ತಂ ಚ ಮೂರ್ತಂ ಚಾಮೂರ್ತವತ್ಸ್ಥಿತಮ್||೩೦|| ತೇಜಸ್ವ್ಯತೇಜಸ್ತದ್ವಚ್ಚ ಶುಕ್ಲಂ ಕೃಷ್ಣಮಸಚ್ಚ ಸತ್| ಅನೇತ್ರರೋಗಶ್ಚನ್ದ್ರಂ ಚ ಬಹುರೂಪಮಲಾಞ್ಛನಮ್||೩೧|| ಜಾಗ್ರದ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಗನ್ಧರ್ವಾನ್ ಪ್ರೇತನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ತದ್ವಿಧಾನ್| ರೂಪಂ ವ್ಯಾಕೃತಿ ತತ್ತಚ್ಚ ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ನಶ್ಯತಿ||೩೨|| ಸಪ್ತರ್ಷೀಣಾಂ ಸಮೀಪಸ್ಥಾಂ ಯೋ ನ ಪಶ್ಯತ್ಯರೂನ್ಧತೀಮ್| ಧ್ರುವಮಾಕಾಶಗಙ್ಗಾಂ ವಾ ಸ ನ ಪಶ್ಯತಿ ತಾಂ ಸಮಾಮ್||೩೩||

ಮರಣಾಭಿಮುಖಃ ಪುರುಷೋ ವಿಪರ್ಯಾಸಕಾರಿಭಿರ್ದೋಷೈರಘನಾದಿ ಘನಾದಿರೂಪಂ ಮನ್ಯತೇ, ಘನಾದಿ ವಾಽಘನಾದಿ ಮನ್ಯತೇ, ತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇಣ| ಅತ ಏವೋಪಮಾರ್ಥಮಿವಶಬ್ದಂ ಪ್ರಾಯುಙ್ಕ್ತ| ಅಘನೋ ಘನಃ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಘನೀಭೂತಃ| ಚ್ವಿಪ್ರತ್ಯಯಾನ್ತಸ್ಯಾಸ್ಯ "ಚ್ವೌ" ಇತೀತ್ವಮ್| ಘನೀಭೂತಮಿವಾನ್ತರಿಕ್ಷಮನ್ತರಿಕ್ಷಮಿವ ಘನಂ ಮೇದಿನೀಧರ್ಮಮನ್ತರಿಕ್ಷಮೂರ್ಧ್ವಸ್ಥಂ ಯತ್ತದಧಃಸ್ಥಂ ಪಾತಾಲಸ್ಥಮಿವ ಪಶ್ಯತಿ, ಸ ನಶ್ಯತೀತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಚಶಬ್ದೋ ಭಿನ್ನಕ್ರಮ ಇವಶಬ್ದಶ್ಚ| ಅಮೂರ್ತಂ ಚ ವಾತಾದಿಕಂ ಮೂರ್ತಮಿವ-ರೂಪವನ್ತಮಿವ, ಪಶ್ಯತಿ| ಮೂರ್ತಂ ಚ ವಹ್ನ್ಯಾದಿಕಮಮೂರ್ತಮಿವ ಸ್ಥಿತಂ ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ನಶ್ಯತಿ| ಭೇಡೋಽಪ್ಯಧೀತೇ (ಇಂ.ಅ.೭)- "ಯಸ್ಯ ದರ್ಶನಮಾಯಾತಿ ವಾಯುರಮ್ಬರಗೋಚರಃ| ವಹ್ನಿರ್ನಾಯಾತಿ ದೀಪ್ತೋಽಪಿ ತಸ್ಯಾ ಯುಃಕ್ಷಯಮಾದಿಶೇತ್||" ಇತಿ| ತಥಾ, ತೇಜಸ್ವಿ-ಯದ್ವಸ್ತ್ವಗ್ನ್ಯಾದಿಕಂ ಭಾಸ್ವರಂ, ತದತೇಜೋ-ನಿಸ್ತೇಜೋ, ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ| ತೇಜಸ್ವೀತಿ "ಅಸ್ಮಾಯಾಮೇಧಾ" ಇತ್ಯಾದಿನಾವಿನಿಃ| ತದ್ವಚ್ಚೇತಿ ತೇಜಸ್ವ್ಯತೇಜೋದರ್ಶನೇನ ತುಲ್ಯಂ-ತದ್ವತ್, ಶುಕ್ಲಂ ಕೃಷ್ಣಂ ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ, ಅಸಚ್ಚ ಯದ್ವಸ್ತು ತತ್ಸತ್ ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ನಶ್ಯತಿ| ನೇತ್ರೇಷು ರೋಗೋ ನೇತ್ರರೋಗಃ ಸ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ನೈವ ಸೋಽನೇತ್ರರೋಗೀ, ತಿಮಿರಾದಿಕಮನ್ತರೇಣ ಬಹುರೂಪಂ ಚನ್ದ್ರಂ ಪಶ್ಯತಿ-ಬಹೂನ್ ಶಶಾಙ್ಕಾನಾ- ಲೋಕಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯೋ ವಾ ಅಲಾಞ್ಛನಂ-ಅಕಲಙ್ಕಂ, ಚನ್ದ್ರಂ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ನಶ್ಯತಿ| ಏಷು ಚ ಘನೀಭೂತಮಿತ್ಯಾದಿಷು ವಿಶಿಷ್ಟೇಷು ವಸ್ತುವಿಪರ್ಯಾಸದರ್ಶನಮಾತ್ರಲಕ್ಷಣಸ್ಯೈಕಸ್ಮಿನ್ನೇವೋದಾಹರಣತ್ವೇನ ರಿಷ್ಟೇ ದರ್ಶಯಿತುಂ ಯುಕ್ತೇ ಯದನೇಕರಿಷ್ಟಪ್ರದರ್ಶನಂ ತತ್ಪ್ರಪಞ್ಚಾರ್ಥಂ ವೇದ್ಯಮ್| ಆಸನ್ನಮರಣೋ ನರೋ ಜಾಗ್ರದೇವ ಯಥಾಸ್ವರೂಪಾಣಿ ರಕ್ಷಃಪಿಶಾಚಾದೀನಿ ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ, ನ ವಿಪರ್ಯಯವಸ್ತುರೂಪಾಣಿ| ಯತಸ್ತದಾನೀಂ ತೈರೇವ ಸ ಉಪಾಸ್ಯತೇ| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ.೧೩೦)-"ಯಮದೂತಪಿಶಾಚಾದ್ಯೈರ್ಯತ್ಪರಾಸುರುಪಾಸ್ಯತೇ|" ಇತಿ| ರಕ್ಷಾಂಸೀತಿ ಬಹುವಚನನಿರ್ದೇಶೋ ಬಹುರಾಕ್ಷಸದರ್ಶನೇ ಸುತರಾಮಸ್ಯ ರಿಷ್ಟಸ್ಯ ಪರಿಪೂರ್ಣತ್ವಮಿತಿ ದ್ಯೋತಯಿತುಮ್| ಏಕಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ಹಿ ರಾಕ್ಷಸೇ ದೃಷ್ಟೇ ರಿಷ್ಟಂ ಭವತ್ಯೇವ| ಜಾತೌ ವಾ ಬಹುವಚನಮ್| ಅನ್ಯಾಂಶ್ಚ ತದ್ವಿಧಾನ್-ರಾಕ್ಷಸಾದಿಪ್ರಕಾರಾನ್, ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ| ತಥಾ, ವಿಕೃತಾ-ದ್ರಷ್ಟುಂ ದುಃಶಕ್ಯಾ, ಆಕೃತಿರ್ಯಸ್ಯ-ರೂಪಸ್ಯ, ತದ್ರೂಪಂ ವ್ಯಾಕೃತಿ, ರಕ್ಷಃಪಿಶಾಚಾದಿವ್ಯತಿರಿಕ್ತಂ ತತ್ತತ್-ಅನೇಕಂ, ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ನಶ್ಯತಿ| ಯೋ ನರೋಽರುನ್ಧತೀಂ ಸಪ್ತರ್ಷೀಣಾಂ ಸಮೀಪಸ್ಥಾಂ ನ ಪಶ್ಯತಿ, ಸ ತಾಂ ಸಮಾಂ ನ ಪಶ್ಯತಿ-ಸ ತಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಮ್ರಿಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಪ್ತರ್ಷೀಣಾಂ ಸಮೀಪಸ್ಥಾಮಿತ್ಯರುನ್ಧತ್ಯಾ ವಿಶೇಷಣಂ ಸಪ್ತರ್ಷಿಸಮೀಪೇಽರುನ್ಧತ್ಯಾಃ ಸ್ಥಿತಿರ್ಭವತೀತಿ ವೇದಯತಿ| ತಥಾ ಚಾನ್ಯೈಃ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೈವೋಕ್ತಮ್| ಯಥಾ "ಅರುನ್ಧತೀಂ ಧ್ರುವಂ ಚೈವ ಸೋಮಚ್ಛಾಯಾಂ ಮಹಾಪಥಮ್| ಯೋ ನ ಪಶ್ಯೇನ್ನ ಪಶ್ಯೇತ್ಸ ನರಃ ಸಂವತ್ಸರಾತ್ಪರಮ್||" ಇತಿ| ತಥಾ, ಯೋ ಧ್ರುವಂ ನ ಪಶ್ಯತಿ, ತಥಾ ಆಕಾಶಗಙ್ಗಾಂ ಯೋ ನ ಪಶ್ಯತಿ, ಸ ತಾಂ ಸಮಾಂ ನ ಪಶ್ಯತಿ|

Adhikarana Sabdasya riShTam, gandhasya riShTam, rasasya riShTam, sparSasya riShTam, manasaH riShTam (34-38) · Śloka 38

ಇದನೀಮ್ ಶ್ರೋತ್ರೇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯ ವಿಕ್ರುತಿಮಾಚಿಖ್ಯಾಸುರಾಹ ಮೇಘತೋಯೌಘನಿರ್ಘೋಷವೀಣಾಪಣವವೇಣುಜಾನ್| ಶೃಣೋತ್ಯನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಯಃ ಶಬ್ದಾನಸತೋ ನ ಸತೋಽಪಿ ವಾ||೩೪|| ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ ಕರ್ಣೌ ಶೃಣುಯಾನ್ನ ಯೋ ಧುಕಧುಕಾಸ್ವನಮ್| ತದ್ವದ್ಗನ್ಧರಸಸ್ಪರ್ಶಾನ್ ಮನ್ಯತೇ ಯೋ ವಿಪರ್ಯಯಾತ್||೩೫|| ಸರ್ವಶೋ ವಾ ನ ಯೋ, ಯಶ್ಚ ದೀಪಗನ್ಧಂ ನ ಜಿಘ್ರತಿ| ವಿಧಿನಾ ಯಸ್ಯ ದೋಷಾಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾಯಾವಿಧಿನಾ ರಸಾಃ||೩೬|| ಯಃ ಪಾಂಸುನೇವ ಕೀರ್ಣಾಙ್ಗೋ ಯೋಽಙ್ಗೇ ಘಾತಂ ನ ವೇತ್ತಿ ವಾ| ಅನ್ತರೇಣ ತಪಸ್ತೀವ್ರಂ ಯೋಗಂ ವಾ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್||೩೭|| ಜಾನಾತ್ಯತೀನ್ದ್ರಿಯಂ ಯಶ್ಚ ತೇಷಾಂ ಮರಣಮಾದಿಶೇತ್| |೩೮|

ಮೇಘಾದಿಜಾನ್ ವೇಣುಪರ್ಯನ್ತಾನ್ ಶಬ್ದಾಂಸ್ತಥಾಽನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಶಬ್ದಾಂಸ್ತಥಾ ರೂಪಾನ್ಮಹತೋ ಯಃ ಪುರುಷೋಽಸತಃ-ಪರೈರನುಪಲಭ್ಯಮಾನಾನ್, ಶೃಣೋತಿ, ತಥಾ ಮೇಘಾದಿಜಾಂಸ್ತಥಾಽನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಯಃ ಶಬ್ದಾನ್ ಸತೋ-ವಿದ್ಯಮಾನಾನ್, ನ ಶೃಣೋತಿ, ತೇಷಾಂ ಮರಣಮಾದಿಶೇದಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಸ್ಯ ವಚನವಿಪರಿಣಾಮೇನಾತ್ರ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಯೋ ಧುಕಧುಕಾಶಬ್ದಂ ಕರ್ಣಾವಙ್ಗುಲೀಭಿರ್ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ ನ ಶೃಣುಯಾತ್| ತೈರ್ಮೇಘಾದಿಜೈಃ ಶಬ್ದೈಸ್ತುಲ್ಯಂ-ತದ್ವತ್| ಯಥಾ-ಮೇಘಾದಿಜಾನ್ ಶಬ್ದಾನ್ಯೋಽಸತಃ ಶೃಣೋತಿ ಸತಶ್ಚ ನ ಶೃಣೋತಿ, ತದ್ವದ್ಯೋ ಗನ್ಧರಸಸ್ಪರ್ಶಾನ್ ವಿಪರ್ಯಯಾತ್-ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ಮನ್ಯತೇ, ನ ಯಥಾವಸ್ತು- ಬಲಿ| ತತ್ರ ಗನ್ಧವಿಪರ್ಯಯೋ ಯಥಾ-ಸುಗನ್ಧಿ ದುರ್ಗನ್ಧಂ ಮನ್ಯತೇ| ರಸವಿಪರ್ಯಯೋ ಯಥಾ-ಮಧುರಮಮ್ಲಮಮ್ಲಂ ಮಧುರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಪರ್ಶವಿಪರ್ಯಯೋ ಯಥಾ ಮೃದುಸ್ಪರ್ಶಂ ಖರಸ್ಪರ್ಶಂ ಮನ್ಯತೇ| ಸರ್ವಸರ್ವಿಕಯಾ ಗನ್ಧಾದೀನ್ ವಾ ಯೋಽಪಿ ನ ಮನ್ಯತೇ, ಸೋಽಪಿ ನಶ್ಯತಿ| ತತ್ಕಾಲನಿರ್ವಾಣಸ್ಯ ದೀಪಸ್ಯ ಯೋ ಗನ್ಧಂ ನ ಜಿಘ್ರತಿ-ಘ್ರಾಣೇನ್ದ್ರಿಯೇಣ ನಾನುಭವತಿ| ವಿಧಿನಾ-ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಯುಕ್ತೇನ, ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ರಸಾ ಯಸ್ಯ ದೋಷಾಯ-ರೋಗಾಯ, ಅವಿಧಿನಾ-ಶಾಸ್ತ್ರವಿಶಿವ್ಯತಿಕ್ರಮೇಣ, ಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾಯ ಸ್ಯುಃ| ತಥಾ, ಯಃ ಪಾಂಸುನಾ-ರಜಸೇವ, ಕೀರ್ಣಾಙ್ಗೋ-ಧೂಲಿಧೂಸರಿತಶರೀರಃ| ಯಶ್ಚಾಙ್ಗೇ ಘಾತಂ-ಹತಿಂ, ನ ವೇತ್ತಿ| ತಪಸ್ತೀವ್ರಮನ್ತರೇಣ-ಉಗ್ರಂ ತಪೋ ವಿನಾ, ಯಃ ಪುರುಷೋಽತೀನ್ದ್ರಿಯಂ-ಇನ್ದ್ರಿಯೇಭ್ಯೋಽತಿಕ್ರಾನ್ತಂ ವೇತ್ತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮಗೋಚರಂ ಸ್ವರ್ಗಾದಿ ವೇತ್ತಿ, ತಥಾ ಯೋಗಂ ವಾ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮನ್ತರೇಣ ಯೋಽತೀನ್ದ್ರಿಯಂ ಜಾನಾತಿ| ತೇಷಾಂ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ, ಮರಣಮಾದಿಶೇತ್| ಯೋಗಃ-ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿನಿರೋಧಃ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕೋ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಂ ಸಮ್ಯಗುಪದೇಶಃ| ತಥಾ, ಅನ್ಯೋಽಪಿ ಯೋಗೋ-ರಸಾಯನಾದಿಃ| ಯುಜ್ಯತ ಇತಿ ಯೋಗೋ-ವಿಧಿವಿಶೇಷಃ| ಶಾಸ್ತ್ರೋದ್ದಿಷ್ಟರಸಾಯನಾಞ್ಜನಾದಿನಾಽಪಿ ಹ್ಯತೀನ್ದ್ರಿಯಂ ದೃಷ್ಯತೇ ದೂರವ್ಯವಹಿತಾದಿ|

Adhikarana svarasya riShTam (38-39) · Śloka 39

ಅಧುನಾ ಖರವಿಕೃತಿಮಾಹ | ಹೀನೋ ದೀನಃ ಸ್ವರೋಽವ್ಯಕ್ತೋ ಯಸ್ಯ ಸ್ಯಾದ್ಗದ್ಗದೋಽಪಿ ವಾ||೩೮|| ಸಹಸಾ ಯೋ ವಿಮುಹ್ಯೋದ್ವಾ ವಿವಕ್ಷುರ್ನ ಸ ಜೀವತಿ| |೩೯|

ಯಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸ್ವರಃ-ಶಬ್ದೋ, ನಿಮಿತ್ತಮನ್ತರೇಣ ಹಿನೋಽಥವಾ ದೀನೋ-ದೈನ್ಯಯುಕ್ತೋ, ಭವತಿ| ಅವ್ಯಕ್ತಃ-ಅಸ್ಫುಟೋ, ಯಸ್ಯ ಸ್ಯಾತ್| ಗದ್ಗದೋ-ಘರ್ಘರೋ, ವಾ ಯಸ್ಯ ಭವತಿ| ಯೋ ವಾ ವಿವಕ್ಷುಃ-ವಕ್ತುಮಿಚ್ಛನ್, ಕಾರಣಮನ್ತರೇಣ ವಿಮುಹ್ಯೇತ್-ವಕ್ತುಂ ನ ಶಕ್ನೋತಿ, ಸ ನ ಜೀವತಿ|

Adhikarana svarabalavarNarogavRuddhInAM riShTam (39-40) · Śloka 40

| ಸ್ವರಸ್ಯ ದುರ್ಬಲೀಭಾವಂ ಹಾನಿಂ ಚ ಬಲವರ್ಣಯೋಃ||೩೯|| ರೋಗವೃದ್ಧಿಮಯುಕ್ತ್ಯಾ ಚ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮರಣಮಾದಿಶೇತ್| |೪೦|

ಸ್ವರಸ್ಯ-ಶಬ್ದಸ್ಯ, ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಬಲವರ್ಣಯೋಶ್ಚ ಹಾನಿಮಯುಕ್ತ್ಯಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮರಣಮಾದಿಶೇತ್| ಚಶಬ್ದಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ರೋಗವೃದ್ಧಿಮಯುಕ್ತ್ಯಾ ಚ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನರಸ್ಯ ಮರಣಮಾದಿಶೇತ್| ಅಯುಕ್ತ್ಯಾ-ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತಮೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana BAShamANasya riShTam, SrotuH riShTam (40-41) · Śloka 41

| ಅಪಸ್ವರಂ ಭಾಷಮಾಣಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮರಣಮಾತ್ಮನಃ||೪೦|| ಶ್ರೋತಾರಂ ಚಾಸ್ಯ ಶಬ್ದಸ್ಯ ದೂರತಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್| |೪೧|

ಸ್ವಭಾವಸ್ವರಾದಪಗತಂ ಭ್ರಷ್ಟಂ-ಅಪಸ್ವರಂ,-ಹೀನಸ್ವರಂ ಕೃತ್ವಾ, ಯೋ ನರೋಽಹಂ ಮರಿಷ್ಯಾಮಿ ಮರಿಷ್ಯಾಮೀತ್ಯೇವಮಾತ್ಮನೋ ಮರಣಂ ಭಾಷತೇ ಪರಸ್ಯ, ತಂ ತಥಾಭೂತಂ ದೂರಾದೇವ ವರ್ಜಯೇತ್-ವೈದ್ಯೋ ನ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ತಥಾ, ಅಸ್ಯ ಶಬ್ದಸ್ಯ-ಅಹಂ ಮರಿಷ್ಯಾಮೀತ್ಯೇವಂಭೂತಸ್ಯ ಯೋನರಃ ಶ್ರೋತಾ, ತಮಪಿ ವೈದ್ಯೋ ದೂರತೋ ವರ್ಜಯೇತ್|

Adhikarana CAyAyAH riShTam (41-42) · Śloka 42

ಸ್ವರಾಶ್ರಯ ರಿಷ್ಟಮುಕ್ತ್ವಾ ಛಾಯಾಶ್ರಯಂ ರಿಷ್ಟಮಭೀಧಿತ್ಸುರಾಹ | ಸಂಸ್ಥಾನೇನ ಪ್ರಮಾಣೇನ ವರ್ಣೇನ ಪ್ರಭಯಾಽಪಿ ವಾ||೪೧|| ಛಾಯಾ ವಿವರ್ತತೇ ಯಸ್ಯ ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ ಪ್ರೇತ ಏವ ಸಃ| |೪೨|

ಸಂಸ್ಥಾನಂ-ಪ್ರತಿಪುರುಷಂ ವಿಲಕ್ಷಣಂ ಸಮವಿಷಮಂ ರೂಪಮ್, ಆಕೃತಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಯದಿ ಶರೀರಸ್ಯ ಸಮಂ ಸಂಸ್ಥಾನಂ ಭವತಿ, ಛಾಯಾ ತ್ವಸ್ಯ ವಿಷಮಾ ದೃಶ್ಯತೇ, ತದಾ ರಿಷ್ಟಮ್| ತಥಾ, ಯದಿ ಶರೀರಸ್ಯ ವಿಷಮಂ ಸಂಸ್ಥಾನಂ ಛಾಯಾ ತು ಸಮಾ ಭವತಿ, ತದಾ ರಿಷ್ಟಮ್| ತಥಾ, ಯದಿ ದೀರ್ಘಪ್ರಮಾಣಸ್ಯ ಸತೋ ಹ್ರಸ್ವಾ ಛಾಯಾ ಭವತಿ ಹ್ರಸ್ವಪ್ರಮಾಣಸ್ಯ ವಾ ದೀರ್ಘಾ ಭವತಿ, ತದಪಿ ರಿಷ್ಟಮ್| ಏವಂ ಸಂಸ್ಥಾನೇನ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಚ ಛಾಯಾವಿವೃತ್ತಿರ್ವೇದ್ಯಾ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ನಾಭಸೀ ಛಾಯಾ ಆಗ್ನೇಯ್ಯಾ ಛಾಯಾ ಯಾ ವರ್ಣತೋ ದೃಶ್ಯತೇ ಸಾ ವರ್ಣವಿವೃತ್ತಿಃ| ಏವಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾದಿಮಯೀಷು ಛಾಯಾಸು ವರ್ಣವಿವೃತ್ತಿರ್ಯೋಜ್ಯಾ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ಯಥಾಭೂತಾ ಪ್ರಭಾ ಸಾಽನ್ಯಥಾಭೂತಾ ಭವತಿ ಸಾ ಪ್ರಭಾವಿವೃತ್ತಿಃ| ಏವಂ ಸಂಸ್ಥಾನಾದ್ಯನ್ಯತಮೇನ ಯಸ್ಯ ಛಾಯಾ ವಿವರ್ತತೇ-ಅನ್ಯಥಾಭೂತಾಽನ್ಯಥಾ| ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ, ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ ಸ ಪುಮಾನ್ ಪ್ರೇತ ಏವ, ಕಿಂ ಪುನರ್ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾಯಾಂ ನ ಪ್ರೇತಃ ? ಇತಿ ಏವಕಾರೇಣ ರಿಷ್ಟಸ್ಯಾಸ್ಯಾವ್ಯಭಿಚಾರಿತ್ವಂ ಸೂಚಯತಿ| ಉತ್ಪನ್ನಶ್ಚೇನ್ನರಸ್ಯ ಛಾಯಾಯಾ ಅನ್ಯಥಾಭಾವಃ, ತದಾನೀಂ ಪುರುಷೋ ಯಮಸಾತ್ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮನ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana CAyAyA dvairUpyam (42-43) · Śloka 43

ಅಸ್ಯಾಶ್ಚ ಛಾಯಾಯಾ ದ್ವೈರೂಪ್ಯಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ | ಆತಪಾದರ್ಶತೋಯಾದೌ ಯಾ ಸಂಸ್ಥಾನಪ್ರಮಾಣತಃ||೪೨|| ಛಾಯಾಽಙ್ಗಾತ್ಸಮ್ಭವತ್ಯುಕ್ತಾ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯೇತಿ ಸಾ ಪುನಃ| ವರ್ಣಪ್ರಭಾಶ್ರಯಾ ಯಾ ತು ಸಾ ಛಾಯೈವ ಶರೀರಗಾ||೪೩||

ಯಾ ಶರೀರಾದಾತಪಾದರ್ಶತೋಯಘೃತಾದೌ ಶರೀರಸಂಸ್ಥಾನಪ್ರಮಾಣಾನುರೂಪಾ ಸಮ್ಭವತಿ ಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬಕರೂಪಾ, ಸಾ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ತಸ್ಯಾ ಹಿ ನ ವರ್ಣಪ್ರಭೇ ಆಶ್ರಯಃ| ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರ್ವರ್ಣಪ್ರಭೇ ಆಶ್ರಯಶ್ಚ್ಛಾಯಾಯಾಃ, ಸಾ ಶರೀರಗೈವ-ಶರೀರಸ್ಥೈವ, ಛಾಯಾ| ನ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾವಚ್ಛರೀರಾದನ್ಯತ್ರಾತಪಾದರ್ಶತೋಯಾದೌ ಕುತ್ರಚಿದಪಯಾತಿ ಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬಕರೂಪತಯಾ|

Adhikarana praticCAyAyA riShTam (44-45) · Śloka 45

ಭವೇದ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾ ಛಿನ್ನಾ ಭಿನ್ನಾಽಧಿಕಾಽಽಕುಲಾ| ವಿಶಿರಾ ದ್ವಿಶಿರಾ ಜಿಹ್ಮಾ ವಿಕೃತಾ ಯದಿ ವಾಽನ್ಯಥಾ||೪೪|| ತಂ ಸಮಾಪ್ತಾಯುಷಂ ವಿದ್ಯಾನ್ನ ಚೇಲ್ಲಕ್ಷ್ಯನಿಮಿತ್ತಜಾ| ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾಮಯೀ ಯಸ್ಯ ನ ಚಾಕ್ಷ್ಣೀಕ್ಷ್ಯೇತ ಕನ್ಯಕಾ||೪೫||

ಯಸ್ಯ ಪುಂಸಃ ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾ ಛಿನ್ನಾ-ದ್ವಿಧಾ, ದೃಶ್ಯತೇ| ಅಥವಾ ಭಿನ್ನಾಕಿಞ್ಚಿತ್ಸಚ್ಚಿದ್ರೇವ ಯಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯಾಧಿಕಾ ದೃಶ್ಯತೇ-ನ ಯಥಾ ಪ್ರಮಾಣಾ| ಯಸ್ಯ ವಾ ಆಕುಲಾ-ಚಲಸ್ವರೂಪಾ ಅನಿಶ್ಚಿತಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬಾ, ಭವತಿ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ವಿಶಿರಾ-ಶಿರೋರಹಿತಾ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ದ್ವಿಶಿರಾ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ಜಿಹ್ಮಾ-ಕುಟಿಲಾ| ವಿಕೃತೇತಿ ಉಕ್ತಪ್ರಕಾರಾದನ್ಯಥಾ ಅನ್ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಯಸ್ಯ ವಿಕೃತಾ ದೃಶ್ಯತೇ ಆತಾಪಾದರ್ಶತೋಯಾದೌ, ತಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಚ ಸರ್ವಮೇವ, ಸಮಾಪ್ತಾಯುಷಂ-ಕ್ಷೀಣಜೀವಿತಂ, ವಿದ್ಯಾತ್| ನ ಚೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಲಕ್ಷಯಿತುಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಮಾಣೈಃ ಶಕ್ಯಂ-ಲಕ್ಷ್ಯಮ್| ಶಕ್ಯಾರ್ಥೇ ಕೃತ್ಯಃ| ಲಕ್ಷ್ಯಂ ಚ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಚ, ತಸ್ಮಾತ್ತಥಾವಿಧಾನ್ನಿಮಿತ್ತಾದ್ವಿಕೃತಾಜ್ಜಾತಾ [ಪ್ರತಿ] ಚ್ಛಾಯಾ ಯದಿ ನ ಭವತಿ ತದಾ ರಿಷ್ಟಮ್, ನಾನ್ಯಥಾ| ಪ್ರತಿಚ್ಛಾಯಾಮಯೀ ಕನ್ಯಕಾ-ಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬಕುಮಾರಿಕೇತಿ ಯಾ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ, ಸಾಽಕ್ಷ್ಣಿ-ನೇತ್ರೇ, ಯಸ್ಯ ನೇಕ್ಷ್ಯೇತ-ನೋಪಲಭ್ಯೇತ, ತಂ ಸಮಾಪ್ತಾಯುಷಂ ವಿದ್ಯಾತ್|

Adhikarana KAdInAM mahABUtAnAM pa~jca CAyAH ,nABasI CAyA ,vAyavI CAyA ,AgneyI CAyA ,AmBasI CAyA, pArthivI CAyA (46-48) · Śloka 48

ಇದಾನೀಂ ಯಸ್ಯ ಮಹಾಭೂತಸ್ಯ ಯಾದೃಶೀ ಛಾಯಾ ಸ್ಯಾತ್, ತಾಂ ಕಥಯಿತುಮಾಹ ಖಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಛಾಯಾ ವಿವಿಧಲಕ್ಷಣಾಃ| ನಾಭಸೀ ನಿರ್ಮಲಾಽಽನೀಲಾ ಸಸ್ನೇಹಾ ಸಪ್ರಭೇವ ಚ||೪೬|| ವಾತಾದ್ರಜೋಽರುಣಾ ಶ್ಯಾವಾ ಭಸ್ಮರೂಕ್ಷಾ ಹತಪ್ರಭಾ| ವಿಶುದ್ಧರಕ್ತಾ ತ್ವಾಗ್ನೇಯೀ ದೀಪ್ತಾಭಾ ದರ್ಶನಪ್ರಿಯಾ||೪೭|| ಶುದ್ಧವೈದೂರ್ಯವಿಮಲಾ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಾ ತೋಯಜಾ ಸುಖಾ| ಸ್ಥಿರಾಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಘನಾ ಶುದ್ಧಾ ಶ್ಯಾಮಾ ಶ್ವೇತಾ ಚ ಪಾರ್ಥಿವೀ||೪೮||

ಖಾದೀನಾಂ ಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಪಞ್ಚ ಛಾಯಾ ಭವನ್ತಿ| ನನು, ಖಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚತ್ವಾಚ್ಛಾಯಾನಾಂ ಪಞ್ಚತ್ವಮರ್ಥಾಲ್ಲಬ್ಧಮೇವ| ತತ್ಕಿಂ ಪಞ್ಚಗ್ರಹಣೇನ ? ಅಸ್ತ್ವೇವೈತತ್| ಕಿನ್ತು ಯಥಾ ಖಾದಿಭ್ಯಃ ಪಞ್ಚಭ್ಯೋ ದ್ರವ್ಯಮೇಕಂ ಭೂತೋತ್ಕರ್ಷಾಪಕರ್ಷಭೇದಾಚ್ಚಾಸಙ್ಖ್ಯೇಯಂ ದ್ರವ್ಯಮ್, ತಥಾ ಛಾಯಾನಾಮಪ್ಯೇಕತ್ವಂ ಭೂತೋತ್ಕರ್ಷಾಪಕರ್ಷಭೇದಾಚ್ಚಾಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಮಾಶಙ್ಕ್ಯೇತ, ತದಾಶಙ್ಕಾನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಪಞ್ಚಗ್ರಹಣಮ್| ಪಞ್ಚೈವ ಛಾಯಾ ಭವನ್ತಿ, ನೋನಾಧಿಕಾ ಇತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಶ್ಚ್ಛಾಯಾಃ ? ವಿವಿಧಲಕ್ಷಣಾಃ,-ವಿವಿಧಂ ಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಯಾಸಾಂ ತಾ ಏವಮ್| ಆಕಾಶಜಾ ಛಾಯಾ ನಿರ್ಮಲಾ-ಶುದ್ಧಾ| ತಥಾ, ಆನೀಲಾ-ಈಷನ್ನೀಲಾ, ಇತ್ಯಾಕಾರಪ್ರಶ್ಲೇಷೋಽತ್ರ ವೇದ್ಯಃ| "ಶುದ್ಧವೈದೂರ್ಯವಿಮಲಾ" ಹಿ "ತೋಯಜಾ" (ಶ್ಲೋ.೪೮) ಇತಿ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ತಥಾ, ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಾ| ಸಪ್ರಭೇತ್ಯನೇನ ಶೋಭನತ್ವಮುಕ್ತಮ್| ಏತದೇವ ಸ್ಫುಟಯಿತುಮಿವಶಬ್ದಂ ತನ್ತ್ರಕೃತ್ಪ್ರಾಯುಙ್ಕ್ತ| ಅನ್ಯಥಾ ಛಾಯಾಪ್ರಭಯೋರ್ಭಿನ್ನವಿಷಯತ್ವಾದನುಪಪನ್ನಮೇತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್| ಭೇದಶ್ಚಾನಯೋರಧುನೈವ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ.೫೧)|ವಾತಾದ್ರಜೋರುಣಾದಿಯುಕ್ತಾ ಛಾಯಾ ಭವತಿ| ಆಗ್ನೇಯೀ ವಿಶುದ್ಧರಕ್ತವರ್ಣಾ, ದೀಪ್ತಾಭಾ, ತಥಾ ದರ್ಶನಂ ಪ್ರಿಯಂ ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಂವಿಧಾ, ಭವತಿ| ತೋಯಜಾ ಛಾಯಾ ನಿರ್ಮಲವೈದೂರ್ಯವಿಮಲಾ, ಸುಷ್ಠು ಸ್ನಿಗ್ಧಾ, ಸುಖಾ-ಸುಖಾವಹಾ| ಪಾರ್ಥಿವೀ ಛಾಯಾ ಸ್ಥಿರಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾ| ನನು, ಚ, ಅಗ್ನಿಜಲಭುವಾಂ ಸ್ವಯಂ ವರ್ಣಾದಿಯೋಗಾದಾಗ್ನೇಯ್ಯಾದಿಕಾನಾಂ ತದ್ವರ್ಣಕತ್ವಮುಪಪನ್ನಮ್| ನಭೋಮಾರುತಯೋಸ್ತು ಸ್ವಯಂ ವರ್ಣಾದ್ಯಯೋಗಾತ್ಕಥಂ ತಚ್ಛಾಯಾನಾಂ ವರ್ಣಾದಿಯೋಗೋ ಯುಜ್ಯೇತ ? ಇತಿ ಕೇಚಿತ್| ತಾನ್ ಬ್ರೂಮಹೇ| ಅಚಿನ್ತ್ಯತ್ವಾದ್ಧೇತುಫಲಸ್ಯಾದೋಷಃ| ತಥಾ ಹಿ,-ಮಧುರಾದಯೋ ರಸಾಃ ಕಾಲಾದಮೂರ್ತಾದ್ಭವನ್ತೋ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಯಥಾ, ತಥಾ ತಚ್ಛಾಯೇ ಅಪ್ಯೇತೇ ಭವಿಷ್ಯತಃ| ತತ್ರ ಯಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಕರ್ಮಾದಿಸಹಾಯಂ ನಭಶ್ಚ್ಛಾಯಾಮುತ್ಪಾದಯತಿ ತಸ್ಯ ನಾಭಸೀತಿ ಯುಜ್ಯತ ಏವ| ಏವಂ ವಾಯವ್ಯಾಮಪಿ ವಾಚ್ಯಮ್|

Adhikarana vAyavInAmanyAsAMcaguNAH (49) · Śloka 49

ಇದಾನೀಮಾಸಾಂ ಛಾಯಾನಾಂ ಗುಣನಿರ್ದೇಶಮಾಹ ವಾಯವೀ ರೋಗಮರಣಕ್ಲೇಶಾಯಾನ್ಯಾಃ ಸುಖೋದಯಾಃ| |೪೯|

ವಾಯವೀ ಛಾಯಾ ರೋಗಾದ್ಯರ್ಥಂ ಜಾಯತೇ| ಅನ್ಯಾಃ-ಶೇಷಾಶ್ಚತಸ್ರಃ, ಛಾಯಾಃ ಸುಖೋದಯಾಃ-ಸುಖಾವಹಾಃ|

Adhikarana praBAyAH saptavidhatvam (49-50) · Śloka 50

| ಪ್ರಭೋಕ್ತಾ ತೈಜಸೀ ಸರ್ವಾ, ಸಾ ತು ಸಪ್ತವಿಧಾ ಸ್ಮೃತಾ||೪೯|| ರಕ್ತಾ ಪೀತಾ ಸಿತಾ ಶ್ಯಾವಾ ಹರಿತಾ ಪಾಣ್ಡುರಾಽಸಿತಾ| |೫೦|

ಪ್ರಭಾ ಸರ್ವಾ-ಸಪ್ತಪ್ರಕಾರಾಽಪಿ, ತೈಜಸೀ-ಆಗ್ನೇಯೀ, ಉಕ್ತಾ-ತನ್ತ್ರಕೃದ್ಭಿಃ ಸ್ಮೃತಾ| ತದೇವ ಸಪ್ತವಿಧತ್ವಮಾಹ-ರಕ್ತೇತ್ಯಾದಿ|

Adhikarana praBANAM SuBASuBatvam (50-51) · Śloka 51

| ತಾಸಾಂ ಯಾಃ ಸ್ಯುರ್ವಿಕಾಸಿನ್ಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಶ್ಚ ವಿಮಲಾಶ್ಚ ಯಾಃ||೫೦|| ತಾಃ ಶುಭಾ, ಮಲಿನಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾಶ್ಚಾಶುಭೋದಯಾಃ| |೫೧|

ತಾಸಾಂ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಾಂ ಪ್ರಭಾಣಾಂ ಮಧ್ಯಾತ್, ಯಾಃ ಪ್ರಭಾ ವಿಕಾಸಿನ್ಯಃ-ಪ್ರಸೃತಾ ಇವ, ತಥಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವಿಮಲಾಶ್ಚ ಸ್ಯುಃ, ತಾಃ ಶುಭಾಃ-ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿಣ್ಯಃ| ಯಾಶ್ಚ ಮಲಿನಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾಸ್ತಾ ಅಶುಭೋದಯಾಃ-ಅಮಾಙ್ಗಲ್ಯಕಾರಿಣ್ಯಃ|

Adhikarana CAyApraBayorlakShaNam (51) · Śloka 51

ಛಾಯಾಪ್ರಭಯೋರನ್ಯತ್ವಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ | ವರ್ಣಮಾಕ್ರಾಮತಿ ಛಾಯಾ ಪ್ರಭಾ ವರ್ಣಪ್ರಕಾಶಿನೀ||೫೧||

ಛಾಯಾ ರಕ್ತಾದಿವರ್ಣಮಾಕ್ರಾಮತಿ-ಪರಿಭೂಯಾವತಿಷ್ಠತೇ| ಪ್ರಭಾ ತು ವರ್ಣಪ್ರಕಾಶಿನೀ-ವರ್ಣಂ ಪ್ರಕಾಶಯಿತುಂ ಶೀಲಮಸ್ಯಾಃ ಸಾ ವರ್ಣಪ್ರಕಾಶಿನೀ|

Adhikarana CAyApraBayorvyAptiH (52-53) · Śloka 53

ತಥೇದಮಪಿ ಛಾಯಾಪ್ರಭಯೋರನ್ಯತ್ವೇ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ ಆಸನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಛಾಯಾ ವಿಕೃಷ್ಟೇ ಭಾ ಪ್ರಕಾಶತೇ| ನಾಚ್ಛಾಯೋ ನಾಪ್ರಭಃ ಕಶ್ಚಿದ್ವಿಶೇಷಾಶ್ಚಿಹ್ನಯನ್ತಿ ತು||೫೨|| ನೃಣಾಂ ಶುಭಾಶುಭೋತ್ಪತ್ತಿಂ ಕಾಲೇ ಛಾಯಾಸಮಾಶ್ರಯಾಃ| |೫೩|

ನಿಕಟೇ ಛಾಯಾ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ಪ್ರಭಾ ಪುನರ್ವಿಕೃಷ್ಟೇ-ದೂರಪ್ರದೇಶೇ, ಪ್ರಕಾಶತೇ-ದೂರಾದವಭಾಸತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಥಾ-ಪಾಷಾಣಾದಿಪರಿಪೂರ್ಣಾನಾಮಪಿ ಪರ್ವತಾದಿಪ್ರದೇಶಾನಾಂ ದೂರಾದ್ವಿಲಕ್ಷಣೈವ ಕಾನ್ತಿಃ ಪ್ರಕಾಶತೇ| ಏವಂ ಛಾಯಾಪ್ರಭಯೋರನ್ಯತ್ವಂ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯ ತಯೋರೇವ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶಯತಿ- ಕಶ್ಚಿದಪಿ ಪುರುಷಶ್ಚ್ಛಾಯಾರಹಿತಃ ಪ್ರಭಾಹೀನಶ್ಚ ನಾಸ್ತಿ| ವಿಶೇಷಾಸ್ತು ನೃಣಾಂ ಶುಭಾಶುಭೋತ್ಪತ್ತಿಂ ಕಾಲೇ ವಿಶಿಷ್ಟೇ ಚಿಹ್ನಯನ್ತಿ-ವ್ಯಞ್ಜಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾ ವಿಶೇಷಾಃ ? ಛಾಯಾಸಮಾಶ್ರಯಾಃ-ಛಾಯಾಶ್ರಿತಾಃ|

Adhikarana ca~gkramato riShTam, hitamaSnataH riShTam, alpASinaH riShTam, bahvASinaH riShTam, kaPArtasya riShTam, SvAsocCvAsavataH riShTam, SirovikShepavataH riShTam, srutasvedasya riShTam, utthApyamAnasya riShTam, uttAnaSayAnasya riShTam, jiGRukShAvataH riShTam, ahAsyahAsinaH riShTam, uttarauShThalihataH riShTam, CAyABidravavataH riShTam, BiShagAdidveShavataH riShTam (53-61) · Śloka 61

| ನಿಕಷನ್ನಿವ ಯಃ ಪಾದೌ ಚ್ಯುತಾಂಸಃ ಪರಿಸರ್ಪತಿ||೫೩|| ಹೀಯತೇ ಬಲತಃ ಶಶ್ವದ್ಯೋಽನ್ನಮಶ್ನನ್ ಹಿತಂ ಬಹು| ಯೋಽಲ್ಪಾಶೀ ಬಹುವಿಣ್ಮೂತ್ರೋ ಬಹ್ವಾಶೀ ಚಾಲ್ಪಮೂತ್ರವಿಟ್||೫೪|| ಯೋ ವಾಽಲ್ಪಾಶೀ ಕಫೇನಾರ್ತೋ ದೀರ್ಘಂ ಶ್ವಸಿತಿ ಚೇಷ್ಟತೇ| ದೀರ್ಘಮುಚ್ಛ್ವಸ್ಯ ಯೋ ಹ್ರಸ್ವಂ ನಿಃಶ್ವಸ್ಯ ಪರಿತಾಮ್ಯತಿ||೫೫|| ಹ್ರಸ್ವಂ ಚ ಯಃ ಪ್ರಶ್ವಸಿತಿ ವ್ಯಾವಿದ್ಧಂ ಸ್ಪನ್ದತೇ ಭೃಶಮ್| ಶಿರೋ ವಿಕ್ಷಿಪತೇ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ಯೋಽಞ್ಚಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಪಾಣಿಕೌ||೫೬|| ಯೋ ಲಲಾಟಾತ್ಸ್ರುತಸ್ವೇದಃ ಶ್ಲಥಸನ್ಧಾನಬನ್ಧನಃ| ಉತ್ಥಾಪ್ಯಮಾನಃ ಸಮ್ಮುಹ್ಯೇದ್ಯೋ ಬಲೀ ದುರ್ಬಲೋಽಪಿ ವಾ||೫೭|| ಉತ್ತಾನ ಏವ ಸ್ವಪಿತಿ ಯಃ ಪಾದೌ ವಿಕರೋತಿ ಚ| ಶಯನಾಸನಕುಡ್ಯಾದೇರ್ಯೋಽಸದೇವ ಜಿಘೃಕ್ಷತಿ||೫೮|| ಆಹಾಸ್ಯಹಾಸೀ ಸಮ್ಮುಹ್ಯನ್ ಯೋ ಲೇಢಿ ದಶನಚ್ಛದೌ| ಉತ್ತರೌಷ್ಠಂ ಪರಿಲಿಹನ್ ಫೂತ್ಕಾರಾಂಶ್ಚ ಕರೋತಿ ಯಃ||೫೯|| ಯಮಭಿದ್ರವತಿ ಚ್ಛಾಯಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಪೀತಾಽರುಣಾಽಪಿ ವಾ| ಭಿಷಗ್ಭೇಷಜಪಾನಾನ್ನಗುರುಮಿತ್ರದ್ವಿಷಶ್ಚ ಯೇ||೬೦|| ವಶಗಾಃ ಸರ್ವ ಏವೈತೇ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಸಮವರ್ತಿನಃ| |೬೧|

ನಿಕಷನ್-ಘರ್ಷಯನ್ನಿವ, ಯಃ ಪಾದೌ ಚ್ಯುತಾಂಸಃ-ಸ್ರಸ್ತಾಂಸಃ ಸನ್, ಭೂಮೌ ಪರಿಸರ್ಪತಿ| ತಥಾ, ಯೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಶ್ಚ ತೇ ಸರ್ವೇ ಸಮವರ್ತಿನೋ ವಶಗಾ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್; ಅನ್ತದೀಪಕಾಲಙ್ಕಾರತ್ವಾದಸ್ಯ| ತಥಾ, ಯೋಽನ್ನಮಶ್ನನ್-ಭಕ್ತಂ ಭಕ್ಷಯನ್, ಬಲಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಹೀಯತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಮನ್ನಮ್ ? ಹಿತಂ-ಪಥ್ಯಮ್| ಬಹು-ಭೂರಿ| ಯೋಽಲ್ಪಾಶೀ ಬಹುವಿಣ್ಮೂತ್ರೋ ಯಶ್ಚ ಬಹ್ವಾಶೀ-ಬಹ್ವಶ್ನಾತಿ, ನಿತ್ಯಮಲ್ಪವಿಣ್ಮೂತ್ರಶ್ಚ| ಯಶ್ಚಾ(ಯೋ ವಾಽ)ಲ್ಪಾಶೀ ಕಫೇನಾರ್ತಃ-ಪೀಡಿತೋ, ದೀರ್ಘಂ ಶ್ವಸಿತಿ-ಬಹುಶ್ವಾಸಂ ಮುಞ್ಚತಿ| ತಥಾ, ಚೇಷ್ಟತೇ-ಪರಿಲುಠತಿ| ತಥಾ, ಯೋ ದೀರ್ಘಮುಚ್ಛ್ವಸ್ಯ-ಬಹೂರ್ಧ್ವಂ ಶ್ವಾಸಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ, ಅನನ್ತರಂ ಹ್ರಸ್ವಂ ನಿಃಶ್ವಸ್ಯ-ಅಲ್ಪಂ ಶ್ವಾಸಂ ಪ್ರತ್ಯಾವೃತ್ಯಾನ್ತಃಕೃತ್ವಾ, ಪರಿತಾಮ್ಯತಿ-ದುಃಖಾಯತೇ| ಯಶ್ಚ ಹ್ರಸ್ವಂ ಪ್ರಶ್ವಸಿತಿ| ವ್ಯಾವಿದ್ಧಂ-ವಿಷಮಂ ಕೃತ್ವಾ, ನಾಡೀಭಿಃ ಸ್ಪನ್ದತೇ ಭೃಶಂ-ಅತಿಶಯೇನ ಸ್ಫುರತಿ| ಯಃ ಪ್ರಪಾಣಿಕೌ-ಪಾಣ್ಯೋಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಭಾಗಸ್ಥಿತಾವವ ಯವವಿಶೇಷೌ, ಅಞ್ಚಯಿತ್ವಾ-ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ, ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಶಿರೋ-ಮೂರ್ಧಾನಂ ವಿಕ್ಷಿಪತೇ| ಯೋ ಲಲಾಟಾತ್-ಅಲಿಕಾತ್, ಸ್ರುತಸ್ವೇದಃ ಸನ್ ಶಿಥಿಲಸನ್ಧಿಬನ್ಧೋ ಭವತಿ| ಯ ಉತ್ಥಾಪ್ಯಮಾನೋ ಬಲೀ ದುರ್ಬಲೋ ವಾ ಸಮ್ಮುಹ್ಯೇತ್-ಮೋಹಮುಪೈತಿ| ಯ ಉತ್ತಾನ ಏವ-ಜಾತುಚಿತ್ಪಾರ್ಶ್ವೇ ನ, ಸ್ವಪಿತಿ| ಯಶ್ಚ ಪಾದೌ ವಿಕರೋತಿ-ವಿಕೃತಿ ನಯತಿ| ಯಃ ಶಯನಾದೇರಸತ್-ಅವಿದ್ಯಮಾನಮೇವ ವಸ್ತು, ಗ್ರಹೀತುಮಿಚ್ಛತಿ| ಯಃ ಅಹಾಸ್ಯೇ-ಹಾಸ್ಯವಿಷಯಾಭಾವೇಽಪಿ, ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಹಸನ್ ಸಮ್ಮುಹ್ಯನ್ ದಶನಚ್ಛದೌ ಲೇಢಿಜಿಹ್ವಯಾ ಪರಿಮೃಶತಿ| ಯಶ್ಚೋತ್ತರೌಷ್ಠಂ ಪರಿಲಿಹನ್ ಫೂತ್ಕಾರಾನ್-ನಾನಾವಿಧಾನ್ ಶಬ್ದಾನ್, ಕರೋತಿ| ಯಂ-ನರಂ, ಛಾಯಾಽಭಿದ್ರವತಿ-ಅಭಿಭವತಿ| ಕೀದೃಶೀ ? ಕೃಷ್ಣಾ ಪೀತಾಽರುಣಾಽಪಿ ವಾ| ಯೇ ಚ ಭಿಷಗಾದಿದ್ವಿಷಃ| ಏತೇ ಸರ್ವೇ ಸಮವರ್ತಿನೋ ವಶಗಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ| ಸಮಂವರ್ತತೇ ರಾಗದ್ವೇಷೌ ಹಿತ್ವಾ ಸಮವರ್ತೀ,-ಯಮಃ| ಸರ್ವ ಏವೇತ್ಯೇತತ್ "ನಿಕಷನ್ನಿವ ಯಃ ಪಾದೌ" ಇತ್ಯತ ಆರಭ್ಯ ಯಾವತ್ "ಭಿಷಗ್ಭೇಷಜಪಾನಾನ್ನಗುರುಮಿತ್ರದ್ವಿಷಶ್ಚ ಯೇ|" ಇತ್ಯೇತತ್ಪರ್ಯನ್ತಸ್ಯ ಗ್ರನ್ಥಸ್ಯ ಸಮ್ಬನ್ಧಾರ್ಥಮ್|

Adhikarana grIvAdisvedavataH riShTam (61-1) · Śloka 1

(ಗ್ರೀವಾಲಲಾಟಹೃದಯಂ ಯಸ್ಯ ಸ್ವಿದ್ಯತಿ ಶೀತಲಮ್||೬೧|| ಉಷ್ಣೋಽಪರಃ ಪ್ರದೇಶಶ್ಚ ಶರಣಂ ತಸ್ಯ ದೇವತಾಃ| ) |ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಜ್ವರಾದಿಷ್ವತಿಮಾತ್ರಯಾ| ಯಂ ವಿಶಂತಿ ವಿಶತ್ಯೇನಂ ಮೃತ್ಯುರ್ಜ್ವರಪುರಃಸರಃ]||೧||

(ಯಸ್ಯ ಗ್ರೀವಾದಿಕಂ ಶೀತಲಂ ಸತ್ ಸ್ವಿದ್ಯತಿ-ಸ್ವೇದಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ, ಅಪರಃ ಪ್ರದೇಶಶ್ಚೋಷ್ಣಃ, ತಸ್ಯ ಶರಣಂ-ರಕ್ಷಣಂ, ದೇವತಾ ನಾನ್ಯತ್|)

Adhikarana aNujyotyAdeH riShTam, medhAdiprAptavataH riShTam (62-64) · Śloka 64

| ಯೋಽಣುಜ್ಯೋತಿರನೇಕಾಗ್ರೋ ದುಃಚ್ಛಾಯೋ ದುರ್ಮನಾಃಸದಾ||೬೨|| ಬಲಿ ಬಲಿಭೃತೋ ಯಸ್ಯ ಪ್ರಣೀತಂ ನೋಪಭುಞ್ಜತೇ| ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಚ ಯೋ ಮೇಧಾಂ ಶೋಭಾಮುಪಚಯಂ ಶ್ರಿಯಮ್||೬೩|| ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯತೋ ವಾ ವಿಭ್ರಂಶಂ ಸ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಯಮಕ್ಷಯಮ್| |೬೪|

ಯಃ ಪುಮಾನಣುಜ್ಯೋತಿಃ-ಸ್ತೋಕದೃಕ್, ಕೇಚಿತ್ತ್ವಲ್ಪತೇಜಾ ಇತ್ಯಾಹುಃ| ತಥಾ, ಅನೇಕಾಗ್ರೋ-ವ್ಯಾಕುಲಚೇತಾಃ| ದುಃಚ್ಛಾಯೋ-ವಿವರ್ಣಚ್ಛಾಯೋ ನಿನ್ದಿತಕಾನ್ತಿರ್ವಾ| ದುರ್ಮನಾಃ ಸದಾ-ಸತತಮೇವ ಶೋಕಾಕ್ರಾನ್ತಮಾನಸಃ| ತಥಾ, ಯಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ಬಲಿಂ ಪ್ರಣೀತಂ-ತನ್ನಾಮೋದ್ದಿಶ್ಯ ಪ್ರದತ್ತಂ, ಬಲಿಭೃತೋ-ಬಲಿಭುಜೋ ವಾಯಸಾದಯೋ, ನೋಪಭುಞ್ಜತೇ-ನ ಖಾದನ್ತಿ, ಸ ಯಮಕ್ಷಯಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಬಲಿಭೃತ ಇತ್ಯತಿಶಯಾರ್ಥಮ್| ಕಿಲಕಾಕಾ ಅಪಿ ನಾದನ್ತಿ ಕಿಂ ಪುನರನ್ಯೇ ? ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಯೋ ನರೋ ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಮೇಧಾದಿಜನನರಸಾಯನಾದಿಕಾರಣಮನ್ತರೇಣ ಮೇಧಾದೀನ್ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಅತೋ ವಾ-ಮೇಧಾದಿಭ್ಯೋ, ಭ್ರಶಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಸೋಽನ್ತಕಗೃಹಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಶ್ರೀರತ್ರ ಘನಂ ರಾಜ್ಯಂ ವಾ| ಉಪಚಯಃ-ಶರೀರಪುಷ್ಟಿಃ|

Adhikarana guNadoShamayaprakRuteH riShTam (64-65) · Śloka 65

| ಗುಣದೋಷಮಯೀ ಯಸ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿತಸ್ಯ ವಾ||೬೪|| ಯಾತ್ಯನ್ಯಥಾತ್ವಂ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪಣ್ಮಾಸಾನ್ನ ಸ ಜೀವತಿ| |೬೫|

ಯಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಗುಣಮಯೀ-ಸತ್ವಾದಿಮಯೀ, ಪ್ರಕೃತಿರ್ದೋಷಮಯೀ-ವಾತಾದಿಮಯೀ, ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯಾತುರಸ್ಯ ವಾಽನ್ಯಥಾತ್ವಂ ಯಾತಿ-ಸ್ವಭಾವಂ ಹಿತ್ವಾ, ಸಷಣ್ಮಾಸಾನ್ನ ಜೀವತಿ|

Adhikarana BaktyAdinivartanavataH riShTam (65-66) · Śloka 66

| ಭಕ್ತಿಃ ಶೀಲಂ ಸ್ಮೃತಿಸ್ತ್ಯಾಗೋ ಬುದ್ಧಿರ್ಬಲಮಹೇತುಕಮ್||೬೫|| ಷಡೇತಾನಿ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ಷಡ್ಭಿರ್ಮಾಸೈರ್ಮರಿಷ್ಯತಃ| |೬೬|

ಷಡ್ಭಿರ್ಮಾಸೈರ್ಮರಿಷ್ಯತೋ ನರಸ್ಯ ಭಕ್ತ್ಯಾದೀನಿ ಷಟ್ ಅಹೇತುಕಂ-ಕಾರಣಮನ್ತರೇಣ, ನಿರ್ವರ್ತನ್ತೇ| ಅಹೇತುಕಮಿತಿ ನಿವರ್ತನಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣಮ್| ಷಡಿತಿ ನಿಯಮಾರ್ಥಮ್| ಯದಾ ಷಡಪಿ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ನೈಕೈಕಂ, ತದಾ ರಿಷ್ಟಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana mattavadgattyAdeH riShTam (66) · Śloka 66

| ಮತ್ತವದ್ಗತಿವಾಕ್ಕಮ್ಪಮೋಹಾ ಮಾಸಾನ್ಮರಿಷ್ಯತಃ||೬೬||

ಮಾಸೇನ ಮರಿಷ್ಯತೋ ಮತ್ತವತ್-ಮತ್ತಸ್ಯೇವ, ಗತಿವಾಕ್ಕಮ್ಪಮೋಹಾ ಭವನ್ತಿ|

Adhikarana keSotpATanapIDAj~jAnavataH riShTam, kaNThasya riShTam (67) · Śloka 67

ನಶ್ಯತ್ಯಜಾನನ್ ಷಡಹಾತ್ಕೇಶಲುಞ್ಚನವೇದನಾಮ್| ನ ಯಾತಿ ಯಸ್ಯ ಚಾಹಾರಃ ಕಣ್ಠಂ ಕಣ್ಠಾಮಯಾದೃತೇ||೬೭||

ಕಚೋತ್ಪಾಟನಪೀಡಾಮವಿನ್ದನ್ ಷಡಹಾನ್ನಶ್ಯತಿ| ಯಸ್ಯಾಹಾರಃ ಕಣ್ಠಾಮಯಂ ವಿನಾ ಕಣ್ಠಂ ನ ಯಾತಿ, ಸ ಚ ಷಡಹಾನ್ತರೇ ಮ್ರಿಯತೇ|

Adhikarana preShyANAM riShTam ,pretAkRuteH riShTam nidrAyAH riShTam (68) · Śloka 68

ಪ್ರೇಷ್ಯಾಃ ಪ್ರತೀಪತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ಪ್ರೇತಾಕೃತಿರುದೀರ್ಯತೇ| ಯಸ್ಯ ನಿದ್ರಾ ಭವೇನ್ನಿತ್ಯಾ ನೈವ ವಾ ನ ಸ ಜೀವತಿ||೬೮||

ಪ್ರೇಷ್ಯಾಃ-ಭೃತ್ಯಾಃ, ಯಸ್ಯ ಪ್ರತೀಪತಾಂ-ವೈಪರೀತ್ಯಂ, ಯಾನ್ತಿ, ಸ ನಶ್ಯತಿ| ಯಶ್ಚ ಪ್ರೇತಾಕಾರ ಉಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಸೋಽಪಿ ನ ಜೀವತಿ| ಯಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ನಿತ್ಯಂ-ಸತತಂ, ನಿದ್ರಾ ಭವತಿ, ಯಸ್ಯ ನೈವ ವಾ-ನ ಕದಾಚಿನ್ನಿದ್ರಾ ಭವತಿ, ಸೋಽಪಿ ನ ಜೀವತಿ|

Adhikarana vaktracaraNacakShuShAM riShTam (69) · Śloka 69

ವಕ್ತ್ರಮಾಪೂರ್ಯತೇಽಶ್ರೂಣಾಂ ಸ್ವಿದ್ಯತಶ್ವರಣೌ ಭೃಶಮ್| ಚಕ್ಷುಶ್ಚಾಕುಲತಾಂ ಯಾತಿ ಯಮರಾಜ್ಯಂ ಗಮಿಷ್ಯತಃ||೬೯||

ಯಸ್ಯ ನರಸ್ಯಾಶ್ರೂಣಾಂ-ಅಶ್ರುಸ್ರೋತಸಾಂ, ಮುಖಂ (ವಕ್ರಂ)- ದ್ವಾರಂ, ಆಪೂರ್ಯತೇ ಸ ನ ಜೀವತಿ| ಯಸ್ಯ ಚರಣೌ-ಭೃಶಂ-ಅತ್ಯರ್ಥಂ, ನಿರ್ನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಸ್ವಿದ್ಯತಃ ಸ ನ ಜೀವತಿ| ಚಕ್ಷುರಿತ್ಯಾದಿ| ಯಮರಾಜ್ಯಂ ಯಾಸ್ಯತೋ ನಯನಮಾಕುಲತ್ವಂ ಯಾತಿ|

Adhikarana BAvAnAM riShTam (70) · Śloka 70

ಯೈಃ ಪುರಾ ರಮತೇ ಭಾವೈರರತಿಸ್ತೈರ್ನ ಜೀವತಿ| |೭೦|

ಯೈರ್ಭಾವೈಃ-ಪದಾರ್ಥೈಃ, ಪುರಾ-ಪೂರ್ವಂ, ರಮತೇ-ಸುಖಾಯತೇ, ತೈಃ ಪದಾರ್ಥೈರ್ನ ರತಿರ್ಭವತಿ ಯಸ್ಯ, ಸ ನ ಜೀವತಿ|

Adhikarana sahasA vikArasya riShTam (70-71) · Śloka 71

| ಸಹಸಾ ಜಾಯತಿ ಯಸ್ಯ ವಿಕಾರಃ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಃ||೭೦|| ನಿವರ್ತತೇ ವಾ ಸಹಸಾ, ಸಹಸಾ ಸ ವಿನಶ್ಯತಿ| |೭೧|

ಯಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ವಿಕಾರೋ-ಜ್ವರಾದಿಃ, ಸಹಸಾ-ಕಾರಣಂ ವಿನಾ, ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಃ-ಸಕಲಲಿಙ್ಗೋಪೇತೋ, ಜಾಯತೇ| ಅಥವಾ ತಾದೃಶೋ ವಿಕಾರಃ ಸಹಸಾ-ಶೀಘ್ರಮೇವ, ನಿವರ್ತತೇ-ನಶ್ಯತಿ| ಸಃ-ಪುರುಷಃ, ಸಹಸಾ ಅಚಿರಾದೇವ, ವಿನಶ್ಯತಿ|

Adhikarana jvarasya riShTam (71-73) · Śloka 73

ಅಧುನಾ ಪ್ರತಿರೋಗಂ ರಿಷ್ಟಂ ವಕ್ತುಂ ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಜ್ವರಸ್ಯೈವ ತಾವದ್ವಿಕೃತಿಂ ಲಿಲಕ್ಷಯಿಷುರಾಹ | ಜ್ವರೋ ನಿಹನ್ತಿ ಬಲವಾನ್ ಗಮ್ಭೀರೋ ದೈರ್ಘರಾತ್ರಿಕಃ||೭೧|| ಸಪ್ರಲಾಪಭ್ರಮಶ್ವಾಸಃ ಕ್ಷೀಣಂ ಶೂನಂ ಹತಾನಲಮ್| ಅಕ್ಷಾಮಂ ಸಕ್ತವಚನಂ ರಕ್ತಾಕ್ಷಂ ಹೃದಿ ಶೂಲಿನಮ್||೭೨|| ಸಶುಷ್ಕಕಾಸಃ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಯೋಽಪರಾಹ್ಣೇಽಪಿ ವಾ ಭವೇತ್| ಬಲಮಾಂಸವಿಹೀನಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಸಸಮನ್ವಿತಃ||೭೩||

ಜ್ವರೋ ಬಲವಾನಿತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಃ ಕ್ಷೀಣಾದಿಲಕ್ಷಣಂ ಪುರುಷಂ ಹನ್ತಿ| ಬಲವಾನ್-ಹೇತ್ವಾದಿಭಿರ್ಬಲವದ್ಭಿರ್ಯುತಃ| ಗಮ್ಭೀರಃ-ಅಶೇಷಧಾತ್ವನ್ತರ್ಗತಃ| ದೈರ್ಘರಾತ್ರಿಕೋ-ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧೀ, ಅನ್ಯೇ ತು ರಾತ್ರಿಜಾಗರಕಾರೀತ್ಯಾಹುಃ| ದೀರ್ಘಾ ಹಿ ಜಾಗ್ರತೋ ರಾತ್ರಿಃ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್-"ದೀರ್ಘಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ಯೋಜನಮ್|" ಇತಿ| ತಥಾ, ಪ್ರಲಾಪಾದಿಯುಕ್ತಃ| ಕೀದೃಶಮಾತುರಮ್ ? ಕ್ಷೀಣಂ-ಧಾತುಕ್ಷಯಯುಕ್ತಮ್| ತಥಾ, ಅಕ್ಷಾಮಂ-ಸಬಲಮ್, ಗ್ಲಾನೋ ನ ಭವತ್ಯಥ ಚ ಸಕ್ತವಚನಃ, ತಮಕ್ಷಾಮಂ ಸಕ್ತವಚನಮ್| ತಥಾ, ರಕ್ತನೇತ್ರಂ ಹೃದಯಶೂಲಾನ್ವಿತಮ್ ಹನ್ತೀತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಯಶ್ಚ ಜ್ವರಃ ಸಶೂಷ್ಕಕಾಸಃ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇಽಥವಾಽಪರಾಹ್ಣೇ ಭವೇತ್ಸ ದ್ವಿವಿಧೋಽಪಿ ಹನ್ತಿ| ತಥಾ ಯಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಸಸಮನ್ವಿತೋ ಜ್ವರೋ ಬಲಮಾಂಸವಿಹೀನಸ್ಯ ಪುಂಸಃ ಸ್ಯಾತ್, ಸ ತಂ ನಿಹನ್ತಿ| ಇತಿ ರಿಷ್ಟತ್ರಯಮೇತತ್| ನನು ಚ, "ಹೇತುಭಿರ್ಬಲಿಭಿರ್ಯುಕ್ತೋ ಬಹುಭಿರ್ಬಹುಲಕ್ಷಣಃ| ಜ್ವರಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ತಕೃದ್ಯಶ್ಚ ಶೀಘ್ರಮಿನ್ದ್ರಿಯನಾಶನಃ||" (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೩/೪೯) ಇತ್ಯೇಷ ಜ್ವರಸ್ಯ ರಿಷ್ಟಪ್ರಕಾರಃ ಕಸ್ಮಾನ್ನೋಕ್ತಃ ? ಉಚ್ಯತೇ| ಉಕ್ತಪ್ರಾಯ ಏವಾಯಂ ಬಲವಾನಿತಿ ವಚನಾತ್|

Adhikarana raktapittasya riShTam (74-76) · Śloka 76

ರಕ್ತಪಿತ್ತವಿಕೃತಿಲಕ್ಷಣಂ ರಿಷ್ಟಮಧಿಕೃತ್ಯಾಹ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಭೃಶಂ ರಕ್ತಂ ಕೃಷ್ಣಮಿನ್ದ್ರಧನುಷ್ಪ್ರಭಮ್| ತಾಮ್ರಹಾರಿದ್ರಹರಿತಂ ರೂಪಂ ರಕ್ತಂ ಪ್ರದರ್ಶಯೇತ್||೭೪|| ರೋಮಕೂಪಪ್ರವಿಸೃತಂ ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಹೃದಯೇ ಸಜತ್| ವಾಸಸೋಽರಞ್ಜನಂ ಪೂತಿ ವೇಗವಚ್ಚಾತಿ ಭೂರಿ ಚ||೭೫|| ವೃದ್ಧಂ ಪಾಣ್ಡುಜ್ವರಚ್ಚರ್ದಿಕಾಸಶೋಫಾತಿಸಾರಿಣಮ್| |೭೬|

ರಕ್ತಪಿತ್ತಮೀದೃಗ್ರೂಪಂ ಕರ್ತೃಭೂತಂ ನರಂ ಹನ್ತಿ| ಕೀದೃಕ್ ? ಭೃಶಂ-ಅತ್ಯರ್ಥಂ, ರಕ್ತಂ-ಲೋಹಿತಮ್| ತಥಾ, ಅತಿಕೃಷ್ಣಮ್| ಭೃಶಶಬ್ದೋ ಹಿ ದ್ವಯೋರಪಿ ಯುಜ್ಯತೇ| ತಥಾ, ಇನ್ದ್ರಧನುಷಪ್ರಭಂ-ನಾನಾವರ್ಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಲೇದೃಶೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ರಸಮೇದೋಮಜ್ಜಾದಿಮಿಶ್ರಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಯ ಸ್ರವಣಾನ್ನಾನಾವರ್ಣತ್ವಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಯಚ್ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಕರ್ತೃಭೂತಂ ತಾಮ್ರಹಾರಿದ್ರಹರಿತಂ ರಕ್ತಂ ಚ ರೂಪಂ ದೃಶ್ಯಮಾಕಾಶಂ ವಾ ಪ್ರದರ್ಶಯೇತ್, ತನ್ನಿಹನ್ತಿ| ಯಚ್ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ವಿನಾಽಪಿ ವರ್ಣೈ ರೋಮಕೂಪೇಭ್ಯಃ ಸಮಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ವಿಸೃತಂ-ಯಾತಂ ಪ್ರವೃತ್ತಮ್, ತಚ್ಚ ನಿಹನ್ತಿ| ತಥಾ, ಕಣ್ಠೇ ಮುಖೇ ಹೃದಯೇ ಚ ತುಲ್ಯಕಾಲಂ ಸಜತ್-ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಯತ್ ಸಾನುಷಙ್ಗಮ್, ತಚ್ಚ ಹನ್ತಿ| ವಾಸಸೋಽರಞ್ಜನಮಿತಿ ವಾಸಸಃ ಅರಞ್ಜನಮಿತ್ಯಕಾರಪ್ರಶ್ಲೇಷೋಽತ್ರ ಬೋಧ್ಯಃ| ವಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಹಿ ಜೀವಶೋಣಿತಂ ಶುದ್ಧಶೋಣಿತರೂಪತ್ವಾನ್ನ ರಞ್ಜಕಮ್| ಅತಸ್ತೇನ ರಕ್ತಂ ವಸ್ತ್ರಂ ಸಮನನ್ತರಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಂ ಶುದ್ಧಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ, ನ ರಾಗಯುಕ್ತಮ್| ತಥಾ ಹ್ಯಸ್ಮಿನ್ ವ್ಯಾಧೌ ರಕ್ತಪಿತಾಭ್ಯಾಂ ಪರಸ್ಪರಮವಿಭಾಗಾಪನ್ನತ್ವಾದ್ವಸ್ತ್ರಸ್ಯ ರಞ್ಜನಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮ್| ರಕ್ತೇನ ಹಿ ಪಿತ್ತಸಹಿತೇನ ವಸ್ತ್ರಂ ರಜ್ಯತೇ, ನ ಚ ತದ್ಧೌತಂ ಶುದ್ಧಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಕ. ಅ. ೩/೩೪)- "ಶುಕ್ಲಂವಾ ಭಾವಿತಂ ವಸ್ತ್ರಮಾವಾನಂ ಕೋಷ್ಣವಾರಿಣಾ| ಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಂ ವಿವರ್ಣ ಸ್ಯಾತ್ಪಿತ್ತೇ, ಶುದ್ಧಂ ತು ಶೋಣಿತೇ||" ಇತಿ| ತಥಾ, ಪೂತಿ-ದುರ್ಗನ್ಧಿ, ತದ್ಧಿ ಧಾತೂನುಪಕ್ಲೇದಯತಿ, ಉಪಕ್ಲಿನ್ನಾನಾಂ ಧಾತೂನಾಮತ್ಯರ್ಥಂ ದುಷ್ಟತಾ, ಇತಿ ನಿಹನ್ತ್ಯೇವ| ತಥಾ, [ಅತಿ] ವೇಗವತ್-ವೇಗೇನ ನಿರ್ಗತ್ಯ ರುದ್ಧಂ ಪುನರ್ವೇಗೇನ ಪ್ರವರ್ತತ ಇತಿ| ತಥಾ, ಭೂರಿ-ಪ್ರಭೂತಮ್| ಏವಂವಿಧಂ ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ನಿಹನ್ತಿ| ವೃದ್ಧಂ-ಉದ್ರಿಕ್ತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಸತ್, ಪಾಣ್ಡ್ವಾದಿಯುತಂ ನರಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana kAsaSvAsayoH riShTam (76) · Śloka 76

| ಕಾಸಶ್ವಾಸೌ ಜ್ವರಚ್ಛರ್ದಿತೃಷ್ಣಾತೀಸಾರಶೋಫಿನಮ್||೭೬||

ಕಾಸಶ್ವಾಸೌ ಜ್ವರಾದಿಪಞ್ಚವಿಧೋಪದ್ರವೋಪೇತಂ ನಿಹತ ಇತಿ ವಚನವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|

Adhikarana rAjayakShmaNaH riShTam (77) · Śloka 77

ಯಕ್ಷ್ಮಾ ಪಾರ್ಶ್ವರುಜಾನಾಹರಕ್ತಚ್ಛರ್ದ್ಯಂಸತಾಪಿನಮ್| |೭೭|

ಯಕ್ಷ್ಮಾ-ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ, ಪಾರ್ಶ್ವರುಜಾದಿಯುತಂ ನರಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana CardeH riShTam (77-78) · Śloka 78

| ಛರ್ದಿರ್ವೇಗವತೀ ಮೂತ್ರಶಕೃದ್ಗನ್ಧಿಃ ಸಚನ್ದ್ರಿಕಾ||೭೭|| ಸಾಸ್ರವಿಟ್ಪೂಯರುಕ್ಕಾಸಶ್ವಾಸವತ್ಯನುಷಙ್ಗಿಣೀ| |೭೮|

ಛರ್ದಿರ್ಹನ್ತಿ,| ಕೀದೃಕ್ ? ವೇಗವತೀ,-ಮಹತಾ ವೇಗೇನ ಪ್ರವರ್ತಮಾನಾ| ತಥಾ, ಮೂತ್ರಶಕೃತೋರಿವ ಗನ್ಧೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ, "ಉಪಮಾನಾಚ್ಚ" ಇತಿ ಗನ್ಧಸ್ಯೇದಾದೇಶಃ| ತಥಾ, ಸಚನ್ದ್ರಿಕಾ-ಜಲತೈಲಬಿನ್ದುಸಂಸ್ಥಾನಾ ಚನ್ದ್ರಿಕೋಚ್ಯತೇ| ತಥಾ, ಸಹಾಸ್ರೇಣ ವರ್ತತೇ ವಿಟ್ ಸಾಸ್ರವಿಟ್| ಸಾಸ್ರವಿಟ್ ಚ ಪೂಯಶ್ಚ ರುಕ್ ಚ ಕಾಸಶ್ಚ ಶ್ವಾಸಶ್ಚ, ತೇ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ಯಸ್ಯಾಂ ಸೈವಮ್| ತಥಾ, ಆನುಷಙ್ಗಿಣೀ-ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುವರ್ತಿನೀ|

Adhikarana tRuShNAyAH riShTam (78) · Śloka 78

| ತೃಷ್ಣಾಽನ್ಯಾರೋಗಕ್ಷಪಿತಂ ಬಹಿರ್ಜಿಹ್ವಂ ವಿಚೇತನಮ್||೭೮||

ತೃಷ್ಣೇದೃಶಂ ನರಂ ಹನ್ತಿ| ಕೀದೃಶಮ್ ? ಅಪರರೋಗೇಣ ಕ್ಷಪಿತಂ-ಕರ್ಷಿತಮ್| ಬಹಿರ್ಜಿಹ್ವಂ-ಬಾಹ್ಯತೋ ಜಿಹ್ವಾಂ ನಿಃಸಾರಯನ್ತಮ್| ತಥಾ, ವಿಚೇತನಮ್| ಏತತ್ಸಮುದಿತಂ ರಿಷ್ಟಲಕ್ಷಣಮ್|

Adhikarana madAtyayasya riShTam (79) · Śloka 79

ಮದಾತ್ಯಯೋಽತಿಶೀತಾರ್ತಂ ಕ್ಷೀಣಂ ತೈಲಪ್ರಭಾನನಮ್| |೭೯|

ಮದಾತ್ಯಯೋಽತಿಶಯೇನ ಶೀತಪೀಡಿತಂ ಕ್ಷೀಣಂ ತೈಲಪ್ರಭಮುಖಂ ಚ ನರಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana arSasAM riShTam (79-80) · Śloka 80

| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಪಾಣಿಪನ್ನಾಭಿಗುದಮುಷ್ಕಾಸ್ಯಶೋಫಿನಮ್||೭೯|| ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಾಙ್ಗರುಜಾಛರ್ದಿಪಾಯುಪಾಕಜ್ವರಾತುರಮ್| |೮೦|

ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಪಾಣ್ಯಾದಿಶೋಫಯುತಂ ಹೃದ್ರುಜಾದ್ಯಾತುರಂ ನರಂ ಘ್ನನ್ತಿ, ಇತಿ ವಚನವಿಪಿರಿಣಾಮೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಹೃದಾದೀನಾಂ ರುಜಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಾಙ್ಗರುಜಾ ಚ ಛರ್ದಿಶ್ಚ ಪಾಯುಪಾಕಶ್ಚ ಜ್ವರಶ್ಚ ತೈರಾತುರಂ-ಪೀಡಿತಮ್|

Adhikarana atIsArasya riShTam (80-84) · Śloka 84

ಅತೀಸಾರವಿಕೃತಿಮಾಹ | ಅತೀಸಾರೋ ಯಕೃತ್ಪಿಣ್ಡಮಾಂಸಧಾವನಮೇಚಕೈಃ||೮೦|| ತುಲ್ಯಸ್ತೈಲಘೃತಕ್ಷೀರದಧಿಮಜ್ಜವಸಾಸವೈಃ| ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಮಷೀಪೂಯವೇಸವಾರಾಮ್ಬುಮಾಕ್ಷಿಕೈಃ||೮೧|| ಅತಿರಕ್ತಾಸಿತಸ್ನಿಗ್ಧಪೂತ್ಯಚ್ಛಘನವೇದನಃ| ಕರ್ಬುರಃ ಪ್ರಸ್ರವನ್ ಧಾತೂನ್ ನಿಷ್ಪುರೀಷೋಽಥವಾಽತಿವಿಟ್||೮೨|| ತನ್ತುಮಾನ್ ಮಕ್ಷಿಕಾಕ್ರಾನ್ತೋ ರಾಜೀಮಾಂಶ್ಚನ್ದ್ರಕೈರ್ಯುತಃ| ಶೀರ್ಣಪಾಯುವಲಿಂ ಮುಕ್ತನಾಲಂ ಪರ್ವಾಸ್ಥಿಶೂಲಿನಮ್||೮೩|| ಸ್ರಸ್ತಪಾಯುಂ ಬಲಕ್ಷೀಣಮನ್ನಮೇವೋಪವೇಶಯನ್| ಸತೃಟ್ಶ್ವಾಸಜ್ವರಚ್ಚರ್ದಿದಾಹಾನಾಹಪ್ರವಾಹಿಕಃ||೮೪||

ಅತೀಸಾರೋ ಯಕೃತ್ಪಿಣ್ಡಾದಿಭಿರ್ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ತೈಸ್ತುಲ್ಯೋ ಹನ್ತಿ| ಮೇಚಕೋ-ನೀಲವರ್ಣಃ| ಅತಿರಕ್ತಾಸಿತಸ್ನಿಗ್ಧಪೂತ್ಯಚ್ಛಶ್ಚಾಸೌ ಘನವೇದನಶ್ಚ, ಇತಿ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ| ಕರ್ಬುರೋ-ನಾನಾವರ್ಣಃ| ಕಸ್ಮಾತ್ಪುನರನೇಕವರ್ಣಃ ? ಯಸ್ಮಾದ್ಧಾತೂನ್-ರಕ್ತಮಾಂಸಾದೀನ್ ಸ್ರವತಿ, ಅತ ಏವಾಹ-ಧಾತುನ್ ಪ್ರಸ್ರವನ್| ಲಕ್ಷಣೇಽತ್ರ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯಃ, ಧಾತುಪ್ರಸ್ರವಣೇನ ಹಿ ಹೇತುನಾ ನಾನಾವರ್ಣತ್ವಂ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ತಥಾ, ನಿಷ್ಪುರೀಷಃ-ಪುರೀಷರಹಿತಃ| ಅಥವಾ, ಅತಿವಿಟ್-ಬಹುಪುರೀಷಃ| ತಥಾ, ತನ್ತುಮಾನ್ ಮಕ್ಷಿಕಾಕ್ರಾನ್ತೋ ರಾಜೀಮಾಂಶ್ಚನ್ದ್ರಕೈರ್ಯುತಶ್ಚ| ಈದೃಶೋಽತೀಸಾರೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ನರಂ ಹನ್ತಿ| ಶೀರ್ಣಾ ಗುದವಲಯೋ ಯಸ್ಯ ತಮ್| [ತಥಾ,] ಮುಕ್ತೋ ನಾಲೋ-ನಾಲಕ ಇವ, ಯಸ್ಯ ತಂ ಮುಕ್ತನಾಲಂ,-ಮುಕ್ತಬನ್ಧನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಪರ್ವಾಸ್ಥಿಶೂಲೋ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ತಮ್| ತಥಾ, ಸ್ರಸ್ತಪಾಯುಂ-ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯುತಗುದಮ್| ತಥಾ, ಬಲೇನ ಕ್ಷೀಣಮ್| ಪುನಃ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದತೀಸಾರೋ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ| ಅನ್ನಮೇವಾಪಕ್ವಮುಪವೇಶ್ಯನ್ ಸಹ ತೃಡಾದಿಭಿಃ ಸಪ್ತಭಿರುಪದ್ರವೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಿಶೇಷಣಮಾತುರಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana aSmaryAH riShTam (85) · Śloka 85

ಅಶ್ಮರೀ ಶೂನವೃಷಣಂ ಬದ್ಧಮೂತ್ರಂ ರೂಜಾರ್ದಿತಮ್| |೮೫|

ಅಶ್ಮರೀ ಶೂನವೃಷಣಾದಿಯುಕ್ತಂ ನರಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana pramehasya riShTam (85) · Śloka 85

| ಮೇಹಸ್ತೃಡ್ದಾಹಪಿಟಿಕಾಮಾಂಸಕೋಥಾತಿಸಾರಿಣಮ್||೮೫||

ಮೇಹಃ-ಪ್ರಮೇಹಃ, ತೃಡಾದ್ಯುಪದ್ರವಯುಕ್ತಂ ನರಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana piTikAyAH riShTam (86-87) · Śloka 87

ಪಿಟಿಕಾ ಮರ್ಮಹೃತ್ಪೃಷ್ಠಸ್ತನಾಂಸಗುದಮೂರ್ದ್ಧಗಾಃ| ಪರ್ವಪಾದಕರಸ್ಥಾ ವಾ ಮನ್ದೋತ್ಸಾಹಂ ಪ್ರಮೇಹಿಣಮ್||೮೬|| ಸರ್ವಂ ಚ ಮಾಂಸಸಙ್ಕೋಥದಾಹತೃಷ್ಣಾಮದಜ್ವರೈಃ| ವಿಸರ್ಪಮರ್ಮಸಂರೋಧಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಭ್ರಮಕ್ಲಮೈಃ||೮೭||

ಪಿಟಿಕಾ ಮರ್ಮಾದಿಗಾ ಅಥವಾ ಪರ್ವಾದಿಸ್ಥಾ ಮನ್ದೋತ್ಸಾಹಂ ಪ್ರಮೇಹಾತುರಂ ಘ್ನನ್ತಿ| ಸರ್ವಂ ಚ ನರಂ ಮಾಂಸಸಙ್ಕೋಥಾದಿಭಿಃ ಕ್ಲಮಾನ್ತೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪಿಟಿಕಾ ಘ್ನನ್ತಿ|

Adhikarana gulmasya riShTam (88-89) · Śloka 89

ಗುಲ್ಮಃ ಪೃಥುಪರೀಣಾಹೋ ಘನಃ ಕೂರ್ಮ ಇವೋನ್ನತಃ| ಸಿರಾನದ್ಧೋ ಜ್ವರಚ್ಛರ್ದಿಹಿಧ್ಮಾಧ್ಮಾನರುಜಾನ್ವಿತಃ||೮೮|| ಕಾಸಪೀನಸಹೃಲ್ಲಾಸಶ್ವಾಸಾತೀಸಾರಶೋಫವಾನ್| |೮೯|

ಗುಲ್ಮಃ ಪೃಥುಪರೀಣಾಹೋ ಯಾವಚ್ಛೋಫವಾನ್ ಹನ್ತಿ ನರಮ್|

Adhikarana udarasya riShTam (89-91) · Śloka 91

ಇದಾನೀಮುದರವ್ಯಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ರಿಷ್ಟಮಾಹ | ವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗ್ರಹಶ್ವಾಸಶೋಫಹಿಧ್ಮಾಜ್ವರಭ್ರಮೈಃ||೮೯|| ಮೂರ್ಚ್ಚಾಚ್ಚರ್ದ್ಯತಿಸಾರೈಶ್ಚ ಜಠರಂ ಹನ್ತಿ ದುರ್ಬಲಮ್| ಶೂನಾಕ್ಷಂ ಕುಟಿಲೋಪಸ್ಥಮುಪಕ್ಲಿನ್ನತನುತ್ವಚಮ್||೯೦|| ವಿರೇಚನಹೃತಾನಾಹಮಾನಹ್ಯನ್ತಂ ಪುನಃ ಪುನಃ| |೯೧|

ವಿಣ್ಮೂತ್ರಾದಿಭಿರತೀಸಾರಾನ್ತೈರುಪದ್ರವೈರ್ಹೇತುಭೂತೈರ್ಜಠರಂ ಚ ಕರ್ತೃಭೂತಮಾತುರಂ ಹನ್ತಿ| ಕೀದೃಶಮ್ ? ದುರ್ಬಲಂ-ಹೀನಬಲಮ್| ತಥಾ, ಶೂನೇ ಅಕ್ಷಿಣೀ ಯಸ್ಯ ತಮ್| "ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಸಕ್ಥ್ಯಕ್ಷ್ಣೋಃ" ಇತಿ ಷಚ್| [ ತಥಾ ] ಕುಟಿಲ ಉಪಸ್ಥೋ-ಬಸ್ತಿಮೇಢ್ರವೃಷಣಾದಿರೂಪೋ, ಯಸ್ಯ ತಮ್| ತಥಾ, ಉಪಕ್ಲಿನ್ನೇ ದೇಹತ್ವಚೌ ಯಸ್ಯ ತಮ್| [ ತಥಾ, ] ವಿರೇಚನೇನ ಹೃತ ಆನಾಹೋ ಯಸ್ಯ ತಮಪಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುರಾನಹ್ಯನ್ತಮ್|

Adhikarana pANDurogasya riShTam (91) · Śloka 91

ಪಾಣ್ಡುರೋಗರಿಷ್ಟಮಾಹ | ಪಾಣ್ಡುರೋಗಃ ಶ್ವಯಥುಮಾನ್ ಪೀತಾಕ್ಷಿನಖದರ್ಶನಮ್||೯೧||

ಪಾಣ್ಡುರೋಗಃ ಶ್ವಯಥುಯುತಃ ಪೀತಾಕ್ಷಿನಖದರ್ಶನಮಾತುರಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana SoPasya riShTam (92-93) · Śloka 93

ಶೋಫರಿಷ್ಟಂ ಬ್ರೂತೇ ತನ್ದ್ರಾದಾಹಾರುಚಿಚ್ಛರ್ದಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಧ್ಮಾನಾತಿ ಸಾರವಾನ್| ಅನೇಕೋಪದ್ರವಯುತಃ ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಸೃತೋ ನರಮ್||೯೨|| ನಾರೀಂ ಶೋಫೋ ಮುಖಾದ್ಧನ್ತಿ ಕುಕ್ಷಿಗುಹ್ಯಾದುಭಾವಪಿ| ರಾಜೀಚಿತಃ ಸ್ರವಂಶ್ಛರ್ದಿ ಜ್ವರಶ್ವಾಸಾತಿ ಸಾರಿಣಮ್||೯೩||

ತನ್ದ್ರಾದಿಯುಕ್ತಃ ಶೋಫೋಽನೇಕೈರುಪದ್ರವೈಃ- ಜ್ವರಶ್ವಾಸಾದಿಭಿಃ ಯುತಃ ಪಾದತಃ ಪ್ರಸೃತೋ ನರಂ ಹನ್ತಿ| ಮುಖಾತ್ಪಸೃತಃ ಶೋಫಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಿಶೇಷಣಯುಕ್ತೋ ನಾರೀಂ ಹನ್ತಿ| ಕುಕ್ಷಿಗುಹ್ಯಾತ್ಪ್ರಸೃತ ಉಭವಪಿ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸೌ, ಹನ್ತಿ| ತಥಾ ರಾಜೀಚಿತೋ-ಯಥಾಸ್ವಂ ದೋಷವರ್ಣಾಭೀ ರೇಖಾಭಿರ್ವ್ಯಾಪ್ತಃ, ತಥಾ ಸ್ರವನ್- ಯಥಾದೋಷಂ ಸ್ರುತಿಂ ಕುರ್ವನ್ , ಛರ್ದ್ಯಾದಿಯುತಂ ಪುರುಷಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana jvarAtIsArayoH riShTam (94-96) · Śloka 96

ಜ್ವರಾತಿಸಾರೌ ಶೋಫಾನ್ತೇ ಶ್ವಯಥುರ್ವಾ ತಯೋಃ ಕ್ಷಯೇ| ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ಜಾಯನ್ತೇಽನ್ತಾಯ ದೇಹಿನಃ||೯೪|| ಶ್ವಯಥುರ್ಯಸ್ಯ ಪಾದಸ್ಥಃ ಪರಿಸ್ರಸ್ತೇ ಚ ಪಿಣ್ಡಿಕೇ| ಸೀದತಃ ಸಕ್ಥಿನೀ ಚೈವ ತಂ ಭಿಷಕ್ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೯೫|| ಆನನಂ ಹಸ್ತಪಾದಂ ಚ ವಿಶೇಷಾದ್ಯಸ್ಯ ಶುಷ್ಯತಃ| ಶೂಯೇತೇ ವಾ ವಿನಾ ದೇಹಾತ್ಸ ಮಾಸಾದ್ಯಾತಿ ಪಞ್ಚತಾಮ್||೯೬||

ಜ್ವರಾತಿಸಾರೌ ಸ್ವತನ್ತ್ರಸ್ಯ ಶೋಫಸ್ಯಾನ್ತೇ- ಅವಸಾನೇ, ಜಾಯೇತೇ| ಅಥವಾ ಶ್ವಯಥುಸ್ತಯೋಃ- ಜ್ವರಾತಿಸಾರಯೋಃ , ಕ್ಷಯೇ ಜಾಯತೇ| ಏವಂ ಜ್ವರಾತಿಸಾರಶೋಫಾ ಯಸ್ಯ ಶರೀರಿಣೋ ಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಯ ತೇಽನ್ತಾಯ- ಮೃತ್ಯವೇ, ಜಾಯನ್ತೇ| ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣನ್ತಾಯ, ಶೀಘ್ರಕಾರಿತ್ವಾತ್| ಶ್ವಯಥುಃ ಪಾದಸ್ಥೋ ಯಸ್ಯ ಪಿಣ್ಡಿಕೇ ಚ ಪರಿಸ್ರಸ್ತೇ- ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯುತೇ ,ಸಕ್ಥಿನೀ ಚ ಸೀದತಃ- ಸಾದಂ ಗಚ್ಛತಃ , ತಂ- ತಾದೃಶಂ ನರಂ , ವೈದ್ಯೋ ವರ್ಜಯೇತ್| ಮುಖಂ ಹಸ್ತಚರಣಂ ಚ ಯಸ್ಯೈತೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಶುಷ್ಯತಃ , ದೇಹಂ ವಿನಾ ವಾ ಯಸ್ಯ ಶೂಯೇತೇ, ಸ ಆತುರೋ ಮಾಸೇನ ಪಞ್ಚತಾಂ- ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಸಮತ್ವಂ , ಯಾತಿ|

Adhikarana visarpasya riShTam (97) · Śloka 97

ವಿಸರ್ಪಃ ಕಾಸವೈವರ್ಣ್ಯಜ್ವರಮೂರ್ಛಾಙ್ಗಭಙ್ಗವಾನ್| ಭ್ರಮಾಸ್ಯಶೋಫಹೃಲ್ಲಾಸದೇಹಸಾದಾತಿಸಾರವಾನ್||೯೭||

ವಿಸರ್ಪಃ ಕಾಸಾದಿಮಾನ್ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana kuShTasya riShTam (98) · Śloka 98

ಕುಷ್ಟಂ ವಿಶೀರ್ಯಮಾಣಾಙ್ಗಂ ರಕ್ತನೇತ್ರಂ ಹತಸ್ವರಮ್| ಮನ್ದಾಗ್ನಿಂ ಜನ್ತುಭಿರ್ಜುಷ್ಟಂ ಹನ್ತಿ ತೃಷ್ಣಾತಿಸಾರಿಣಮ್||೯೮||

ಕುಷ್ಟಂ ಚ ಕರ್ತೃ ವಿಶೀರ್ಯಮಾಣಾಙ್ಗಾದಿಯುಕ್ತಂ ನರಂ ಹನ್ತಿ| ವಿಶೀರ್ಯಮಾಣಾಙ್ಗಂ- ಕೋಥವಚ್ಛರೀರಮ್|

Adhikarana vAtavyAdeH riShTam (99) · Śloka 99

ವಾಯುಃ ಸುಪ್ತತ್ವಚಂ ಭುಗ್ನಂ ಕಮ್ಪಶೋಫರುಜಾತುರಮ್| |೯೯|

ವಾಯುಃ ಸುಪ್ತತ್ವಗಾದಿಯುಕ್ತಂ ನರಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana vAtaraktasya riShTam (99-100) · Śloka 100

| ವಾತಾಸ್ರಂ ಮೋಹಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಮದಾಸ್ವಪ್ನಜ್ವರಾನ್ವಿತಮ್||೯೯|| ಶಿರೋಗ್ರಹಾರುಚಿಶ್ವಾಸಸಙ್ಕೋಚಸ್ಫೋಟಕೋಥವತ್| |೧೦೦|

ವಾತಾಸ್ರಂ- ವಾತರಕ್ತಂ ಮೋಹಾದಿಯುತಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana sarvAmayAnAM riShTam (100-101) · Śloka 101

| ಶಿರೋರೋಗಾರುಚಿಶ್ವಾಸಮೋಹವಿಡ್ಭೇದತೃಡ್ಭ್ರಮೈಃ||೧೦೦|| ಘ್ನನ್ತಿ ಸರ್ವಾಮಯಾಃ ಕ್ಷೀಣಸ್ವರಧಾತುಬಲಾನಲಮ್| |೧೦೧|

ಶಿರೋರೋಗೇತಿ| ಸರ್ವೇ ಚ ತೇ ಆಮಯಾಶ್ಚ ತೇ (ಶೀರೋರೋಗದಿಭಿಃ) ಕ್ಷೀಣಸ್ವರಾದಿಕಂ ನರಂ ಘ್ನನ್ತಿ|

Adhikarana alpasyApirogasya riShTam (101-102) · Śloka 102

| ವಾತವ್ಯಾಧಿರಪಸ್ಮಾರೀ ಕುಷ್ಠೀ ರಕ್ತ್ಯುದರೀ ಕ್ಷಯೀ||೧೦೧|| ಗುಲ್ಮೀ ಮೇಹೀ ಚ ತಾನ್ ಕ್ಷೀಣಾನ್ ವಿಕಾರೇಽಲ್ಪೇಽಪಿ ವರ್ಜಯೇತ್| |೧೦೨|

ವಾತಾಖ್ಯೋ ವ್ಯಾದಿರ್ಯಸ್ಯ ಸ ನರಃ ತಥಾಽಪಸ್ಮಾರವಾನ್ ಕುಷ್ಠವಾನ್ ರಕ್ತಪಿತ್ತೀ ಜಠರೀ ಕ್ಷಯವಾನ್ ಗುಲ್ಮವಾನ್ ಪ್ರಮೇಹೀ ಚ, ತಾನ್- ಏತಾನ್ ಪುರುಷಾನ್ , ಕ್ಷೀಣಾನ್ ಸತೋಽಲ್ಪೇಽಪಿ ವಿಕಾರೇ ಸತಿ ವರ್ಜಯೇತ್||

Adhikarana Aturasya riShTam (102-103) · Śloka 103

| ಬಲಮಾಂಸಕ್ಷಯಸ್ತೀವ್ರೋ ರೋಗವೃದ್ಧಿರರೋಚಕಃ||೧೦೨|| ಯಸ್ಯತುರಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ತ್ರೀನ್ ಪಕ್ಷನ್ನ ಸ ಜೀವತಿ| |೧೦೩|

ಬಲಮಾಂಸಯೋರತ್ಯನ್ತಂ ಕ್ಷಯಃ ರೋಗಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಃ ತಥಾಽರೋಚಕಃ ಏತೇ ಯಸ್ಯಾತುರಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ- ಉಪಲಭ್ಯನ್ತೇ, ಸ ತ್ರೀನ್ ಪಕ್ಷಾನ್- ಸಾರ್ಧಂ ಮಾಸಂ , ನ ಜೀವತಿ|

Adhikarana vAtAShThIlAyAH riShTam (103-104) · Śloka 104

| ವಾತಾಷ್ಠೀಲಾಽತಿಸಂವೃದ್ಧಾ ತಿಷ್ಟನ್ತೀ ದಾರುಣಾ ಹೃದಿ||೧೦೩|| ತೄಷ್ಣಯಾ ನು ಪರೀತಸ್ಯ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್| |೧೦೪|

ವಾತಾಷ್ಠೀಲಾಽತ್ಯನ್ತಂ ಪ್ರವೃದ್ಧಾ ಹೃದಿ ತಿಷ್ಠನ್ತೀ ದಾರುಣಾ- ಅತಿರುಕ್ವರೀ , ತೃಷಾಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪುಂಸಃ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಜೀವಿತಹಾರಿಣೀ ಭವತಿ|

Adhikarana vAyoH riShTam (104-108) · Śloka 108

| ಶೈಥಿಲ್ಯಂ ಪಿಣ್ಡಿಕೇ ವಾಯುರ್ನೀತ್ವಾ ನಾಸಾಂ ಚ ಜಿಹ್ಮತಾಮ್||೧೦೪|| ಕ್ಷೀಣಾತ್ಯಾಯಮ್ಯ ಮನ್ಯೇ ವಾ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್| ನಾಭೀಗುದಾನ್ತರಂ ಗತ್ವಾ ವಙ್ಕ್ಷ್ಣೌ ವಾ ಸಮಾಶ್ರಯನ್||೧೦೫|| ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪಾಯುಹೃದಯೇ ಕ್ಷೀಣದೇಹಸ್ಯ ವಾ ಬಲೀ| ಮಲಾನ್ ಬಸ್ತಿಶಿರೋ ನಾಭಿಂ ವಿಬದ್ಧ್ಯ ಜನಯನ್ ರುಜಮ್||೧೦೬|| ಕುರ್ವನ್ ವಙ್ಕ್ಷ್ಣಯೋಃ ಶೂಲಂ ತೃಣಾಂ ಭಿನ್ನಪುರೀಷತಾಮ್| ಶ್ವಾಸಂ ವಾ ಜನಯನ್ ವಾಯುರ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ಗುದವಙ್ಕ್ಷ್ಣಮ್||೧೦೭|| ವಿತತ್ಯ ಪರ್ಶುಕಾಗ್ರಾಣಿ ಗೃಹೀತ್ವೋರಶ್ಚ ಮಾರುತಃ| ಸ್ತಿಮಿತಸ್ಯಾತತಾಕ್ಷಸ್ಯ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್||೧೦೮||

ವಾಯುಹ್ ಪಿಣ್ಡಿಕೇ ಶೈಥಿಲ್ಯಂ ನೀತ್ವಾ ತಥಾ ನಾಸಾಂ ಜಿಹ್ಮತಾಂ- ಕುಟಿಲತಾಂ ನೀತ್ವಾ ತಥಾ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಮನ್ಯೇ ವಾ ಆಯಮ್ಯ ಆಯಾಮಯಿತ್ವಾ ದ್ರಾಗ್ ಜೀವಿತಂ ಮುಷ್ಣಾತಿ||ವಾಯುರ್ನಾಭೀಗುದಯೋರನನ್ತರಂ- ಮಧ್ಯಂ ಗತ್ವಾ ವಙ್ಕ್ಷ್ಣೌ ವಾ ಸಮಾಶ್ರಯನ್ ಜೀವಿತಂ ಮುಷ್ಣಾತಿ| ಬಲೀ ವಾ ಪವನಃ ಪಾಯುಂ ಹೃದಯಂ ಚ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಅವಷ್ಟಭ್ಯಃ , ಕ್ಷೀಣದೇಹಸ್ಯ ಪುಂಸಃ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್| ವಾಯುರ್ಮಲಾನ್ ವಿಬಧ್ದ್ಯ- ಸನ್ನಿರುಧ್ದ್ಯ , ಬಸ್ತಿಶಿರೋನಾಭಿಂ ಚ ವಿಬಧ್ದ್ಯ ರುಜಂ ಜನಯನ್ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್| ವಾಯುರ್ವಙ್ಕ್ಷಣಯೋಃ ಶೂಲಂ ತಥಾ ತೃಷ್ಣಾಂ ಕುರ್ವನ್ ಭಿನ್ನಪುಱ್ರೀಷತಾಂ ಚ ವಿದಧಥವಾ ಶ್ವಾಸಂ ಜನಯನ್ ಗುದಂ ವಙ್ಕ್ಷಣೌ ಚ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್| ಮಾರುತಃ ಪರ್ಶುಕಾನಾಂ- ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥ್ನಾಂ , ಅಗ್ರಾಣಿ- ಪ್ರಾನ್ತಾನಿ , ವಿತತ್ಯಪ್ರಸ್ತಾರ್ಯ , ತಥೋರಃ- ವಕ್ಷೋ , ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ್ತಿಮಿತಸ್ಯ- ಆರ್ದ್ರತಾಂ ಗತಸ್ಯ ಸಖೇದಸ್ಯ ನಿಶ್ಚಲಸ್ಯ ವಾ , ತಥಾ ಆತತಾಕ್ಷಸ್ಯ- ಪ್ರಸಾರಿತನೇತ್ರಸ್ಯ , ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್|

Adhikarana mumUrShoH riShTam (109) · Śloka 109

ಸಹಸಾ ಜ್ವರಸನ್ತಾಪಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಬಲಕ್ಷಯಃ| ವಿಶ್ಲೇಷಣಂ ಚಸನ್ಧೀನಾಂ ಮುಮೂರ್ಷೋರುಪಜಾಯತೇ||೧೦೯||

ಸಹಸಾ- ಝಟಿತ್ಯೇವ , ಜ್ವರಸನ್ತಾಪಃ , ತಥಾ ತೃಷ್ಣಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಬಲಕ್ಷಯಃ ಸನ್ಧಿವಿಶ್ಲೇಷಶ್ಚ , ಇತ್ಯೇತನ್ಮುಮೂರ್ಷೋಃ- ಸದ್ಯೋ ಮರಿಷ್ಯತೋ ಜಾಯತೇ|

Adhikarana SleShmajvaropataptasya riShTam (110) · Śloka 110

ಗೋಸರ್ಗೇ ವದನಾದ್ಯಸ್ಯ ಸ್ವೇದಃ ಪ್ರಚ್ಯವತೇ ಭೃಶಮ್| ಲೇಪಜ್ವರೋಪತಪ್ತಸ್ಯ ದುರ್ಲಭಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್||೧೧೦||

ಗೋಸರ್ಗೇ- ಗವಾಂ ಮೋಕ್ಷಕಾಲೇ ಪ್ರತ್ಯೂಷಸಿ , ಲೇಪಜ್ವರೇಣ- ಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರೇಣೋಪತಪ್ತಸ್ಯ ಯಸ್ಯವದನಾತ್ ಸ್ವೇದಃ ಪ್ರಚ್ಯವತೇ , ತಸ್ಯ ದುರ್ಲಭಂ ಜೀವಿತಮ್| ದುರ್ಲಭಮಿತಿ '' ಈಷದ್ದುಃಸುಷು" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಖಲ್| " ನ ಸುನ್ದುರ್ಭ್ಯಾಂ '' ಇತಿ ನುಮ್ನಿಷೇಧಃ| ನನು ,ರಿಷ್ಟಾನಾಂ ನಿಶ್ಚಿತಾನಾಮಿಹಾಭಿಧಾನಪ್ರಸ್ತಾವಾತ್ ಕಿಮಿದಮನಿಶ್ಚಿತಮುಕ್ತಂ ದುರ್ಲಭಮಿತಿ? ಮೈವಮ್| ಏಕಾನ್ತಿಕ ಏವಾರ್ಥೋಽಯಂ ಹಿ ದುರ್ಲಭಶಬ್ದಃ| ತಥಾ ಚ ವಾಲ್ಮೀಕಿನಾ ಜಗದೇ- " ಪುತ್ರ ವೀಕ್ಷಸ್ವ ಪಿತರಂ ಸುಹೃಷ್ಟಂ ಚ ಕುರು ಪ್ರಿಯಂ| ದಿರ್ಲಭಂ ಜೀವಿತಂ ಹ್ಯಸ್ಯ ಪುನಃ ಪುತ್ರೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ||" ಇತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ದುರ್ಲಭಶಬ್ದಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಜೀವಿತಮಿತ್ಯೇಷ ನಿಶ್ಚಿತ ಏವಾರ್ಥಃ ಪ್ರಸಿಧ್ದಃ|

Adhikarana masUrikAyAH riShTam (111) · Śloka 111

ಪ್ರವಾಲಗುಲಿಕಾಭಾಸಾ ಯಸ್ಯ ಗಾತ್ರೇ ಮಸೂರಿಕಾಃ| ಉತ್ಪದ್ಯಾಶು ವಿನಶ್ಯನ್ತಿ ನ ಚಿರಾತ್ಸ ವಿನಶ್ಯತಿ||೧೧೧||

ಮಸೂರಿಕಾಃ- ಮಸೂರಸಂಸ್ಥಾನಾಃ ಪಿಟಿಕಾಃ ಪ್ರವಾಲಗುಟಿಕಾಸದೃಶಾ ಯಸ್ಯ ಶರೀರ ಉತ್ಪದ್ಯ ಶೀಘ್ರಂ ವಿನಶ್ಯನ್ತಿ , ಸ ನರೋ ದ್ರಾಗೇವ ವಿನಶ್ಯತಿ|

Adhikarana visPoTAnAM riShTam (112) · Śloka 112

ಮಸೂರವಿದಲಪ್ರಖ್ಯಾಸ್ತಥಾ ವಿದೃಮಸನ್ನಿಭಾಃ| ಅನ್ತರ್ವಕ್ರಾಃ ಕಿಣಾಭಾಶ್ಚ ವಿಸ್ಫೋಟಾ ದೇಹನಾಶನಾಃ||೧೧೨||

ಮಸೂರವಿದಲಾಕಾರಾಃ , ತಥಾ ಪ್ರವಾಲಸದ್ಱೃಶಾಃ , ತಥಾಽನ್ತಃ- ಮಧ್ಯೇ , ವಕ್ರಂ- ಮುಖಂ , ಯೇಷಾಂ ತೇ , ತಥಾ ಕಿಣಾಭಾಃ , ಏತೇ ಚತುಷ್ಪ್ರಕಾರಾ ಅಪಿ ವಿಸ್ಫೋಟಾ ದೇಹಸ್ಯ ನಾಶನಾಃ|

Adhikarana kAmalAyAH riShTam (113) · Śloka 113

ಕಾಮಲಾಽಕ್ಷ್ಣೋರ್ಮುಖಂ ಪೂರ್ಣಂ ಶಙ್ಖಯೋರ್ಮುಕ್ತಮಾಂಸತಾ| ಸನ್ತ್ರಾಸಶ್ಚೋಷ್ಣತಾಽಙ್ಗೇ ಚ ಯಸ್ಯ ತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೧೧೩||

ಯಸ್ಯಾಕ್ಷ್ಣೋಃ ಕಾಮಲಾ- ಪೀತಾಭಾಸತ್ವಂ ಭವತಿ , ಮುಖಂ ಪೂರ್ಣಂ- ಸ್ವಾಭಾವಿಕಮ್, ಶಙ್ಖಯೋರ್ಮುಕ್ತಮಾಂಸತ್ವಮ್ , ಸನ್ತ್ರಾಸಃ , ಉಷ್ಣತಾ ಚಾಙ್ಗೇ ಭವತಿ , ತಮಾತುರಂ ವರ್ಜಯೇತ್- ಅಯಶಃ ಪರಿಹೃತಯೇ ನ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್|

Adhikarana vighRuShTasya riShTam (114) · Śloka 114

ಅಕಸ್ಮಾದನುಧಾವಚ್ಚ ವಿಘೃಷ್ಟಂ ತ್ವಕ್ಸಮಾಶ್ರಯಮ್| ||೧೧೪||

ಅಕಸ್ಮಾತ್- ಕಾರಣಂ ವಿನಾ , ತ್ವಕ್ಸಮಾಶ್ರಯಂ ವಿಘೃಷ್ಟಂ ಯಸ್ಯಾನುಧಾವಚ್ಚ ಲಕ್ಷ್ಯತೇನ್ ತಮಪಿ ವೈದ್ಯೋ ವರ್ಜಯೇತ್|

Adhikarana vraNAnAM riShTam (1-116) · Śloka 116

(ಚನ್ದನೋಶೀರಮದಿರಾಕುಣಪಧ್ವಾಙ್ಕ್ಷಗನ್ಧಯಃ| ಶೈವಾಲಕುಕ್ಕುಟಶಿಖಾಕುಙ್ಕುಮಾಲಮಷೀಪ್ರಭಾಃ||೧|| ಅನ್ತರ್ದಾಹಾ ನಿರೂಷ್ಮಾಣಃ ಪ್ರಾಣನಾಶಕರಾ ವ್ರಣಾಃ| ) ಯೋ ವಾತಜೋ ನ ಶೂಲಾಯ ಮರ್ಮಜಶ್ಚ ರುಜೇ ನ ಯಃ| ಅಚೂರ್ಣಶ್ಚೂರ್ಣಕೀರ್ಣಾಭೋ ಯತ್ರಾಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ದೃಶ್ಯತೇ||೧೧೫|| ರೂಪಂ ಶಕ್ತಿಧ್ವಜಾದೀನಾಂ ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾನ್ವರ್ಜಯೇದ್ವ್ರಣಾನ್| |೧೧೬|

ಯೋ ವ್ರಣೋ ವಾತಜೋ ಲಿಙ್ಗಾನುಮಿತಃ ಶೂಲಾಯ ನ ಭವತಿ , ಪಿತ್ತಜೋ ನ ದಾಹಾಯ , ಕಫಜಶ್ಚ ನ ಪೂಯಾಯ , ಮರ್ಮಜಶ್ಚ ನ ಪೀಡಾಯೈ| ತಥಾ , ಯಸ್ಮಿನ್ ವ್ರಣೇಽಚೂರ್ಣಶ್ಚೂರ್ಣೇನಾಕೀರ್ಣಾಭಃ- ಚೂರ್ಣವ್ಯಾಪ್ತ ಇವ ದೃಶ್ಯತೇ| ತಥಾ ಯಸ್ಮಿನ್ ವ್ರಣೇ ಕಾರಣಂ ವಿನಾ- ಅಕಸ್ಮಾತ್ , ರೂಪಂ ಶಕ್ತಿಧ್ವಜಾದೀನಾಂ ದೃಶ್ಯತೇ| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಶಲ್ಯತೋಮರಾದಿಪರಿಗ್ರಃ| ತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ವ್ರಣಾನ್ ವರ್ಜಯೇತ್|

Adhikarana Bagandarasya riShTam (116) · Śloka 116

| ವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಾರುತವಹಂ ಕೃಮಿಣಂ ಚ ಭಗನ್ದರಮ್||೧೧೬||

ವಿಣ್ಮೂತ್ರಮಾರುತಾ ಯೇನ ನಿಃಸರನ್ತಿ ಕೃಮಿಜುಷ್ಟಶ್ಚ ಯಃ ತಂ ಚ ಭಗನ್ದರಂ ವರ್ಜಯೇತ್| ಕೃಮಿಣಮಿತಿ "ಪಮದಿತ್ವಾತ್"(`ಲೋಮಾದಿಪಾಮಾದಿಪಿಚ್ಛಾದಿಭ್ಯಃ ಶನೇಲಚಃ|') ನಪ್ರತ್ಯಯಃ|

Adhikarana jAnuGaTTanAdi riShTam (117) · Śloka 117

ಘಟ್ಟಯನ್ ಜಾನುನಾ ಜಾನು ಪಾದಾವುದ್ಯಮ್ಯ ಪಾತಯನ್| ಯೋಽಪಾಸ್ಯತಿ ಮುಹುರ್ವಕ್ರಮಾತುರೋ ನ ಸ ಜೀವತಿ||೧೧೭||

ಯಶ್ಚಾತುರೋ ಜಾನುನಾ ಜಾನು ಘಟ್ಟಯನ್ ತಥಾ ಪಾದಾವುದ್ಯಮ್ಯ-ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ, ಪಾತಯನ್- ಸಙ್ಕ್ಷಿಪನ್ , ಮುಹುರ್ಮುಹುರಾತ್ಮೀಯಂ ವಕ್ರಂ- ಮುಖಂ, ಅಪಾಸ್ಯತಿ-ಕಾರಣಂ ವಿನಾಽನ್ಯತ್ರ ನಯತಿ, ಸ ನ ಜೀವತಿ|

Adhikarana Aturasya lakShaNaviSeShAdi (118-120) · Śloka 120

ದನ್ತೈಶ್ಛಿನ್ದನ್ನಖಾಗ್ರಾಣಿ ತೈಶ್ಚ ಕೇಶಾಂಸ್ತೃಣಾನಿ ಚ| ಭೂಮಿಂ ಕಾಷ್ಠೇನ ವಿಲಿಖನ್ ಲೋಷ್ಟಂ ಲೋಷ್ಟೇನ ತಾಡಯನ್||೧೧೮|| ಹೃಷ್ಟರೋಮಾ ಸಾನ್ದ್ರಮೂತ್ರಃ ಶುಷ್ಕಕಾಸೀ ಜ್ವರೀ ಚ ಯಃ| ಮುಹುರ್ಹಸನ್ ಮುಹುಃಕ್ಷ್ವೇಡನ್ ಶಯ್ಯಾಂ ಪಾದೇನ ಹನ್ತಿ ಯಃ||೧೧೯|| ಮುಹುಶ್ಛಿದ್ರಾಣಿ ವಿಸೃಶನ್ನಾತುರೋ ನ ಸ ಜೀವತಿ| |೧೨೦|

ಯಶ್ಚಾತುರೋ ಹೃಷ್ಟರೋಮಾ ಸಾನ್ದ್ರಮೂತ್ರಃ ತಥಾ ಶುಷ್ಕಕಾಸೀ ತಥಾ ಜ್ವರೀ , ಸ ಇದಮಿದಂ ಕುರ್ವನ್ನ ಜೀವತಿ| ಕಿಂ ತತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ- ದನ್ತೈಶ್ಛಿನ್ದನಖಾಗ್ರಾಣಿ, ತಥಾ ತೈರೇವ- ದನ್ತೈಃ , ಕೇಶಾಂಶ್ಛಿನ್ದನ್, ತಥಾ- ತೃಣಾನಿ ಛಿನ್ದನ್ , ತಥಾ ಭುವಂ ಕಾಷ್ಠೇನ ವಿಲಿಖನ್ , ಲೋಷ್ಟಮಪರಲೋಷ್ಟೇನ ತಡಯನ್, ಮುಹುಃ ಪುನಃಪುನರ್ಹಸನ್ ,ತಥಾ ಮುಹುಃ ಕ್ಷ್ವೇಡನ್- ಶಬ್ದಂ ಕುರ್ವನ್ , ಮುಹುಃ ಶಯ್ಯಾಂ ಪಾದೇನ ಯೋ ಹನ್ತಿ , ತಥಾ ಛಿದ್ರಾಣಿ- ಅಪರಾಧಾನ್ ವಿಮೃಶನ್- ಘೋಷಯನ್| ಕೇಚಿದ್ವ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ,- ಛಿದ್ರಾಣಿ-ನಾಸಿಕಾದೀನಿ, ವಿಮೃಶನ್- ಸಂಸ್ಪೃಶನ್, ಇತಿ|

Adhikarana muKe tilakAdi lakShaNaviSeShAdi (120-121) · Śloka 121

| ಮೃತ್ಯವೇ ಸಹಸಾಽಽರ್ತಸ್ಯ ತಿಲಕವ್ಯಙ್ಗವಿಪ್ಲವಃ||೧೨೦|| ಮುಖೇ, ದನ್ತನಖೇ ಪುಷ್ಪಂ, ಜಠರೇ ವಿವಿಧಾಃ ಸಿರಾಃ| |೧೨೧|

ಅರ್ತಸ್ಯ-ಆತುರಸ್ಯ, ಸಹಸಾ ಜಾತೋ ಮುಖೇ-ವದನೇ, ತಿಲಕವ್ಯಙ್ಗವಿಪ್ಲವೋ ಮೃತ್ಯವೇ-ಮರಣಾಯ| ತಥಾ, ದನ್ತಾಶ್ಚ ನಖಾಶ್ಚ ದನ್ತನಖಂ, ತಸ್ಮಿನ್ ದನ್ತನಖೇ, ಸಹಸಾ ಪುಷ್ಪಂ ಜಾತಮಾತುರಸ್ಯ ಮೃತ್ಯವೇ| ತಥಾ, ಜಠರೇ ಸಹಸಾ ವಿವಿಧಾಃ-ನಾನಾವಿಧಾ ವರ್ಣೇನ ಸಂಸ್ಥಾನೇನ ಚ, ಸಿರಾ ಜಾತಾ ಆರ್ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯವೇ-ಮರಣಂ ಸೂಚಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana urdhvaSvAsAdi lakShaNaviSeShAdi (121-122) · Śloka 122

| ಊರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸಂ ಗತೋಷ್ಮಾಣಂ ಶೂಲೋಪಹತವಙ್ಕ್ಷಣಮ್||೧೨೧|| ಶರ್ಮ ಚಾನಧಿಗಚ್ಛನ್ತಂ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್| |೧೨೨|

ಊರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸಾದಿಮನ್ತಮಾತುರಂ ಸುಮತಿವರ್ಜಯೇತ್-ನ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್|

Adhikarana vikAravardhanAdi lakShaNaviSeShAdi (122-123) · Śloka 123

| ವಿಕಾರಾ ಯಸ್ಯ ವರ್ಧನ್ತೇ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪರಿಹೀಯತೇ||೧೨೨|| ಸಹಸಾ ಸಹಸಾ ತಸ್ಯ ಮೃತ್ಯುರ್ಹರತಿ ಜೀವಿತಮ್| |೧೨೩|

ವಿಕಾರಾಃ-ಜ್ವರಾದಯಃ, ಯಸ್ಯಾತುರಸ್ಯಾಕಸ್ಮಾದ್ವರ್ಧನ್ತೇ| ಪ್ರಕೃತಿಃ-ಸ್ವಭಾವಃ, ಪರಿಹೀಯತೇ| ಯಥಾ, ಶೂರಃ ಕಾತರಃ ಸ್ಯಾತ್, ದಾತಾ ವಾ ತೃಷ್ಣಾವಾನ್, ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಥವಾ, ಪ್ರಕೃತಿಃ-ವಾತಾದಿಃ, ತೇನ ವಾತಪ್ರಕೃತಿಃ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿರ್ಭವೇತ್, ಇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಯ ಸಹಸಾ-ಶೀಘ್ರಮೇವ, ಜೀವಿತಂ ಮೃತ್ಯುರ್ಹರತಿ|

Adhikarana auShadhasaMpAdanASakyatvaM (123-124) · Śloka 124

| ಯಮುದ್ದಿಶ್ಯಾತುರಂ ವೈದ್ಯಃ ಸಮ್ಪಾದಯಿತುಮೌಷಧಮ್||೧೨೩|| ಯತಮಾನೋ ನ ಶಕ್ನೋತಿ ದುರ್ಲಭಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್| |೧೨೪|

ಯಮಾತುರಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಭಿಷಗ್ಯತಮಾನ ಔಷಧಂ ಸಮ್ಪಾದಯಿತುಂ ನ ಶಕ್ನೋತಿ, ತಸ್ಯ ದುರ್ಲಭಂ ಜೀವಿತಮ್|

Adhikarana yogyauShadhasidhyaBAve aSakyatvaM (124-125) · Śloka 125

| ವಿಜ್ಞಾತಂ ಬಹುಶಃ ಸಿದ್ಧಂ ವಿಧಿವಚ್ಚಾವಚಾರಿತಮ್||೧೨೪|| ನ ಸಿಧ್ಯತ್ಯೌಷಧಂ ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| |೧೨೫|

ಯಸ್ಯಾತುರಸ್ಯೌಷಧಂ ವಿಜ್ಞಾತಂ ಬಹುಶಃ ಸಿದ್ಧಂ ವಿಧಾನೇನ ಚೋಪಯುಕ್ತಂ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ, ತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಸ್ತಿ|

Adhikarana auShadhAdivarNAderviparyaye aSakyatvaM (125-126) · Śloka 126

| ಭವೇದ್ಯಸ್ಯೌಷಧೇಽನ್ನೇ ವಾ ಕಲ್ಪ್ಯಮಾನೇ ವಿಪರ್ಯಯಃ||೧೨೫|| ಅಕಸ್ಮಾದ್ವರ್ಣಗನ್ಧಾದೇಃ ಸ್ವಸ್ಥೋಽಪಿ ನ ಸ ಜೀವತಿ| |೧೨೬|

ಯಸ್ಯೌಷಧೇ-ಕಷಾಯಘೃತಲೇಹಾದೌ, ತಥಾಽನ್ನೇ-ಭಕ್ತಸೂಪಾದಿಕೇ, ವಾ ಕಲ್ಪ್ಯಮಾನೇ ವಿಪರ್ಯಯಃ-ಅನ್ಯಥಾಸಮ್ಪತ್ತಿರ್ವರ್ಣಗನ್ಧರೂಪಾದೇಃ, ಅಕಸ್ಮಾತ್-ನಿಮಿತ್ತಂ ವಿನಾಽಪಿ ಭವೇತ್, ಸ ಸ್ವಸ್ಥೋಽಪಿ ನ ಜೀವತಿ|

Adhikarana nivAte sendhanajyotyupaSamane aSakyatvaM ,atimAtraBAjanapatane aSakyatvaM (126-127) · Śloka 127

| ನಿವಾತೇ ಸೇನ್ಧನಂ ಯಸ್ಯ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚಾಪ್ಯುಪಶಾಮ್ಯತಿ||೧೨೬|| ಆತುರಸ್ಯ ಗೃಹೇ ಯಸ್ಯ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ವಾ ಪತನ್ತಿ ವಾ| ಅತಿಮಾತ್ರಮಮತ್ರಾಣಿ ದುರ್ಲಭಂ ತಸ್ಯ ಜೀವಿತಮ್||೧೨೭||

ಯಸ್ಯ ಚಾತುರಸ್ಯ ಗೃಹೇ ನಿವಾತ ಇನ್ಧನಸಹಿತಂ ಜ್ಯೋತಿಃ-ಅಗ್ನ್ಯಾದಿರೂಪಂ ಶಾಮ್ಯತಿ, ತಸ್ಯ ದುರ್ಲಭಂ ಜೀವಿತಮ್| ಯಸ್ಯ ಚಾತುರಸ್ಯ ಗೃಹೇಽಮತ್ರಾಣಿ-ಭಾಜನಾನಿ, ಅತಿಮಾತ್ರಂ-ಅತ್ಯನ್ತಂ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ, ಅಥವಾ ಪತನ್ತಿ, ತಸ್ಯ ದುರ್ಲಭಂ ಜೀವಿತಮ್|

Adhikarana sahasA rogamuktau aSakyatvaM (128) · Śloka 128

ಯಂ ನರಂ ಸಹಸಾ ರೋಗೋ ದುರ್ಬಲಂ ಪರಿಮುಞ್ಚತಿ| ಸಂಶಯಪ್ರಾಪ್ತಮಾತ್ರೇಯೋ ಜೀವಿತಂ ತಸ್ಯ ಮನ್ಯತೇ||೧೨೮||

ಯಂ ನರಂ ದುರ್ಬಲಂ ಸಂಶಯಪ್ರಾಪ್ತಂ ಸನ್ತಂ ಸಹಸಾ-ಝಟಿತ್ಯೇವ, ರೋಗೋ ಮುಞ್ಚತಿ ತಸ್ಯ ನರಸ್ಯಾತ್ರೇಯೋ ಜೀವಿತಂ ಸಂಶಯಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮನ್ಯತೇ-ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ|

Adhikarana pRuShTe~api maraNakathananiShedhaH (129) · Śloka 129

ಕಥಯೇನ್ನ ಚ ಪೃಷ್ಟೋಽಪಿ ದುಃಶ್ರವಂ ಮರಣಂ ಭಿಷಕ್| ಗತಾಸೋರ್ಬನ್ಧುಮಿತ್ರಾಣಾಂ ನ ಚೇಚ್ಚೇತ್ತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮ್||೧೨೯||

ಗತಾಸೋರ್ಬನ್ಧುಮಿತ್ರಾಣಿ ತೇಷಾಮ್, ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದ್ಗತಾಸುಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಮರಣಂ ದುಃಶ್ರವಂ ಪೃಷ್ಟೋಽಪಿ ವೈದ್ಯೋ ನ ಕಥಯೇತ್, ಕಿಮುತಾಪೃಷ್ಟಃ ? ತಥಾ ಹಿ ವೈದ್ಯೋಕ್ತಾದ್ದುಃಶ್ರವಮರಣಶಬ್ದಶ್ರವಣಾತ್ ಸನ್ತಾಪ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ ತತ್ಸುಹೃದಾಮ್| ಏವಂ ಚ ಭಿಷಜಃ ಪರೋಪತಾಪಕರಣಾತ್ ಪಾಪೇನ ಯೋಗಃ ಸ್ಯಾತ್| ನ ಚ ತಂ-ಗತಾಸುಂ, ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಂ ವೈದ್ಯ ಇಚ್ಚೇತ್| ತಥಾವಿಧಾತುರಚಿಕಿತ್ಸನಾದ್ಧಿ ವೈದ್ಯಸ್ಯಾಯಶಃಸಂಯೋಗಃ ಸ್ಯಾತ್| ಗತಾಸೋರಿತಿ ಭಾವಿನಿಭೂತವದುಪಚಾರಾದ್ಭವಿಷ್ಯತಿ ಕ್ತೋ ವೈದ್ಯಃ| ಯಥಾ-"ವೃಷ್ಟೋ ದೇವಃ ಸಮ್ಪನ್ನಾಃ ಶಾಲಯಃ" ಇತಿ|

Adhikarana yamadUtAdiBirauShadhavIryanASaH (130) · Śloka 130

ಚಿಕಿತ್ಸಾನೈಷ್ಫಲ್ಯಾಚ್ಚ ತಂ ನೋಪಕ್ರಮೇದಿತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ ಯಮದೂತಪಿಶಾಚಾದ್ಯೈಯತ್ಪರಾಸುರುಪಾಸ್ಯತೇ| ಘ್ನದ್ಭಿರೌಷಧವೀರ್ಯಾಣಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೧೩೦||

ಯಮದೂತಪಿಶಾಚರಕ್ಷಃಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ, ಯತ್-ಯಸ್ಮಾತ್, ಪರಾಸುಃ ಗತಾಸುಃ, ಉಪಾಸ್ಯತೇ-ಸೇವ್ಯತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಔಷಧಾನಾಂ-ರಸಾಯನಾದೀನಾಂ, ವೀರ್ಯಾಣಿ-ಶಕ್ತಿಃ, ಘ್ನದ್ಭಿಃ-ಯಥಾಯಥಂ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮನಸಾಮರ್ಥ್ಯಮನ್ಯಥಾ ಕುರ್ವದ್ಭಿಃ| ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್|

Adhikarana riShTaj~jAnAvaSyakatA (131) · Śloka 131

ಆಯುರ್ವೇದಫಲಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಯದಾಯುರ್ಜ್ಞೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್| ರಿಷ್ಟಜ್ಞಾನಾದೃತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವದೈವ ಭವೇದ್ಭಿಷಕ್||೧೩೧||

ಯತ್-ಯಸ್ಮಾತ್, ಆಯುರ್ಜ್ಞೇ-ಆಯುರ್ವೇದವಿದಿ ವೈದ್ಯೇ, ಆಯುರ್ವೇದಫಲಂ ಸಕಲಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್| ತಸ್ಮಾದ್ರಿಷ್ಟಾಜ್ಞಾನಾದೃತೋ ಭಿಷಗ್ಭವೇತ್| ಆಯುರ್ವೇದಸ್ಯ ಹ್ಯೇತತ್ಫಲಮ್,-ಯದಾಯುಷಃ ಪರಿಜ್ಞಾನಂ ಪರಿಪಾಲನಂ ಚ| ತಚ್ಚೋಭಯಂ ರಿಷ್ಟಜ್ಞಾನಾಜ್ಜಾಯತೇ, ತಸ್ಮಾದತ್ರಾದರಃ ಕಾರ್ಯಃ|

Adhikarana viShamaparihAriNAM maraNam (5) · Śloka 5

ಮರಣಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ದೃಷ್ಟಮಾಯುಃಪುಣ್ಯೋಭಕ್ಷಯಾತ್| ತಯೋರಪ್ಯಕ್ಷಯಾದ್ದೃಷ್ಟಂ ವಿಷಮಾಪರಿಹಾರಿಣಾಮ್||೧೩೨|| ಇತಿ ಶ್ರೀ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ಬಾಗ್ಭಾಟವಿರಚಿತಾ- ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ವಿಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫||

ಆಯುಶ್ಚ ಪುಣ್ಯಂ ಚೋಭಯಂ ಚ, ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದಾಯುಃಪುಣ್ಯಯೋರುಭಯೋಸ್ತೇಷಾಮಾಯುಃಪುಣ್ಯೋಭಯಾನಾಂ ಕ್ಷಯ ಆಯುಃಪುಣ್ಯೋಭಯಕ್ಷಯಃ, ತಸ್ಮಾದಾಯುಃಪುಣ್ಯೋಭಕ್ಷಯಾತ್ ಮರಣಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ-ಶರೀರಿಣಾಂ, ದೃಷ್ಟಂ-ಉಪಲಬ್ಧಂ, ಮುನೀನ್ದ್ರೈಃ| ತತ್ರ ಸರ್ವೋಪಕರಣಸಮ್ಪನ್ನಾಮಪಿ ಸಮ್ಯಗ್ವಾಹ್ಯಮಾನರಥವದುಪಭೋಗವಶೇನ ಯಥೋಚಿತಪ್ರಮಾಣಾಯುಃಕ್ಷಯಾದ್ಯನ್ಮರಣಂ ಜಾಯತೇ, ತದಾಯುಃಕಕ್ಷಯಾದಿತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಜ್ಯೋತಿಃಶಾಸ್ತ್ರವಿದ್ಭಿರ್ಜಾತಕಪರಿಕಲ್ಪಿತನಿಯತಾಯುಷಾಮನ್ಯೇಷಾಂ ಚ ಯದಾಹಾರಾದ್ಯಭಾವೇನ ಮರಣಂ, ತತ್ಪುಣ್ಯಕ್ಷಯಾದ್ಬೋಧ್ಯಮ್| ಯತ್ರಾಯುಃಕ್ಷಯೋ ಯಥಾವಲ್ಲಕ್ಷಿತೋ ದೃಶ್ಯತೇ, ತಥೈವ ಚ ಪುಣ್ಯಕ್ಷಯಃ, ತದುಭಯಕ್ಷಯಾನ್ಮರಣಂ ಬೋಧ್ಯಮ್| ನ ಚೈತದೇವ ಹೇತುತ್ರಯಮಾಯುಃಪುಣ್ಯೋಭಯಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣಂ ಶರೀರಿಣಾಂ ಮರಣೇ ಕಾರಣಮ್| ಕಿನ್ತರ್ಹಿ ? ಅನ್ಯದಪಿ ವಿದ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ-ತಯೋರಿತ್ಯಾದಿ| ನನು, ಆಯುಃಪುಣ್ಯೋಭಯಕ್ಷಯಾತ್ಮಕಂ ಲಕ್ಷಣತ್ರಿತಯಂ ಪ್ರಕೃತಮ್| ತತಶ್ಚ ತೇಷಾಮಿತಿ ನಿರ್ದೇಶಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ| ನೈತದೇವಮ್| ಇಹ ಹ್ಯಾಯುಃಪುಣ್ಯಯೋರೇವ ಪರಾಮರ್ಶಃ ಸರ್ವನಾಮ್ನಾಯುಕ್ತೋ ನ ತು ತೃತೀಯಸ್ಯ ಹೇತೋಃ, ತದಾತ್ಮಕತ್ವಾದುಭಯಸ್ಯ| ಅತಃ 'ತಯೋರಪ್ಯಕ್ಷಯಾತ್' ಇತಿ ಯುಕ್ತೋ ದ್ವಯೋರ್ನಿದೇಶಃ| ತಯೋಃ-ಆಯುಃಪುಣ್ಯಯೋಃ, ಅಹಾನಿತೋಽಪಿ ಮರಣಂ ದೃಷ್ಟಮ್| ಯಸ್ಮಾದ್ದೀರ್ಘಾಯುಷೋಪೇತಾನಾಂ ತಥಾ ಪುಣ್ಯವತ್ತ್ವಲಕ್ಷಣಂ ಯತ್ಸರ್ವೋಪಕರಣತ್ವಂ ತತ್ಸಮ್ಪನ್ನಾನಾಮಸೇವ್ಯೋದ್ಭೂತಮ್| ವಿಷಮಂಚಣ್ಡಮಾತಙ್ಗುತುರಙ್ಗಗೋಮಹಿಷದುರ್ಗನ್ಧವೇಗಶ್ವಭ್ರಪ್ರಪಾತಕೇಸರೀಸರೀಸೃಪಾದಿಸೇವನಂ, ನ ತತ್ಪರಿಹರನ್ತ್ಯೇವಂ ಶೀಲಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ ವಿಷಮಾಪರಿಹಾರಿಣಃ, ತೇಷಾಂ ಯನ್ಮರಣಂ ತದ್ವಿಷಮಾಪರಿಹರಣಾದ್ಭವತಿ| ಯದ್ಯಪ್ಯಾಯುಃಕ್ಷಯಾದೇವ ಸರ್ವಂ ಮರಣಮ್, ತಥಾಽಪಿ ಪುಣ್ಯಕ್ಷಯವಿಷಮಾಪರಿಹರಣಾಭ್ಯಾಮಾಯುಃಕ್ಷಯಸ್ಯೈವ ಕಾರಣಭೂತತ್ವಾದೇವಮುಕ್ತಮ್| ತದೇವಂ ವಿದ್ಯಮಾನಾಯುಷ್ಟ್ವೇ ತಥಾ ಸರ್ವೋಪಕರಣಸಮ್ಪನ್ನತ್ವೇ ವಿಷಮಮಪರಿಹರತಾಂ ಯನ್ಮರಣಂ ತದ್ವಿಷಮಾಪರಿಹಾರಿಣಾಂ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಬಾಹ್ಯವಾಹಕದೋಷಾದಿಕಾರಣರಥವಿನಾಶಸದೃಶಮಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀ- ಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ವಿಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೫||

Adhikarana athA~ggaviBAgo nAma pa~jcamo~adhyAyaH---pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋಽಙ್ಗವಿಭಾಗಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಸಮ್ಪ್ರಸೂತೇ ಗರ್ಭೇಽಙ್ಗಾಸ್ಥಿಸಿರಾಮರ್ಮಪರಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ| ತತ್ರಾಶ್ರಯತ್ವಾದಙ್ಗವಿಭಾಗಃ ಪ್ರಥಮಮುಚ್ಯತೇ ಕಾರಣೋಪಚಾರಾದಧ್ಯಾಯಸ್ಯ ನಾಮ|| ೧||

Adhikarana a~gga-pratya~ggAni (2) · Śloka 2

ಸಕಲಮಪಿ ಶರೀರಮಙ್ಗಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ತತ್ರ ಪುನಃ ಷಡಙ್ಗಮ್| ಶಿರೇಽನ್ತರಾಧಿರ್ದ್ವೌ ಬಾಹೂ ಸಕ್ಥಿನೀ ಚ| ನೇತ್ರನಾಭಿಪಾಣಿಪಾದಾ- ದೀನಿ ತ್ವಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನಿ||೨||

ಅಙ್ಗಂ ಶರೀರಮ್| ತಸ್ಯ ಷಟ್ ಶಿರಃಪ್ರಭೃತೀನ್ಯಙ್ಗಾನ್ಯವಯವಾಃ| ಅನ್ತರಾಧಿಃ ಆಜತ್ರೋರಾಕಟೇಃ| ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಮವಯವಸ್ಯಾಪ್ಯವಯವಃ| ನೇತ್ರಕರ್ಣಾದೀನಿ ಶಿರಸಃ| ನಾಭಿಹೃದಯಾದೀನ್ಯನ್ತರಾಧೇಃ| ಪ್ರಾಣಿಸ್ಕನ್ಧಾದೀನಿ ಬಾಹ್ವೋಃ| ಪಾದಜಙ್ಘಾದೀನಿ ಸಕ್ಥ್ನೋಃ|| ೨||

Adhikarana mahABUteByo~a~gganirvRuttiH (3) · Śloka 3

ಮಹಾಗುಣಮಯೇಭ್ಯಶ್ಚ ಖಪವನತೇಜೋಜಲಭೂಮ್ಯಾಖ್ಯೇಭ್ಯೋ ಮಹಾಭೂತೇಭ್ಯಶ್ಚೇತನಾಧಿಷ್ಠಿತೇಭ್ಯೋಽಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಿರಙ್ಗಸ್ಯ||೩||

ತಸ್ಯ ಚಾಙ್ಗಸ್ಯ ಖಾದಿಭ್ಯೋ ಮಹಾಭೂತೇಭ್ಯೋಽಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಿಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೇಭ್ಯಶ್ಚೇತನೇನಾತ್ಮನಾಽಧಿಷ್ಠಿತೇಭ್ಯಃ| ತಾನಿ ಚ ಕಿಮ್ಭೂತಾನಿ? ಮಹಾಗುಣಮಯಾನಿ| ಸತ್ತ್ವಾದಯ ಏವ ಭೂತಭಾವೇನ ಪರಿಣತಾ ಆತ್ಮಾಧಿಷ್ಠಿತಾಶ್ಚ|| ೩|| ತಸ್ಯ ಚಾಙ್ಗಸ್ಯ ಖಾದಿಭ್ಯೋ ಮಹಾಭೂತೇಭ್ಯೋಽಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಿಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೇಭ್ಯಶ್ಚೇತನೇನಾತ್ಮನಾಽಧಿಷ್ಠಿತೇಭ್ಯಃ| ತಾನಿ ಚ ಕಿಮ್ಭೂತಾನಿ? ಮಹಾಗುಣಮಯಾನಿ| ಸತ್ತ್ವಾದಯ ಏವ ಭೂತಭಾವೇನ ಪರಿಣತಾ ಆತ್ಮಾಧಿಷ್ಠಿತಾಶ್ಚ|| ೩||

Adhikarana prANinAM sArupyAsArUpya- tvasya kAraNam (4) · Śloka 4

ಭೂತಾನಾಮೇವ ಚ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟವಿವಿಧಕರ್ಮವಶಾದನೇಕರೂಪಾತ್ ಸನ್ನಿವೇಶಷದಾಕೃತಿಪ್ರಮಾಣಸ್ನೇಹದೀಪ್ತಿಸ್ವರಾದೀನಾಂ ಸಾರುಪ್ಯಮಸಾರೂಪ್ಯಂ ವಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ಥೂಲತಾರತಮ್ಯಭೇದಭಿನ್ನಮತಿಬಹುಪ್ರಕಾರಂ ನಿಷ್ಪದ್ಯತೇ||೪||

ತತ್ರ ಶರೀರೇ ತಥಾ ತೇಷಾಮೇವ ಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ಸನ್ನಿವೇಶವಿಶೇಷಾತ್ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರಮಾಣಾದೀನಾಂ ಸಾದ್ರುಶ್ಯಮಸಾದೃಶ್ಯಂ ಚ ಬಹುಪ್ರಕಾರಂ ನಿಷ್ಪದ್ಯತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಾತ್ ಸನ್ನಿವೇಶವಿಶೇಷಾತ್ ? ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟನಾನಾವಿಧಕರ್ಮವಶೇನಾನೇಕರೂಪಾತ್| ದೃಷ್ಟಂ ಕರ್ಮ ಮಾತೃಪಿತೃಭ್ಯಾಂ ಸ್ನೇಹಕೃತಮಾಹಾರಾದಿ| ಅದೃಷ್ಟಮನ್ಯಜನ್ಮಕೃತಮ್| ಶರೀರಾಣಾಂ ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಸಾರೂಪ್ಯಮಸಾರೂಪ್ಯಞ್ಚಾಹ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಾದಿತಾರತಮ್ಯಭೇದಭಿನ್ನಮತ ಏವ ಚ ಬಹುಪ್ರಕಾರಮ್|| ೪||

Adhikarana AkAshalakShaNam (5) · Śloka 5

ತತ್ರ ಸತ್ತ್ಬಹುಲಮಾಕಶಮ್||೫||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಪಿ ಮಹಾಭೂತಸ್ಯ ತ್ರಿಗುಣತ್ವೇ ವಿಶೇಷಕಥನಮ್|

Adhikarana vAyorlakShaNam (1) · Śloka 1

ರಜೋಬಹುಲೋ ವಾಯುಃ|೧|

ಅಗ್ನಿಲಕ್ಷಣಮ್

Adhikarana jalalakShaNam (1) · Śloka 1

ಸತ್ತ್ವತಮೋಬಹುಲಮಮ್ಬು|೧|

ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಲಕ್ಷಣಮ್

Adhikarana pRuthivyA lakShaNam (1) · Śloka 1

ತಮೋಬಹುಲಾ ಭೂಃ||೧||

Adhikarana AkAshAdInAM li~ggAni (6) · Śloka 6

ತೇಷಾಮಪ್ರತಿಘಾತಶ್ಚಲತ್ವಮೌಷ್ಣ್ಯಂ ದ್ರವತಾ ಕಾಠಿನ್ಯಮಿತಿ ಕ್ರಮಾ- ಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಿ||೬||

ತೇಷಾಂ ಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಸದ್ಭಾವೇ ಅಪ್ರತಿಘಾತಾದಿಕ್ರಮೇಣ ಲಿಙ್ಗಮ್|

Adhikarana AkAshAdInAM visheShAdhiShThAnam (7) · Śloka 7

ವಿಶೇಷತಶ್ಚ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಷ್ವಿನ್ದ್ರಿಯೇಷ್ವವಸ್ಥಾನಮ್||೭||

ತೇಷಾಂ ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ಶಬ್ದಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈಃ ಕ್ರಮೇಣೈವ ಏಕೈಕಪ್ರವೃದ್ಧೈರನ್ವಯಃ| ತೇನ ಶಬ್ದಗುಣಮಾಕಾಶಮ್| ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶಗುಣಃ ಪವನಃ| ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರುಪಗುಣಂ ತೇಜಃ| ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪರಸಗುಣಂ ಜಲಮ್| ಶಬ್ದಾದಿಪಞ್ಚಗುಣಾ ಪೃಥಿವೀ|| ೭||

Adhikarana AkAshAdInAM guNAH (8) · Śloka 8

ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪರಸಗನ್ಧೈರೇಕೈಕಪ್ರವೃದ್ಧೈರನ್ವಯಃ||೮||

ತೇಷಾಂ ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ಶಬ್ದಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈಃ ಕ್ರಮೇಣೈವ ಏಕೈಕಪ್ರವೃದ್ಧೈರನ್ವಯಃ| ತೇನ ಶಬ್ದಗುಣಮಾಕಾಶಮ್| ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶಗುಣಃ ಪವನಃ| ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪಗುಣಂ ತೇಜಃ| ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪರಸಗುಣಂ ಜಲಮ್| ಶಬ್ದಾದಿಪಞ್ಚಗುಣಾ ಪೃಥಿವೀ|| ೮|

Adhikarana AkAshajA BAvAH (9) · Śloka 9

ತತ್ರಾಽಽಕಾಶಜಾನಿ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಶಬ್ದಃ ಸರ್ವಸ್ತ್ರೋತಾಂಸಿ ವಿವಿಕ್ತತಾ||೯||

ತತ್ರ ಶರೀರ ಆಕಾಶಜಾನಿ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಿ| ಶ್ರೋತ್ರಮಿನ್ದ್ರಿಯಮ್| ತಥಾ ಶಬ್ದಃ| ಆಕಾಶಭಾವಾಚ್ಛಬ್ದಭಾವಃ| ವಿವಿಕ್ತತಾ ಶಾರೀರಾಣಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ವಿಭಾಗಃ|| ೯||

Adhikarana vAyavIyA BAvAH (10) · Śloka 10

ವಾಯವೀಯಾನಿ ಸ್ಪರ್ಶನಂ ಸ್ಪರ್ಶಃ ಪ್ರಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸಾದಿಪರಿಸ್ಪನ್ದನಾನಿ ಲಾಘವಂ ಚ||೧೦||

ವಾಯವೀಯಾನಿ ಸ್ಪರ್ಶನಾದೀನಿ| ಸ್ಪರ್ಶನಮಿನ್ದ್ರಿಯಮ್| ಸ್ಪರ್ಶೋಽನ್ಯಸ್ಪರ್ಶನವಿಷಯಃ| ಏವಂ ರೂಪಾದೀನಾಮಪಿ ವಾಚ್ಯಮ್|| ೧೦||

Adhikarana AgneyA BAvAH (11) · Śloka 11

ಆಗ್ನೇಯಾನಿ ದರ್ಶನಂ ರೂಪಂ ಪಿತ್ತಮೂಷ್ಮಾ ಪಕ್ತಿಃ ಸನ್ತಾಪೋ ಮೇಧಾ ವರ್ಣೋ ಭಾಸ್ತೇಜಃ ಶೌರ್ಯ್ಯಞ್ಚ||೧೧||

ಆಗ್ನೇಯಾನಿ ದರ್ಶನಾದೀನಿ| ದರ್ಶನಂ ಚಕ್ಷುರಿನ್ದ್ರಿಯಮ್| ಪಿತ್ತಂ ದೋಷಃ| ಉಷ್ಮಾ ಅಗ್ನಿಃ| ಪಕ್ತಿಸ್ತತ್ಕ್ರಿಯಾ| ಭಾ ಕಾನ್ತಿಃ| ತೇಜಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್|

Adhikarana AmBasA BAvAH (12) · Śloka 12

ಆಮ್ಭಸಾನಿ ರಸನಂ ರಸಃ ಸ್ವೇದಕ್ಲೇದವಸಾಽಸೃಕಶುಕ್ರಮೂತ್ರಾದಿದ್ರವಸಮೂಹಃ ಶೈತ್ಯಂ ಸ್ನೇಹಶ್ಚ||೧೨||

ಆಮ್ಭಸಾನಿ ದೇಹೇ ರಸನಾದಯಃ| ಏಕೋ ರಸಶಬ್ದೋ ರಸವಿಷಯತ್ವಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಃ| ದ್ವಿತೀಯೋ ಧಾತುವಿಶೇಷಗ್ರಹಣಾರ್ಥಃ|| ೧೨||

Adhikarana pArthIvA BAvAH (13) · Śloka 13

ಪಾರ್ಥೀವಾನಿ ಘ್ರಾಣಂ ಗನ್ಧಃ ಕೇಶನಖಾಸ್ಥ್ಯಾದಿಮೂರ್ತಸಮೂಹೋ ಧೈರ್ಯ್ಯಸ್ಥೈರ್ಯ್ಯಞ್ಚ||೧೩||

ಪಾರ್ಥಿವಾನಿ ಘ್ರಾಣಾದೀನಿ| ಇತಿ ದೇಹೇ ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಕಾರ್ಯೇ ಚೇತನಶ್ಚಾಪ್ಯಾಯಾತ್ಯವಹಿತಮನಸಾಪಿ ಪರೀಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿಲ್ಲಭ್ಯತೇ|| ೧೩||

Adhikarana mAtRujAH BAvAH (14) · Śloka 14

ತೇಶು ಮಾತೃಜಾನಿ ಮೃದೂನಿ ತ್ವಗ್ರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದೋಮಜ್ಜನಾಭಿಹೃದಯಾಮಾಶಯಗರ್ಭಾಶಯಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಾಕ್ಲೋಮಾನ್ತ್ರಗುದಾದೀನಿ||೧೪||

ಮಾತೃಜಾನೀತಿ ತೇಷು ಚ ಮಹಾಭೂತಕಾರ್ಯೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ಮಾತೃಜಮ್| ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪಿತೃಜಮ್| ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚೇತನಜಮ್| ಚೇತನ ಆತ್ಮಾ| ತತಃ ಸಂಕ್ರಾನ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತ್ವಗಾದೀನ್ಯನ್ಯಾನಿ ಮೃದೂನಿ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಮಾತೃಜಾನಿ ವಿದ್ಯಾತ್| ಗರ್ಭಾಶಯಃ ಸ್ತ್ರೀಗರ್ಭಸ್ಯೈವ|| ೧೪||

Adhikarana pitRujAH BAvAH (15) · Śloka 15

ಪಿತೃಜಾನಿ ಸ್ಥಿರಾಣಿ ಕೇಶನಖಾಸ್ಥಿಶುಕ್ರಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಾದೀನಿ||೧೫||

ಕೇಶಾದೀನ್ಯನ್ಯಾನಿ ಚ ಸ್ಥಿರಾಣಿ ಪಿತೃಜಾನಿ|| ೧೫||

Adhikarana AtmajAH BAvAH (16) · Śloka 16

ಆತ್ಮಜಾನಿ ನಾನಾಯೋನಿಷೂತ್ಪಿತ್ತಿರ್ಮನಶ್ಚೇತನೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಧಾರಣಮಾಕೃತಿಸ್ವರವರ್ಣವಿಶೇಷಾಃ ಕಾಮಕ್ರೋಧಲೋಭಭಯಹರ್ಷಧರ್ಮಶೀಲತಾಸ್ಮೃತಿಬುದ್ಧೀಚ್ಛಾದ್ವೇಷಪ್ರಯತ್ನಾಹಙ್ಕಾರಸುಖದುಃಖಾಯುರಾತ್ಮಜ್ಞಾನಾನಿ ಚ||೧೬||

ಆತ್ಮಜಾನಿ ಪುನರ್ನಾನಾವಿಧಯೋನ್ಯುತ್ಪತ್ಯಾದೀನಿ| ಆತ್ಮನಾ ಹ್ಯವದಾತಾನವದಾತಕರ್ಮಕಾರಣಭೂತೇನ ಯೋನಿಷು ಮೃಗಸರೀಸೃಪಾದಿಷೂತ್ಪದ್ಯತೇ; ಅತಃ ಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಾಯ| ತಥಾ ಮನಃ ಆತ್ಮಜಮ್| ತದ್ಧಿ ನ ಕುತಶ್ಚಿದಾಗಚ್ಛತ್ಯಾತ್ಮನಾ ನಿತ್ಯಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾತ್| ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ತ್ವಾತ್ಮಕೃತಾನ್ಯೇವ| ಚೇತನೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಿ| ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಚಾತ್ಮಜೌ| ತಾಭ್ಯಾಮೇವ ಹ್ಯಾತ್ಮಕಾರಣಾಭ್ಯಾಂ ಜೀವ್ಯತೇ| ಸಾಧಾರಣಮವಯವಾನಾಂ ಧಾರಣಮುತ್ಸಾಹೇನ ದೇಹಾವಷ್ಟಮ್ಭಃ| ಆಕೃತ್ಯಾದೀನಾಂ ನಾನಾವಿಧಾ ವಿಶೇಷಾಃ ಆಕೃತಿಃ ಸಂಸ್ಥಾನಮ್| ತಸ್ಯಾಂ ಹಿ ಭೂತಾನಿ ಸಮವಾಯಿಕಾರಣಮ್| ಆತ್ಮಾ ತ್ವಸಮವಾಯಿಕಾರಣಮ್| ಕಾಮಾದಯಃ ಸರ್ವ ಏವ ವಿಜ್ಞಾನಧರ್ಮಾ ಆತ್ಮಭವಾಃ| ತಥಾ ಸುಖಾದಯೋಽಪ್ಯಾತ್ಮನಃ ಕರ್ಮಫಲತ್ವಾತ್|| ೧೬||

Adhikarana sAtmyajA BAvAH (17) · Śloka 17

ಸಾತ್ಮ್ಯಜಾನ್ಯಾಯುರಾರೋಗ್ಯಮನಾಲಾಸ್ಯಲೋಲುಪತ್ವಮಿನ್ದ್ರಿಯಪ್ರಸಾದಸ್ವರವರ್ಣೌಜಃ ಸಮ್ಪತ್ಪ್ರಶಸ್ತತಾ ಪ್ರಹರ್ಷಭೂಯಸ್ತ್ವಂ ಮೇಧಾಬಲಂ ಚ||೧೭||

ಸಾತ್ಮ್ಯಜಾನಿ ಯಾನಿ ದೇಹಿನೋ ಗರ್ಭಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಸೇವಿನ ಏವ ಭವನ್ತಿ| ಸ್ವರಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಪತ್ಪರಿಪೂರ್ಣತ್ವಮ್| ಪ್ರಶಸ್ತತಾ ಪ್ರಶಸ್ಯತ್ವಮ್|| ೧೭||

Adhikarana rasajA BAvAH (18) · Śloka 18

ರಸಜಾನಿ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ದೇಹಸ್ಯ ಸಮ್ಭವೋ ವೃತ್ತಿರ್ವೃದ್ಧಿಸ್ತೃಪ್ತಿರಲೌಲ್ಯಂ ಪುಷ್ಟಿರುತ್ಸಾಹಶ್ಚ||೧೮||

ರಸಜಾನಿ ಯಾನಿ ರಸೇಭ್ಯಃ ಪರಿಣತೇಭ್ಯಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ| ದೇಹಸ್ಯ ಸಮ್ಭವೋ ಮಾತೃಜಠರೇ| ವೃತ್ತಿರ್ವೃದ್ಧಿಸ್ತತ್ರೈವ| ಜಾತಸ್ಯ ಚ|| ೧೮||

Adhikarana shuddhasattvajA BAvAH (19) · Śloka 19

ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಜಾನಿ ಶೌಚಮಾಸ್ತಿಕತ್ವಂ, ಕೃತಜ್ಞತಾ, ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಂ, ವ್ಯವಸಾಯಃ, ಶೌರ್ಯ್ಯಂ, ಗಾಮ್ಭಿರ್ಯಂ ಬುದ್ಧಿರ್ಮೇಧಾ, ಸ್ಮೃತಿಃ ಶುಕ್ಲವರ್ತ್ಮರುಚಿರ್ಭಕ್ತಿರಭಿಷಙ್ಗಾಭಾವಸ್ತಮೋಗುಣೋ ವಿಪರ್ಯಯಶ್ಚ||೧೯||

ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಜಾನಿ ಯಾನಿ ಚ ವಸ್ತೂನಿ ರಜಸ್ತಮೋಭ್ಯಾಮನಪಹತೇನ ಶುದ್ಧೇನ ಸತ್ತ್ವೇನ ಭವನ್ತಿ| ಅಸ್ತಿ ಪರಲೋಕ ಇತಿ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಯಸ್ಯಾಽಸಾವಾಸ್ತಿಕಸ್ತಸ್ಯ ಭಾವಃ ಆಸ್ತಿಕತ್ವಮ್| ಬುದ್ಧಿರ್ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಃ| ಮೇಧಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ| ಭಕ್ತಿರ್ದೇವತಾದಿ ವಿಷಯೇ| ಅಭಿಷಙ್ಗಃ ಸಮ್ಪರಿತ್ಯಾಗಾಶಕ್ತತಾ ತಸ್ಯಾಽಭಾವಃ ಕ್ರೋಧಾದ್ಯನಭಿಭವ ಇತಿ ಯಾವತ್| ತಮೋಗುಣಾನಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನಾಮಜ್ಞಾನವಿಷಾದಾದೀನಾಂ ವೈಪರೀತ್ಯಮಿತಿ ಸತ್ತ್ವಜಾನಿ|| ೧೯||

Adhikarana rAjasA BAvAH (20) · Śloka 20

ರಾಜಸಾನಿ ದುರುಪಚಾರತಾಽನಾರ್ಯಂ ಶೌರ್ಯ್ಯಂ ಮಾತ್ಸರ್ಯಮಮಿತ- ಭಾಷಿತ್ವಮಹಙ್ಕಾರೋ ಲೋಲುಪತ್ವಂ ದಮ್ಭೋ ಮಾನಃ ಕ್ರೋಧೋ ಹರ್ಷಃ ಕಾಮಶ್ಚ||೨೦||

ರಾಜಸಾನಿ ತಾಮಸಾನಿ ಚ ರಜಸ್ತಮೋಭ್ಯಾಮುಪಹತೇನ ಸತ್ತ್ವೇನೈವ ಭವನ್ತಿ| ದುರುಪಚಾರಃ ಯಸ್ಯ ಪರಿಚಾರಕಾದಿಭಿರ್ದುಃಖೇನ ಚಿತ್ತಂ ಗ್ರಹೀತುಂ ಪಾರ್ಯ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ಭಾವಃ| ಅನಾರ್ಯಂ ಶೌರ್ಯಂ ವಿಷಯಕಾಲಾದಿನಾ ಅನುಚಿತಮ್| ಉಚಿತಂ ಶೌರ್ಯ್ಯಂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕತ್ವಮೇವ| ಲೋಲುಪೋ ವಿಷಯಕೌತುಕೀ ತಸ್ಯ ಭಾವಃ|

Adhikarana tAmasA BAvAH (21) · Śloka 21

ತಾಮಸಾನ್ಯಜ್ಞಾನಂ ವಿಷಾದಃ ಪ್ರಮಾದೋ ನಿದ್ರಾಽಽಲಸ್ಯಂ ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾ ಶೋಕೋ ಮಾತ್ಸರ್ಯಂ ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ ಪರಾತಿಸನ್ಧಾನಂ ಸತ್ತ್ವಗುಣ ವೈಪರೀತ್ಯಂ ಚ||೨೧||

ಅಜ್ಞಾನಾದೀನಿ ತಾಮಸಾನಿ| ಅಜ್ಞಾನಂ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಮ್| ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿರ್ವಿರೋಧೋಽನ್ಯೇನ| ಪರಾತಿಸನ್ಧಾನಂ ಪರಪಕ್ಷಪ್ರತಿಬನ್ಧಃ| ಸತ್ತ್ವಜಾನಾಂ ಶೌಚಾಸ್ತಿಕತ್ವಾದೀನಾಂ ವೈಪರೀತ್ಯಮ್|| ೨೧||

Adhikarana manasaH upaplavau dehasya BUtAtmakatABisandhishca (22) · Śloka 22

ತತ್ರ ಸತ್ತ್ವಂ ಮನಸ್ತಸ್ಯೋಪಪ್ಲವೋ ರಜಸ್ತಮಶ್ಚ ಇತ್ಯೇವಮ್ಭೂತಾತ್ಮಕಂ ದೇಹಮಾಹುಃ||೨೨||

ಸತ್ತ್ವಂ ಕಿಮುಚ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ-ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸತ್ತ್ವಂ ಮನಃ ಇತಿ ಪರ್ಯ್ಯಾಯೌ| ತಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ರಜಸ್ತಮಶ್ಚೋಪಪ್ಲವೌ| ಇತ್ಯನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಪೃಥಿವ್ಯಾದಿವಿಕಾರಸಮುದಾಯಾತ್ಮಕಂ ದೇಹಮಾಹುರಾಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ| ತೇನೈತತ್ ಸ್ಥಿತಮಸ್ಮಿನ್ ದರ್ಶನೇ-ಆತ್ಮಾ ನಿತ್ಯಃ ಅವಿಕಾರಃ ನ ಜಾಯತೇ ನ ಚ ವಿನಶ್ಯತಿ| ಸತ್ತ್ವಾದಿಸಂಯೋಗಾತ್ತು ಜಾತಾದಿವ್ಯಪದೇಶಂ ಲಭತೇ| ಸಂಯೋಗಶ್ಚ ತಸ್ಯಾವಿದ್ಯಾಸ್ವಭಾವಕೃತಃ| ಅವಿದ್ಯಾಕ್ಷಯಾಧ್ಯವಲೀನೇ ಸಂಯೋಗೇ ಶುದ್ಧಃ ಸನ್ ಮುಕ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಏಕೇನ ಹ್ಯನ್ವಯಿನಾ ಕರ್ತ್ರಾ ವಿನಾ ಬಾಲತ್ವಾದೀನಾಂ ಸ್ಮೃತ್ಯಾದಿನಾ ಫಲಾಭಿಸನ್ಧಾನೇನ ಕಾರ್ಯ್ಯಾಽಪ್ರವೃತ್ತೇರ್ದೇಹಾದಿಕಾರ್ಯ್ಯಸ್ಯ ಚ ಸಮ್ಭವಃ| ಸ ಚ ಸ್ವತನ್ತ್ರೋಽಪ್ಯಾತ್ಮನೈವ ತತ್ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ| ಯಸ್ಯ ಬನ್ಧೋ ವಾ ಮೋಕ್ಷೋ ವಾ ಫಲಮಶ್ನುತೇ, ತಸ್ಯ ಚ ಸ್ವಕರ್ಮಣ ಏವ ಕರಣಾತ್ ಕಾರಣಾತ್ ಸಂಯೋಗಸ್ತದ್ವಿನಾಶೌ ಬನ್ಧಮೋಕ್ಷೌ| ನ ಹ್ಯಾತ್ಮನಾ ಕರ್ತ್ರಾ ವಿನಾ ಶರೀರಸ್ಯ ಸಮ್ಭವಃ| ತಥಾ ಚ ಭಗವಾನ್ ಚರಕಃ:- ಮೃದ್ದಣ್ಡಚಕ್ರೈಶ್ಚ ಕೃತಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಾದೃತೇ ಘಟಮ್| ಕೃತಂ ಮೃತ್ತೃಣಕಾಷ್ಠೈಶ್ಚ ಗೃಹಕಾರಾದ್ವಿನಾ ಗೃಹಮ್| ಯೋ ವದೇತ್ಸ ವದೇದ್ದೇಹಂ ಸಮ್ಭೂಯಕರಣೈಃ ಕೃತಮ್| ಇತಿ| ತಸ್ಮಾದಾತ್ಮಾ ಚೇತನಃ ಕಾರಣಂ ನಿತ್ಯಃ| ಅಚೇತನಾನಿ ತು ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಅನಿತ್ಯಾನಿ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣಪ್ರಧ್ವಂಸೀನಿ| ತೇಷಾಂ ಹಿ ನಿತ್ಯತ್ವೇ ಭಾವಾನಾಂ ವೃದ್ಧ್ಯಾದ್ಯಸಮ್ಭವಃ| ನ ಹಿ ತದೇಕಂ ವಸ್ತು ತಥಾ ಚಾನ್ಯಥಾ ಚ ಭವಿತುಮರ್ಹತಿ| ದೃಶ್ಯತೇ ಚ| ತಸ್ಮಾದನಿತ್ಯಾನಿ ಭೂತಾನಿ| ತದಧಿಷ್ಠಿತಾನಿ ಪುರುಷಾಖ್ಯಾಂ ಲಭನ್ತೇ| ಏವಮಾತ್ಮನೋಽನಾದಿಃ ಸಂಯೋಗಃ ಪುರುಷಸಂಯೋಗಿಭಿರನ್ಯೋನ್ಯಸಾಪೇಕ್ಷೈರ್ಭವತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ಥಿತಮೇವಮ್ಭೂತಾತ್ಮಕಂ ದೇಹಮಾಹುರಿತಿ|

Adhikarana dehasya praviBAgaH (23) · Śloka 23

ತಸ್ಯ ಪುನಃ ಪ್ರವಿಭಾಗಃ-ತ್ವಚಃ ಕಲಾ ದೋಷಾ ಧಾತವೋ ಮಲಾ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ತದಧಿಷ್ಠಿತಾನಿ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯತೀನ್ದ್ರಿಯಮಾಶಯಾಃ ಪ್ರಾಣಾಯತನಾನಿ ಕಣ್ಡರಾಜಾಲಾನಿ ಕೂರ್ಚಾರಜ್ಜ್ವಸ್ಸೀವನ್ಯೋಽಸ್ಥಿಸಙ್ಘಾತಾಃ ಸೀಮನ್ತಾ ಅಸ್ಥೀನ್ಯಸ್ಥಿಸನ್ಧಯಃ ಸ್ನಾಯೂನಿ ಪೇಶ್ಯಃ ಸಿರಾ ಧಮನ್ಯಃ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯೂಷ್ಮಾಣೋ ಮರ್ಮಣಿ ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರುಲೋಮಾನಿ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತಿಭೇದಾಶ್ಚ||೨೩||

ಸ ಚ ದೇಹಸ್ತ್ವಗಾದಿಭಿರಪೋದ್ಧಾರೇಣ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯತೇ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೩||

Adhikarana tvacolakShaNaM sa~gKyA ca (24) · Śloka 24

ತತ್ರಾಽಸೃಜಃ ಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಕ್ಷೀರಸ್ಯೇವ ಸನ್ತಾನಿಕಾಃ ಷಟ್ ತ್ವಚೋ ಭವನ್ತಿ||೨೪||

ತತ್ರ ದೇಹೇ ಷಟ್ ತ್ವಚೋ ರಕ್ತಾತ್ ಸ್ವೋಷ್ಮಣಾ ಪಚ್ಯಮಾನಾತ್ಕ್ಷೀರಜಾಲಿಕಾವತ್ ಭವನ್ತಿ| ತಾಸ್ತು ಕದಲೀದಲವದನ್ತರೇ ಕ್ರಮೇಣ ವರ್ತನ್ತೇ| ತಾಸಾಂ ತ್ವಚಾಂ ಪ್ರಸಾದಾದ್ರಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದಃ| ತ್ವಚೋ ಹಿ ರಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಸನ್ನತಾಂ ಜನಯನ್ತಿ| ಘನೀಭಾವಸ್ಯಾಲ್ಪೀಭಾವಾಪಾದನಾಚ್ಚ|| ೨೪||

Adhikarana tvakprasAdaphalam (25) · Śloka 25

ತ್ವಕ್ಪ್ರಸಾದಾದ್ರಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದಃ| ಉದಕಧರಾ ತ್ವಕ್ ತಾಸಾಮುದಕಧರಾ ಚಾದ್ಯಾ||೨೫||

ತಾಸಾಂ ಪ್ರಥಮಾ ದೇಹ ಉದಕಂ ವಿಭರ್ತಿ ಯೇನ ಬಹಿರಾರ್ದ್ರತ್ವಾಭಾವಃ|| ೨೫||

Adhikarana asRugdharA tvak (26) · Śloka 26

ದ್ವಿತೀಯಾಽಸೃಗ್ಧರಾ||೨೬||

ದ್ವಿತೀಯಯಾ ರುದ್ಧನ್ತ್ವಸ್ರಮ್| ತೇನ ರಕ್ತಂ ನ ಬಹಿಃ ಸ್ಯನ್ದತೇ| ಸಾಽಸೃಗ್ಧರಾ ನಾಮ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೬||

Adhikarana sidhmakilAsAdhiShThAnA tvak (27) · Śloka 27

ತೃತೀಯಾ ಸಿಧ್ಮಕಿಲಾಸಾಧಿಷ್ಠಾನಾ||೨೭||

ಯದಾಶ್ರಿತ್ಯ ಯಸ್ಯ ಭಾವಸ್ತಸ್ಯ ತದಧಿಷ್ಠಾನಮ್| ಸಿಧ್ಮ ಕುಷ್ಠವಿಶೇಷಃ| ಕಿಲಾಸಂ ಶ್ವಿತ್ರಮ್|| ೨೭||

Adhikarana sarvakuShThAdhiShThAnA tvak (28) · Śloka 28

ಪಞ್ಚಮೀ ಪುನರಲಜೀವಿದ್ರಧ್ಯಧಿಷ್ಠಾನಾ| ಪ್ರಾಣಧರಾ ತ್ವಕ್ ಷಷ್ಠೀ ತು ಪ್ರಾಣಧರ| ಯಸ್ಯಾಂ ಛಿನ್ನಾಯಾಂ ತಾಮ್ಯತ್ಯನ್ಧಮಿವ ಚ ತಮಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯಾಂ ಚಾಧಿಷ್ಠಾಯಾರೂಂಷಿ ಜಾಯನ್ತೇ| ಪರ್ವಸು ಕೃಷ್ಣರಕ್ತಾನಿ ಸ್ಥೂಲಮೂಲಾನಿ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತಮಾನಿ||೨೮||

ಷಷ್ಠೀ ಸರ್ವಸಾಮನ್ತರ್ಮಾಂಸಲಗ್ನಾ| ಸಾ ಪ್ರಾಣಾನನ್ತರವರುದ್ಧ್ಯಾಽವತತ್ಯಾವತಿಷ್ಠತಿ| ತದಧಿಷ್ಠಾನಾನಿ ಹಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಕೃಷ್ಣರಕ್ತಾನ್ಯರೂಂಷಿ|

Adhikarana matAntareNa tvacAM saptavidhatvam (29) · Śloka 29

ಅನ್ಯೇ ಸಪ್ತ ತ್ವಚೋ ವದನ್ತಿ| ಭಾಸಿನೀ ತ್ವಕ್ ತತ್ರ ಪ್ರಥಮಾ ಭಾಸಿನೀ ನಾಮ ಯಾ ವರ್ಣಾನಾಮವಭಾಸಿನೀ ಖಾದೀನಾಂ ಚ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಛಾಯಾನಾಂ ಸಾ ವ್ರೀಹೇರಷ್ಟಾದಶಭಾಗಪ್ರಮಾಣಾ||೨೯||

ಅನ್ಯೇ ತ್ವಾಚಾರ್ಯ್ಯಾ ಭಾಸಿನ್ಯಾದಿಭೇದೇನ ಸಪ್ತಸಂಜ್ಞಾಸ್ತ್ವಚೋ ವದನ್ತಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ಪಞ್ಚ ಛಾಯಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಃ|| ೨೯||

Adhikarana lohinI tvak (1) · Śloka 1

ದ್ವಿತೀಯಾ ಲೋಹಿನೀ ನಾಮ ಷೋಡಶಭಾಗಪ್ರಮಾಣಾ|೧|

Adhikarana shvetA tvak (1) · Śloka 1

ತೃತೀಯಾ ಶ್ವೇತಾ ನಾಮ ದ್ವಾದಶಭಾಗಪ್ರಮಾಣಾ|೧|

Adhikarana tAmrA tvak (1) · Śloka 1

ಚತುರ್ಥೀ ತಾಮ್ರಾ ನಾಮಾಽಷ್ಟಭಾಗಪ್ರಮಾಣಾ|೧|

Adhikarana vedinI tvak (1) · Śloka 1

ಪಞ್ಚಮೀ ವೇದಿನೀ ನಾಮ ಪಾಞ್ಚಭಾಗಪ್ರಮಾಣಾ|೧|

Adhikarana rohiNI tvak (1) · Śloka 1

ಷಷ್ಠೀ ರೋಹಿಣೀ ನಾಮ ವ್ರೀಹಿಪ್ರಮಾಣಾ|೧|

Adhikarana mAMsadharA tvak (1) · Śloka 1

ಸಪ್ತಮೀ ಮಾಂಸಧರಾ ನಾಮ ವ್ರೀಹಿದ್ವಯಪ್ರಮಾಣಾ||೧||

Adhikarana kalAlakShaNam (30) · Śloka 30

ಯಸ್ತು ಧಾತ್ವಾಶಯಾನ್ತರೇಷು ಕ್ಲೇದೋಽವತಿಷ್ಠತೇ ಸ ಯಥಾ ಸ್ವಮೂಷ್ಮಭಿರ್ವಿಪಕ್ವಃ ಸ್ನಾಯುಶ್ಲೇಷ್ಮಜರಾಯುಚ್ಛನ್ನಃ ಕಾಷ್ಠ ಇವ ಸಾರೋ ಧಾತುಸಾರಶೇಷೋ ರಸಶೇಷೋಲ್ಪತ್ವಾತ್ ಕಲಾಸಂಜ್ಞಃ|೩೦|

Adhikarana kalAlakShaNam (30) · Śloka 30

ಯಸ್ತು ಧಾತ್ವಾಶಯಾನ್ತರೇಷು ಕ್ಲೇದೋಽವತಿಷ್ಠತೇ ಸ ಯಥಾ ಸ್ವಮೂಷ್ಮಭಿರ್ವಿಪಕ್ವಃ ಸ್ನಾಯುಶ್ಲೇಷ್ಮಜರಾಯುಚ್ಛನ್ನಃ ಕಾಷ್ಠ ಇವ ಸಾರೋ ಧಾತುಸಾರಶೇಷೋ ರಸಶೇಷೋಲ್ಪತ್ವಾತ್ ಕಲಾಸಂಜ್ಞಃ||೩೦||

ಉಕ್ತಾಸ್ತ್ವಚಃ ಕಲಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ-ಯಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಧಾತೂನಾಂ ರಕ್ತಾದೀನಾಮಾಶಯಾ ಯಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ತೇಶಾಂ ದ್ವಯೋರ್ಧಾತ್ವಾಶಯಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಯಃ ಕ್ಲೇದಃ ಸ ಸ್ವೇನ-ಸ್ವೇನ ಧಾತೂಷ್ಮಣಾ ಪಕ್ವಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾದಿಛನ್ನಃ ಸನ್ ಕಲಾಖ್ಯಾ ಲಭತೇ| ಕಾಷ್ಠಸಾರವತ್ ಯಥಾ ಕಾಷ್ಠೇಽನ್ತಃಸಾರೋ ವಿಭಜ್ಯತೇ, ತಥಾ ಶರೀರೇ ಕಲಾಃ| ತಾಶ್ಚ ಸ್ವಸ್ಥಾನಮಜಹತ್ಯಃ ಶರೀರಂ ವ್ಯಾಪ್ನುವನ್ತಿ| ಸ ತು ಕ್ಲೇದೋ ಧಾತುಸಾರಶೇಷೋ ನ ಪೂರ್ವಧಾತುತಾಂ ನಾಪ್ಯುತ್ತರಧಾತುತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯತಃ ಸ್ವಲ್ಪತ್ವಾತ್ ಕಲಾಸಂಜ್ಞಃ, ಆಸಾಂ ತು ಕ್ರಮೋ ಧಾತುಕ್ರಮಸಮ್ಭವವಿಶೇಷಾತ್| ವಿಶಿಷ್ಟಕಾರ್ಯತಾ ತು ಸ್ವಭಾವಾತ್|| ೩೦||

Adhikarana saptakalAH (1) · Śloka 1

ತಾ ಧಾತ್ವಾಶಯನ್ತರಮರ್ಯಾದಾಃ ಸಪ್ತ ಕಲಾಃ||೧||

Adhikarana mAMsadhara kalA (31) · Śloka 31

ತಾಸಾಂ ಪ್ರಥಮಾ ಮಾಂಸಧರಾ ನಾಮ| ಯಸ್ಯಾಂ ಮಾಂಸೇ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಧಮನೀಸ್ರೋತಸಾಂ ಭೂಮಾವಿವ ಪಙ್ಕೋದಕೇನ ಬಿಸಮೃಣಾಲಾನಾಂ ಪ್ರತಾನಾನಿ ಭವನ್ತಿ||೩೧||

ತಥಾಹಿ-ಪ್ರಥಮಾ ರಸವಿಶೇಷಜಾಽಪಿ ಮಾಂಸಧರ| ಯಸ್ಯಾಂ ಭೂಮ್ಯಾಮಿವಾಧಿಷ್ಠಾಯ ಮಾಂಸೇ ಕರ್ದಮಸದೃಶೇ ಸಿರಾದೀನಾಂ ಪ್ರತಾನಾನಿ ಮೃಣಾಲಪ್ರಖ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ|| ೩೧||

Adhikarana raktadharA kalA (32) · Śloka 32

ದ್ವಿತೀಯಾ ರಕ್ತಧರ ನಾಮ ಮಾಂಸಸ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರತಸ್ತಸ್ಯಾಂ ಶೋಣಿತಂ ವಿಶೇಷತಶ್ಚ ಸಿರಾಪ್ಲೀಹಯಕೃತ್ಸು ಭವತಿ| ಮಾಂಸಾಚ್ಚ ಕ್ಷತಾತ್ ಕ್ಷತಜಂ ವೃಕ್ಷಾದಿವ ಕ್ಷೀರಿಣಃ ಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ||೩೨||

ದ್ವಿತೀಯಾಯಾಂ ಶೋಣಿತಂ ಭವತಿ| ವಿಶೇಷತೋ ಯಕೃದಾದಿಷ್ವೇವ ತಸ್ಯಾಂ ಕಲಾಯಾಂ ಶೋಣಿತಂ ಭವತಿ ಪ್ರಭಾವಾಚ್ಚ ಮಾಂಸಾತ್ ಕ್ಷತಾತ್ ಬಹಿಃ ಶೋಣಿತಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ| ನ ಹಿ ತಯಾ ವಿನಾ ಮಾಂಸೇ ರಕ್ತಂ ಭವತಿ| ದೃಷ್ಟಾನ್ತಃ ಸ್ಫುಟಪ್ರತಿಪತ್ತ್ಯರ್ಥಃ|| ೩೨||

Adhikarana medodharA kalA (33) · Śloka 3

ತೃತೀಯಾ ಮೇದೋಧರಾ ನಾಮ| ಮೇದೋ ಹಿ ತಸ್ಯಾಮುದರೇಽಣ್ವಸ್ಥಿಷು ಚ ಸರಕ್ತಂ ಭವತಿ| ತದೇವ ಚ ಶಿರಸಿ ಕಪಾಲಪ್ರತಿಚ್ಛನ್ನಂ ಮಸ್ತಿಷ್ಕಾಖ್ಯಂ ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಾಖ್ಯಂ ಚ ಸ್ಥೂಲಾಸ್ಥಿಷು ಚ ಮಜ್ಜಾ||೩||

ತೃತೀಯಾಯಾಂ ಮೇದಃಕರ್ತೃ ಸರಕ್ತಂ ಭವತ್ಯುದರೇಽಣ್ವಸ್ಥಿಷು| ತಾಮೇವಾ ಽಽಶ್ರಿತ್ಯ ಮೇದೋ ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗತ್ವಂ ಯಾತಿ ಮಜ್ಜತ್ವಂ ಚ ಯಾತಿ|| ೩೩||

Adhikarana shleShmadhara kalA (34) · Śloka 34

ಚತುರ್ಥೀ ಶ್ಲೇಷ್ಮಧರಾ ನಾಮ| ತತ್ಸ್ಥೇನ ಹಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಶ್ಲೇಷಿತಾಃ ಸರ್ವಸನ್ಧಯೋ ದೃಢಾ ಭವನ್ತಿ ಸೋಪಾಙ್ಗಾ ಸಾಭ್ಯಙ್ಗಾ||೩೪||

ಸುಬೋಧಮ್| ಅಕ್ಷಾಶ್ಚಕ್ರನಾಭಯಃ| ಸೋಪಾಙ್ಗಃ ಸಾಭ್ಯಙ್ಗಾಃ|| ೩೪||

Adhikarana purIShadhara kalA (35) · Śloka 35

ಪಞ್ಚಮೀ ಪುರೀಷಧರಾ ನಾಮ| ಸಾ ಹ್ಯನ್ತ್ರಾಮಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಿತಾ ಕೋಷ್ಠಾನ್ತರುಣ್ಡುಕಸ್ಥಂ ಮಲಂ ವಿಭಜತಿ||೩೫||

ಉಣ್ಡುಕಂ ಪುರೀಷಾಧಾರಃ|| ೩೫||

Adhikarana pittadharA kalA (grahaNI) (36) · Śloka 36

ಷಷ್ಠೀ ಪಿತ್ತಧರ ನಾಮ ಪಕ್ವಾಮಾಶಮಧ್ಯಸ್ಥಾ| ಸಾ ಹ್ಯನ್ತರಗ್ನೇರಧಿಷ್ಠಾನತಯಾಽಽಮಾಶಯಾತ್ ಪಕ್ವಾಶಯೋನ್ಮುಖಮನ್ನಂ ಬಲೇನ ವಿಧಾರ್ಯ ಪಿತ್ತತೇಜಸ ಶೋಷಯತಿ ಪಚತಿ ಪಕ್ವಞ್ಚ ವಿಮುಞ್ಚತಿ| ದೋಷಾಧಿಷ್ಠಿತಾ ತು ದೌರ್ಬಲ್ಯಾದಾಮಮೇವಾತತೋಽಸಾವನ್ನಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಾತ್ ಪುನರ್ಗ್ರಹಣೀಸಂಜ್ಞಾ| ಬಲಂ ಚ ತಸ್ಯಾಃ ಪಿತ್ತಮೇವಾಗ್ನ್ಯಭಿಧಾನಮತಃ ಸಾಽಗ್ನಿಸ್ತಬ್ಧೋಪಬೃಂಹಿತೈಕಯೋಗಕ್ಷೇಮಾ ಶರೀರಂ ವರ್ತಯತಿ||೩೬||

ಷಷ್ಠೀ ಪಕ್ವಾಮಾಶಯಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಾ ಆಮಾಶಯಾತ್ ಪಕ್ವಾಶಯೋನ್ಮುಖಮನ್ನಂ ಬಲೇನ ವಿಧಾರ್ಯ್ಯ ಪಚತಿ| ಪಿತ್ತತೇಜಸಾ ಕರಣಭೂತೇನ| ಸೈವ ವಾತಾದಿದೋಷಾಧಿಷ್ಠಾನೇನ ದೌರ್ಬಲ್ಯಾದಾಮಮೇವ ವಿಮುಞ್ಚತಿ ಯದೇವಾಗ್ನೇರ್ಧಾರಣಂ ತದೇವ ತಸ್ಯಾ ಉಪಸ್ತಮ್ಭನಮ್| ಯದೇವಾಗ್ನೇರುಪಬೃಂಹಣಂ ತದೇವಾಸ್ಯಾ ಉಪಬೃಃಹಣಮಿತ್ಯೇಕಯೋಗಕ್ಷೇಮಾ|| ೩೬||

Adhikarana shukradhara kalA (37) · Śloka 37

ಸಪ್ತಮೀ ಶುಕ್ರಧರಾ ನಾಮ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ದಕ್ಷಿಣೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಬಸ್ತಿದ್ವಾರಸ್ಯಾಧೋ ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗಮಾಶ್ರಿತಾ ಸಕಲಶರೀರವ್ಯಾಪಿನೀ ಶುಕ್ರಂ ಪ್ರವರ್ತಯತಿ||೩೭||

ಸಪ್ತಮೀ ಬಸ್ತಿದ್ವಾರಸ್ಯ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ದಕ್ಷಿಣೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ವರ್ತ್ತತೇ|| ೩೭||

Adhikarana doShadhAtumalAtideshaH (38) · Śloka 38

ದೋಷಾ ಧಾತವೋ ಮಲಾಶ್ಚ ಪ್ರಾಗುದಿತಾಃ||೩೮||

ದೋಷಾದಯಃ ಪ್ರಾಕ್ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನ ಉಕ್ತಾಃ|| ೩೮||

Adhikarana buddhIndriyANi (39) · Śloka 39

ಪಞ್ಚ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ-ಶ್ರೋತ್ರಂ ಸ್ಪರ್ಶನಂ ದರ್ಶನಂ ರಸನಂ ಘ್ರಾಣಞ್ಚ| ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ||೩೯||

Adhikarana buddhIndriyANAM viShayAH (40) · Śloka 1

ತೇಷಾಂ ಸಭಾಗತಯಾ ಕ್ರಮಾದ್ವಿಷಯಃ ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪರಸಗನ್ಧಾಃ||೧||

ತೇಷಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸಭಾಗತಯಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣೈಕಭೂತಾಧಿಕ್ಯಕಾರಣತ್ವೇನ ಸಾದೃಶ್ಯಾತ್| ಯಥಾ ಚಕ್ಷುಸ್ತೈಜಸಂ ತೈಜಸಮೇವ ರೂಪಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ| ಶ್ರೋತ್ರಂ ನಾಭಸಂ ಶಬ್ದೋಽಪಿ ನಾಭಸಃ|| ೪೦||

Adhikarana buddhIndriyANAmadhiShThAnAni (41) · Śloka 41

ಪಞ್ಚ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಷ್ಠಾನಾನಿ-ಕರ್ಣೌ ತ್ವಗಕ್ಷಿಣೀ ಜಿಹ್ವಾ ನಾಸಿಕೇ ಚ||೪೧||

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಷ್ಠಾನಾನಿ ಶರೀರಾವಯವಾಃ|| ೪೧||

Adhikarana karmendriyANi teShAM karmANi ca (42) · Śloka 1

ಪಞ್ಚ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ-ವಾಕ್ಪಾಯೂಪಸ್ಥಪಾಣಿಪಾದಸಂಜ್ಞಕಾನಿ||೧||

ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪಞ್ಚ-ವಾಗೇಕಂ, ದ್ವಿತೀಯಂ ಗುದಂ, ತೃತೀಯಂ ಮೇಢ್ರಮ್, ಚತುರ್ಥಂ ಪಾಣೀ, ಪಞ್ಚಮಂ ಪಾದೌ|| ೪೨||

Adhikarana karmendriyANAM karmANi (43) · Śloka 43

ತಾನ್ಯಪಿ ಚ ವಚನೋತ್ಸರ್ಗಹರ್ಷಾದಾನಗಮನಾರ್ಥಾನಿ||೪೩||

ವಾಗಾದೀನಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ವಚನಾದಿ ಕರ್ಮ| ಹರ್ಷಗ್ರಹಣಮುಪಲಕ್ಷಣಮ್| ತಥಾ ಚೋಪಸ್ಥಂ ಯಥಾ ಹರ್ಷಾರ್ಥಂ ತಥಾ ಮೂತ್ರೋತ್ಸರ್ಗಾರ್ಥಮಪಿ| ಹರ್ಷಶಬ್ದೇನ ಶುಕ್ರಂ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ|| ೪೩||

Adhikarana manasaH atIndriyatvam (44) · Śloka 44

ಅತೀನ್ದ್ರಿಯನ್ತು ಮನಃ ಸರ್ವಾರ್ಥೈರನ್ವಯಾತ್ ತದ್ಯೋಗೇನ ಪಞ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾ- ಣಾಮರ್ಥಪ್ರವೃತ್ತೇಃ| ಬುದ್ಧಿಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯೋಭಯಾತ್ಮಕತ್ವಾಚ್ಚ||೪೪||

ಅತೀನ್ದ್ರಿಯತ್ವಮತಿಕ್ರಾನ್ತೇನ್ದ್ರಿಯಸ್ವರೂಪತ್ವಮ್| ಹೇತುತ್ರಯೇಣಾತೀನ್ದ್ರಿಯತ್ವೇ ಉಪಪತ್ತಿಃ| ಸರ್ವಾರ್ಥೈಃ ಸರ್ವೈರ್ವಿಷಯೈರನುಗತಂ ಮನಃ ನ ತಥೇನ್ದ್ರಿಯಮ್| ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ವಿಶೇಷಗ್ರಹಣಾರ್ಥಮಿತಿ ತದಪೇಕ್ಷನ್ತೇ, ನ ತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಾನ್ತರಮ್| ತಥಾ ತದುಭಯಾತ್ಮಕಂ ತಚ್ಛಕ್ತ್ಯನ್ವಯಾತ್| ತಥಾ ಚ ಯಥಾ ಮನಃ ಪಶ್ಯತಿ ತಥಾ ಕ್ರಿಯಾಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ|| ೪೪||

Adhikarana sapta AshayAH strINAmaShTamashca (45) · Śloka 45

ಸಪ್ತಾಶಯಾಃ ಕ್ರಮಾದಸೃಕ್ಕಫಾಮಪಿತ್ತಪಕ್ವವಾಯುಮೂತ್ರಾಧಾರಾಃ| ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪಿತ್ತಪಕ್ವಾಶಯಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಗರ್ಭಾಶಯೋಽಷ್ಟಮಃ||೪೫||

ಅಸೃಗಾದ್ಯಾಶಯಾಃ ಕಣ್ಠಾದಯಃ ಕ್ರಮೇಣ ಮಹಾಸ್ರೋತಸಿ ವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಸಪ್ತ| ಅಷ್ಟಮಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮೇವ| ಸ ಚ ಪಿತ್ತಾಶಯಪಕ್ವಾಶಯಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಭವತಿ|| ೪೫||

Adhikarana AshayoShvantarBUtA avayavAH (46) · Śloka 46

ತೇಷು ಸಪ್ತಸು ಪ್ರತಿಬದ್ಧಾನಿ ಕೋಷ್ಠಾಙ್ಗಾನಿ ಹೃದಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಫುಪ್ಫುಸೋಣ್ಡುಕವೃಕ್ಕಾನ್ತ್ರಾದೀನಿ||೪೬||

ತೇಷು ಚಾಶಯೇಷು ಪ್ರತಿಬದ್ಧಾನಿ ಹೃದಯಾದೀನಿ ಕೋಷ್ಠಾಙ್ಗಾನಿ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾದನ್ಯಾನಿ ನಾಭ್ಯಾದೀನಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ತಾನಿ ಮೃತಶರೀರೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕಾರ್ಯ್ಯಕಾರಣಭಾವಾದ್ವಿಕಲ್ಪನೀಯಾನಿ| ಸುಬೋಧಮನ್ಯತ್|| ೪೬||

Adhikarana yakRutplIhayorupattiH (1) · Śloka 1

ತತ್ರ ಸಮಾನೇನಾಧ್ಮಾಯಮಾನಸ್ಯ ದೇಹೋಷ್ಮಣಾ ಪಚ್ಯಮಾಮಾನಸ್ಯ ಶೋಣಿತಸ್ಯಾಚ್ಛತೋ ಜಾಯತೇ ಯಕೃತ್ ಪ್ಲೀಹಾ ಚ|೧|

Adhikarana phupphusasyotpattiH (1) · Śloka 1

ರಕ್ತಫೇನಾತ್ ಫುಪ್ಫುಸಮ್|೧|

Adhikarana uNDukasyotpattiH (1) · Śloka 1

ರಕ್ತಕಿಟ್ಟಾದುಣ್ಡುಕಃ|೧|

Adhikarana vRukkayorutpattiH (1) · Śloka 1

ರಕ್ತಮೇದಃ ಪ್ರಸಾದಾದ್ ವೃಕ್ಕೌ|೧|

Adhikarana antrANAmutpattiH (1) · Śloka 1

ರಕ್ತಮಾಂಸಪ್ರಸಾದಾದಾಪ್ರಮಾಣಂ||೧||

Adhikarana strIpuMsayorAntrapramANamatAni (2) · Śloka 2

ಸಾರ್ಧತ್ರಿವ್ಯಾಮಾನಿ ಪುಂಸಾಮ್| ತ್ರಿವ್ಯಾಮಾನಿ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮ್||೨||

Adhikarana kAlIyasyotpattiH (1) · Śloka 1

ರಕ್ತಸ್ಯಾನಿಲಯೋಗಾತ್ ಕಾಲೀಯಮ್||೧||

Adhikarana hRudayasyotpattiH svarUpa~jca (47) · Śloka 47

ಹೃದಯಂ ಪುನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತಪ್ರಸಾದಾತ್ ಸಮ್ಭವತಿ ಪದ್ಮಕೋಶಸಙ್ಕಾಶಂ ಸುಷಿರಮಧೋಮುಖಮ್| ತದ್ವಿಶೇಷೇಣ ಚೇತನಾಯಾಃ ಸ್ಥಾನಂ ಸರ್ವಭಾವಾನಾಂ ಚ ಚೇತನಾನುಗತಾನಾಮ್| ತಸ್ಯ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ಪ್ಲೀಹಾ ಫುಪ್ಫುಸಶ್ಚ್| ದಕ್ಷಿಣತೋ ಯಕೃತ್ ಕ್ಲೋಮ ಚ||೪೭||

ಚೇತನಾನುಗತಾ ಭಾವಾಃ ಸ್ಮೃತ್ಯಾದಯಃ| ಯತ್ರ ಚೇತನೋಽನ್ವಯೀ ಸಕ್ತಃ|

Adhikarana indriyasAmAnyotpattiH (48) · Śloka 48

ತಥಾ ಕಫರಕ್ತವಾಹಿನಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಸಾದಾದಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ||೪೮||

ಅವಯವವಿಶೇಷ ಇನ್ದ್ರಿಯಮ್| ಕಫಾದಿವಹಾನಿ ಯಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ತೇಷಾಂ ಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ಚಾತ್ಮೀಯಾಗ್ನಿನಾ ಪಾಕಪರಿಣಾಮಾತ್ಪ್ರಸಾದಾಚ್ಚಕ್ಷುರಾದೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಭವನ್ತಿ| ಇನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಷ್ಠಾನಾನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣೀತ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ|| ೪೮||

Adhikarana netrotpattistatsvarUpa~jca (49) · Śloka 49

ತೇಷ್ವಪಿ ಚ ನೇತ್ರೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಪ್ರಸಾದಾಚ್ಛುಕ್ಲಮಣ್ಡಲಂ ತತ್ ಪಿತೃಜಮ್| ಅಸೃಜಃ ಕೃಷ್ಣಮಣ್ಡಲಂ ತನ್ಮಾತೃಜಮ್| ಮಧ್ಯೇ ದೃಷ್ಟಿಮಣ್ಡಲಂ ತದುಭಯಾತ್ಮಕಮ್||೪೯||

ತೇಷ್ವಪೀನ್ದ್ರಿಯೇಷು ಮಧ್ಯೇ ನೇತ್ರೇ ಯಚ್ಛುಕ್ಲಮಣ್ಡಲಂ ತಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಪ್ರಸಾದಾದ್ಭವತಿ| ತಚ್ಚ ಪೈತೃಕಂ ಭವತಿ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೯||

Adhikarana netramaNDalAni paTalAni ca (50) · Śloka 50

ಪಕ್ಷ್ಮವರ್ತ್ಮಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣದೃಷ್ಟ್ಯಾಖ್ಯಾನಿ ಪಞ್ಚ ಮಣ್ಡಲಾನಿ| ತತ್ಸನ್ಧಯಶ್ಚತ್ವಾರಃ| ದ್ವೌ ಚಾಪಾಙ್ಗಕನೀನಯೋಃ ಇತಿ ತೇ ಷಟ್| ಷಟ್ ಚ ಪಟಲಾನಿ| ದ್ವೇ ವರ್ತ್ಮನೀ| ಬಾಹ್ಯಂ ಚಾಶ್ರಿತಮಗ್ನ್ಯಮ್ಭಸೀ| ದ್ವಿತೀಯಂ ಮಾಂಸಂ ತೃತೀಯಂ ಮೇದಶ್ಚತುರ್ಥಮಸ್ಥಿ| ತೇಶಾಂ ಬಹಲತ ದೃಷ್ಟೇಃ ಪಞ್ಚಮಾಂಶೇನ||೫೦||

ಪಞ್ಚ ನೇತ್ರೇ ಚಕ್ರವದಾನ್ತರತಃ ಮಣ್ಡಲಾನಿ| ತೇಷಾಂ ಸನ್ಧಯಃ ಷಟ್| ಏಕಃ ಪಕ್ಷ್ಮವರ್ತ್ಮನೋಃ| ದ್ವಿತೀಯೋ ವರ್ತ್ಮಶುಕ್ಲಯೋಃ| ತೃತೀಯಃ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಯೋಃ| ಚತುರ್ಥಃ ಕೃಷ್ಣದೃಷ್ಟ್ಯಾಖ್ಯಯೋಃ| ಪಞ್ಚಮೋ ನೇತ್ರಾಪಾಙ್ಗಯೋಃ| ಷಷ್ಠೋ ನೇತ್ರಕನೀನಿಕಯೋಃ| ಅಪಾಙ್ಗಃ ಕರ್ಣದಿಶಿ| ಕನೀನಿಕಂ ನಾಸಾದಿಶಿ| ಷಟ್ ಚ ನೇತ್ರಪಟಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಬಾಹ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪಟಲಾನಾಂ ಕ್ರಮಃ| ತತ್ರ ಚ ಯದ್ಬಾಹ್ಯಂ ಪಟಲಂ ತದೂರ್ಧ್ವಾಧೋಭೇದೇನ ದ್ವೇ ವರ್ತ್ಮನೀ ಅಗ್ನ್ಯಮ್ಭಸೀ ಚಾಶ್ರಿತಮ್| ತಾಭ್ಯಾಂ ತದಾಪ್ಯಾಯಿತಮ್| ಏವಂ ಸರ್ವತ್ರ ವಾಚ್ಯಮ್| ದೃಷ್ಟಿಮಣ್ಡಲಸ್ಯ ಯಾವತೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣತಾ ತಸ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚಮೇನ ಭಾಗೇನ ಪಟಲಾನಾಂ ಘನತ್ವಮ್|

Adhikarana catasro bandhanarajjavaH (51) · Śloka 1

ಬನ್ಧನಗುಣಾಸ್ತು ಚತ್ವಾರಃ ಸಿರಾಕಣ್ಡರಾಮೇದಃಕಫಾತ್ಮಕಾಃ|೧|

ಸಿರಾದಿಮಯಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ದೇಹಬನ್ಧನರಜ್ಜವಃ| ಯಾಭಿರ್ಮಹಾಸನ್ಧಯೋ ಬಧ್ಯನ್ತೇ| ತೇಷಾಂ ಸಿರಾದ್ಯನನ್ಯತಮತ್ವಾನ್ನಾಧಿಕನಿರ್ದೇಶಃ ಸುಬೋಧಮ್|| ೫೧||

Adhikarana shleShmaNaH sarvasandhibandhana- tvAtideshaH (1) · Śloka 1

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ತು ಪರಂ ಸರ್ವಸನ್ಧಿಬನ್ಧನಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಕ್||೧||

Adhikarana netratejasaH karmaNyata upaGAte ca hetuH (2) · Śloka 2

ನೇತ್ರಾಶ್ರಿತಂ ತು ತೇಜೋ ಬಾಹ್ಯತೇಜಸಾ ಸ್ವಯೋನಿನಾ ಯೋಗಾಚ್ಛಸ್ರಮಿವಾಶ್ಮನಾ ಕರ್ಮಣ್ಯಂ ಭವತಿ| ಅತಿಯೋಗಾದುಪಹನ್ಯತೇ||೨||

Adhikarana amBomadhyagasyApi netratejasaH na tejastvahAniH (1) · Śloka 1

ತಚ್ಚ ವೈದ್ಯುತವದ್ಬಡವಾಮುಖವಚ್ಚಾಮ್ಭೋಮಧ್ಯಗಮಪಿ ವೀರ್ಯ್ಯೋತ್ಕರ್ಷಾತ್ತೇಜಸ್ತ್ವಂ ನ ಜಹಾತಿ|೧|

Adhikarana jihvotpattiH (1) · Śloka 1

ಮಾಂಸಾಸೃಕ್ಕಫಪ್ರಸಾದಾತ್ತು ಜಿಹ್ವಾ ಜಾಯತೇ||೧||

Adhikarana vRuShaNotpattiH (52) · Śloka 52

ಮಾಂಸಾಸೃಕ್ಕಫಮೇದಃಪ್ರಸಾದಾದ್ ವೃಷಣಾವಿತಿ||೫೨||

ಜಿಹ್ವಾವೃಷಣಯೋರಿನ್ದ್ರಿಯಾಧಾರೇಷ್ವನುಪದೇಶಃ|| ೫೨||

Adhikarana dasha prANAyatanAni mahAmarmasaMj~jA ca (53) · Śloka 53

ದಶ ಪ್ರಾಣಾಯತನಾನಿ ಮೂರ್ಧಾ ಜಿಹ್ವಾಬನ್ಧನಂ ಕಣ್ಠೋ ಹೃದಯಂ ನಾಭಿರ್ಬಸ್ತಿರ್ಗುದಃ ಶುಕ್ರಮೋಜೋ ರಕ್ತಞ್ಚ| ತೇಷಾಮಾದ್ಯಾನಿ ಸಪ್ತ ಪುನರ್ಮಹಾಮರ್ಮಸಂಜ್ಞಾನಿ||೫೩||

ಪ್ರಾಣಾನಾಮಾಯತನಾನಿ ಸ್ಥಾನಾನಿ ಮೂರ್ಧಾದೀನಿ ಆದ್ಯಾನಿ ಸಪ್ತ ಗುದಾನ್ತಾನಿ ಮಹಾಮರ್ಮಾಖ್ಯಾನಿ| ಕಣ್ಠೋ ಜಿಹ್ವಾಬನ್ಧನಸ್ಯಾಧಃ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೫೩||

Adhikarana ShoDasha kaNDarAH teshAM sthAnAni ca (54) · Śloka 54

ಷೋಡಶ ಕಣ್ಡರಾಃ| ತಾಸಾಂ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕರಚರಣೇಷುಚತಸ್ರಃ ಪೃಥಗ್ಗ್ರೀವಾಪೃಷ್ಠಯೋಃ||೫೪||

ಷೋಡಶೇತ್ಯಾದಿ ದ್ವೇ-ದ್ವೇ ಇತಿ ಚತುರ್ಷು ಕರಚರಣೇಷ್ವಷ್ಟೌ| ಪೃಥಗಿತಿ ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಚತಸ್ರಃ| ಪೃಷ್ಠವಂಶೇ ಚತಸ್ರ ಇತಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಃ ಷೋಡಶ ಕಣ್ಡರ ಮಾಂಸರಜ್ಜುಪ್ರಾಯಾಃ|| ೫೪||

Adhikarana ShoDasha jAlakAni teShAM sthAnAni ca (55) · Śloka 55

ಷೋಡಶ ಜಾಲಾನಿ, ತೇಷಾಂ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಜಾನಿ ಚತ್ವಾರ್ಯ್ಯೈಕೈಕತ್ರ ಗುಲ್ಫೇ ಮಣಿಬನ್ಧೇ ಚ ಪರಸ್ಪರಗವಾಕ್ಷಿತಾನಿ ತಾನಿ ಸ್ಥಿತಾನಿ||೫೫||

ಏಕೈಕತ್ರೇತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಚತುರ್ಷು ಗುಲ್ಫಮಣಿಬನ್ಧನೇಷು ಚತ್ವಾರಿ ಮಾಂಸಾದಿಕಾನಿ ಜಾಲಕಾದೀನಿ ಷೋಡಶ|| ೫೫||

Adhikarana ShaT kUrcAsteShAM sthAnAni ca (56) · Śloka 56

ಷಟ್ ಕೂರ್ಚಾಃ ಹಸ್ತಪಾದಗ್ರೀವಾಮೇಢ್ರೇಷು||೫೬||

ಚತ್ವಾರೋ ಹಸ್ತಪಾದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇಕೋ ಗ್ರೀವಾಯಾಮೇಕೋ ಮೇಢ್ರೇ ಚೇತಿ ಷಟ್ ಕೂರ್ಚಾಃ| ಕೂರ್ಚಾಕೃತಯಃ ಸ್ನಾಯ್ವಾದಿವಿಶೇಷಾಃ|| ೫೬||

Adhikarana catasro mAMsarajjavaH teShAM sthAnAni ca (57) · Śloka 57

ಚತಸ್ರೋ ಮಾಂಸರಜ್ಜವಃ ಪೃಷ್ಠವಂಶಮುಭಯತಃ ಪೇಶೀನಿಬನ್ಧನಾರ್ಥಂ ತಾಸಾಂ ದ್ವೇ ಬಾಹ್ಯೇ| ದ್ವೇ ಚಾಭ್ಯನ್ತರಸ್ಥಿತೇ||೫೭||

ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯೈಕಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ತ್ವಗ್ಭಾಗ ಏಕಾ, ತದ್ವದ್ ದ್ವಿತೀಯೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ, ದ್ವೇ ಚಾಭ್ಯನ್ತರ ಇತಿ ಚತಸ್ರೋ ಮಾಂಸರಜ್ಜವಃ|| ೫೭||

Adhikarana sapta sIvanyasteShAM sthAnAni ca (58) · Śloka 58

ಸಪ್ತ ಸೀವನ್ಯಃ| ತಾಃ ಪಞ್ಚ ಶಿರಸಿ ಜಿಹ್ವಾಮೇಹನಯೋರೇಕೈಕಾ| ಪರಿಹಾರ್ಯಾಶ್ಚ ಶಸ್ತ್ರೇಣ||೫೮||

ಶಿರಸಿ ದ್ವೇ ಶಙ್ಖಾವಶ್ರಿತ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ದ್ವೇ ಕೃಕಾಟಿಕೇ ಏಕಾ ಉಪರಿಋಜ್ವೀ ಇತಿ ಪಞ್ಚ| ದ್ವೇ ಜಿಹ್ವಾಮೇಢ್ರಯೋರಿತಿ ಸಪ್ತ ಸೀವನ್ಯಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪರಿಹಾರ್ಯಾಃ|| ೫೮||

Adhikarana caturdashAsthisa~gGAtAH (59) · Śloka 59

ಚತುರ್ದಶಾಸ್ಥಿಸಙ್ಘಾತಾಃ| ತೇಷಾಮೇಕೈಕೋ ಗುಲ್ಫಜಾನುವಙ್ಕ್ಷಣಮಣಿಬನ್ಧಕರ್ಪೂರಕಕ್ಷ್ಯಾಸು ತ್ರಿಕಶಿರಸೋಶ್ಚ||೫೯||

ಗುಲ್ಫಾದಿಮಣಿಬನ್ಧಾದಿತ್ರಯಭೇದೇನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಶಾಖಾಯಾಂ ತ್ರಯ ಇತಿ ದ್ವಾದಶ| ತ್ರಿಕೇ ಶಿರಸಿ ಚೈಕೈಕ ಇತ್ಯಸ್ಥಿಸಙ್ಘಾತಾಶ್ಚತುರ್ದಶ|| ೫೯||

Adhikarana aShTAdasha sImantAH (60) · Śloka 60

ತದ್ವತ್ಸೀಮನ್ತಾಃ, ತೇ ತು ಪಞ್ಚ ಶಿರಸೀತ್ಯಷ್ಟಾದಶ||೬೦||

ತದ್ವದಸ್ಥಿಸಙ್ಘಾತವತ್ ಗುಲ್ಫಾದಿಷು ತ್ರಿಕೇ ಚೈಕೈಕಃ| ಪಞ್ಚ ಶಿರಸೀತ್ಯಷ್ಟಾದಶ ಸೀಮನ್ತಾಃ| ಸೀಮನ್ತಾಃ ಸೀವನ್ಯಶ್ಚ ಬಹಿಸ್ತ್ವಚಃ ಶಿರಸಿ ನ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ|| ೬೦||

Adhikarana asthIni teShAM sthAnAni ca (61) · Śloka 61

ತ್ರೀಣಿ ಷಷ್ಟ್ಯಽಧಿಕಾನ್ಯಸ್ಥಿಶತಾನಿ| ತೇಷಾಂ ಚ ಚತ್ವಾರಿಂಶಚ್ಛತಂ ಶಾಖಾಸು| ಸವಿಂಶಂ ಶತಮನ್ತರಾಧೌ| ಶತಮುರ್ಧ್ವಮಿತಿ||೬೧||

ಅಸ್ಥ್ನಾಂ ಶತನಿ ತ್ರೀಣಿ ಷಷ್ಟ್ಯಾಽಧಿಕಾನಿ|| ೬೧||

Adhikarana shAKAsthIni (62) · Śloka 5

ತತ್ರೈಕೈಕಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಪಞ್ಚ ಪಾದನಖಾಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಙ್ಗುಲ್ಯಾಂ ತ್ರೀಣ್ಯಸ್ಥೀನಿ ತಾನಿ ಪಞ್ಚದಶ| ಪಞ್ಚ ಪಾದಶಲಾಕಾಃ| ತತ್ಪ್ರತಿಬನ್ಧಕಮೇಕಮ್| ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕೂರ್ಚಗುಲ್ಫಜಙ್ಘಾಸ್ವೇಕೈಕಂ ಪಾರ್ಷ್ಣಜಾನ್ರುಷು| ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ನಖಾಸ್ಥ್ಯಾದೀನಿ ಸಕ್ಥಿವದ್ ಬಾಹ್ವೋಶ್ಚ||೫||

ತೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಶಾಖಾನಾಂ ಪಞ್ಚ ನಖಾಃ| ಪಞ್ಚದಶಾಙ್ಗುಲ್ಯಸ್ಥೀನಿ| ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಿಲಗ್ನಶಲಾಕಾಃ| ಏಕಂ ಶಲಾಕಾಪ್ರತಿಬನ್ಧನಮ್| ಕೂರ್ಚೇ ದ್ವೇ| ಗುಲ್ಫೇ ದ್ವೇ| ಜಙ್ಘಾಯಾಂ ದ್ವೇ| ಏಕಂ ಪಾರ್ಷ್ಣೌ| ಏಕಂ ಜಾನುನಿ| ಏಕಮೂರಾವಿತಿ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶತ್| ಶಾಖಾನಾಂ ಚತುಷ್ಟ್ವಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಾನಿ ಚತ್ವಾರಿಂಶಚ್ಛತಮಸ್ಥ್ನಾಂ ಶಾಖಾಸು|| ೬೨||

Adhikarana antarAdhyasthIni (63) · Śloka 63

ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಪರಶುಕಾಃ| ತಾವನ್ತ್ಯೇವ ಸ್ಥಾಲಕಾನ್ಯರ್ಬುದಾನಿ ಚ| ತ್ರಿಂಶತ್ ಪೃಷ್ಠೇ| ಅಷ್ಟಾವುರಸಿ ಏಕೈಕಂ ಭಾಗೇ ತ್ರಿಕೇ| ನಿತಮ್ಬಯೋಶ್ಚ ದ್ವೇ| ತದ್ವದಕ್ಷಕಾಂಸಾಂಸಫಲಕೇಷು||೬೩||

ಪಾರ್ಶ್ವಕಾಸ್ಥಾಲಕಾರ್ಬುದಾನಿ ದ್ವಿಸಪ್ತತಿರಸ್ಥೀನಿ| ತ್ರಿಂಶದಷ್ಟಾವೇಕಮೇಕಂ ನಿತಮ್ಬಯೋರ್ದ್ವಿತ್ವಾದ್ ದ್ವೇ| ಅಕ್ಷಕಾದೀನಾಮಪಿ ತ್ರಯಾಣಾಂ ದ್ವಿತ್ವಾದ್ ದ್ವೇ ದ್ವೇ| ಇತ್ಯನ್ತರಾಧೌ ವಿಂಶಕಂ ಶತಮಸ್ಥ್ನಾಮ್| ಪಾರ್ಶ್ವಕಾ ದೀರ್ಘಾವಕ್ರಾನ್ತಾ ಯತ್ರ ಪೃಷ್ಠತೋ ಬಧ್ಯನ್ತೇ| ಯಾನಿ ಸ್ಥಾಲಕಾನಿ ತಾನ್ಯಪಿ| ಏಷು ಯಾನಿ ಪೃಷ್ಠವಂಶಾರಮ್ಭ-ಕಾಸ್ಥಿಷು ಸಮ್ಬಧ್ಯನ್ತೇ ತಾನ್ಯಬುರ್ದಾನಿ|| ೬೩||

Adhikarana mUrddhAsthIni (64) · Śloka 64

ತಥಾ ಗಣ್ಡಕರ್ಣಶಙ್ಖೇಷು ಜತ್ರುತಾಲುನೋಶ್ಚ| ತ್ರಯೋದಶ ಗ್ರೀವಾಯಾಮ್| ಚತ್ವಾರಿ ಕಣ್ಠನಾಡ್ಯಾಮ್| ದ್ವೇ ಹನುಬನ್ಧನೇ| ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ದನ್ತಾಃ| ತದ್ವದುಲೂಖಲಾನಿ ಚ| ತ್ರೀಣಿ ನಾಸಾಯಾಮ್| ಷಟ್ ಶಿರಸಿ||೬೪||

ತಥೇತ್ಯೇಕೈಕಮ್| ತತ್ರ ಗಣ್ಡಾದೀನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಂ ದ್ವಿತ್ವಾದ್ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ| ಏಕಮೇಕಮ್| ತ್ರಯೋದಶ| ಚತ್ವಾರಿ| ದ್ವೇ ದ್ವಯೋಃ| ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್| ತ್ರೀಣಿ| ಷಡಿತಿ ಶತಂ ಶಿರಸಿ| ನಾಸಾಗ್ರೇ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವಯೋರ್ಮಧ್ಯ ಏಕಮ್| ಶಿರಸ್ಯಗ್ರೇ ಕಪಾಲಮೇಕಮ್| ಪೃಷ್ಠತ್ ಏಕಮ್| ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವಯೋರ್ದ್ವಾವಿತಿ ಷಟ್ ಕಪಾಲಾನಿ ಶಿರಸಿ|| ೬೪||

Adhikarana pa~jcavidhAnyasthIni (65) · Śloka 7

ತಾನಿ ಜಾನುನಿತಮ್ಬಾಂಸಗಣ್ಡತಾಲುಶಙ್ಖವಙ್ಕ್ಷಣಮಧ್ಯಶಿರಸ್ಸು ಕಪಾಲಸಂಜ್ಞಾನಿ| ದಶನಾಸ್ತು ರುಚಕಾಃ| ಘ್ರಾಣಕರ್ಣಗ್ರೀವಾಕ್ಷಿಕೋಶೇಷು ತರುಣಾನಿ| ಪಾಣಿಪಾದಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠೇಷು ಬಲಯಾನಿ| ಶೇಷಾಣಿ ನಲಕಾನೀತಿ| ನಾಮಾನುಗತಾಕೃತೀನಿ ಪಞ್ಚವಿಧಾನ್ಯಸ್ಥೀನಿ| ತೇಷು ಹಿ ಸಿರಾಭಿಃ ಸ್ನಾಯುಭಿಶ್ಚ ನಿಬದ್ಧಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ||೭||

ಕಪಾಲಾದಿನಾಮಾನಿ ಪಞ್ಚಾನ್ವರ್ಥಾಕೃತೀನಿ| ತರುಣಾನಿ ಮೃದೂನಿ| ತೇಷು ಪಞ್ಚವಿಧೇಷ್ವಸ್ಥಿಷು ಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಭಿರ್ಮಾಂಸಾನಿ ನಿಬದ್ಧಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ|| ೬೫||

Adhikarana sandhyastAsAM sthAnAni ca (66) · Śloka 66

ದಶೋತ್ತರಂ ಶತದ್ವಯಮಸ್ಥಿಸನ್ಧೀನಾಮ್| ತೇಶಾಮಷ್ಟಷಷ್ಟಿಃ ಶಾಖಾಸು| ಏಕೋನಷಷ್ಟಿರನ್ತರಾಧೌ| ತ್ರ್ಯಶೀತಿರುರ್ಧ್ವಮ್||೬೬||

ಅಸ್ಥಿಸನ್ಧೀನ್ಯಾಹ|| ೬೬||

Adhikarana shAKAgatAH sandhayaH (67) · Śloka 67

ತತ್ರೈಕೈಕಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಪಾದಾಙ್ಗುಲೌ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತ್ರಯಃ| ದ್ವಾವಙ್ಗುಷ್ಠೇ| ತೇ ಚತುರ್ದಶ| ಏಕೈಕೋ ಗುಲ್ಫಜಾನುವಙ್ಕ್ಷಣೇಷು||೬೭||

ತೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತ್ರಯ ಅಙ್ಗುಲೀಷು| ದ್ವಾದಶ| ತ್ರಿಷ್ವಸ್ಥಿಷು ಅಙ್ಗುಲ್ಯಾಃ ದ್ವೇ| ಶಲಾಕಾಯಾಃ ತೃತೀಯಃ| ಅಙ್ಗುಷ್ಠಮಧ್ಯ ಏಕಃ| ಶಲಾಕಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯ ಇತಿ ಚತುರ್ದಶ ಕರೇ| ಗುಲ್ಫಾದಿಷ್ವೇಕೈಕಃ| ಏವಂ ಶಾಖಾಷ್ವಷ್ಟಷಷ್ಟಿಃ ಸನ್ಧಯಃ||೬೭||

Adhikarana antarAdhigatAH sandhayaH (68) · Śloka 68

ತ್ರಯಃ ಕಟಿಕಪಾಲೇಷು| ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಪೃಷ್ಠವಂಶೇ| ತದ್ವತ್ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ| ಅಷ್ಟಾವುರಸಿ||೬೮||

ತ್ರಯಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿದ್ವಯಂ ಅಷ್ಟಾವಿತ್ಯೇಕೋನಷಷ್ಟಿರನ್ತರಾಧೌ| ತದ್ವದಿತಿ ಪೃಷ್ಠವಂಶವತ್| ಪಾರ್ಶ್ವ ಏಕಸ್ಮಿನ್ ದ್ವಾದಶಾನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ದ್ವಾದಶಪರಶುಕಾಶ್ರಯತ್ವಾತ್ ಸನ್ಧೀನಾಮ್|| ೬೮||

Adhikarana mUrddhagatAH sandhayaH (69) · Śloka 69

ಅಷ್ಟೌ ಗ್ರೀವಾಯಾಮ್| ತ್ರಯಃ ಕಣ್ಠನಾಡ್ಯಾಮ್| ಅಷ್ಟಾದಶ ಕಣ್ಠನಾಡೀನಿಬದ್ಧಾ ಹೃದಯಯಕೃತ್ಕ್ಲೋಮನಾಡೀಷು| ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ದನ್ತಮೂಲೇಷು| ಏಕೈಕಃ ಕಾಕಲನಾಸಾಮೂರ್ದ್ಧಸು| ದ್ವೌ ದ್ವೌ ಗಣ್ಡಕರ್ಣಶಙ್ಖವರ್ತ್ಮನೇತ್ರಹನುಸನ್ಧಿಷು| ದ್ವಾವುಪರಿಷ್ಟಾತ್ ಭ್ರುವೋಃ| ಪಞ್ಚ ಶಿರಃಕಪಾಲೇಷು||೬೯||

ಅಷ್ಟೌ ತ್ರಯಃ ಅಷ್ಟಾದಶದ್ವಾತ್ರಿಂಶದೇಕಃ ಏಕಃ ಏಕಃ ಗಣ್ಡಾದಿಷು ದ್ವೌ ದ್ವೌ ಷಟ್ಸ್ವೇವಂ ದ್ವಾದಶ ದ್ವೌ ಪಞ್ಚ ಇತಿ ತ್ರ್ಯಶೀತಿರುರ್ಧ್ವಮ್| ತಿಸೃಷು ಹೃದಯಾದಿನಾಡೀಷ್ವಷ್ಟಾದಶಸನ್ಧಯಃ| ತೇ ಚ ಕಣ್ಠನಾಡ್ಯಾಂ ನಿಬದ್ಧಾಃ ಅತಏವ ಶಿರಸಿ ಗಣಿತಾಃ| ಹನ್ವೋಃ ಸನ್ಧಿರ್ಹನುಸನ್ಧಿಃ| ದ್ವೌ ದ್ವೌ ಗಣ್ಡಾದೀನಾಮಿತ್ಯೇಕೈಕಸ್ಮಿನ್ ಗಣ್ಡಾದಾವೇಕೈಕಃ ಸನ್ಧಿರ್ಜ್ಞೇಯಃ| ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಾವಿತಿ ಭ್ರುವೋರುರ್ಧ್ವೇ| ಶಿರೋವರ್ತುಲತಯಾ ಶಿರಃಕಪಾಲೇಷು ಪಞ್ಚ| ದ್ವೌ ಲಲಾಟಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ| ದ್ವೌ ಕೃಕಾಟಿಕಾಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ| ಏಕ ಋಜುಃ|| ೬೯||

Adhikarana sandhInAmaShTavidhatvam (70) · Śloka 70

ತೇಽಙ್ಗುಲಿಗುಲ್ಫಲಜಾನುಮಣಿಬನ್ಧಕೂರ್ಪರೇಷು ಕೋರಸಂಜ್ಞಾಃ| ಕಕ್ಷಾವಙ್ಕ್ಷಣದನ್ತಮೂಲೇಷೂಲೂಖಸಂಜ್ಞಾಃ| ಅಂಸಪೀಠಗುದಭಗನಿತಮ್ಬೇಷು ಸಾಮುದ್ಗಾಃ| ಗೀವಾಪೃಷ್ಠವಂಶಯೋಃ ಪ್ರತರಾಃ| ಶಿರಃಕಟೀಕಪಾಲೇಷು ತುನ್ನಸೇವನೀಸಂಜ್ಞಾಃ| ಹನೂಭಯತೋ ವಾಯಸತುಣ್ಡಾಃ| ಕಣ್ಠನೇತ್ರಹೃದಯಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಕ್ಲೋಮನಾಡೀಷು ಮಣ್ಡಲಸಂಜ್ಞಾಃ| ಶ್ರೋತ್ರಶೃಙ್ಗಾಟಕೇಷು ಶಙ್ಖಾವರ್ತಾಃ| ಇತ್ಯಸ್ಥಿಸನ್ಧಯೋಽಷ್ಟವಿಧಾಃ||೭೦||

ತೇಷಾಂ ಸನ್ಧೀನಾಂ ಸ್ಥಾನವಿಶೇಷೇಣ ಸಂಜ್ಞಾಷ್ಟಕಮನುಗತಾರ್ಥಮ್| ಶ್ರೋತ್ರಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ಭ್ರುವ ಉಪರಿ ಕರ್ಣನಿಕಟೇ| ಇತ್ಯಸ್ಥ್ಯಾಶ್ರಿತಾನಾಂ ಸನ್ಧೀನಾಂ ದಶೋತ್ತರಂ ಶತದ್ವಯಮುಕ್ತಮ್|| ೭೦||

Adhikarana snAyupeshIsirAshritAH sandhayaH (71) · Śloka 71

ಸ್ನಾಯುಪೇಶೀಸಿರಾಶ್ರಿತೈಸ್ತು ಸಹಸ್ರದ್ವಯಂ ನ ಪುನಃ ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಣಿಧಾನೇ ತೇಷು ವಾಚ್ಯಮಸ್ತೀತಿ ಪೃಥಙ್ನೋಚ್ಯತೇ||೭೧||

ಸ್ನಾಯ್ವಾದ್ಯೈಃ ಸನ್ಧಿಭಿಃ ಸಹಸ್ರದ್ವಯಂ ಭವತಿ ತಚ್ಛಸ್ರಕರ್ಮಾನುಪಯೋಗಾನ್ನೋಕ್ತಮ್| ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಸಿರಾಃ ಸ್ನಾಯವಃ| ಪೇಶ್ಯಃ ಪುನಃ ಸ್ನಾಯ್ವಾಕೃತಯೋ ಮಾಂಸಮಯ್ಯಃ|| ೭೧||

Adhikarana snAyavasteShAM sthAnAni ca (72) · Śloka 72

ನವ ಸ್ನಾಯುಶತಾನಿ| ತೇಷಾಂ ಷಟ್ ಶತಾನಿ ಶಾಖಾಸು| ತ್ರಿಂಶಚ್ಛತದ್ವಯಮನ್ತರಾಧೌ| ಊರ್ಧ್ವಂ ಸಪ್ತತಿಃ||೭೨||

ಅಥ ಸ್ನಾಯ್ವಾನಾಂ ವಿಭಾಗ ಉಚ್ಯತೇ| ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಶಾಖಾಯಾಂ ಸಾರ್ದ್ಧಶತಂ ಸ್ನಾಯ್ವಾನಾಮೇವಂ ಶಾಖಾಸು ಷಟ್ಶತಾನಿ|| ೭೨||

Adhikarana shAKAgatAH snAyavaH (73) · Śloka 73

ತತ್ರೈಕೈಕಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಪಾದಾಙ್ಗುಲ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಷಟ್ಷಟ್| ತಾನಿ ತ್ರಿಂಶತ್| ದಶ ದಶ ಪಾದತಲಕೂರ್ಚಗುಲ್ಫೇಷು ತ್ರಿಂಶಜ್ಜಙ್ಘಾಯಾಮ್| ದಶ ಜಾನುನಿ| ಚತ್ವಾರಿಂದೂರೌ| ದಶ ವಙ್ಕ್ಷಣೇ||೭೩||

ತಥಾ ಚೈಕಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಪಞ್ಚ ಪಾದಾಙ್ಗುಲೀಷು ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಷಟ್| ಏವಮಙ್ಗುಲೀಷು ತ್ರಿಂಶತ್| ಪಾದತಲಾದಿಷು ತ್ರಿಷು ದಶ-ದಶ| ಏವಂ ತ್ರಿಂಶದೇಕೀಕೃತ್ಯ ಷಷ್ಟಿಃ| ತ್ರಿಂಶದ್ದಶ ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ದಶ ಇತಿ ಸಾರ್ಧಶತಮ್| ಬಾಹಾವಙ್ಗುಲೀಕರತಲಕೂರ್ಚಮಣಿಬನ್ಧನಪ್ರಕೋಷ್ಠಕೂರ್ಪರಪ್ರಕಾಣ್ಡಕಕ್ಷ್ಯಾಸು ಕ್ರಮೇಣೋಕ್ತಾವಯವಾದ್ವಿಜ್ಞೇಯಮ್|| ೭೩||

Adhikarana antarAdhigatAH snAyavaH (74) · Śloka 74

ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ ಕಟ್ಯಾಮ್| ವಿಂಶತಿರ್ಮುಷ್ಕಮೇಢ್ರಬಸ್ತ್ಯನ್ತ್ರೇಷು| ಅಶೀತಿಃ ಪೃಷ್ಠೇ| ಷಷ್ಟಿಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ| ಅಷ್ಟಾದಶೋರಸಿ| ಚತ್ವಾರ್ಯಕ್ಷಕಯೋಃ| ಅಷ್ಟಾವಂಸಯೋಃ||೭೪||

ಅನ್ತರಾಧೌ ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ವಿಂಶತಿರಶೀತಿಃ ಷಷ್ಟ್ಯಾಷ್ಟಾದಶ ಚತ್ವಾರ್ಯ್ಯಷ್ಟಾವಿತಿ ತ್ರಿಂಶದಧಿಕಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಮುಷ್ಕಾದಿಷು ಚತುರ್ಷು ಚ ವಿಂಶತಿಃ ಸಾಧಾರಣಾನಿ| ಅಕ್ಷಕಯೋರ್ದ್ವೇ ದ್ವೇ| ಅಸಂಯೋಶ್ಚತ್ವಾರಿಚತ್ವಾರಿ|| ೭೪||

Adhikarana mUrddhagatAH snAyavaH (75) · Śloka 75

ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಮನ್ಯಾವಟುನೇತ್ರೌಷ್ಠತಾಲುಷು| ತ್ರಿಂಶದ್ ಗ್ರೀವಾಯಾಮ್| ತ್ರೀಣಿ ಜತ್ರುಣಿ| ಚತ್ವಾರಿ ಹನ್ವೋಃ| ಪಞ್ಚ ಜಿಹ್ವಾಯಾಮ್| ದ್ವಾದಶೋತ್ತರಾಧರೇಶು ದನ್ತಮಾಂಸೇಷು| ಷಣ್ಮೂರ್ಧನಿ||೭೫||

ಶಿರಸ್ಯುಚ್ಯತೇ-ದ್ವೇ ಮನ್ಯಯೋಃ| ಅವಟೌ ದ್ವೇ| ನೇತ್ರಯೋರ್ದ್ವೇ| ತಾಲುನಿ ದ್ವೇ-ಇತಿ ದಶ| ತ್ರಿಂಶತ್ತ್ರೀಣಿ ಚತ್ವಾರಿ ಪಞ್ಚ ದ್ವಾದಶ ಷಡಿತಿ ಮೂರ್ಧನಿ| ಅಕ್ಷಕಸನ್ಧಿರ್ಜತ್ರುಃ ಹನ್ವೋರ್ದ್ವೇ ದ್ವೇ| ಉತ್ತರಾಧರೇಷು ದನ್ತಮಾಂಸೇಷು ಷಟ್ಷಡಿತಿ ಸ್ನಾಯ್ವಾನಾಂ ನವಶತಾನಿ| ಅವಟುಃ ಕೃಕಾಟಿಕಾ|| ೭೫||

Adhikarana snAyUnAM prakAshavisheShAH (76) · Śloka 76

ತತ್ರ ಶಾಖಾಸು ಸನ್ಧಿಷು ಚ ಪ್ರತಾನವನ್ತಿ| ಮಹಾಸ್ನಾಯ್ವಾನಿ ತು ವೃತ್ತಾನಿ ತಾನಿ ಕಣ್ಡರಾಸಂಜ್ಞಾನಿ| ಬಸ್ತ್ಯಾಮಪಕ್ವಾಶಯಾನ್ತ್ರೇಷು ಸುಷಿರಾಣಿ| ಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠೋರಶಿಶರಸ್ತು ಪೃಥೂನಿ||೭೬||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ತೇಷಾಂ ದೇಶವಿಶೇಷೇಣಾಕಾರವಿಶೇಷಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ಪ್ರತಾನವನ್ತ್ಯನೇಕಪ್ರಕಾರಾಣಿ| ತೇಷಾಮೇವ ಸ್ನಾಯ್ವಾನಾಂ ವೃತ್ತಾನಾಂ ಮಹತಾಂ ಚ ಕಣ್ಡರಾಸಂಜ್ಞಾ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೭೬||

Adhikarana snAyUnAM rakShaNam (77) · Śloka 77

ಸ್ನಾಯುಬನ್ಧನೈರ್ಹಿ ಸನ್ಧಿಷು ಸುಬದ್ಧಾ ತನುರ್ನೌರಿವ ಸಮ್ಯಗೀಹತೇ| ತಸ್ಮಾದಸ್ಥಿಸಿರಾದಿಭ್ಯೋಽಪಿ ತಾನಿ ಯತ್ನತೋ ರಕ್ಷೇತ್||೭೭||

ಏತೈರ್ಹಿ ಸ್ನಾಯುನಿಬನ್ಧನೈಸ್ತನುಃ ಸನ್ಧಿಪ್ರದೇಶೇಷ್ವವಬದ್ಧಾ ಸತೀ ಸಮ್ಯಗೀಹತೇ ಸಾಧು ಕೃತ್ವಾ ಚೇಷ್ಟತೇ| ಯಥಾ ನೌಃ ಸನ್ಧಿಷು ಪ್ರತಿಬದ್ಧಾ ಸತೀ ಸಮ್ಯಗೀಹತೇ| ತತೋ ಹೇತೋಸ್ತಾನಿ ಸ್ನಾಯ್ವಾನಿ ಯತ್ನತೋ ರಕ್ಷೇದಸ್ಥ್ಯಾದಿಭ್ಯೋಽಪಿ|| ೭೭||

Adhikarana gUDhashalyoddharaNe snAyUnAM samya- gj~jAnasyAvanivAryatvam (78) · Śloka 78

ಯಶ್ಚ ಸ್ನಾಯ್ವಾನಿ ಬಾಹ್ಯಾನ್ಯಭ್ಯನ್ತರಾಣಿ ಚ ಸಮ್ಯಗ್ ಜಾನಾತಿ ಸ ಗೂಢಮಪಿ ಶಲ್ಯಮಾಹರ್ತುಂ ಸಮರ್ಥೋ ಭವತಿ||೭೮||

ಸುಬೋಧಮ್| ಸ್ನಾಯ್ವಜ್ಞಾನೇ ಚಾತ್ರೈವೋಪಯೋಗೋ ವಕ್ಷ್ಯತೇ|| ೭೮||

Adhikarana peshyastAsAM sthAnAni ca (79) · Śloka 79

ಪಞ್ಚ ಪೇಶೀಶತಾನಿ| ತಾಸಾಂ ಚತ್ವಾರಿ ಶತಾನಿ ಶಾಖಾಸು ಷಷ್ಟಿರನ್ತರಾಧೌ| ಚತ್ವಾರಿಂಶದೂರ್ಧ್ವಮ್||೭೯||

ಅಥ ಪೇಶ್ಯಃ|| ೭೯||

Adhikarana shAKAgatAH peshyaH (80) · Śloka 80

ತತ್ರೈಕೈಕಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಪಾದಾಙ್ಗುಲ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತಿಸ್ರಃ| ತಾಃ ಪಞ್ಚದಶ| ದಶ ದಶ ಪ್ರಪದೇ ಪಾದತಲೇ ಗುಲ್ಫೇ ಚ, ತಥಾ ಪಾದಸ್ಯೋಪರಿ ಕೂರ್ಚೇ ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಾಃ| ವಿಂಶತಿರ್ಜಙ್ಘಾಯಾಮ್| ಪಞ್ಚ ಜಾನುನಿ ವಿಂಶತಿರೂರೌ||೮೦||

ಅಙ್ಗುಲೀಷು ಪಞ್ಚದಶ| ಪ್ರಪದೇ ಪಾದತಲಸ್ಯಾಗ್ರಭಾಗೇ ದಶ| ತಥಾ ಪಾದತಲೇ ದಶ| ಗುಲ್ಫೇ ದಶ| ಪಾದಸ್ಯೋಪರಿ ದಶ| ತಾಶ್ಚ ಕೂರ್ಚನಾಮ್ನಿ ಮರ್ಮಣಿ ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಾಃ| ವಿಂಶತಿರ್ಜಙ್ಘಾಯಾಮ್| ಜಾನುನಿ ಪಞ್ಚ| ಊರೌ ವಿಂಶತಿರಿತಿ ಶತಂ ಸಕ್ಥ್ನಿ| ತದ್ವತ್ತಿಸೃಷು ಶೇಷಾಸು ಶಾಖಾಸು|| ೮೦||

Adhikarana antarAdhigatAH peshyaH (81) · Śloka 81

ಏಕೈಕಾ ಮೇಢ್ರಸೇವನ್ಯೋಃ| ದ್ವೇ ವೃಷಣಯೋಃ| ದಶ ಸ್ಫಿಜೋಃ| ತಿಸ್ರೋ ಗುದೇ, ತಾಸ್ತು ವಲೀಸಂಜ್ಞಾಃ| ದ್ವೇ ಬಸ್ತಿಶಿರಸಿ| ಚತಸ್ರ ಉದರೇ| ನಾಭ್ಯಾಮೇಕಾ| ಹೃದ್ಯಾಮಾಶಯೇ ಚ| ಷಟ್ ಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹೋಣ್ಡುಕೇಷು| ಪೃಷ್ಠೇ ಪಞ್ಚೋರ್ಧ್ವಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಾಃ| ದಶ ದೀರ್ಘಾಃ ಪಾಱ್ಶ್ವಯೋಃ| ದಶ ವಕ್ಷಸಿ| ತಿಸ್ರೋಂಽಸಾಕ್ಷಕೋಪರಿತಃ||೮೧||

ಅನ್ತರಾಧೌ ತು ಏಕಾ ಮೇಢ್ರೇ| ಏಕಾ ಸೇವನ್ಯಾಮ್| ದ್ವೇ| ದಶ| ಗುದೇ ತಿಸ್ರೋ ವಲೀಸಂಜ್ಞಾಃ| ದ್ವೇ| ಚತಸ್ರಃ| ಏಕಾ| ದ್ವೇ ಹೃದ್ಯಾಮಾಶಯೇ ಚ ಸಾಧಾರಣಮ್| ಯಕೃದಾದಿಷು ತ್ರಿಷು ಷಟ್| ಪೃಷ್ಠೇ ಪಞ್ಚ| ತಾಸ್ತು ಊರ್ಧ್ವಂ ಶಿರಸಃ ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಾಃ| ದಶ| ದಶ| ಅಂಸಾಕ್ಷಕೋಪರಿತಸ್ತಿಸ್ರ ಇತ್ಯನ್ತರಾಧೌ ಷಷ್ಟಿಃ| ಪೂರ್ವೈಃ ಸಹ ಷಷ್ಟ್ಯಧಿಕಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ|

Adhikarana mUrddhagatAH peshyaH (82) · Śloka 82

ದಶ ಗ್ರೀವಾಯಾಮ್| ಅಷ್ಟೌ ಗಣ್ಡಯೋಃ| ಅಷ್ಟೌ ಹನ್ವೋಃ| ಏಕೈಕಾ ಗಲಕಾಕಲಜಿಹ್ವಾಮೂರ್ಧಸು| ದ್ವೇ ದ್ವೇ ತಾಲುಲಲಾಟಯೋಃ| ನಾಸೌಷ್ಠಕರ್ಣೇಷು ಚ||೮೨||

ಊರ್ಧ್ವಾಙ್ಗ ಉಚ್ಯತೇ-ದಶಾಷ್ಟವಷ್ಟಾವೇಕೈಕೈಕೈಕಾ ದ್ವೇ-ದ್ವೇ-ದ್ವೇ-ದ್ವೇ-ದ್ವೇ ಇತಿ ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್| ಕಾಕಲಂ ಕಣ್ಠಮಧ್ಯಮ್| ಕಾಕಲಸ್ಯಾಧೋ ನಾಲಮ್| ಮೂರ್ಧಾ ಶಿರಃ| ನಾಸಾಯಾಂ ದ್ವೇ| ಓಷ್ಠಯೋಃ ಕರ್ಣಯೋಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇಕಾ| ಇತಿ ಪುಂ<ಸಮ್< ದಿವ್=""><ಸ್ಪನ್ ಸ್ತ್ಯ್ಲೇ="ವ್ಹಿತೇ-ಸ್ಪಚೇ:ಪ್ರೇ-ಲಿನೇ; ಫೋನ್ತ್-ಸಿಳೇ: ೧೩ಪ್ತ್; ಫೋನ್ತ್-ವೇಇಘ್ತ್:ಬೋಳ್; ಚೋಲೋರ್: #೦೦೯; ಬಚ್ಕ್ಗ್ರೋಉನ್ದ್: ಯೇಲ್ಲೋವ್; ತೇಕ್ಷ್ತ್-ಅಲಿಗ್ನ್:ಚೇನ್ತೇರ್;" ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೫">પું&ಲ್ತ್;સમ્&ಲ್ತ್; દિવ્=""&ಗ್ತ್;&ಲ್ತ್;સ્પન્ સ્ત્ય્લે="વ્હિતે-સ્પચે:પ્રે-લિને; ફોન્ત્-સિળે: ૧૩પ્ત્; ફોન્ત્-વેઇઘ્ત્:બોળ્; ચોલોર્: #૦૦૯; બચ્ક્ગ્રોઉન્દ્: યેલ્લોવ્; તેક્ષ્ત્-અલિગ્ન્:ચેન્તેર્;" ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૫"&ಗ್ತ್;புஂ&ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஸம்&ಅಮ್ಪ್;લ્ત્; திவ்=""&ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;&ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஸ்பந் ஸ்த்ய்லே="வ்ஹிதே-ஸ்பசே:ப்ரே-லிநே; போந்த்-ஸிழே: ௧௩ப்த்; போந்த்-வேஇக்த்:போள்; சோலோர்: #௦௦௯; பச்க்க்ரோஉந்த்: யேல்லோவ்; தேக்ஷ்த்-அலிக்ந்:சேந்தேர்;" இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௫"&ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;പും&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സമ്&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்; ദിവ്=""&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: #൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൫"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;పుం&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;సం&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്; దివ్=""&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;స్పన్ స్త్య్లే="వ్హితే-స్పచే:ప్రే-లినే; ఫోంత్-సిజే: ൧൩ప్త్; ఫోంత్-వైఘ్త్:బోల్ద్; చోలోర్: ൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൫"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;पुं&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;सम्&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്; दिव्=""&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३५"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पुं&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;सम्&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్; दिव्=""&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३५"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;पुṁ&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;सम्&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്; दिव्=""&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३५"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३६" च्लस्स्="हिद्देन्"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पñचप्ēśīśअत्āनि||&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;पञ्चपेशीशतानि|| &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;८२||&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;८२|| &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३६" च्लस्स्="हिद्देन्"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पञ्चपेशीशतानि||&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;८२||&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३६" च्लस्स्="हिद्देन्"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;पञ्चपेशीशतानि||&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३६"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;दिव् इद्="व्य_त्रन्स्_३७" च्लस्स्="हिद्देन्"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;८२||&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;स्पन् स्त्य्ले="व्हिते-स्पचे:प्रे-लिने; फ़ोन्त्-सिऴे: १३प्त्; फ़ोन्त्-वेइघ्त्:बोळ्; चोलोर्: ००९; बच्क्ग्रोउन्द्: येल्लोव्; तेक्ष्त्-अलिग्न्:चेन्तेर्;" इद्="व्य_त्रन्स्_३७"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్;&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ब्र्&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;ల్త్;ह्र् च्लस्स्="दोउब्लेळिने"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;അമ്പ്;గ్త్; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;దివ్ ఇద్="వ్య_త్రన్స్_൩൬" చ్లస్స్="హిద్దేన్"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;పంచపేశీశతాని||&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;స్పన్ స్త్య్లే="వ్హితే-స్పచే:ప్రే-లినే; ఫోంత్-సిజే: ൧൩ప్త్; ఫోంత్-వైఘ్త్:బోల్ద్; చోలోర్: ൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൬"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;पञ्चपेशीशतानि|| &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ദിവ് ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൭" ച്ലസ്സ്="ഹിദ്ദേന്"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;൮൨||&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: ൦൦൯; బచ్క్గ్రౌంద్: యేల్లౌ; తేక్ష్త్-అలిగ్న్:చేంతేర్;" ఇద్="వ్య_త్రన్స్_൩൭"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;८२|| &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;బ్ర్&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്;&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;బ్ర్&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ല്ത്;హ్ర్ చ్లస్స్="దౌబ్లేళినే"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;அம்ப்;ഗ്ത്; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ദിവ് ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൬" ച്ലസ്സ്="ഹിദ്ദേന്"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;പഞ്ചപേശീശതാനി||&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: #൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൬"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;పంచపేశీశతాని|| &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ദിവ് ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൭" ച്ലസ്സ്="ഹിദ്ദേന്"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;൮൨||&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;സ്പന് സ്ത്യ്ലേ="വ്ഹിതേ-സ്പചേ:പ്രേ-ലിനേ; ഫോന്ത്-സിഴേ: ൧൩പ്ത്; ഫോന്ത്-വേഇഘ്ത്:ബോള്; ചോലോര്: #൦൦൯; ബച്ക്ഗ്രോഉന്ദ്: യേല്ലോവ്; തേക്ഷ്ത്-അലിഗ്ന്:ചേന്തേര്;" ഇദ്="വ്യ_ത്രന്സ്_൩൭"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;൮൨|| &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ബ്ര്&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்;&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ബ്ര്&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்; &ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;ல்த்;ഹ്ര് ച്ലസ്സ്="ദോഉബ്ലേളിനേ"&ಅಮ್ಪ್;અમ્પ્;க்த்; &ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;திவ் இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௬" ச்லஸ்ஸ்="ஹித்தேந்"&ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;பஞ்சபேஶீஶதாநி||&ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஸ்பந் ஸ்த்ய்லே="வ்ஹிதே-ஸ்பசே:ப்ரே-லிநே; போந்த்-ஸிழே: ௧௩ப்த்; போந்த்-வேஇக்த்:போள்; சோலோர்: #௦௦௯; பச்க்க்ரோஉந்த்: யேல்லோவ்; தேக்ஷ்த்-அலிக்ந்:சேந்தேர்;" இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௬"&ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;പഞ്ചപേശീശതാനി|| &ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;திவ் இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௭" ச்லஸ்ஸ்="ஹித்தேந்"&ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;௮௨||&ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஸ்பந் ஸ்த்ய்லே="வ்ஹிதே-ஸ்பசே:ப்ரே-லிநே; போந்த்-ஸிழே: ௧௩ப்த்; போந்த்-வேஇக்த்:போள்; சோலோர்: #௦௦௯; பச்க்க்ரோஉந்த்: யேல்லோவ்; தேக்ஷ்த்-அலிக்ந்:சேந்தேர்;" இத்="வ்ய_த்ரந்ஸ்_௩௭"&ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;൮൨|| &ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ப்ர்&ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્;&ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ப்ர்&ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્; &ಅಮ್ಪ್;લ્ત્;ஹ்ர் ச்லஸ்ஸ்="தோஉப்லேளிநே"&ಅಮ್ಪ್;ગ્ત્; &ಲ್ತ್;દિવ્ ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૬" ચ્લસ્સ્="હિદ્દેન્"&ಗ್ತ್;પઞ્ચપેશીશતાનિ||&ಲ್ತ್;સ્પન્ સ્ત્ય્લે="વ્હિતે-સ્પચે:પ્રે-લિને; ફોન્ત્-સિળે: ૧૩પ્ત્; ફોન્ત્-વેઇઘ્ત્:બોળ્; ચોલોર્: #૦૦૯; બચ્ક્ગ્રોઉન્દ્: યેલ્લોવ્; તેક્ષ્ત્-અલિગ્ન્:ચેન્તેર્;" ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૬"&ಗ್ತ್;பஞ்சபேஶீஶதாநி|| &ಲ್ತ್;દિવ્ ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૭" ચ્લસ્સ્="હિદ્દેન્"&ಗ್ತ್;૮૨||&ಲ್ತ್;સ્પન્ સ્ત્ય્લે="વ્હિતે-સ્પચે:પ્રે-લિને; ફોન્ત્-સિળે: ૧૩પ્ત્; ફોન્ત્-વેઇઘ્ત્:બોળ્; ચોલોર્: #૦૦૯; બચ્ક્ગ્રોઉન્દ્: યેલ્લોવ્; તેક્ષ્ત્-અલિગ્ન્:ચેન્તેર્;" ઇદ્="વ્ય_ત્રન્સ્_૩૭"&ಗ್ತ್;௮௨|| &ಲ್ತ್;બ્ર્&ಗ್ತ್;&ಲ್ತ್;બ્ર્&ಗ್ತ್; &ಲ್ತ್;હ્ર્ ચ્લસ્સ્="દોઉબ્લેળિને"&ಗ್ತ್; <ದಿವ್ ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೬" ಚ್ಲಸ್ಸ್="ಹಿದ್ದೇನ್">ಪಞ್ಚಪೇಶೀಶತಾನಿ||<ಸ್ಪನ್ ಸ್ತ್ಯ್ಲೇ="ವ್ಹಿತೇ-ಸ್ಪಚೇ:ಪ್ರೇ-ಲಿನೇ; ಫೋನ್ತ್-ಸಿಳೇ: ೧೩ಪ್ತ್; ಫೋನ್ತ್-ವೇಇಘ್ತ್:ಬೋಳ್; ಚೋಲೋರ್: #೦೦೯; ಬಚ್ಕ್ಗ್ರೋಉನ್ದ್: ಯೇಲ್ಲೋವ್; ತೇಕ್ಷ್ತ್-ಅಲಿಗ್ನ್:ಚೇನ್ತೇರ್;" ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೬">પઞ્ચપેશીશતાનિ|| <ದಿವ್ ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೭" ಚ್ಲಸ್ಸ್="ಹಿದ್ದೇನ್">೮೨||<ಸ್ಪನ್ ಸ್ತ್ಯ್ಲೇ="ವ್ಹಿತೇ-ಸ್ಪಚೇ:ಪ್ರೇ-ಲಿನೇ; ಫೋನ್ತ್-ಸಿಳೇ: ೧೩ಪ್ತ್; ಫೋನ್ತ್-ವೇಇಘ್ತ್:ಬೋಳ್; ಚೋಲೋರ್: #೦೦೯; ಬಚ್ಕ್ಗ್ರೋಉನ್ದ್: ಯೇಲ್ಲೋವ್; ತೇಕ್ಷ್ತ್-ಅಲಿಗ್ನ್:ಚೇನ್ತೇರ್;" ಇದ್="ವ್ಯ_ತ್ರನ್ಸ್_೩೭">૮૨|| <ಬ್ರ್><ಬ್ರ್> <ಹ್ರ್ ಚ್ಲಸ್ಸ್="ದೋಉಬ್ಲೇಳಿನೇ"> ಪಞ್ಚಪೇಶೀಶತಾನಿ|| ೮೨||

Adhikarana strINAmadhikAH peshyastAsAM sthAnAni ca (83) · Śloka 83

ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತು ವಿಂಶತಿರಧಿಕ| ತತ್ರ ದಶ ಸ್ತನಯೋಃ| ತಾಸಾಂ ಯೌವನೇ ಪರಿವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ| ದಶ ಯೋನೌ||೮೩||

ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ವಿಂಶತಿಃ ಪೇಶ್ಯೋಽಧಿಕಾಃ| ತಾಸಾಂ ಮಧ್ಯಾದ್ದಶ ಸ್ತನಯೋಃ| ತಾಸಾಂ ಬಾಲಭಾವೇ ಸದ್ಭಾವಮಾತ್ರಮ್| ಯೌವನೇ ವೃದ್ಧಿಃ| ಯೋನೌ ದಶ|| ೮೩||

Adhikarana yonigarBAshayasvarUpaM tadgatAH peshyashca (84) · Śloka 84

ತಾಸಾಮಭ್ಯನ್ತರಾಶ್ರಿತೇ ದ್ವೇ| ಮುಖಾಶ್ರಿತೇ ವೃತ್ತೇ ದ್ವೇ| ತಿಸ್ರೋ ಗರ್ಭಮಾರ್ಗಾಶ್ರಯಾಃ| ಯಸ್ಯಾಂ ಗರ್ಭಸ್ತಿಷ್ಠತಿ| ಯೋನಿಸ್ತು ಶಙ್ಖನಾಭ್ಯಾಕೃತಿಸ್ತ್ರ್ಯಾವರ್ತಾ| ತಸ್ಯಾಸ್ತೃತೀಯ ಆವರ್ತೇ ಪಿತ್ತಪಕ್ವಾಶಯಾನ್ತರೇ ರೋಹಿತಮತ್ಸ್ಯಮುಖಾಕಾರಾ ಗರ್ಭಶಯ್ಯಾ| ತಸ್ಯಾಂ ಶುಕ್ರಾರ್ತ್ತವಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಸ್ತಿಸ್ರಃ ಪೇಶ್ಯಃ||೮೪||

ತಾಸಾಂ ವಿಭಾಗಃ| ದ್ವೇ ಅಭ್ಯನ್ತರೇ ಮಹಾಸ್ರೋತಸಿ ಪ್ರವೃತ್ತೇ| ದ್ವೇ ಯೋನಿಮುಖಾಶ್ರಯೇ ವೃತ್ತಾಕಾರೇ| ತಿಸ್ರೋ ಗರ್ಭಮಾರ್ಗಮಾಶ್ರಿತಾಃ| ತಿಸ್ರಶ್ಚ ಗರ್ಭಾಶಯೇಶುಕ್ರಾರ್ತ್ತವಪ್ರವೇಶಿನ್ಯೋ ಗರ್ಭಶಯ್ಯಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಬದ್ಧಾಃ| ಸಾ ಚ ಯೋನೌ ಶಙ್ಖನಾಭ್ಯಾಕೃತ್ಯಾ ತೃತೀಯ ಆವರ್ತೇ ನಿಬದ್ಧಾ| ರೋಹಿತಮತ್ಸ್ಯಮುಖಾಕಾರಾ ಗರ್ಭಶಯ್ಯಾ|| ೮೪||

Adhikarana peshInAM svarUpaM prayojana~jca (85) · Śloka 85

ತಾಭಿರ್ಹಿ ಶರೀರೇ ತನುಬಹಲಸ್ಥೂಲಾಣುಪೃಥುವೃತ್ತಹ್ರಸ್ವದೀರ್ಘಸ್ಥಿರಮೃದುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಕರ್ಕಶಾಭಿಃ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವನಿ ಪ್ರಚ್ಛದಿತಾನಿ||೮೫||

ಇತ್ಯನನ್ತರೋಕ್ತಾಭಿಃ ಪೇಶೀಭಿಸ್ತನುತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾಭಿಃ ಶರೀರೇ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವನಿ ಪ್ರಚ್ಛಾದಿತಾನಿ|| ೮೫||

Adhikarana sirAdhamanImuKAnAM keshAdI- nA~jca saMKyAnam (86) · Śloka 86

ಸಿರಾಧಮನೀಮುಖಾನಾಂ ತ್ವಣುಶೇ ವಿಭಜ್ಯಮಾನಾನಾಮೇಕೋನತ್ರಿಂಶಚ್ಛತಸಹಸ್ರಾಣಿ ನವ ಚ ಶತಾನಿ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ತಾಭಿರಿದಂ ಶರೀರಂ ಗವಾಕ್ಷಿತಂ ಪಿನದ್ಧಮಾತತಞ್ಚ| ತಾವನ್ತಿ ಚ ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರುಲೋಮಾನಿ||೮೬||

ಸಿರಾಃ ನಾತಿಸ್ಥೂಲಾ ರಜ್ಜ್ವಾಕಾರ ಅನ್ತಸ್ಸುಷಿರಾ ವಾತಾದಿವಹಾಃ| ಧಮನ್ಯಸ್ತದ್ವಿಶೇಷಾ ಏವ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಾಃ| ತಾಭಿಃ ಶರೀರಂ ಗವಾಕ್ಷಿತಂ ಜಾಲವತ್ ಪಿನದ್ಧಂ ಬದ್ಧಂ ಯನ್ತ್ರರಜ್ಜುವದಾತತಂ ವಿಸ್ತಾರಿತಂ ಪಟತನ್ತುವತ್| ಕೇಶಾದೀನಿ ಚ ತಾವನ್ತ್ಯೇವ|| ೮೬||

Adhikarana sirAdhamanInAM karma (87) · Śloka 87

ತಾಸಾಂ ಹಿ ಮುಖಾನಿ ತತ್ಪ್ರತಿಬದ್ಧಾನ್ಯತಸ್ತಾನಿ ತಾಭಿರಾಪ್ಯಾಯ್ಯನ್ತೇ| ತೈಶ್ಚ ತಾಃ ಸ್ವದೇಮಭಿವಹನ್ತಿ| ತಥಾಽಭ್ಯಙ್ಗಲೇಪಾದಿವೀರ್ಯ್ಯಂ ತ್ವಚಿ ವಿಪಕ್ವಮನ್ತರ್ನಯನ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಶಞ್ಚ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ||೮೭||

ಅಣುಶೋ ವಿಭಜ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈರ್ಭಾಗೈಃ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಭಾಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀನಾಂ ತಾಸಾಂ ಸಿರಾಧಮನೀನಾಂ ಮುಖಾನಿ ಸರ್ವತ್ರ ಪ್ರಸೃತಾನಿ ತತ್ಪ್ರತಿಬದ್ಧಾನಿ ಕೇಶಾದ್ಯನುಬದ್ಧಾದಿ| ಅತೋ ಹೇತೋಸ್ತಾನಿ ಕೇಶಾದೀನಿ ತಾಭಿಃ ಸಿರಾಧಮನೀಭಿರಾಪ್ಯಾಯ್ಯನ್ತೇ| ತೈಶ್ಚ ಕೇಶಾದ್ಯನುಬದ್ಧೈರ್ಮುಖೈರೇತಾಃ ಸ್ವೇದಮಭಿವಹನ್ತ್ಯಭ್ಯಙ್ಗಾದಿ ವೀರ್ಯಂ ತ್ವಚಿ ವಿಪಕ್ವಂ ಸದನ್ತರ್ನಯನ್ತಿ| ಸ್ಪರ್ಶಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ||೮೭||

Adhikarana srotasAM sa~gKyeyatvAdi (88) · Śloka 88

ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪುನರಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾನ್ಯೇವ| ತಥಾಪಿ ತು ಸಿರಾದೀನಿ ಯಥಾಸ್ಥೂಲಂ ಯಥೋಪಯೋಗಂ ಚಾನ್ಯತ್ರೋಪದೇಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ||೮೮||

ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಮಾರ್ಗಾಃ ಯೈರನ್ನಸಾರೋ ಧಾತುತಾಂ ಯಾತಿ| ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ ಪ್ರತಾನವತ್ತ್ವಾಚ್ಚಾಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾನಿ ಸಿರಾದೀನಿ| ಸಿರಾಧಮನೀಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಸಙ್ಖ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಯಥಾಪ್ರಧಾನಂ ಯಥೋಪಯೋಗಂ ಚ ಯಾನಿ ಪ್ರಧಾನಾನಿ, ಯಾನಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯನ್ತೇ ತಾನ್ಯನ್ಯತ್ರ ಸಿರಾವಿಭಾಗಾದಾವುಪದೇಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ|| ೮೮||

Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (89) · Śloka 1

ಇತ್ಯೇವಂ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾತಾಃ ಶರೀರೇ ಮೂರ್ತಿಮನ್ತಃ ಸ್ಥಿರಾ ಭಾವಾಃ||೧||

ಇತಿ ಶರೀರೇ ಮೂರ್ತ್ತಾಃ ಕಠಿನಾಃ ಸ್ಪರ್ಶನೇನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಗಮ್ಯಾ ಭಾವಾಸ್ತ್ವಗಾದಯಃ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾತಾ ಯಥೋಕ್ತೇನ ಭೇದೇನ|| ೮೯||

Adhikarana sharIre udakAMshAH (90) · Śloka 90

ದ್ರವಾಸ್ತು ಯತ್ತದತಿಯೋಗೇನ ಚ್ಯವಮಾನಂ ಪುರೀಷಮನುಬಧ್ನಾತಿ| ತಥಾ ಮೂತ್ರಂ ರುಧಿರಮನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಶರೀರೇ ಧಾತೂನ್| ಯಚ್ಚ ಸರ್ವಶರೀರಗತಂ ಬಾಹ್ಯಾ ತ್ವಗ್ವಿಭರ್ತಿ| ಯಚ್ಚ ತ್ವಗನ್ತರೇ ವ್ರಣಗತಂ ಲಸೀಕಾಶಬ್ದವಾಚ್ಯಮ್| ಯಚ್ಚೋಷ್ಮಾನುಬದ್ಧಂ ರೋಮಕೂಪೇಭ್ಯೋಽಭಿನಿಷ್ಪತತ್ಸ್ವೇದವಾಚ್ಯಮ್| ತದುದಕಮ್||೯೦||

ದ್ರವಾಸ್ತು ಭವನ್ತೀತಿ ಶೇಷಃ| ತೇ ಚೋದಕಮೂತ್ರಾದಯಃ| ತತ್ರೋದಕಂ ದೇಹೇ ಯತ್ ಕರ್ತ್ತೃಕರ್ಮಭೂತಮತಿಯೋಗೇನ ಚ್ಯವಮಾನಂ ಪುರೀಷಮನುಬಧ್ನಾತಿ| ತತ್ಪ್ರಸಾದಾದ್ಧ್ಯತೀಸಾರೇ ವೇಗಾನಾಂ ಗತಸಙ್ಖ್ಯತ್ವಮ್| ತಥಾತಿಯೋಗೇನ ಚ್ಯವಮಾನಂ ಮೂತ್ರಪ್ರಮೇಹೇ| ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಚ ರುಧಿರಮಿತಿ| ಅನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಶರೀರೇ ಧಾತೂನ್ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾದೀನತಿಯೋಗೇನ ಪ್ರವರ್ತಮಾನಾನನುಬಧ್ನಾತಿ| ತದುದಕಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೯೦||

Adhikarana svasthasharIre rasAdInAM mAnam (91) · Śloka 1

ತಸ್ಯಾದ್ಯಸ್ಯ ಚಾಹಾರಸಾರಸ್ಯ ರಸಾಖ್ಯಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಯ ಶಕೃತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಮೂತ್ರಸ್ಯ ವಸಾಯಾಃ ಮೇದಸೋ ಮಜ್ಜ್ಞಶ್ಚ ಸ್ವೇನ ಸ್ವೇನಾಞ್ಜಲಿಪ್ರಮಾಣೇನ ಯಥಾಪೂರ್ವಮೇಕಾದಿಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ರವೃದ್ಧಿಃ|೧|

ತಸ್ಯೇತ್ಯುದಕಸ್ಯ ರಸಾಖ್ಯಸ್ಯಾದ್ಯಾಹಾರಸಾರಸ್ಯ ಚ ರಕ್ತಾದೀನಾಂ ಚ ಮಜ್ಜಾನ್ತಾನಾಮಷ್ಟಾನಾಂ ಸ್ವೇನಸ್ವೇನಾಞ್ಜಲಿಪ್ರಮಾಣೇನ ಯಥಾಪೂರ್ವಮೇಕಾದಿಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ರವೃದ್ಧಿರ್ವಿಜ್ಞೇಯಾ| ಸ್ವೇನಸ್ವೇನೇತ್ಯಞ್ಜಲಿಪ್ರಮಾಣೇಕಾನ್ತ್ಯಸ್ಯೈನಾಞ್ಜಲಿತ್ವಮ್| ತತ್ಪೂರ್ವಾಣಾಂ ಕ್ರಮೇಣೈಕೈಕಾಞ್ಜಲಿವೃದ್ಧಿಃ| ಮಜ್ಜಾ ಏಕೋಽಞ್ಜಲಿಃ ದ್ವ್ಯಞ್ಜಲಿರ್ಮೇದಃ| ವಸಾ ತ್ರ್ಯಞ್ಜಲಿ| ಯಾವದುದಕಸ್ಯ ದಶಾಞ್ಜಲಯೋ ದೇಹೇ|| ೯೧||

Adhikarana shukrasya parimANamam (1) · Śloka 1

ಅರ್ದ್ಧಾಞ್ಜಲಿಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ||೧||

Adhikarana mastiShkamojasoH parimANam (92) · Śloka 92

ತಾವದೇವ ಮಸ್ತಿಷ್ಕಮೋಜಶ್ಚ||೯೨||

ಓಜಶ್ಶುಕ್ರಮಸ್ತಿಷ್ಕಾಣಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸ್ವೇನಾಞ್ಜಲಿಪ್ರಮಾಣೇನಾರ್ಧಾಞ್ಜಲಾನಿ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೯೨||

Adhikarana stanyayormAnaM tatsamBavashca (93) · Śloka 93

ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ರಜಸೋಽಞ್ಜಲಯಶ್ಚತ್ವಾರಃ| ಸ್ತನ್ಯಸ್ಯ ದ್ವೌ| ಉಭಯಮಪಿ ಚೈತದ್ರಸಪ್ರಸಾದಾತ್ಮಕಮಿತಿ| ಸಮಧಾತೋಃ ಪರಿಮಾಣಮಿದಮ್| ಅತೋ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಕ್ಷಣೈರ್ವಿಭಾವಯೇದಪರಾಂಶ್ಚಾಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾತಾನ್ಮೂರ್ತೋಮೂರ್ತಾನ್ ಭಾವಾನ್| ತದ್ಯಥಾ-ಮಾಂಸಕರ್ಣಾದಿಮಲಾನ್ ವಾಯುಬುದ್ಧಿಸ್ಮೃತ್ಯಾದೀಂಶ್ಚ||೯೩||

ಉಭಯಂ ರಜಃ ಸ್ತನ್ಯಲಕ್ಷಣಂ ರಸಸ್ಯ ಧಾತೋಃ ಪ್ರಸಾದಾತ್ ಸಮ್ಭವತಿ| ಇದಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಪರಿಮಾಣಂ ಸಮಧಾತೋರ್ನೀರುಜೋ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್| ಅನ್ಯಸ್ಯ ತ್ವೇತೇಷಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ದೋಷಭೇದೀಯಪ್ರದರ್ಶಿತೈರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಕ್ಷಣೈರ್ವಿಭಾವಯೇತ್| ಅಪರಾಂಶ್ಚ ಮೂರ್ತ್ತಾನ್ ಮಾಂಸಕರ್ಣಮಲಾದೀನ್ ಅಮೂರ್ತ್ತಾಂಶ್ಚ ವಾಯುಬುದ್ಧಿಸ್ಮೃತ್ಯಾದೀನ್ ಭಾವಾನ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಕ್ಷಣೈರ್ವಿಭಾವಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೯೩||

Adhikarana rasAdInAM mAnaviShaye dhAnvantarI- yANAmmatam (94) · Śloka 94

ಧಾನ್ವನ್ತರೀಯಾಃ ಪುನಃ ಪಠನ್ತಿ| ವಿಲಕ್ಷಣಾನಿ ಹಿ ಶರೀರಾಣಿ ನಿತ್ಯಮೇವ ಚ ಚಲಾ ದೋಷಧಾತುಮಲಾಃ| ತಸ್ಮಾದುದಕಾದೀನಾಮಪಿ ಸಮತ್ವಂ ಮಾಂಸಾದಿವತ್ ಪರಿಮಾಣತೋ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮಶಕ್ಯಮ್| ಕೇವಲಂ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮಾತ್ರೇಣಾನುಮಾನತೋ ಲಕ್ಷಯೇತ್ ಇತಿ||೯೪||

ಧಾನ್ವನ್ತರೀಯಾಃ ಸೌಶ್ರುತಾಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ದೋಷಾದೀನಾಮವ್ಯವಸ್ಥಿತರೂಪತ್ವಾದ್ ದುರ್ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಮಾಣಮ್| ಕೇವಲಂ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮಾತ್ರೇಣಾನುಮಾನಾತ್ ಲಕ್ಷಯೇದಿತಿ|| ೯೪||

Adhikarana sarvAvayavAnAM paramANuBede- nAsa~gKyeyatvam (95) · Śloka 95

ಸರ್ವ ಏವ ತ್ವವಯವಾಃ ಪರಮಾಣುಭೇದೇನಾತಿಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದಸಙ್ಖ್ಯೇಯತಾಂ ಯಾನ್ತಿ||೯೫||

ಇದಂ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್| ಸ್ಥೂಲಯಾ ದೃಷ್ಟ್ಯಾ ಅಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾದಿಕಮುಕ್ತಮ್| ಸರ್ವ ಏವಾವಯವಾಃ ಪರಮಾಣುಭೇದೇನ ತ್ವತಿಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದ್ಧೇತೋರಸಙ್ಖ್ಯೇಯತಾಂ ಯಾನ್ತಿ| ತೇ ಚ ಪರಮಾಣವಃ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣಂ ಸಜಾತೀಯವಿಜಾತೀಯಸಂಯೋಗವಿಭಾಗಾಭ್ಯಾಂ ಶರೀರಭಾವೇನ ವರ್ತ್ತತೇ| ಅನ್ಯಥಾ ಯೋ ವ ಬಾಲ ಆಸೀತ್ ಸ ಏವ ಯುಕ್ತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪನ್ನ ಇತ್ಯೇಕಸ್ಯಾಪಿ ನಾನಾತ್ವಾಯೋಗಾತ್|| ೯೫||

Adhikarana paramANUnAM saMyogaviBAge vAyuH kAraNam (96) · Śloka 96

ತೇಷಾಂ ಸಂಯೋಗವಿಭಾಗೇ ಪರಮಾಣೂನಾಂ ಕರ್ಮಪ್ರೇರಿತೋ ವಾಯುಃ ಕಾರಣಮ್||೯೬||

ತೇಷಾಂ ಪರಮಾಣೂನಾಂ ಸಂಯೋಗವಿಭಾಗೇ ದೈವಪೌರುಷಕರ್ಮಪ್ರೇರಿತೋ ವಾಯುಃ ತತ್ಕ್ರಿಯತ್ವಾತ್ ಕಾರಣಮ್| ಗ್ರನ್ಥವಿಸ್ತರಭಯಾದ್ವಾತಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿರ್ನ ದರ್ಶ್ಯತೇ| ಕೇವಲಮೇತಾವದ್ವಿಜ್ಞೇಯಮ್| ಕರ್ಮಚೋದಿತವಾಯುವಶಾತ್ ಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಪರಮಾಣವಃ ಕಾರ್ಯ್ಯದ್ರವ್ಯಮಾರಭನ್ತೇ ದ್ವ್ಯಣುಕಾದಿಕ್ರಮೇಣ| ವಾಯುಕಾರಣಾದೇವ ಚ ಪರಮಾಣೂನಾಂ ವಿಭಾಗಾತ್ ಸಂಯೋಗವಿನಾಶೇನ ಕಾರ್ಯದ್ರವ್ಯವಿಶೇಷಃ|| ೯೬||

Adhikarana BedABedAByAM gRuhItena sharIreNa yathA- kramaM bandhamokShayoH prAptiH (97) · Śloka 97

ತದೇತದಙ್ಗಮಭೇದೇನ ಭೇದತಶ್ಚ ಗೃಹ್ಯಮಾಣಂ ಬನ್ಧಾಯ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಚ ಭವತೀತಿ||೯೭||

ಅತ ಉಪಸಂಹರತಿ-ತದೇತದನುಕ್ರಾನ್ತರೂಪಮಙ್ಗಂ ಶರೀರಮಭೇದೇನೈಕತ್ವೇನ ಗ್ರಾಹ್ಯಮಾಣಂ ರಾಮಣೀಯಕಾದುಪಾದೇಯತ್ವೇನ ಬನ್ಧಾಯ ಜನ್ಮಮರಣಪ್ರವೃತ್ತಿಪರಮ್ಪರಾಪ್ರವೃತ್ತಯೇ ಭವತಿ| ತದೇವಾನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಭೇದೇನ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಮಾಣಂ ನಿಸ್ಸಾರಂ ಜುಗುಪ್ಸಿತವಾಸ್ತುಸಮಾರಬ್ಧತ್ವೇನ ಹೇತುನಾ ಮೋಕ್ಷಾಯ ರಾಗಾದಿನಿಮಿತ್ತಕ್ರಿಯಾಕಲಾಪಪರಿಹಾರಾದ್ಭವತಿ|| ೯೭||

Adhikarana avayavashaH yathAvaraM sharIraj~jAnaphalam (98) · Śloka 98

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಇತಿ ಸರ್ವಾವಯಶೋ ಯೋ ಜಾನಾತಿ ಕಲೇವರಮ್| ಅಹಿತೇಷು ಸ ಮೋಹೇನ ನ ಕದಾಚಿತ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ||೯೮||

ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇಽಙ್ಗ- ವಿಭಾಗೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತಿ ಶ್ಲೋಕೇನೋಪಸಂಹಾರೇ ತನ್ತ್ರರೀತಿಃ| ಇತ್ಯನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಸರ್ವಾವಯವಶಃ ಸರ್ವಮವಯವಂ ಯಃ ಪುರುಷಃ ಕಲೇವರಂ ಶರೀರೇ ಜಾನಾತಿ ಸೋಽಹಿತೇಷು ಉಭಯಲೋಕವಿರುದ್ಧೇಷು ಮೋಹಾನ್ನ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ| ಗೃಹೀತವಸ್ತುತತ್ತ್ವಃ- ಸನ್ನಿಹಿತಾನಿ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಹಿತೇಷ್ವೇವ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|| ೯೮|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Adhikarana atha sirAviBAgo nAma ShaShTho~adhyAyaH -- pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಸಿರಾವಿಭಾಗಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ಶರೀರಾವಯವಭೇದೇ ಸ್ವಲ್ಪವ್ಯಕ್ತತ್ವಾತ್ ಸಿರಾದಿರ್ನಿರ್ಣೀತಶೇಷಸ್ತತ್ರಾಪಿ ಸಿರಾಣಾಂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾನ್ನಿರ್ಣಯಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ|| ೧||

Adhikarana dashamUlasirAH (2) · Śloka 2

ದಶಮೂಲಸಿರಾ ಹೃದಯಪ್ರತಿಬದ್ಧಾಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗೇಷ್ವೋಜೋ ನಯನ್ತಿ| ತತ್ಪ್ರತಿಬದ್ಧಾ ಹಿ ಶರೀರಚೇಷ್ಟಾ||೨||

ದಶಮೂಲಸಿರಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೂಲಸಿರಾಃ ಪ್ರಧಾನಸಿರಾಃ| ತತೋ ಹಿ ಸರ್ವಾಃ ಸಿರಾಃ ಭವನ್ತಿ| ತಾ ಅಙ್ಗೇಷು ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗೇಷು ಚೌಜೋ ನಯನ್ತಿ|| ೨||

Adhikarana sirANAM sa~gKyA (3) · Śloka 3

ತಾಸ್ತು ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಮಙ್ಗುಲಮರ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ಯವಂ ಯವಾರ್ಧಞ್ಚ ಗತ್ವಾ ದ್ರುಮಪತ್ರಸೇವನೀಪ್ರತಾವನದ್ಭಿದ್ಯಮಾನಾಃ ಸಪ್ತಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ||೩||

ತಾಃ ಪ್ರಭಿದ್ಯಮಾನಾಃ ದ್ರುಮಪತ್ರರೇಖಾಪ್ರತಾನವತ್ ಸಪ್ತಶತಾನಿ ಸಿರಾಣಾಂ ಭವನ್ತಿ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ತಾ ಹೃದಯಪ್ರತಿಬದ್ಧಾ ದಶ ಸಿರಾ ಹೃದಯಾದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಗತ್ವಾ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರತಾನಂ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ| ತತ ಅಙ್ಗುಲಂ ಗತ್ವಾ ದ್ವಿತೀಯಮ್| ತತ ಅರ್ಧಮಙ್ಗುಲಂ ಗತ್ವಾ ತೃತೀಯಮ್| ತತೋ ಯವಂ ಗತ್ವಾ ಚತುರ್ಥಮ್| ತತೋಽಪಿ ಯವಾರ್ಧಂ ಗತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಮಿತಿ| ತತೋ ನ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ| ಸರ್ವೇಷು ಚೈವಂ ಭಿದ್ಯಮಾನಾ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಂ ಯಾವದ್ಭೇದೋಽಸ್ತಿ| ಸಪ್ತಶತಾನಿ ಪ್ರತಾನಾನಾಂ ದೀರ್ಘಾಣಾಂ ಭವನ್ತಿ|| ೩||

Adhikarana shAKAgatAH sirAstatra vedhya- sirANAM sa~gKyA ca (4) · Śloka 4

ತಾಸಾಂ ಚತುಃಶತೀ ಶಾಕಾಸು| ತತ್ರ ಷೋಡಶಾಬ್ಯಧನೀಯಾಃ||೪||

ತಾಭ್ಯಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಶತಾನಿ ಚತಸೃಷು ಶಾಕಾಸು| ತತ್ರೇತಿ ಚತುಶ್ಶತ್ಯಾಂ ಷೋಡಶಾ ವ್ಯಧನೀಯಾಃ|| ೪||

Adhikarana antarAdhigatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (5) · Śloka 5

ಷಟ್ತ್ರಿಂಶಂ ಶತಮನ್ತರಾಧೌ| ತತ್ರ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್||೫||

ಅನ್ತರಾಧೌ ತು ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ ಶತಮ್| ತತ್ರ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದವ್ಯಧನೀಯಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೫||

Adhikarana mUrddhagatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (2) · Śloka 2

ಚತುಷ್ಷಷ್ಟ್ಯಧಿಕಂ ಶತಮುರ್ಧ್ವಮ್| ತತ್ರಾಪಿ ಪಞ್ಚಾಶತ್||೨||

Adhikarana shAKAsirAvivaraNam (6) · Śloka 6

ತಾಸಾಮೇಕೈಕಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಶತಮ್| ತತ್ರ ನ ವಿಧ್ಯೇಜ್ಜಾಲನ್ಧರಾಮ್| ತಿಸ್ರಶ್ಚಾಭ್ಯನ್ತರಗತಾಃ||೬||

ತತ್ರ ಷೋಡಶ ಶಾಖಾಸು ಚತಸೃಷ್ವವಧನೀಯಾ ಉಕ್ತಾಸ್ತತ್ರೈಕಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಜಾಲನ್ಧರಾ ತಿಸ್ರಶ್ಚಾಭ್ಯನ್ತರಸಮಾಶ್ರಯಾ ಅವೇಧ್ಯಾಃ|| ೬||

Adhikarana tatrAntarAdhigatasirAvivaraNam (2) · Śloka 2

ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಚ್ಛ್ರೋಣ್ಯಾ ಗುದಮೇಢ್ರಾಶ್ರಯಾಃ| ತಾಸಾಂ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ವಙ್ಕ್ಷಣಯೋಃ ಕಟೀಕತರುಣಯೋಶ್ಚೇತ್ಯಷ್ಟೌ ಶಸ್ತ್ರತೋ ರಕ್ಷೇತ್|೨|

Adhikarana pRuShThagatAH sirAH (2) · Śloka 2

ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಪೃಷ್ಠೇ| ತಾಸಾಂ ಪೃಷ್ಠವಂಶಮುಭಯತೋ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಊರ್ಧ್ವ- ಗಾಮಿನ್ಯೌ ತಾಶ್ಚತಸ್ರಃ|೨|

Adhikarana udaragatAH sirAH (2) · Śloka 2

ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರುದರೇ| ತಾಂಸಾಂ ಮೇಢ್ರಸ್ಯೋಪರಿ ರೋಮರಾಜೀಮುಭಯತೋ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ತಾ ಅಪಿ ಚತಸ್ರಃ||೨||

Adhikarana vakShogatAH sirAH (7) · Śloka 7

ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ವಕ್ಷಸಿ| ತಾಸಾಂ ದ್ವೇ ಹೃದಯೇ| ದ್ವೇ ಚ ಸ್ತನಮೂಲಸ್ತನರೋಹಿತೇಷು| ಏಕೈಕಾಪಸ್ತಮ್ಭಾಪಾಲೇಷ್ವಿತಿ| ತಾಶ್ಚತುರ್ದಶ||೭||

ಆಗ್ರೀವಾಮುಲಾದಾಽಽಚೋರುಸನ್ಧೇರನ್ತರಾಧಿಃ| ತತ್ರ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಛತಂ ಸಿರಾಣಾಮ್| ತದ್ಯಥಾ-ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ ಶ್ರೋಣ್ಯಾಮ್| ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ ಷೋಡಶ| ಪೃಷ್ಠೇ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ| ಉರಸಿ ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್| ಇತಿ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಛತಮನ್ತರಾಧೌ ಸಿರಾಣಾಮ್| 'ತತ್ರ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದವ್ಯಧನೀಯಾಃ' ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತತ್ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ-ಅಷ್ಟೌ ಶ್ರೋಣ್ಯಾಮ್| ವಙ್ಕ್ಷಣ ಉಭಯತ್ರ ಚತಸ್ರಃ| ಕಟೀಕತರುಣಾಖ್ಯಯೋರ್ಮರ್ಮಣೋಶ್ಚತಸ್ರ ಇತ್ಯಷ್ಟೌ| ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವೌ| ದ್ವಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರೇಕೈಕಾಮೂರ್ಧ್ವಗಾಮ್| ಪೃಷ್ಠೇ ಚತಸ್ರಃ| ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯೈಕಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಊರ್ಧ್ವಗಾಮಿನ್ಯೌ ದ್ವೇ| ಅಪರಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ದ್ವೇ ಇತಿ| ಜಠರೇ ಚತಸ್ರಃ ರೋಮರಾಜ್ಯಾಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವಯೋರ್ದ್ವೇ-ದ್ವೇ ಇತಿ| ಉರಸಿ ಚತುರ್ದಶ| ತತ್ರ ದ್ವೇ ಹೃದಯೇ| ದ್ವೇ-ದ್ವೇ ದ್ವಯೋಃ ಸ್ತನಮೂಲಯೋಃ| ಇತಿ ಚತಸ್ರಃ| ಸ್ತನರೋಹಿತಯೋಶ್ಚತಸ್ರಃ| ಅಪಸ್ತಮ್ಭಯೋರೇಕೈಕಾ| ತಥಾಽಽಪಾಲಾಪಯೋರಪಿ| ಏವಂ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದನ್ತರಾಧಾವವ್ಯಧನೀಯಾಃ|| ೭||

Adhikarana mUrdhajatrUrdhvasirAvivaraNam (4) · Śloka 4

ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ಗ್ರೀವಾಯಾಮ್| ತಾಸಾಂ ಚತಸ್ರೋಽಷ್ಟೌ ಚ ಮರ್ಮಸಂಜ್ಞಾಃ| ದ್ವೇ ಕೃಕಾಟಿಕಯೋಃ| ದ್ವೇ ವಿಧುರಯೋರಿತಿ ಷೋಡಶ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ನ ಸ್ಪೃಶೇತ್||೪||

Adhikarana hanugatAH sirAH (1) · Śloka 1

ಹನ್ವೋಃ ಷೋಡಶ ತಾಸಾಂ ಸನ್ಧಿಸಮ್ಬನ್ಧಿನ್ಯೌ ದ್ವೇ||೧||

Adhikarana jihvAgatAH sirAH (4) · Śloka 4

ಷೋಡಶ ಜಿಹ್ವಾಯಾಮ್| ತಾಸಾಮಧೋ ದ್ವೇ ರಸವೇದಿನ್ಯೌ| ದ್ವೇ ವಾವಾಕ್ಪ್ರವರ್ತ್ತಿನ್ಯೌ| ತಾಶ್ಚತಸ್ರಃ||೪||

Adhikarana nAsAgatAH sirAH (7) · Śloka 7

ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶನ್ನೇತ್ರಯೋಃ| ತಯೋರುನ್ಮೇಷನಿಮೇಷಕ್ರಿಯೇ ದ್ವೇ-ದ್ವೇ| ದ್ವೇ ಚಾಪಾಙ್ಗಯೋರಿತಿ ಷಟ್| ನಾಸಾನೇತ್ರಗತಾಸ್ತು ಲಲಾಟೇ ಷಷ್ಟಿಃ| ತಾಸಾಂ ಕೇಶಾನ್ತಾನುಗತಾಶ್ಚತಸ್ರಃ| ದ್ವೇ ಚಾಽಽವರ್ತಯೋಃ| ಏಕಾ ಚ ಸ್ಥಪನ್ಯಾಮಿತಿ ಸಪ್ತ||೭||

Adhikarana karNagatAH sirAH (3) · Śloka 3

ಕರ್ಣಯೋಃ ಷೋಡಶ| ತಾಸಾಂ ಶಬ್ದವಾಹಿನ್ಯೌ ದ್ವೇ| ತ ಏವ ಚ ಶಙ್ಖಯೋಸ್ತಾಸಾಂ ಶಙ್ಖಸನ್ಧಿಗತೇ ದ್ವೇ||೩||

Adhikarana shirogatAH sirAH (8) · Śloka 4

ದ್ವಾದಶ ಮೂರ್ಧನಿ| ತಾಸಾಮುತ್ಕ್ಷೇಪಯೋರ್ದ್ವೇ| ಸೀಮನ್ತೇಷ್ವೇಕೈಕಾಮೇಕಾಮಧಿಪತಾವಿತ್ಯಷ್ಟೌ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪರಿಹರೇತ್| ತಥಾಕ್ಷುದ್ರಿಕಾಃ ಕುಟಿಲಾಃ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಾಃ ಗ್ರನ್ಥಿತಾಃ ಸನ್ಧಿಷು ಚಾಶಸ್ತ್ರಕೃತ್ಯಾಃ||೪||

ಚತುಷ್ಷಟ್ಯಧಿಕಂ ಶತಮುರ್ಧ್ವಂ ಶಿರಸಿ ಸಿರಾಣಾಮಿತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದ್ವಿಭಜತೇ-ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಹನ್ವೋರ್ದ್ವಯೋಃ ಷೋಡಶ| ಷೋಡಶ ಜಿಹ್ವಾಯಾಮ್| ನಾಸಾಯಾಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ನೇತ್ರಯೋಃ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶತ್| ಲಲಾಟೇ ಷಷ್ಟಿರ್ನಾಸಾನೇತ್ರಾಶ್ರಿತಾಸ್ತಾಭ್ಯೋಽನನ್ಯಾ ಅತೋ ನ ಗಣ್ಯನ್ತೇ| ಕರ್ಣಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ ಷೋಡಶ ಸಿರಾಸ್ತಾ ಏವ ಶಙ್ಖಾಶ್ರಿತಾ ಅತಸ್ತತ್ರಸ್ಥಾ ನ ಗಣ್ಯನ್ತೇ| ಮೂರ್ಧ್ನಿ ದ್ವಾದಶೇತಿ ಚತುಷ್ಷಷ್ಟ್ಯಧಿಕಂ ಶತಮ್| ಅತ್ರ 'ಪಞ್ಚಾಶದವ್ಯಧನೀಯಾಃ' ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದುಚ್ಯತೇ-ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಷೋಡಶ| ಚತಸ್ರೋ ಮರ್ಮಸಂಜ್ಞಾಃ| ದ್ವೇ ನೀಲೇ ದ್ವೇ ಮನ್ಯೇ ಇತಿ ಚತಸ್ರಃ| ಅಷ್ಟೌ ಮರ್ಮಸಂಜ್ಞಾಃ ಮಾತೃಕಾ ಇತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಃ| ದ್ವೇ ದ್ವಯೋಃ ಕೃಕಾಟಿಕಯೋಃ| ದ್ವೇ ಚ ವಿಧುರಯೋರಿತಿ ಷೋಡಶ| ಹನ್ವೋರ್ದ್ವಯೋಃ| ದ್ವೇ ಹನುಸನ್ಧಿಬನ್ಧನಕರ್ಮಣೀ| ಜಿಹ್ವಾಯಾಂ ಚತಸ್ರಃ| ದ್ವೇ ರಸಬೋಧನೇ ಜಿಹ್ವಾಯಾ ಅಧಸ್ತಯಾ ದ್ವೇ ವಾಕ್ಪ್ರವರ್ತ್ತಿನ್ಯೌ ಇತಿ ಚತಸ್ರಃ ನಾಸಾಯಾಂ ತಿಸ್ರೋ ಯತ್ರ ದ್ವೇ ಗನ್ಧವೇದಿನ್ಯಾವೇಕಾ ಚ ತಾಲುನೀತಿ ತಿಸ್ರಃ| ನೇತ್ರಯೋಃ ಷಟ್| ನಿಮೇಷೇ ದ್ವೇ| ಉನ್ಮೇಷೇ ದ್ವೇ| ಅಪಾಙ್ಗಯೋರ್ದ್ವೇ ಇತಿ ಷಟ್| ಲಲಾಟೇ ಸಪ್ತ| ಕೇಶಾನ್ತಗಾಶ್ಚತಸ್ರಃ| ಆವರ್ತ್ತಕಾಖ್ಯಯೋರ್ಮರ್ಮಣೋರ್ದ್ವೇ| ಏಕಾ ಚ ಭ್ರೂಮಧ್ಯಭವೇ ಸ್ಥಪನ್ಯಾಖ್ಯಮರ್ಮಣಿ ಇತಿ ಸಪ್ತ| ಕರ್ಣಯೋಶ್ಚತಸ್ರಃ| ದ್ವೇ ಶಬ್ದವಾಹಿನ್ಯೌ| ಶಙ್ಖಯೋಸ್ತತ್ಸನ್ಧಿಗತೇ ದ್ವೇ ಇತಿ ಚತಸ್ರಃ| ಕೇಶಾನ್ತೇಽಷ್ಟೌ | ದ್ವಯೋ ರುತ್ಕ್ಷೇಪಯೋರ್ದ್ವೇ| ಸೀಮನ್ತೇಷು ಪಞ್ಚ| ಅಧಿಪತೌ ರೋಮಾವರ್ತ್ತಮರ್ಮಣ್ಯೇಕಾ ಇತ್ಯಷ್ಟೌ| ಏವಂ ಶಿರಸಿ ಪಞ್ಚಾಶದವೇಧ್ಯಾಃ| ಕೇವಲಮೇತಾ ಏವಾವೇಧ್ಯಾಃ| ಯಾವತ್ ಕ್ಷುದ್ರಿಕಾಃ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ| ಕುಟಿಲಾ ಅನೃಜುಗಾಮಿನ್ಯಃ| ಸಙ್ಕೀರ್ಣಾಃ ಬಹುಭಿರನಭಿವ್ಯಕ್ತಾಃ ಗ್ರಥಿತಾಃ ಸಙ್ಕೋಚೇನ ಗ್ರನ್ಥಿರೂಪಾಃ| ತಥಾ ಸನ್ಧಿಷು ಕೂರ್ಪರಾದಿಷ್ವಾಶ್ರಿತಾಃ|| ೮||

Adhikarana vAtAdiBishca shuddharaktavaha sirAsa~gKyAvivaraNam (9) · Śloka 9

ತಾಸಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ತುರ್ಯಾಂಶವಿಭಾಗೇನ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತ್ಯಧಿಕಂ ಶತಮನಿಲರಕ್ತಂ ವಹತಿ| ಏಷ ವಿಭಾಗಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಶುದ್ಧರಕ್ತೇಷ್ವಪಿ| ಸ್ಥಿತಾ ಹ್ಯೇವಂ ದೇಹಮನುಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ದೋಷಾಃ| ವ್ಯತ್ಯಯೇನ ತು ಪೀಡಯನ್ತಿ||೯||

ತಾಸಾಂ ಚ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಶತಾನಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಶಙ್ಖಾದಿಗತಸಿರಾಣಾಂ ಚತುರ್ಥೇನ ವಿಭಾಗೇನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತ್ಯಧಿಕಂ ವಾತಾದಿಮಿಶ್ರಂ ರಕ್ತಂ ಶುದ್ಧಂ ಚ ವಹತಿ| ತೇನ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತ್ಯಧಿಕಂ ಶತಂ ಸಿರಾಣಾಂ ವಾತರಕ್ತಂ ವಹತಿ| ತದ್ವತ್ ಪಿತ್ತರಕ್ತಮ್, ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತಮ್, ಶುದ್ಧರಕ್ತಞ್ಚ| ಏವಮನೇನ ಸಿರಾವಹನನಿಯಮೇನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾ ದೋಷಾಃ ಶರೀರಮನುಗೃಹ್ಣನ್ತಿ| ಏತದ್ವಿಪರ್ಯ್ಯಯೇ ಪೀಡಯನ್ತಿ|| ೯||

Adhikarana vAtaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ತತ್ರ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾಃ ಪ್ರಸ್ಪನ್ದಿನ್ಯಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಕ್ಷಣಪೂರ್ಣರಿಕ್ತಾ ವಾತರಕ್ತಂ ವಹನ್ತಿ|೧|

Adhikarana pittaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ನೀಲಪೀತಾಸಿತಾಃ ಸ್ಪರ್ಶೋಷ್ಣಾಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಸ್ರಾವಿಣ್ಯಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತಮ್|೧|

Adhikarana kaParaktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ಗೌರ್ಯ್ಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸ್ಥಿರಾಃ ಶೀತಃ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಯಃ ಕಫರಕ್ತಮ್|೧|

Adhikarana saMsargasannipAtavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ಲಕ್ಷಣಸಙ್ಕರೇ ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತರಕ್ತಮ್||೧||

Adhikarana shuddharaktavahasirAlakShaNam (10) · Śloka 10

ಸಮಾಗೂಢಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ರೋಹಿಣ್ಯಃ ಶುದ್ಧರಕ್ತಮಿತಿ||೧೦||

ನನು ಕಥಮೇತದ್ ಜ್ಞಾಯತ ಇಮಾಃ ಸಿರಾ ಇದಂ ವಹನ್ತೀತ್ಯಾಹ-ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ಕ್ಷಣೇನ ಪೂರ್ಣಾಃ ಆಧ್ಮಾತಾಃ ಕ್ಷಣೇನ ಚ ರಿಕ್ತಾಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಶೀಘ್ರಮೇವ ವಹನ್ತಿ ಸ್ರವನ್ತಿ| ಸಂಸರ್ಗೇ ಕಿಂ ಲಕ್ಷಣಮಿತ್ಯಾಹ-ಅತ್ರ ತು ಯದಿ ದೋಷಾನ್ತರೇಣ ಸಂಸೃಷ್ಟೋ ಭವತಿ ತದಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಕ್ಷಣಾನಾಂ ಸಙ್ಕರೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ರೋಹಿಣ್ಯೋ ಲೋಹಿತಾಃ| ಇತಿ ಸಿರಾ ಉಕ್ತಾಃ|| ೧೦||

Adhikarana dhamanIsa~gKyA (11) · Śloka 11

ಧಮನ್ಯಸ್ತು ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ||೧೧||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಾ ಧಮನ್ಯಃ ಉಚ್ಯನ್ತೇ-ಧಮನ್ಯೋ ವಿಶಿಷ್ಟಾಃ ಸಿರಾ ಏವ| ತಾಶ್ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ|

Adhikarana dhamanInAmupayogaH (1) · Śloka 1

ತಾಭಿಃ ಕಾಯೋಽಯಮಾರಾಮ ಇವ ಜಲಹಾರಿಣೀಭಿಃ ಕೇದಾರ ಇವ ಕುಲ್ಯಾಭಿರುಪಸ್ನಿಹ್ಯತಿ||೧||

Adhikarana dhamanInAmadhiShThAnam (12) · Śloka 12

ತಾಭಿಶ್ಚ ನಾಭಿಶ್ಚಕ್ರನಾಭಿರಾರಕೈರಿವಾವೃತಾ||೧೨||

ಯಥಾ ಆರಾಮೋ ಜಲಹಾರಿಣೀಭಿಃ ಕೇದಾರಃ ಕುಲ್ಯಾಭಿರಾಪ್ಯಾಯ್ಯತೇ ತದ್ವತ್ತಾಭಿರ್ನಾಭಿಪ್ರತಿಬದ್ಧಾಭಿಃ ಕಾಯ ಆಪ್ಯಾಯ್ಯತೇ| ಚಕ್ರಸ್ಯ ನಾಭಿರಕ್ಷಃ| ಆರಾಸ್ತನ್ನಿಬದ್ಧಾನಿ ಕಾಷ್ಠಾನಿ ಸುಬೋಧಮ್|| ೧೨||

Adhikarana nAByAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13

ತಸ್ಯಾಂ ನಾಭ್ಯಾಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಾಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ| ಯತಶ್ಚ ಸಾಽನ್ತರಗ್ನ್ಯಧಿಷ್ಠಾನಮ್|೧೩|

ಯತಶ್ಚ ಸಾ ನಾಭಿರನ್ತರಗ್ನೇರಧಿಷ್ಠಾನಮತೋಽಪಿ ತಸ್ಯಾ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಾಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ|| ೧೩||

Adhikarana nAByAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13

ತಸ್ಯಾಂ ನಾಭ್ಯಾಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಾಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ| ಯತಶ್ಚ ಸಾಽನ್ತರಗ್ನ್ಯಧಿಷ್ಠಾನಮ್||೧೩||

ಯತಶ್ಚ ಸಾ ನಾಭಿರನ್ತರಗ್ನೇರಧಿಷ್ಠಾನಮತೋಽಪಿ ತಸ್ಯಾ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಾಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ|| ೧೩||

Adhikarana nABigatAnAM dhamanInAM prasaraNam (14) · Śloka 14

ತಾಸಾಂ ಖಲು ಧಮನೀನಾಂ ದಶೋರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಸೃತಾ ದಶಾಧಶ್ಚತಸ್ರಸ್ತಿರ್ಯ್ಯಕ್| ತತಸ್ತಾಭಿರ್ಯಥಾಸ್ವಮಙ್ಗಾವಯವಾ ಧಾರ್ಯ್ಯನ್ತೇ ಆಪಯಾಯ್ಯನ್ತೇ ಚ||೧೪||

ತಾಸಾಂ ಚ ನಾಭಿಪ್ರತಿಬದ್ಧಾನಾಂ ಮಧ್ಯಾದ್ದಶ ಧಮನ್ಯಃ ಊರ್ಧ್ವಮುಪರಿ ಕಾಯಂ ಗತಾಃ| ದಶಾಧಃ ಪ್ರಸೂತಾಃ| ತಿರ್ಯ್ಯಕ್ ಚತಸ್ರಃ|

Adhikarana UrdhvadhamanInAM punarviBAgastatkAryya~jca (15) · Śloka 15

ತಾಸಾಮೂರ್ಧ್ವಗಾ ಹೃದಯಮಭಿಪ್ರಪನ್ನಾಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತ್ರಿಧಾ ಜಾಯನ್ತೇ| ತತಸ್ತ್ರಿಂಶತೋ ಮಧ್ಯೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ವಾತಪಿತ್ತಕಫರಕ್ತರಸಾನ್ ವಹತಃ| ಅಷ್ಟಾಭಿಃ ಶಬ್ದರೂಪರಸಗನ್ಧಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಭಾಷತೇ ಘೋಷಂ ಕರೋತಿ ಸ್ವಪಿತಿ ಪ್ರತಿಬುಧ್ಯತೇ ಚ| ದ್ವೇ ಚಾಶ್ರು ವಹತಃ| ದ್ವೇ ಚ ಸ್ತನಾಶ್ರಿತೇ| ನಾರ್ಯಾಃ ಸ್ತನ್ಯಂ ನರಸ್ಯ ಶುಕ್ರಮ್||೧೫||

ತಾಶ್ಚ ದಶ ಹೃದಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತ್ರಿಧಾ ಭಿನ್ನಾಃ ತ್ರಿಂಶತ್ ಸಮ್ಪನ್ನಾಃ| ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ತ್ರಿಂಶತೋ ದ್ವೇ-ದ್ವೇ ವಾತಾದೀನ್ ಪಞ್ಚ ವಹತಃ| ಏವಂ ತಾ ದಶ| ಶಬ್ದಾದೀಂಶ್ಚತುರಃ| ಅಷ್ಟಾಭಿಃ ಪುರುಷೋ ಗೃಹ್ಣೀತೇ| ತಾಭಿರ್ಹಿ ಚಿತ್ತಸ್ಥಾನಂ ಶಬ್ದಾದೀನಿ ಯಾನ್ತಿ| ಭಾಷಣಾದಿಕ್ರಿಯಾಚತುಷ್ಟಯಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಕರೋತಿ| ಏವಂ ತಾ ಅಷ್ಟೌ| ಘೋಷಃ ಶಬ್ದೋ ವ್ಯಕ್ತಃ| ದ್ವೇ ಅಶ್ರುವಹತಃ| ದ್ವೇ ಚ ಸ್ತನಾಶ್ರಿತೇ ನಾರ್ಯ್ಯಾಃ ಸ್ತನ್ಯಂ ವಹತಃ| ನರಸ್ಯ ತು ತ ಏವ ಶುಕ್ರಮ್| ಏವಂ ತ್ರಿಂಶತ್|| ೧೫||

Adhikarana adhogAdhamanInAM punarviBAgastatkAryya~jca (16) · Śloka 16

ಅಧೋಗಮಾಃ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥಾ ಏವಂ ತ್ರಿಧಾ ಜಾಯನ್ತೇ| ತತ್ರ ದಶಾದ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವವತ್| ದ್ವೇ ವಹತೋಽನ್ನಂ ಮಾತ್ರಾಶ್ರಯೇಣ| ದ್ವೇ ತೋಯಮ್| ದ್ವೇ ಮೂತ್ರಮ್| ದ್ವೇ ಶುಕ್ರಮ್ ವಹತೋ ದ್ವೇ ಚ ಮುಞ್ಚತಃ| ತ ಏವ ನಾರೀಣಾಮಾರ್ತ್ತವಮ್| ದ್ವೇ ವರ್ಚೋನಿರಸಿನ್ಯೌ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಪ್ರತಿಬದ್ಧೇ| ಏವಂ ದ್ವಾದಶ| ಶೇಷಾ- ಸ್ತ್ವಷ್ಟೌ ಧಮನ್ಯಸ್ತಿರಶ್ಚೀನಾಃ ಸ್ವೇದಮಭಿತರ್ಪಯನ್ತಿ||೧೬||

ಯಾಸ್ತು ನಾಭೇರಧೋಗಮಾ ದಶ ಧಮನ್ಯಸ್ತಾಃ ಪಕ್ವಾಶಯ ಏವಂ ತ್ರಿಂಶದ್ಭವನ್ತಿ| ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ತ್ರಿಂಶತೋ ದಶ ಪುರ್ವವತ್| ದ್ವೇ-ದ್ವೇ ಪಞ್ಚ ವಾತಾದೀನ್ ವಹತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದ್ವೇ ಮಾತ್ರಾಶ್ರಯೇಣಾನ್ನಂ ವಹತಃ| ಮಾತ್ರಾಗ್ರಹಣಮಾಧಿಕ್ಯಪ್ರತಿಷೇಧಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ದ್ವೇ ತೋಯಂ ದ್ವೇ ಮೂತ್ರಂ ವಹತಃ| ದ್ವೇ ಪುರುಷಸ್ಯ ಶುಕ್ರಂ ದೇಹೇ ವಹತಃ| ದ್ವೇ ಚ ಶುಕ್ರಂ ಬಹಿರ್ಮುಞ್ಚತಃ| ಯ ಏವ ಪುರುಷಸ್ಯ ಶುಕ್ರಂ ತ ಏವ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ರಕ್ತಮ್| ಇತಿ ಚತಸ್ರಃ| ದ್ವೇ ಚ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಪ್ರತಿಬದ್ಧೇ ವರ್ಚೋನಿರಸನಕರ್ಮಣೀ| ಅಷ್ಟೌ ಶೇಷಾ ಯಾ ಅಧೋಗಮಾ ಅಪಿ ಮನಾಕ್ ತಿರ್ಯ್ಯಗ್ಗತಾಸ್ತಾಃ ಸ್ವೇದಮಭಿತರ್ಪಯನ್ತಿ| ಏವಂ ನಾಭೇರಧಸ್ತ್ರಿಂಶತ್|| ೧೬||

Adhikarana tiryyaggA dhamanInAM vivaraNam (17) · Śloka 17

ತಿರ್ಯಗ್ಗಾಮಿನ್ಯಶ್ಚತಸ್ರೋ ಭಿದ್ಯಮಾನಾಃ ಸುಬಹುಧಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಕ್||೧೭||

ತಿರ್ಯ್ಯಗ್ಗಾಮಿನ್ಯಶ್ಚತಸ್ರೋ ಯಾ ನಾಭೇಃ ಪಾರ್ಶ್ವಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವೇ-ದ್ವೇ ವರ್ತ್ತನ್ತೇ| ತಾ ಭಿದ್ಯಮಾನಾಃ ಸತ್ಯೋ ಬಹುಧಾ ಭವನ್ತಿ| ಏತಚ್ಚೋಕ್ತಂ ಪ್ರಾಗಙ್ಗವಿಭಾಗೇ| ತಾಭಿರಿದಂ ಪ್ರಕರಣಮ್| ಇತಿ ಧಮನ್ಯ ಉಕ್ತಾಃ|| ೧೭||

Adhikarana nava bAhyAni srotAMsi (18) · Śloka 18

ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪುಂಸಾಂ ನವ ಕರ್ಣೌ ನೇತ್ರೇ ನಾಸಾಪುಟೌ ಮುಖಂ ಪಾಯುರ್ಮೂತ್ರಪಥಃ||೧೮||

ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಛಿದ್ರಾಣಿ ಪುಂಸಾಂ ನವ-ದ್ವೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ, ಏಕಮೇಕಮೇಕಮಿತಿ ಚ| ಇತಿ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುಂಸಯೋಃ ಸಾಧಾರಣಾನಿ|| ೧೮||

Adhikarana strINAmadhikAni srotAMsi (19) · Śloka 19

ಅನ್ಯಾನಿ ಚ ತ್ರೀಣಿ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಸ್ತನೌ ರಕ್ತಪಥಶ್ಚ||೧೯||

ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತು ತ್ರೀಣ್ಯಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇ ಸ್ತನಸ್ರೋತಸೀ ಏಕಂ ಚ ರಜಃಪಥ ಇತಿ ಬಾಹ್ಯಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ|| ೧೯||

Adhikarana jIvitAyatanAni srotAMsi (20) · Śloka 20

ತಥಾಽಪರಾಣ್ಯನ್ತಸ್ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಜೀವಿತಾಯತನಾನಿ ತ್ರಯೋದಶ ಪ್ರಾಣೋದಕಾನ್ನಧಾತುಮಲಾನಾಮಯನಾನಿ||೨೦||

ಆನ್ತರಾಣಿ ತ್ರಯೋದಶ ಜೀವಿಗಸ್ಯಾಯತನಾನಿ ಸ್ಥಾನಾನಿ| ಪ್ರಾಣಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಮಾಯತನಾನಿ ಮಾರ್ಗಾಃ|| ೨೦||

Adhikarana prANavAhisrotasAM mUlam (21) · Śloka 21

ತತ್ರ ಪ್ರಾಣವಾಹಿನಾಂ ಹೃದಯಂ ಮೂಲಂ ಮಹಾಸ್ರೋತಶ್ಚ||೨೧||

ತತ್ರೇತಿ ನಿರ್ಧಾರಣೇ| ಪ್ರಾಣವಾಹಿನಾಂ ಹೃದಯಂ ಮೂಲಂ ಮಹಾಸ್ರೋತಶ್ಚ|| ೨೧||

Adhikarana prANavAhisrotasAM dUShaNAni (22) · Śloka 22

ತಾನಿ ಧಾತುಕ್ಷಯರೌಕ್ಷ್ಯಪಿಪಾಸಾಕ್ಷುದ್ವ್ಯಾಯಾಮವೇಗಧಾರಣಾದಿಭಿರ್ದುಷ್ಯನ್ತಿ||೨೨||

ತಾನಿ ಚ ಧಾತುಕ್ಷಯಾದಿಭಿರ್ದುಷ್ಯನ್ತಿ|| ೨೨||

Adhikarana dUShitAnAM prANavAhisrotasAM lakShaNAni (23) · Śloka 23

ತತೋಽತಿಸೃಷ್ಟಂ ಪ್ರತಿಬದ್ಧಮಲ್ಪಾಲ್ಪಮಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಾ ಸಶಬ್ದಶೂಲಮುಚ್ಛ್ವಸನಮ್| ತತ್ರ ಶ್ವಾಸವತ್ಸಾಧನಮ್||೨೩||

ತತಃ ಕಾರಣಾದತಿಸೃಷ್ಟಂ ವಾತಿ ಬದ್ಧಂ ವೋಚ್ಛ್ವಸನಂ ಭವತಿ| ಶ್ವಾಸಸ್ಯೈಕತ್ವಾದ್ವಿಸರ್ಗೇ ದೀರ್ಘಶ್ಚ ಭವತಿ| ಅಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಸ್ತೋಕಮುಚ್ಛ್ವಸನಮ್| ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಾಽತ್ಯರ್ಥಮ್| ತತ್ರ ದುಷ್ಟೇಷು ಪ್ರಾಣವಾಹಿಷು ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಶ್ವಾಸೋಕ್ತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್|| ೨೩||

Adhikarana udakavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಉದಕವಾಹಿನಾಂ ತಾಲು ಮೂಲಂ ಕ್ಲೋಮ ಚ|೧|

Adhikarana udakavAhisrotasAM dUShaNAni (1) · Śloka 1

ತಾನ್ಯಾಮಭಯಾತಿಪಾನೋಷ್ಣಶುಷ್ಕಾನ್ನಕಷಾಯತೃಣನಿಗ್ರಹಾದಿಭಿರ್ದುಷ್ಯನ್ತಿ||೧||

Adhikarana dUShitAnAmudakavAhisrotasAM lakShaNAni (2) · Śloka 2

ತತೋಽತಿತೃಷ್ಣಾ ಮುಖಶೋಷಃ ಕರ್ಣಕ್ಷ್ವೇಡನಂ ತಮೋದರ್ಶನಞ್ಚ| ದುಷ್ಟೋದಕವಹಸ್ರೋತಸ್ಸು ಚಿಕಿತ್ಸಾ||೨||

Adhikarana duShTodakavahasrotassu cikitsA (24) · Śloka 24

ತತ್ರ ತೃಷ್ಣೋಕ್ತಮೌಷಧಮ್||೨೪||

ಉದಕವಾಹಿನಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ತಾಲುಕ್ಲೋಮನೀ ಮೂಲಮ್| ತೇಷಾಮಾಮೇನ ಭಯಾದಿಭಿರ್ದೂಷಣಮ್| ದುಷ್ಸ್ಟತ್ವಾಚ್ಚಾತಿತೃಷ್ಣಾದಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಃ| ತತ್ರ ತೃಷ್ಣೋಕ್ತಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ| ಅತಿಪಾನಂ ಮದ್ಯಸ್ಯ| ಉಷ್ಣಶುಷ್ಕಾಭ್ಯಾಮನ್ನಸ್ಯ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತೃಣ್ನಿಗ್ರಹಸ್ತೃಷ್ಣಾವೇಗನಿರೋಧಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನೈವಂ ಪ್ರಕಾರಣಾಮನ್ಯೇಷಾಮಪ್ಯಾಚಾರಕೋಪಶೋಷಕರಾಣಾಮಾಹಾರವಿಹಾರಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಕ್ಷ್ವೇಲನಂ ನಾದಃ| ತಮಸ ಇವ ದರ್ಶನಂ ತಮೋದರ್ಶನಮಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ|| ೨೪||

Adhikarana annavahasrotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಅನ್ನವಾಹಿನಾಮಾಮಾಶಯೋ ಮೂಲಂ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಞ್ಚ||೧||

Adhikarana annavahasrotoduShTyAdi (25) · Śloka 25

ತೇಷಾಂ ದುಷ್ಟೌ ಸರ್ವಂ ಮಾತ್ರಾಶಿತೀಯೋಕ್ತಮವಗಚ್ಛೇತ್||೨೫||

ಅನ್ನವಾಹಿನಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ದುಷ್ಟತ್ವೇ ಹೇತುಂ ಕಾರ್ಯ್ಯಂ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ಚ ಸರ್ವಂ ಜ್ಞಾತುಂ ಮಾತ್ರಾಶಿತೀಯಮಧ್ಯಾಯಮವಗಚ್ಛೇತ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಅನ್ನವಾಹಿನಾಮತಿಮಾತ್ರಸಮಶನಾದೀನಿ ದೂಷಣಾನಿ| ದುಷ್ಟತ್ವೇ ವಿಷೂಚಿಕಾದ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ| ವಮನಾದಿಕಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ| ಶೇಷಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಮೂಲಮಾಶ್ರಯಃ| ಉಪಕಾರಾಪಕಾರದ್ವಾರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಂ ಪ್ರಾಣೋದಕಾನ್ನಸಪ್ತಧಾತುಮೂತ್ರಶಕೃತ್ ಸ್ವೇದಭೇದೇನ ತ್ರಯೋದಶವಿಧಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ| ತತ್ರ ಪ್ರಾಣೋದಕಾನ್ನವಾಹಿನಾಂ ದುಷ್ಟೌ ಹೇತುಲಕ್ಷಣೌಷಧಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ|| ೨೫||

Adhikarana rasavAhinAM srotasAM mUlAni (1) · Śloka 1

ರಸವಾಹಿನಾಂ ಹೃದಯಂ ಮೂಲಂ ದಶ ಧಮನ್ಯಶ್ಚ|೧|

Adhikarana raktavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ರಕ್ತವಾಹಿನಾಂ ಯಕೃತ್ ಪ್ಲೀಹಾ ಚ|೧|

Adhikarana mAMsavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಮಾಂಸವಾಹಿನಾಂ ಸ್ನಾಯೂನಿ ತ್ವಕ್ ಚ|೧|

Adhikarana medovAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಮೇದೋವಾಹಿನಾಂ ವೃಕ್ಕೌ ಮಾಂಸಂ ಚ|೧|

Adhikarana asthivAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಅಸ್ಥಿವಾಹಿನಾಂ ಜಘನಂ ಮೇದಶ್ಚ|೧|

Adhikarana majjavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಮಜ್ಜವಾಹಿನಾಂ ಪರ್ವಾಣ್ಯಸ್ಥೀನಿ ಚ|೧|

Adhikarana shukravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಶುಕ್ರವಾಹಿನಾಂ ಸ್ತನೌ ಮುಷ್ಕೌ ಮಜ್ಜಾ ಚ|೧|

Adhikarana mUtravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಮೂತ್ರವಾಹಿನಾಂ ಬಸ್ತಿರ್ವಙ್ಕ್ಷೈಣಾ ಚ|೧|

Adhikarana shakRudvAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಶಕೃದ್ವಾಹಿನಾಂ ಪಕ್ವಾಶಯಃ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಂ ಚ|೧|

Adhikarana svedavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ಸ್ವೇದವಾಹಿನಾಂ ಮೇದೋ ರೋಮಕೂಪಾಶ್ಚ||೧||

Adhikarana rasavahAdisrotasAM dUShaNAdIni (26) · Śloka 26

ತೇಷಾಂ ದೂಷಣಂ ವಿವಿಧಮಹಿತಾಹಾರವಿಹಾರಮುಪದ್ರವಾನ್ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ಸಾಧನಂ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಾದ್ಯಥಾಸ್ವಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣೇನ ಲಕ್ಷಯೇತ್||೨೬||

ತೇಷಾಂ ರಸವಾಹ್ಯಾದೀನಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಮಹಿತಾಹಾರವಿಹಾರಂ ದೂಷಣಮ್| ತಚ್ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಮತಿನಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೀಯಮ್| ದುಷ್ಟಾನಾಮುಪದ್ರವಾ ವ್ಯಾಧಯಃ ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೋಕ್ತೇನ 'ರಸೋಽಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮವತ್' ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣೇನ ಲಕ್ಷಯೇತ್| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಆಹಾರಾದಿ ವಿಶೇಷವಶಾದ್ರಸವಾಹಿಷು ದುಷ್ಟೇಷು ಕದಾಚಿದ್ರಸವೃದ್ಧಿಜಾ ರೋಗಾಸ್ತತ್ರ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚಿಕಿತ್ಸೇತಿ| ಏವಂ ಸರ್ವತ್ರಾಪಿ ವಾಚ್ಯಮ್|| ೨೬||

Adhikarana srotasAM viddhalakShaNam (27) · Śloka 27

ವ್ಯಧೇ ತು ಸ್ರೋತಸಾಂ ಭ್ರಮಮೋಹಕಮ್ಪಪ್ರಲಾಪಾಧ್ಮಾನಶೂಲಾಽರುಚಿತೃಟ್ಛರ್ದಿಜ್ವರಾತಿರುಧಿರಸ್ರುತಿಮೂತ್ರಪುರೀಷರೋಧಾ ಮರಣಞ್ಚ||೨೭||

ಅನನ್ತರೋಕ್ತಾನಾಂ ಚ ಸ್ರೋತಸಾಂ ವ್ಯಧೇ ಶಸ್ತ್ರಾದಿತಾಡನೇ ಜನ್ತೋರ್ಭ್ರಮಾದ್ಯುದ್ಭವಃ|| ೨೭||

Adhikarana srotoviddhaM pratyAKyAya -- cikitset (28) · Śloka 28

ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ರೋತೋವಿದ್ಧಂ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯೋಪಚರೇತ್||೨೮||

ತಸ್ಮಾದ್ವೈದ್ಯಃ ಸ್ರೋತೋವಿದ್ಧಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಕೃತ್ವಾ ಅಸಾಧ್ಯತಾಮುಕ್ತ್ವಾ ದೈವಾತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ಭವೇದಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಗಮನೇನೋಪಾಚರೇತ್|| ೨೮||

Adhikarana uddhRutashalyasya cikitsAnirdeshaH (29) · Śloka 29

ಉದ್ಧೃತಶಲ್ಯಂ ಚ ಸದ್ಯೋವ್ರಣವಿಧಾನೇನ||೨೯||

ಅನ್ತಃಶಲ್ಯಂ ಚ ಸ್ರೋತೋವಿದ್ಧಂ ಶಲ್ಯಮುದ್ಧೃತ್ಯೋಪಾಚರೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕೇನೇತ್ಯಾಹ-ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ಸದ್ಯೋವ್ರಣವಿಧಾನೇನ|| ೨೯||

Adhikarana sirAdhamanI srotasAmaBedaH (30) · Śloka 30

ತತ್ರ ಸ್ರೋತಸಾಮೇವ ವಿಶೇಷಾಃ ಸಿರಾಧಮನ್ಯಃ||೩೦||

Adhikarana anyamatena sirAdInAM Binnatvam (31) · Śloka 31

ಅನ್ಯೇ ತ್ವನ್ಯತ್ವಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಸಿರಾಧಮನೀಸ್ರೋತಸಾಮ್| ಕೇವಲಂ ಪರಸ್ಪರಸನ್ನಿಕರ್ಷಾತ್ ಸದೃಶಕರ್ಮತ್ವಾತ್ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾಚ್ಚ ವಿಭಕ್ತಕರ್ಮಣಾಮಪ್ಯವಿಭಾಗ ಇವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ||೩೧||

ಅನ್ಯೇ ತ್ವಾಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ ಸಿರಾದೀನಾಂ ಪೃಥಕ್ತ್ವಮಿಚ್ಛನ್ತ್ಯೇವಂ ಚ ಬ್ರುವತೇ ಯತ್ ಸಿರಾದೀನಾಂ ಪರಸ್ಪರವಿಲಕ್ಷಣಾನಾಮವಿಭಾಗ ಇವ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ತತ್ ಕೇವಲಂ ಪರಸ್ಪರಸನ್ನಿಕರ್ಷಾದಿನಾ ಹೇತುತ್ರಿತಯೇನ| ಸದೃಶಂ ಕರ್ಮ ವಾಹಕತ್ವಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ ತಥೋಕ್ತಾಃ| ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮತಾ|| ೩೧||

Adhikarana aparamatena dhAtvavakAshAH -- srotashshabdAdinAmAH (32) · Śloka 32

ಅಪರೇ ಪುನರಾಹುಃ-ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಿರಾಧಮನ್ಯೋ ರಸವಾಹಿನ್ಯೋ ನಾಡ್ಯಃ ಪನ್ಥಾನೋಽಯನಾನಿ ಮಾರ್ಗಾಃ ಶರೀರಚ್ಛಿದ್ರಾಣಿ ಸಂವೃ ತಾಸಂವೃತಾನಿ ಸ್ಥಾನಾನ್ಯಾಶಯಾಃ ಕ್ಷಯಾ ನಿಕೇತಾಶ್ಚೇತಿ ಶರೀರೇ ಧಾತ್ವವಕಾಶಾನಾಂ ಲಕ್ಷ್ಯಾಲಕ್ಷ್ಯಾಣಾಂ ನಾಮಾನೀತಿ||೩೨||

Adhikarana srotoduShTyA dhAtuduShTyAdi (3) · Śloka 3

ತೇ ಚಾವಕಾಶಾಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾಃ ಸ್ಥಾನಸ್ಥಾನ್ ಮಾರ್ಗಸ್ಥಾಂಶ್ಚ ಧಾತೂನ್ ಪ್ರಕೋಪಯನ್ತಿ| ತೇಽಪಿ ಕುಪಿತಾಸ್ತಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಚ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ| ಧಾತವಶ್ಚ ಧಾತೂನ್||೩||

Adhikarana sarveShAmeva dUShayitAro doShAH (1) · Śloka 1

ತೇಷಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ದೂಷಯಿತಾರೋ ದುಷ್ಟಾ ದೋಷಾಃ|೧|

Adhikarana agnidoShAddoShaduShTiH (1) · Śloka 1

ತೇ ಚ ಪ್ರಾಯಶೋ ದುಷ್ಯನ್ತ್ಯಗ್ನಿದೋಷಾತ್|೧|

Adhikarana agninimittAnyAyurArogyAdIni (1) · Śloka 1

ತಸ್ಮಾತ್ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾನ್ಯಾಯುರಾರೋಗ್ಯಬಲೋಪಚಯವರ್ಣೌಜಾಂಸಿ|೧|

Adhikarana dhAtvagniBUtAgnipraBRutI- nyagnipratibaddhAnyeva (1) · Śloka 1

ತತ್ಪ್ರತಿಬದ್ಧಾನ್ಯೇವ ಚ ರಞ್ಜಕಾದೀನಿ ಭೂತಾಗ್ನಯೋ ಧಾತ್ವಗ್ನಯಶ್ಚ||೧||

Adhikarana pakvamannamamRutaM viShaM cApakvam (33) · Śloka 33

ತಥಾಽನ್ನಮಪಿ ಪಿತ್ತೇನೈವ ಪಕ್ವಮಮೃತತಾಂ ಯಾತ್ಯಪಕ್ವಂ ಚ ವಿಷತಾಮ್||೩೩||

ಸ್ರೋತೋದುಷ್ಟ್ಯಾ ಧಾತುದೂಷಣಂ ಧಾತುದುಷ್ಟ್ಯಾ ಸ್ರೋತೋದೂಷಣಂ ಚಾಹ-ತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ಪ್ರಕುಪಿತಾ ದುಷ್ಟಾಃ ಸ್ಥಾನಮಾಶಯಸ್ತತ್ರ ತಿಷ್ಠನ್ತೀತಿ ಸ್ಥಾನಸ್ಥಾಃ| ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಚ ಸ್ರೋತಾಂಸೀತಿ ಯಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ದುಷ್ಟಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಾನ್ಯನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ದೂಷಯನ್ತಿ| ಏವಂ ಧಾತೂನಾಮಪಿ ವಾಚ್ಯಮ್| ತೇಷಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಧಾತ್ವಾಶಯಾನಾಂ ಚ ದುಷ್ಟಾನ್ ವಾತಾದೀನನ್ತರೇಣ ನಾನ್ಯದ್ ದುಷ್ಟೌ ಕಾರಣಮ್ | ದೋಷಾಣಾಂ ದುಷ್ಟಿರಪಿ ಪ್ರಾಯೋಽಗ್ನಿದೋಷಾತ್| ಅನ್ಯತ್ ಸುಬೋಧಮ್|| ೩೩||

Adhikarana pAcakAgniH (34) · Śloka 1

ತತ್ರ ಪಿತ್ತವಿಶೇಷಃ ಪಾಚಕಸಂಜ್ಞೋಽಗ್ನಿರಿತಿ ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತಃ||೧||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಾಚಕಸಂಜ್ಞಮಗ್ನಿಂ ಪ್ರಸ್ತೌತಿ| ಪ್ರಾಗ್ದೋಷಭೇದೀಯೇ ಪಾಚಕಸಂಜ್ಞಃ ಪಿತ್ತಭೇದೋಽನ್ನಸ್ಯ ಪಕ್ತಾಗ್ನಿರಿತ್ಯುಕ್ತವಾನಸಾವಾಚಾರ್ಯ್ಯಃ|| ೩೪||

Adhikarana matAntareNAgnisvarUpam (35) · Śloka 35

ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಚಕ್ಷತೇ-ದೋಷಧಾತುಮಲಸನ್ನಿಪಾತಜನಿತೋಽನ್ತರುಷ್ಮಾ ಯಥಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಧಿಷ್ಠಾನಕರ್ಮಾಗ್ನಿರಿತಿ||೩೫||

ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ ಪಿತ್ತಮಗ್ನಿರಿತಿ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ| ದೋಷಾದಿಸಂಯೋಗವಿಶೇಷಜನಿತೋಽನ್ತಶ್ಶರೀರ ಉಷ್ಮಾಗ್ರಹಾಣ್ಯಧಿಷ್ಠಾನಃ ಪಾಕರಾಗಾದಿಕರ್ಮಾಗ್ನಿರಿತ್ಯಾಹುಃ| ಅಥಾನನ್ತರಮಸ್ಯ ಗ್ರನ್ಥಸ್ಯ ತಾತ್ಪರ್ಯ್ಯಾರ್ಥ ಉಚ್ಯತೇ- ಇಹಾಯುರ್ವೇದೇ ಉಭಯೇಷಾಮಾಚಾರ್ಯ್ಯಾಣಾಂ ಭಿನ್ನದರ್ಶನಮ್| ಏಕೇಷಾಮನ್ತರಾಗ್ನಿ ಪಕ್ವಾನ್ನಸಾರಾತ್ ಕ್ರಮೇಣ ಧಾತುಪರಿಪೋಷೋಽನ್ಯೇಷಾಂ ಯೌಗಪದ್ಯೇನೇತಿ|| ೩೫||

Adhikarana annasya sthUlapAkakramaH (36) · Śloka 36

ಸ ಖಲು ವಿಧಿವದಭ್ಯವಹೃತಮನ್ನಜಾತಂ ಪ್ರಾಣೇನ ವಾಯುನಾ ಕೋಷ್ಠಮಾಕೃಷ್ಟಂ ದ್ರವೈರ್ವಿಭಿನ್ನಸಙ್ಘಾತಂ ಸ್ನೇಹೇನ ಮೃದೂಕೃತಮಭಿಸನ್ಧುಕ್ಷಿತಃ ಸಮಾನೇನಾಮಾಶಯಸ್ಥಂ ಸ್ಥಾಲೀಸ್ಥಮಿವಾಮ್ಬುತಣ್ಡುಲಮಗ್ನಿರನ್ತರಗ್ನಿಃ ಪಚತಿ||೩೬||

ಅತ್ರ ಕ್ರಮವಾದಿನಃ ಆಹುಃ-ಪುರುಷೇಣ ಭುಜ್ಯಮಾನಮನ್ನಂ ಕಠಿನತರದಶನಾಭಿಘಾತಜರ್ಜರಿತಂ ಪ್ರಯತ್ನೇನೋದೀರಿತೇನ ಪ್ರಾಣಾಖ್ಯೇನಾನಿಲೇನ ಕಣ್ಠನಾಡ್ಯಾ ಮಹಾಸ್ರೋತಸಿ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ ನಾಭಿದೇಶಚಾರಿಣಾ ಸಮಾನೇನ ನಾಭಿಪಾರ್ಶ್ವಗ್ರಹೇತ್ಯಾಖ್ಯಪಿತ್ತಧರಾಕಲಾಮರ್ಯ್ಯಾದೇ ಆಮಾಶಯೇ ವಿಧೃತಂ ದ್ರವೇಣ ಜಲಾದಿನಾ ವಿಭಿನ್ನಸಙ್ಘಾತಂ ಸ್ನೇಹೇನ ಚ ಮಾರ್ದವಮಾಪಾದಿತಂ ಪಾಚಕೇನೇವ ಸಮಾನೇನ ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತಃ ಪ್ರದೀಪಿತಃ ಸನ್ನನ್ತರಗ್ನಿಃ ಪಚತಿ| ಯಥಾಽಗ್ನಿಃ ಬಾಹ್ಯಸ್ತೋಯತಣ್ಡುಲಂ ಸ್ಥಾಲೀಸ್ಥಂ ಪಚತಿ|| ೩೬||

Adhikarana annasyANupAkakramaH (37) · Śloka 37

ತತ್ತು ಸರ್ವರಸಮಪಿ ಪಚ್ಯಮಾನಮಾದೌ ಮಧುರೀಭೂತಂ ಕಫಂ ಫೇನೀಭೂತಮುದೀರಯತಿ| ತತೋ ವಿದಗ್ಧಮಮ್ಲೀಭೂತಮಾಮಾಶಯಾತ್ ಚ್ಯವಮಾನಮಚ್ಛಂ ಪಿತ್ತಮ್| ಪ್ರಾಪ್ಯ ಚ ಪಕ್ವಾಶಯಂ ಕಟುಕೀಭೂತಮನಿಲಮ್||೩೭||

ತತ್ರ ಚಾಮಾಶಯೇ ತದನ್ನಂ ಸರ್ವರಸಮಪಿ ಪಚ್ಯಮಾನಂ ಸತ್ ಪ್ರಥಮ ವಿಕ್ಲೇದಮಾತ್ರಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಮಾಧುರ್ಯಮಿವ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಸತ್ ಕಫಮುದೀರಯೇತ್| ತಚ್ಚ ಫೇನಭೂತಂ ಯಥಾ ದಧ್ಯಾದಿತಃ ಕ್ಷುಭಿತಾತ್ ಪ್ರಥಮಂ ಫೇನಸಮ್ಭವಃ| ತತಶ್ಚಾಮಾಶಯಾತ್ ಪಾಕೇನ ಚ್ಯವಮಾನಮಮ್ಲೀಭೂತಂ ಸತ್ಸ್ವಚ್ಛಂ ಪಿತ್ತಮುದೀರಯೇತ್| ತತೋಽಪ್ಯಾಮಾಶಯಾತ್ ಚ್ಯುತಂ ಪಕ್ವಾಶಯೇಽಗ್ನಿನಾ ಶೋಷಿತಕಟುಕೀಭೂತಂ ಸತ್ತದನ್ನಂ ಮಾರುತಮುದೀರಯೇತ್|| ೩೭||

Adhikarana BaurikAgnipAkaH (38) · Śloka 38

ತತಶ್ಚೈವಂ ವಿಕ್ಲಿನ್ನಂ ಆಹಾರೇ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕಾ ಮಹಾಭೂತಾಗ್ನಯೋ ವಾಯುನಾ ವ್ಯಸ್ತಾನ್ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪಞ್ಚೈವ ಭೂತಗುಣಾನಾಹಾರಸ್ಥಾನ್ ಪಚನ್ತಿ| ತೇ ಪಕ್ವಾಃ ಪುನರ್ಯಥಾಸ್ವಮೇವ ದೇಹಾಶ್ರಿತಾಂಶ್ಚ ಸ್ವವಿಕಾರಭೂತಾನ್ ಭೂತಗುಣಾನಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ||೩೮||

ಜಠರಾಗ್ನಿನಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪಕ್ವವಿಕ್ಲಿನ್ನಾಹಾರೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾಗ್ನಯಃ ಪಾರ್ಥಿವಾದಯಃ ಪಞ್ಚಾಹಾರಸ್ಥಾನ್ ಯಥಾಸ್ವಂ ಮಹಾಭೂತಗುಣಾನ್ ಪಾರ್ಥಿವಾದೀನ ಆಹಾರಭಾಗಾನ್ ಪಚನ್ತಿ| ಪಾರ್ಥಿವೋಽಗ್ನಿಸಾದೃಶ್ಯಾತ್ ಪಾರ್ಥಿವಮೇವಾಹಾರಭಾಗಂ ಪಚತಿ| ಆಪ್ಯ ಆಪ್ಯಮೇವ| ಸರ್ವತ್ರ ಗುಣಶಬ್ದೋಽವಯವವಾಚೀ| ತೇ ಚ ಪಾರ್ಥಿವಾದಯಃ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾ ಪಾರ್ಥಿವಾದಿಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿರಗ್ನಿಭಿಃ ಪಕ್ವಾಃ ಪಾರ್ಥಿವಾದೀನೇಕದೇಹಸ್ಥಾನ್ ಭೂತಗುಣಾನಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ| ಯಥಾಸ್ವಮಾತ್ಮೀಯಜಾತ್ಯನತಿಕ್ರಮೇಣ ಸ್ವವಿಕಾರಭೂತಾನಿತ್ಯನ್ನವಿಕಾರಾ ಏವದೇಹೇ ಮಹಾಭೂತಗುಣಾಃ|| ೩೮||

Adhikarana sArakiTTaviBajanam (39) · Śloka 39

ಏವಞ್ಚ ಪಕ್ವಾದಾಹಾರಾದ್ವಿವಿಧೌಷಧಗರ್ಭಾದಿವ ಸ್ನೇಹಾದಚ್ಛಃ ಸಾರಭೂತೋ ರಸಾಖ್ಯಃ ಕಿಟ್ಟಾಖ್ಯಶ್ಚ ಮಲೋಽಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ||೩೯||

ಏವಮನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಪಕ್ವಾದನ್ನಾತ್ ದ್ವೌ ರಾಶೀ ಭವತಃ- ಕಿಟ್ಟಂ ಸಾರಶ್ಚ| ಯಥಾ ನಾನಾಪ್ರಕಾರೌಷಧಗರ್ಭಾದ್ ಘೃತಾತ್ ಸ್ನೇಹಃ ಕಲ್ಕಶ್ಚ|

Adhikarana sArakiTTAByAM srotaHpUraNam (40) · Śloka 40

ತಾಭ್ಯಾಞ್ಚ ಸಾರಮಲಾಭ್ಯಾಂ ತದಾತ್ಮಕಾನಾಮೇವ ಶರೀರಗುಣಾನಾಂ ಧಾತ್ವಾಖ್ಯಾನಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪಾರಮ್ಪರ್ಯ್ಯೇಣಾವಿಚ್ಛಿನ್ನಸನ್ತಾನಮಾಪೂರ್ಯ್ಯನ್ತೇ||೪೦||

ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಾರಮಲಾಭ್ಯಾಂ ತದಾತ್ಮಕಾನಾಂ ಸಾರಮಲಸ್ವಭಾವಾನಾಂ ಧಾತ್ವಾಖ್ಯಾನಾಂ ಶರೀರಗುಣಾನಾಂ ರಕ್ತಾದೀನಾಂ ಮೂತ್ರದೀನಾಂ ಚ ಪಾರಮ್ಪರ್ಯ್ಯೇಣ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾವಿಚ್ಛಿನ್ನಪ್ರವಾಹಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಾಽಽಪೂರ್ಯ್ಯನ್ತೇ|| ೪೦||

Adhikarana dhAtupoShaNakramaH (41) · Śloka 1

ಸ್ರೋತೋಭ್ಯಶ್ಚ ಯಥಾವಿಭಾಗಂ ಯಥಾಯಥಮೇವ ಧಾತವಃ ಪುಷ್ಯನ್ತಿ||೧||

ತೇಭ್ಯೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಧಾತವಃ ಪುಷ್ಯನ್ತಿ|| ೪೧||

Adhikarana dhAtUnAM mithaH poShyapoShaka- tve~api na pUrveShAmapacayaH (42) · Śloka 42

ಉತ್ತರೋತ್ತರಾನುಪ್ರವೇಶೇಽಪಿ ಚ ಪುರ್ವೇಷಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಯಥಾಕಾಲಂ ಸಮ್ಯಗಾಹಾರೋಪಯೋಗೇನ ಪರಿಣಾಮವತಾಪ್ಯಾಯ್ಯಮಾನಾನಾಂ ನಾಪಚಯೋ ಭವತಿ| ತತಶ್ಚ ಧಾತ್ವಾಖ್ಯಾಃ ಪ್ರಸಾದಮಲಾಃ ಸ್ವಂ ಸ್ವಮೇವ ಮಾನಮನುವರ್ತನ್ತೇ ಯಥಾವಯಃಶರೀರಮ್||೪೨||

ಪೂರ್ವಸ್ಯ ರಕ್ತಾದೇರ್ಧಾತೋರುತ್ತರಾನುಪ್ರವೇಶೇಽಪಿ ಮಾಂಸಾದಿಭಾವಗಮನೇಽಪಿ ನ ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ರಕ್ತಾದಿಸ್ರೋತಸಾಮಪಚಯೋ ಭವತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಾಂ ಪೂರ್ವಧಾತುಸ್ರೋತಸಾಮ್ ? ಯಥಾಕಾಲಂ ಕಾಲವಿಚ್ಛೇದೇನ ಸಮ್ಯಗಾಹಾರೋಪಯೋಗೇನಾಪ್ಯಾಯ್ಯಮಾನಾನಾಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತೇನಾಹಾರೋಪಯೋಗೇನಾಹ-ಪರಿಣಾಮವತಾ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಸದೈವಾವಿಚ್ಛೇದೇನ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪರಿಣತೋಽನ್ನಸಾರೋ ಯಾತಿ| ಪೂರ್ವೇಭ್ಯಶ್ಚ ಪೂರ್ವಾಣ್ಯಾಪೂರ್ಯ್ಯನ್ತೇ| ಅತಸ್ತೇಷಾಮನಪಚಯಃ| ತಥಾ ಪರಿಣಾಮೇನ ಚ ಧಾತ್ವಾಖ್ಯಾ ದೇಹಧಾರಣಾಃ ಪ್ರಸಾದಾಶ್ಚ ಮಲಾಶ್ಚ ವಯಶ್ಶರೀರಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ಸ್ವಂ-ಸ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಮಞ್ಜಲ್ಯಾದಿವಿಶೇಷೇಣೋಕ್ತಂ ನಾತಿವರ್ತ್ತನ್ತೇ| ಪ್ರಸಾದಾಃ ಸಾರಾ ರಕ್ತಮಾಂಸಕಣ್ಡರಾದೀನಿ| ಮಲಾಃ ಕಿಟ್ಟಂ ಕಫಲಸೀಕಾಪಿತ್ತಾದಿ| ವಯೋಽನತಿಕ್ರಮೇಣೇತಿ ಬಾಲಸ್ಯ ಪ್ರವೃದ್ಧಸ್ಯ ಚೋಕ್ತಾತ್ ಪರಿಮಾಣಾದ್ಧೀನತ್ವಂ ನೇತಿ ಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮ್| ಯಥಾಶರೀರಮಿತಿ ಮಹಾಶರೀರೇಷು ಪ್ರಸಾದಮಲಾಃ ಪ್ರಭೂತಾ ಭವನ್ತಿ| ಲಘುದೇಹೇಷ್ವಲ್ಪತಾ ಇತಿ ಜ್ಞಾಪಯತಿ||

Adhikarana kramadhAtupariNAmAdinirdeshaH (43) · Śloka 43

ತತ್ರಾಽಽಹಾರರಸೋ ವ್ಯಾನವಿಕ್ಷಿಪ್ತೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಪ್ತಸು ಧಾತ್ವಗ್ನಿಷು ಕ್ರಮಾತ್ ಪಚ್ಯಮಾನಃ ಸ್ವಾತ್ಮಭಾವಪ್ರಚ್ಯುತಿಸಮನನ್ತರಮೇವ ಪ್ರಾಪ್ತರಕ್ತಾದಿಧಾತುಸಂಜ್ಞಕಃ ಕಾಲವದಸ್ಖಲಿತಬಲಪ್ರಮಾಣೋ ದೇಹಮೂರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಧಾತೂನ್ ಧಾತುಮಲಾಂಶ್ಚ ಪುಷ್ಣಾತಿ||೪೩||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾಽಸ್ಮಿನ್ ಕ್ರಮಧಾತುಪಾಕವಾದೇ ಕ್ರಮಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಆಹಾರಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನಾಗ್ನಿನಾ ಪಕ್ವಸ್ಯ ಸತಃ ಯೋ ರಸೋ ಭವತಿ ಸ ವ್ಯಾನೇನ ಹೃದಯಮೂಲಭವೇನ ವಾಯುನಾ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಃ ಪ್ರೇರಿತಃ ಸ್ರೋತಸ್ಸು ವಿನಿಯುಕ್ತಾಃ ಸನ್ ಧಾತ್ವಗ್ನಿಷು ಪಚ್ಯಮಾನಃ ವಿಶಿಷ್ಟತತ್ಕಾಲವ್ಯಪದೇಶಯೋಗ್ಯಸ್ವರೂಪಪ್ರಚ್ಯುತ್ಯೇಕಕಾಲಂ ಪ್ರಾಪ್ತರಕ್ತಾದಿಧಾತುಸಂಜ್ಞಃ ಕಾಲವದವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಹೀ ಧಾತೂನ್ ರಕ್ತಾದೀನ್ ಧಾತುಮಲಾಂಶ್ಚ ಕಫಾದೀನ್ ಪುಷ್ಣಾತಿ| ರಕ್ತಂ ರಕ್ತಾಗ್ನೇರೇವ ಪಾಕೇನ ಭವತಿ| ಮಾಂಸಂ ಮಾಂಸಾಗ್ನಿರೇವೇತ್ಯೇವಮಾದಿ ಯಥಾಸ್ವಶಬ್ದರ್ಥಃ ದೇಹಮೂರ್ಜಯನ್ ಶರೀರಂ ಪ್ರಾಣಯನ್|| ೪೩||

Adhikarana mUtrapurIShotpattiH (44) · Śloka 44

ಅಥಾನ್ನಕಿಟ್ಟಮಚ್ಛಂ ಮೂತ್ರಂ ಘನಂ ಶಕೃತ್||೪೪||

ಅಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಸಾದಮಲಯೋರ್ವಿಭಾಗಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಯೋ ಯಸ್ಯ ಪಾಕಾತ್ ಪ್ರಸಾದಃ ಸ ತಸ್ಯ ಸಾರೋ, ಯೋ ಮಲಃ ಸ ಕಿಟ್ಟಃ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೪||

Adhikarana rasasya sArakiTTe (1) · Śloka 1

ರಸಸ್ಯ ಸಾರೋ ರಕ್ತಂ ಮಲಃ ಕಫೋ ಲಸೀಕಾ ಚ||೧||

Adhikarana raktasya sArakiTTe (2) · Śloka 2

ರಕ್ತಸ್ಯ ಸಾರೋ ಮಾಂಸಂ ಕಣ್ಡರಾಃ ಸಿರಾಶ್ಚ| ಮಲಃ ಪಿತ್ತಮ್|೨|

Adhikarana mAMsasya sArakiTTe (2) · Śloka 2

ಮಾಂಸಸ್ಯ ಸಾರೋ ಮೇದಸ್ತ್ವಚೋ ವಸಾ ಚ| ಕಿಟ್ಟಂ ಕರ್ಣಾಕ್ಷಿನಾಸಿಕಾಸ್ಯರೋಮಕೂಪಪ್ರಜನನಮಲಾಃ|೨|

Adhikarana medasaH sArakiTTe (2) · Śloka 2

ಮೇದಸಃ ಸಾರೋಽಸ್ಥಿಸ್ನಾಯುಸನ್ಧಯಃ| ಕಿಟ್ಟಂ ಸ್ವೇದಃ|೨|

Adhikarana asthnaH sArakiTTe (2) · Śloka 2

ಅಸ್ಥ್ನಃ ಸಾರೋ ಮಜ್ಜಾ| ಕಿಟ್ಟಂ ಕೇಶರೋಮನಖಾಃ||೨||

Adhikarana majj~jaH sArakiTTe (45) · Śloka 45

ಮಜ್ಜ್ಞಸ್ತು ಸಾರಃ ಶುಕ್ರಂ ಮಲೋಽಕ್ಷಿವಿಟ್ತ್ವಚಾಂ ಸ್ನೇಹಃ||೪೫||

ಅನ್ನಮಲಸ್ಯ ಘನಾಚ್ಛಭೇದೇನ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮ್| ಲಸೀಕಾ ಜಲಸದೃಶೀ| ವಸಾ ಸ್ವಚ್ಛಸ್ನೇಹಃ| ಕರ್ಣಾದಿಷಟ್ಕಸ್ಯ ಮಲಶಬ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕರ್ಣಾದಿಷು ಮಲೋ ದೃಶ್ಯತ ಏವ| ಪ್ರಜನನಂ ಮೇಹನಮ್| ಸನ್ಧಯೋಽಸ್ಥಿಭಾಗಾಃ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಾಃ| ಅಕ್ಷ್ಯಾದೇಃ ಸ್ನೇಹೋ ಮಲಃ|| ೪೫||

Adhikarana shukrasya sAraH (46) · Śloka 46

ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಸಾರಮೋಜಃ| ಅತ್ಯನ್ತಶುದ್ಧತಯಾಽಸ್ಯ ಮಲಾಭಾವಃ| ಅನ್ಯೇ ಪುನರತ ಏವ ತಸ್ಯ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ಪಾಕಮ್| ಅಪರೇ ಪುನಃ ಶುಕ್ರಸಾರಂ ಗರ್ಭಮೇವಾಮನನ್ತಿ||೪೬||

ಶುಕ್ರಸ್ಯ ತು ಕ್ರಮೇಣ ಸಾರಸಾರತ್ವಾಚ್ಛುದ್ಧತಯಾ ಮಲಾಭಾವಃ| ಅಪರೇ ಆಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ| ಅತಃ ಸಾರಾದಪಿ ಸಾರತರತ್ವಾದ್ಧೇತೋಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಪಾಕಂ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವಾಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಸಾರೋ ಗರ್ಭ ಇತ್ಯಾಮನನ್ತೀತಿ|

Adhikarana pa~jcAtmakasya vAyorutpattiH (47) · Śloka 47

ವಾಯುಃ ಪುನರಗ್ನೇರಾಹಾರಸ್ಯ ಚ ಬಹ್ವಲ್ಪತಯಾ ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾನ್ಮೂರ್ಚ್ಛನಾವಿಶೇಷಾದಮೂರ್ತ್ತಃ ಶಬ್ದವಾನೀಷಚ್ಛಬ್ದಃ ಪ್ರಚುರೋಽಲ್ಪೋ ವಾ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಾ ಕೋಷ್ಠೇ ಪ್ರಾದುರ್ಭವತಿ||೪೭||

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾನಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ಸಮ್ಭವೋಕ್ತಿಪ್ರಸಙ್ಗೇ ವಾಯೋರ್ದ್ವಿತಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಸಮ್ಭವ ಉಚ್ಯತೇ| ವಾಯುಃ ಕೋಷ್ಠೇ ಪ್ರಾಣಾದಿಭೇದೇನ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಾ ಪ್ರಾದುರ್ಭವತಿ| ಕುತೋ ಹೇತೋಃ ? ಆಭ್ಯಾಂ ಮೂರ್ಚ್ಛನಾವಿಶೇಷಾತ್| ಕಥಮಾಹ-ಅಗ್ನೇರ್ಬಹುತಯಾ ಕದಾಚಿದಗ್ನೇಃ ಸಮತ್ವೇಽಪ್ಯಾಹಾರಸ್ಯಾಲ್ಪತಯಾ ಚ| ವಾಯುಃ ಕುತಶ್ಚಿನ್ಮೂರ್ಚ್ಛನಾವಿಶೇಷಾದಮೂರ್ತ್ತೋಽಪಿ ಸಞ್ಛಬ್ದವಾನ್ ಭವತಿ| ಕುತೋಽಪೀಷಚ್ಛಬ್ದಃ ಕುತೋಽಪಿ ಪ್ರಚುರಃ| ಕುತೋಽಪ್ಯಲ್ಪ ಇತಿ| ಅಮೂರ್ತ್ತೋಽಕಠಿನಃ|| ೪೭||

Adhikarana 'sarve~annamayA BAvAH' kramadhAtuvAda- siddhAntopasaMhAraH (48) · Śloka 48

ಏವಂ ಚ ಕೃತ್ವಾಽನ್ನಮಯಾ ಏವ ದೇಹೇ ಸರ್ವೇ ಭಾವಾಃ| ತೇನೈವ ಚೇದಮೇವಂ ಚಿರೇಣ ವ್ಯಾಪ್ತಮನ್ತರ್ಬಹಿಃ ಶರೀರಯನ್ತ್ರಮನವರತಪ್ರವಾಹೇಣ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಬಲೋಪಚಯಯುಕ್ತಂ ಯಾವತ್ ಕರ್ಮೋಪಾದಾನಂ ಯಾಪ್ಯತೇ| ಅನ್ಯಥಾ ತ್ವನ್ನರಸೋಕ್ಷೇಪಣಾದ್ವಿಬದ್ಧಸ್ರೋತಸಾ ವಾ ಯಥಾವದನ- ಭಿಸನ್ಧೀಯಮಾನಧಾತುಪ್ರವಾಹಮನ್ತರಾ ವ್ಯವಚ್ಛಿದ್ಯತೇ| ವ್ಯಾಧಿ ಭಾಜನಂ ವಾ ಭವತಿ||೪೮||

ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವೇ ಶಾರೀರಾ ಭಾವಾ ಅನ್ನಮಯಾಃ| ತೇನೈವ ಚಾನ್ನೇನಾವಿಚ್ಛಿನ್ನಪ್ರವಾಹೇಣ ಇದಮನನ್ತರೋಕ್ತೇನ ಕ್ರಮೇಣ ಶರೀರಂ ವಿಪರಿಣಮತಿ| ಅಧ್ಯಾತ್ಮೇತ್ಯಾತ್ಮನಿ ಬಹಿರ್ವಹಿರ್ಭಾಗೇ| ಶರೀರಯನ್ತ್ರಕಂ ಯಾಪ್ಯತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಮಿತ್ಯಾಹ-ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯೇನ ಬಲೋಪಚಯೇನ ಚ ಯುಕ್ತಮ್| ಏತಚ್ಚ ಯಾವತ್ಕರ್ಮೋಪಾದಾನಮಾಹ| ತದ್ಧೇತುಕಕರ್ಮಪರಿಕ್ಷಯಾತ್| ಅನ್ಯಥೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಇತಿ ಕ್ರಮಧಾತುವಾದಃ|| ೪೮||

Adhikarana anyamatena rasAdidhAtusamBavakramaH (49) · Śloka 49

ಅನ್ಯೇ ತು ವರ್ಣಯನ್ತಿ-ಅಭ್ಯವಹೃತಮಾತ್ರಸ್ಯಾಹಾಽಽರಸ್ಯ ಕಣ್ಠನಾಡೀಪ್ರಲುಠಿತಸ್ಯ ಮಹಾನಿಮ್ನಮವತೀರ್ಣಸ್ಯ ಯೋ ಯ ಏವಾಂಶಃ ಕಾಯಾಗ್ನಿನಾಽವಲೀಢಃ ಪಾಕಮುಪನೀಯತೇ ತಸ್ಯ ತಸ್ಯೈವ ಪ್ರಸಾದಾಖ್ಯೋ ರಸಲೇಶೋಽಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಿಸಮನನ್ತರಂ ಸಮಂ ಸಮಸ್ತಧಾತುಷು ಸಂವೃತಾಸಂವೃತೈಃ ಪ್ರವಿಸೃತೋ ವಿವೃತಮುಖೇಷ್ವಾಸನ್ನೇಷು ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಭೂಯಾನ್ ಪ್ರಥಮತರಂ ಚಾನ್ವೇತಿ| ಪರ್ಯ್ಯಾಯೇಣೇತರೇಷ್ವಪಿ| ಏವಮನ್ನರಸ ಏವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಸರ್ವಧಾತೂನ್ ಕೇನಚಿದೇವ ಕಾಲಭೇದೇನ ಪುಷ್ಣಾತಿ ನ ಪುನರ್ಧಾತವೋ ಧಾತ್ವನ್ತರತಾಂ ಸ್ವರೂಪೋಪಮರ್ದೇನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತ ಇತಿ||೪೯||

ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ ಅನ್ನರಸಾದೇವ ಸಕಲಧಾತುಸಮ್ಭವಂ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ನ ಚ ಧಾತೋರ್ಧಾತ್ವನ್ತರಾದುತ್ಪತ್ತಿಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ-ಅಭ್ಯವಹೃತಮಾತ್ರಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯ ಏವಾಹಾರಭಾಗಃ ಕೋಷ್ಠಪ್ರಾಪ್ತಿಸಮನನ್ತರಮಗ್ನಿನಾ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ ತಸ್ಯೈವ ತೇನ ಪಕ್ವಸ್ಯಯೋಽನ್ನಸಾರಃ ಸ ತದೈವ ಸರ್ವಧಾತುಸ್ರೋತಸ್ಸ್ವನುಗಚ್ಛತಿ| ಕೇವಲಂ ತ್ವಯಂ ವಿಶೇಷಃ| ವಿವೃತಮುಖೇಷು ಅಸಂವೃತೇಷು ಸ್ರೋತಸ್ಸು ಸಾರಸಮ್ಭವದೇಶಾಸನ್ನೇಷು ಚ ಪ್ರಥಮಮನ್ವೇತಿ ಭೂಯಾಂಶ್ಚಾನ್ವೇತಿ| ಇತರೇಷು ಸಂವೃತ್ತಮುಖೇಷು ದೂರೇಷು ಚ ವಿಪರ್ಯ್ಯಯೇಣ| ಸ್ವಲ್ಪಶ್ಚಿರೇಣ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಮಸ್ಮಿನ್ ಪಕ್ಷೇ ಕೇವಲ- ಮಧಿಕೃತಸ್ಯಾನ್ನಸಾರಸ್ಯ ಸಕಲಧಾತುಪರಿಪಾಕತ್ವಮುಕ್ತಮ್| ಯಥೋತ್ತರಂ ತು ಧಾತುಸ್ರೋತಸಾಂ ಸಂವೃತಮುಖತ್ವಾದ್ ದೂರದೂರತರತ್ವಾಚ್ಚ ಕಾಲಭೇದ ಅಙ್ಗೀಕೃತ ಏವ| ತೇನ ದ್ವಯೋರಪಿ ಪಕ್ಷಯೋರನ್ಯತಯಾ ನ ಯುಗಪದ್ಧಾತುಸಮ್ಭವಃ| ಏಕತ್ರ ಧಾತೋರ್ಧಾತ್ವನ್ತರೋತ್ಪಾದಾದನ್ಯತ್ರ ಸಂವೃತತ್ವದೂರತ್ವಾಭ್ಯಾಮಿತಿ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೯||

Adhikarana balaBedenAgneshcAturvidhyam (2) · Śloka 2

ಅಗ್ನಿಸ್ತು ಬಲಭೇದೇನ ಚತುರ್ವಿಧೋ ಭವತಿ| ಸಮೋ ವಿಷಮಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮನ್ದಶ್ಚ||೨||

Adhikarana samAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

ತತ್ರ ಸಮೋ ಯಃ ಸಮ್ಯಗೇವೋಪಯುಕ್ತಮನ್ನಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಚತಿ|೧|

Adhikarana viShamAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

ವಿಷಮೋಽಸಮ್ಯಗಪ್ಯಪಯುಕ್ತಂ ಪಚತಿ ಸಮ್ಯಗಪಿ ಚ ನ ಪಚತಿ||೧||

Adhikarana tIkShNAgnilakShaNam (2) · Śloka 2

ತೀಕ್ಷ್ಣೋಽಸಮ್ಯಗಪ್ಯುಪಯುಕ್ತಮಾಶು ಪಚತಿ| ಸ ಏವ ವರ್ಧಮಾನೋ ಽತ್ಯಗ್ನಿರ್ಭವತಿ||೨||

Adhikarana mandAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

ಮನ್ದಸ್ತು ಸಮ್ಯಗಪ್ಯುಪಯುಕ್ತಮುದರಗೌರವಾಧ್ಮಾನವಿಬನ್ಧಾಟೋಪಾನ್ತ್ರಕೂಜನಮುಖಶೋಷವಾಯುಸ್ತಮ್ಭಾದೀನ್ಯಾಮಲಿಙ್ಗಾನಿ ದರ್ಶಯಿತ್ವಾ ಚಿರಾತ್ ಪಚತಿ||೧||

Adhikarana jATharAgneH rakShaNIyatvaM tatra kramashca (50) · Śloka 50

ಬಾಹ್ಯೇನಾಪಿ ಚ ಜ್ವಾಲಾಙ್ಗಾರಾತ್ಮಕೇನಾಗ್ನಿನಾ ನೈಕಾಕಾರಃ ಸರ್ವದಾ ಪಾಕೋ ಭವತಿ| ಕಿಮುತಾನ್ತರಾಶ್ರಯೇಣೋಷ್ಣಾತ್ಮನಾ ಸಮೇನಾಪಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ತಂ ಪ್ರಯತ್ನತೋ ರಕ್ಷೇತ್||೫೦||

ಅಗ್ನಿಸ್ತ್ವಿತಿ| ಬಲಭೇದೇನೇತಿ ಅಗ್ನಿಚಾತ್ರುವಿಧ್ಯಕಾರಣಮ್| ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾಽಸ್ಯಾಗ್ನಿಚತುಷ್ಟಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ಸಮೋ ನಿತ್ಯಧರ್ಮಾ ಇತಿ ಚ ಸರ್ವತ್ರಾನ್ನರಕ್ಷಾಮಾತ್ರಾಶೀತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ| ಉದರಗೌರವಾದೀನ್ಯಾಮಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಾದಿಗ್ರಹಣೇನಾನ್ಯಾನಿ ಚ| ಬಾಹ್ಯೋನಾಪೀತ್ಯಾದಿನಾ ಜಾಠರಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಪ್ರಯತ್ನಪರಿರಕ್ಷಣೀಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ|| ೫೦||

Adhikarana agnInAM rakShaNaM vaiShamye cikitsA ca (51) · Śloka 51

ತತ್ರ ಪ್ರವರೇಣ ಸಾತ್ಮ್ಯೇನ ಸಮಂ ಯಥಾಸ್ವಮಪರೇಣೇತರಾನ್ ಕ್ರಮಶಃ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಾಪಾದ್ಯ ಪ್ರವರೇಣ ಪರಿಪಾಲಯೇದ್ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣಿಯೋಕ್ತೇನ ಚ ವಾತಾದಿಸಾಧನೇನ ಗ್ರಹಣೀರೋಗವಿಹಿತೈಶ್ಚೌಷಧವ್ಯಾಯಾಮಮಯೋಗೈರಿತಿ||೫೧||

ತತ್ರೇತಿ ನಿರ್ಧಾರಣೇ| ಸಮಮುತ್ಕೃಷ್ಟಮಗ್ನಿಮುತ್ಕೃಷ್ಟೇನ ಸಾತ್ಮ್ಯೇನ ಸರ್ವರಸಾಖ್ಯೇನ ರಕ್ಷೇದಿತರಾನ್ ವಿಷಮಾದೀನಗ್ನೀನಿತರೇಣ ಪ್ರವರೇಣ ಸಾತ್ಮ್ಯೇನಾಸರ್ವರಸಾಖ್ಯೇನ| ಯಥಾದೋಷಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಾಪಾದ್ಯ ಪ್ರವರೇಣೈವ ಪರಿಪಾಲಯೇತ್| ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯೋಕ್ತಯಾ ವಾತಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ವಿಷಮಮ್| ಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಮ್| ಕಫಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ಚ ಮನ್ದಂ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ವಾತಾದಿಗ್ರಹಣೀದೋಷೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಷಮಾದೀನೌಷಧಯೋಗೈರ್ವ್ಯಾಯಾಮಯೋಗೈಶ್ಚ|| ೫೧||

Adhikarana srotasAM lakShaNam (52) · Śloka 52

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಸ್ವಧಾತುಸಮವರ್ಣಾನಿ ವೃತ್ತಸ್ಥೂಲಾನ್ಯಣೂನಿ ಚ| ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ದೀರ್ಘಾಣ್ಯಾಕೃತ್ಯಾ ಪ್ರತಾನಸದೃಶಾನಿ ಚ| ಸ್ರೋತೋದೂಷಕಃ ಆಹಾರಃ ವಿಹಾರಶ್ಚ ಆಹಾರಶ್ಚ ವಿಹಾರಶ್ಚ ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ದೋಷಗುಣೈಃ ಸಮಃ| ಧಾತುಭಿರ್ವಿಗುಣೋ ಯಶ್ಚ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ ಪ್ರದೂಷಕಃ| ಸ್ರೋತೋದುಷ್ಟಿಲಕ್ಷಣಮ್ ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಸಙ್ಗೋ ವಾ ಸಿರಾಣಾಂ ಗ್ರನ್ಥಯೋಽಪಿ ವಾ| ವಿಮಾರ್ಗತೋ ವಾ ಗಮನಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ದುಷ್ಟಿಲಕ್ಷಣಮ್||೫೨||

ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತಿ ಪದ್ಯಾರಮ್ಭೇ ರೀತಿಃ| ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸ್ವಸ್ಯ ಧಾತೋರ್ವರ್ಣೇನ ಸಮಾನಿ| ರಕ್ತಸ್ರೋತಾಂಸಿ ರಕ್ತವರ್ಣಾನಿ| ಮಾಂಸಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಮಾಂಸವರ್ಣಾನ್ಯೇವಂ ಸರ್ವತ್ರ ವಾಚ್ಯಮ್| ಕಾನಿಚಿತ್ ಸ್ಥೂಲಾನಿ| ಕಾನಿಚಿದಣೂನಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ| ಪ್ರತಾನಸದೃಶಾನಿ ವಲ್ಲೀವದನೇಕಭಙ್ಗೀಪ್ರವಾಹಯುಕ್ತಾನಿ| ತೇಷಾಞ್ಚ ಸ್ರೌತಸಾಮಾಹಾರೋ ವಿಹಾರಶ್ಚ ಪ್ರದೂಷಕಃ| ಕಿಮ್ಭೂತ ಆಹ-ದೋಷಸ್ಯ ವಾತಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಗುಣೈಃ ಸಮಃ ತಥಾಪಿ ಯೋ ವಾತಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಸಮಗುಣೋಽಪಿ ಧಾತುರ್ಭಿರ್ವಿಗುಣಃ| ಯಸ್ಯ ಧಾತೋರ್ಯ ಏವಾಹಾರೋ ವಿಹಾರಶ್ಚ ಗುಣೈರ್ವಿಪರೀತಃ ಸ ಏವ ತಸ್ಯ ಸ್ರೋತಸಾಂ ದೂಷಕಃ|| ೫೨||

Adhikarana srotodvArANAM svarUpam (53) · Śloka 53

ಬಿಸಾನಾಮಿವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ದೂರಂ ವಿಪ್ರಸೃತಾನಿ ಚ| ದ್ವಾರಾಣಿ ಸ್ರೋತಸಾಂ ದೇಹೇ ರಸೋ ಯೈರುಪಚೀಯತೇ||೫೩||

ಸುಬೋಧಮ್|| ೫೩||

Adhikarana annasya shukratvaprAptikAle mataBedAH (54) · Śloka 54

ಕೇಚಿದಾಹುರಹೋರಾತ್ರಾತ್ ಷಡಹಾದಪರೇ ಪರೇ| ಮಾಸಾತ್ ಪ್ರಯಾತಿ ಶುಕ್ರತ್ವಮನ್ನಂ ಪಾಕಕ್ರಮಾದಿಭಿಃ| ವೃವ್ಯಾದೀನಿ ಪ್ರಭಾವೇಣ ಸದ್ಯಃ ಶುಕ್ರಾದಿ ಕುರ್ವತೇ| ಪ್ರಾಯಃ ಕರೋತ್ಯಹೋರಾತ್ರಾತ್ ಕರ್ಮಾನ್ಯದಪಿ ಭೇಷಜಮ್||೫೪||

ಅಥಾನ್ನಸ್ಯ ಸಾರಃ ಕಿಯತಾ ಕಾಲೇನ ಸಪ್ತಧಾತೂನ್ ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ನೋತೀತ್ಯಾಽಽಹ-ಕಿಚಿದಿತ್ಯಾದಿನಾ| ಮತತ್ರಯಮೇತತ್| ಪಾಕಕ್ರಮಾದಿಭಿರ್ಧಾತುಪರಿಣತೇಃ| ಸ್ವಲ್ಪೈರ್ದಿನೈರಸಮ್ಭವಂ ಪ್ರದರ್ಶಯತಿ| ನನು ಚೈಕಸ್ಮನ್ನೇವಾಹ್ನಿ ವೃಷ್ಯಾದೀನಾಂ ಶುಕ್ರಾದಿಕರ್ತ್ತೃತ್ವಂ ದೃಷ್ಟಂ ತತ್ ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ-ವೃಷ್ಯಾದೀನೀತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಭಾವಃ ಸರ್ವಾತಿಶಾಯಿನೀ ಶಕ್ತಿಃ| ಏಕೇನಾದಿಶಬ್ದೇನ ಗ್ರಹಣಮ್| ಏಕಾಹಃ ಷಡ್ರಾತ್ರಮಾಸಭೇದೇನ ಮತತ್ರಯೇ ಸ್ಥಿತೇ ಪ್ರಭಾವಾದೇವ ವಾಗ್ಭಟಃ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಸಿದ್ಧಾನ್ತಂ ದರ್ಶಯತಿ-ಪ್ರಾಯ ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ನ ಕೇವಲಂ ವೃಷ್ಯಾದಿ, ಯಾವದನ್ಯದಪಿ ಭೇಷಜಂ ಪ್ರಾಯಃ ಅಹೋರಾತ್ರಾದೇವ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ| ಅಹೋರಾತ್ರಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಘೃತಲೇಹಾದೀನಾಂ ಯದ್ಯಪಿ ಮಾತ್ರಾಭ್ಯಾಸೇನ ರೋಗೋಪಶಮಾಖ್ಯಕಾರ್ಯ್ಯನಿರ್ವೃತ್ತಿಸ್ತಥಾಪಿ ತೇಷಾಂ ದಿನಾನುದಿನಂ ಕಾರ್ಯ್ಯಕರ್ತ್ತೃತ್ವಂ ವಿದ್ಯತ ಏವೇತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಮ್|| ೫೪||

Adhikarana dhAtumalasaMgrahashlokaH (55) · Śloka 55

ಕಫಃ ಪಿತ್ತಂ ಮಲಃ ಖೇಷು ಪ್ರಸ್ವೇದೋ ನಖರೋಮ ಚ| ಸ್ನೇಹೋಽಕ್ಷಿತ್ವಗ್ವಿಶಾಮೋಜೋ ಧಾತೂನಾಂ ಕ್ರಮಶೋ ಮಲಾಃ||೫೫||

ಪುರ್ವೋಕ್ತಮೇವ ಸಂಗ್ರಹಶ್ಲೋಕೇನಾಹ-ಕಫ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಫಾದೀನಿ ರಸಾದೀನಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಮಲಾಃ| ರಸಸ್ಯ ಕಫೋರಕ್ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಮ್| ಮಾಂಸಸ್ಯ ಕರ್ಣನಾಸಿಕಾದಿಸ್ರೋತೋಮಲಾಃ| ಮೇದಸಃ ಪ್ರಸ್ವೇದಃ ಅಸ್ಥ್ನೋ ನಖರೋಮ| ಮಜ್ಜೋ ನೇತ್ರಾದಿಸ್ನೇಹಃ| ಪೂರ್ವಸ್ಯೈವ ಸಂಗ್ರಹಾದಪುನರುಕ್ತಮ್|| ೫೫||

Adhikarana agnimUle maraNajIvane (57) · Śloka 57

ಶಾನ್ತೇಽಗ್ನೌ ಮ್ರಿಯತೇ ಯುಕ್ತೇ ಚಿರಂ ಜೀವತ್ಯನಾಮಯಃ| ರೋಗೀ ಸ್ಯಾದ್ವಿಕೃತೇ ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಪಾಲಯೇತ್||೫೭||

ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಸಿರಾವಿಭಾಗೋನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸುಬೋಧಮನ್ಯತ್|| ೫೭|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುರ್ವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ