5. dravadravyavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ஸ௦-அத த்ரவத்ரவ்யவிஜ்ஞாநீயஃ| தஸ்யாயஂ ஸம்பந்தஃ "நித்யஂ ஹிதாஹாரவிஹாரஸேவீ " இத்யுக்தம்| தௌ சாஹாரவிஹாரௌ திநசர்யுர்துசர்யயோர்யத்யபி நியமிதௌ, ததாபி ந பவத்யலஂ ஹிதாஹிதஸ்வரூபவிஜ்ஞாநம்| ஏவஂ ஹி தத்ராவாதீத் (ஹ.ஸூ.அ.௩|௨௬)-'குருஶீததிவாஸ்வப்நஸ்நிக்தாம்லமதுராஂஸ்த்யஜேத்"| ததா (ஹ.ஸூ.அ.௩|௪௭)-வ்யக்தாம்லலவணஸ்நேஹஂ ஸஂஶுஷ்கஂ க்ஷௌத்ரவல்லகு"| ததா, அநந்தராதீதேऽப்யத்யாயே ஜகாத (ஸூ.அ. ௪|௬)-"அந்நபாநஂ ச விட்பேதி இதி| ததியதா வாக்யேந ந ஜ்ஞாயதே கிஂ புநஸ்தத் குருஶீதம்? கிஂ லகு ? கிஂ ஸ்நிக்தாம்லம் ? கிஂ ஶகத்பேதநம்? இதி| தஸ்மாதாஹாரத்ரவ்யஸ்வரூபமதஃபரஂ ப்ரதந்யதே| தத்ராபி பஞ்சவர்கஸ்வபாவத்வேநால்பவக்தவ்யத்வாத் ப்ராக்த்ரவத்ரவ்யவிஜ்ஞாநீயஸ்வரூபஂ நிர்தேஷ்டுஂ யுக்தம், அந்நஸ்ய ஸப்தவர்கஸ்வபாவத்வேந பூயஸ்த்வாதித்யாஹ-

Adhikarana dravadravyavij~jAnIyAdhyAyaH pa~jcamaH (2) · Śloka 2

அதாதோ த்ரவத்ரவ்யவிஜ்ஞாநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே|௨|

ஸ௦-அபாமேவாயஂ ஸ்வாபாவிகோ குணோ யத் த்ரவத்வம்| அதோ யாநி காநிசித் த்ரவரூபாணி த்ரவ்யாணி தாநி ஸர்வாணி ஆப்யாந்யேவ க்ஷீரதத்யாதீநி| ததர்தஂ த்ரவத்ரவ்யஶப்தஃ ஸாமாந்யேந ஸர்வத்ரவவ்யக்திபரிக்ரஹார்தஃ ஶாஸ்த்ரகதா ப்ரயுக்தஃ| த்ரவாணி ச தாநி த்ரவ்யாணி ச த்ரவத்ரவ்யாணி, தேஷாஂ விஜ்ஞாநஂ-அவபோதஃ, தஸ்மை ஹிதோ த்ரவத்ரவ்யவிஜ்ஞாநீயோऽத்யாயஃ, தஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ-ப்ரதயிஷ்யாமஃ|

Adhikarana toyavargaH ga~ggAjalaguNAH (1-2) · Śloka 2

ப்ராதாந்யாச்ச பாநீயஸ்ய ப்ராகுபதேஶஃ| ததா சாஷ்டாங்கஸங்க்ரஹேऽந்நபாநப்ரகரணேऽத்யகீஷ்ட (ஸூ.அ.௧௦) "அநுபாநே து ஸலிலமேவ ஶ்ரேஷ்டம், ஸர்வரஸயோநித்வாத்ஸர்வபூதஸாத்ம்யாஜ்ஜீவநாதிகுணயோகாச்ச"| ததா, தத்ரைவாத்யைஷ்ட (ஸஂ.ஸூ.அ.௬)_"பாநீயஂ ப்ராணிநாஂ ப்ராணா விஶ்வமேவ ச தந்மயம்" இத்யாதி| ததா, சாத்ரைவாப்யஸங்க்ரஹேऽபி ததேவ ப்ராகுபநீதம் (ஸஂ.ஸூ.அ.௧௩)- "ஶ்ரேஷ்டமுதகமாஶ்வாஸநஸ்தம்பநக்லேதநாநாம்" இதி| பஹுகுணத்வாச்சாந்தரிக்ஷஸ்ய ஜலஸ்ய ப்ராகுபந்யாஸோ யுக்த இத்யாஹ அத தோயவர்கஃ| ஜீவநஂ தர்பணஂ ஹத்யஂ ஹ்லாதி புத்திப்ரபோதநம்| தந்வவ்யக்தரஸஂ மஷ்டஂ ஶீதஂ லக்வமதோபமம்||௧|| கங்காம்பு நபஸோ ப்ரஷ்டஂ ஸ்பஷ்டஂ த்வர்கேந்துமாருதைஃ| ஹிதாஹிதத்வே தத்பூயோ தேஶகாலாவபேக்ஷதே||௨||

ஸ௦-ஜீவநஂ-ஓஜோவிவத்திகரம், ஸௌம்யதாதுவர்தநமித்யந்யே| தர்பணஂ-க்லமஹத், [தப்திகதித்யந்யே]| ஹத்யஂ-ஹதயாய ஹிதம், ந து ஹதயஸ்ய ப்ரியஂ ஹத்யமிதி வ்யாக்யேயம்| ஏவஂ ஹி வ்யாக்யாயமாநே, "அம்லஂ ஹத்யாநாம்" (ச.ஸூ.அ.௨௫|௩௯) இத்யாக்ர்யாணாஂ மத்யே தத்பாடஂ முநிர்நைவாகரிஷ்யத்| யஸ்மாத்கிஞ்சித் த்ரவ்யஂ கஸ்யசித்ப்ரியஂ பவதி, ந ஸர்வஂ ஸர்வஸ்ய| தஸ்மாத்ததயாய ஹிதஂ ஹத்யமிதி போத்யம்| ததா, ஹ்லாதி-ஆஹ்லாதகரம்| ததா, புத்தேஃ ப்ரபோதநம், யாவந்மாத்ரா யஸ்ய ஶேமுஷீ ஸா தஸ்ய ஸ்புடப்ரதிபாஸா தத்யோகாத்பவதீத்யர்தஃ| தநு-ஸ்வச்சம்| அவ்யக்தரஸஂ-அநபிவ்யக்தஷட்ரஸமித்யர்தஃ| மஷ்டஂ-அத்யாஸ்வாதஸுகம்| ஸந்தி ஹி பூரிரஸக்வாதசூர்ணவடகாதீந்யப்யவ்யக்தரஸாநி, ந து கார்த்ஸ்ந்யேந தாநீந்த்ரியப்ரஸாதாஸ்வாதப்ரீதிகராணி| ததா, அநுரஸபாஹுல்யாத்பதகபி த்ரவ்யாண்யபயாமலகாதீந்யவ்யக்தரஸாநி, ந து புநஸ்தாநி ததா மநஃப்ரீணநாநி| பாநீயஸ்ய சாவ்யக்தரஸஸ்யாப்யாஶ்ரயவஶாத் கஷாயத்வஸ்வாதுத்வாதி பவத்யேவ| ததா சாஷ்டாங்கஸங்க்ரஹேऽபடத்(ஸூ.அ.௬)- "ஶ்வேதே கஷாயஂ, தத்ஸ்வாது கஷ்ணே, திக்தஂ ச பாண்டுரே" இத்யாதி| மஷ்டஂ-ஶுத்தமிதி ந வ்யாக்யேயம்| ததா ச முநிஃ (ச.ஸூ.அ.௨௭|௧௯௩)- ஶீதஂ ஶுசி ஶிவஂ மஷ்டஂ விமலஂ லகு ஷட்குணம்| ப்ரகத்யா திவ்யமுதகம்" இதி| அத்ர ஹி மஷ்டவிமலயோர்த்வயோருபாதாநே பௌநருக்த்யஂ ஸ்யாத்| தஸ்மாந்மஷ்டஶப்தோऽத்ர மநஃப்ரீணநார்தஃ| ததா, ஶீதஂ-வீர்யேண ச ஸ்பர்ஶேந ச| ததா, லகு-லகுகுணயுக்தம்| ததா,அமதோபமஂ-யதா கிலாமதஂ த்ரிதோஷக்நத்வதாதுஸாம்யகத்த்வவிஷார்திஜித்த்வாதிகுணைரஶேஷைர்யுக்தஂ ததைவைதஜ்ஜலமபீத்யர்தஃ| ததா சோக்தஂ ஸங்க்ரஹே (ஸூ.அ.௬)- "ஸூர்யோத்ததப்ரமுக்தத்வால்லகு வாதகபாபஹம்| ஶைத்யஜீவநஸௌம்யத்வைஃ பித்தரக்தவிஷார்திஜித்||" இதி| ததா, நபஸோ ப்ரஷ்டஂ-அந்தரிக்ஷாத்பதிதமாத்ரஂ, வஸ்த்ராதிகஹீதஂ காங்கஂ ஜலமீதக்குணஂ பவதி| துஶப்தஃ புநரர்தே| அர்கேந்துமாருதைஃ-ரவிசந்த்ராநிலைஃ, ஸ்பஷ்டஂ-ஸம்பத்தஂ ஸத், புநஃ ஹிதாஹிதத்வே-பத்யாபத்யத்வே, தேஶகாலாவபேக்ஷதே-தேஶகாலாவநுவர்ததே| தேஶோ விஷயஃ பாத்ரமாஶ்ரய இதி பர்யாயாஃ| தத்ர கிமநூபதேஶே ஜாங்கலே வா தத்பதிதம்? ததா, கிமஸிதஶ்வேதாத்யந்யதமே வா? இதி தேஶாநுவர்தநம்| ததா, ஶீதே கிமுதோஷ்ணேऽதவா வர்ஷாக்யே பதிதம்? இதி காலாநுவர்தநம்| ரவிசந்த்ராநிலைரிதி ஸமஸ்தநிர்தேஶோ யதா ஸமஸ்தைரேதைஃ ஸ்பஷ்டஂ ந து வ்யஸ்தைஃ, ததா ஹிதாஹிதத்வே தேஶாத்யபேக்ஷத இதி த்யோதயதி| ஸத்யோ வஸ்த்ராதிகஹீதஸ்ய ஜலஸ்ய து ந ஸர்வைரேதைர்யோகஃ ஸம்பவதீதி தத்ப்ராயேண ஹிதமேவ|

Adhikarana ga~ggAjalalakShaNam (3) · Śloka 3

நந்வாகாஶாத்பதத் லக்ஷணமந்தரேண காங்கமிதமிதி ந ஜ்ஞாயத இத்யாஹ யேநாபிவஷ்டமமலஂ ஶால்யந்நஂ ராஜதே ஸ்திதம்| அக்லிந்நமவிவர்ணஂ ச தத்பேயஂ காங்கம்|௩|

ஸ௦-யேந-அம்புநா, அபிவஷ்டஂ-ஆபிமுக்யதஃ ஸிக்தஂ, ஶால்யந்நஂ ராஜதஸ்திதமக்லிந்நஂ-அக்லேதயுதஂ, அவிவர்ணஂ ச பவதி, தத்காங்கஂ ஜலஂ பேயம்| பேயமித்யுபலக்ஷணார்தம், ஸ்நாநாவகாஹயோரபி தத்பத்யமேவ| ரஜதஸ்ய ரூபஸ்ய விகாரோ ராஜதம்| ப்ராணிரஜதாதிப்யோऽஞ்|

Adhikarana sAmudrajalalakShaNam, sAmudrajalapAnaniShedhaH (3-4) · Śloka 4

| அந்யதா||௩|| ஸாமுத்ரஂ, தந்ந பாதவ்யஂ மாஸாதாஶ்வயுஜாத்விநா| |௪|

ஸ௦-அந்யதா ஸாமுத்ரமிதி| ஏதல்லக்ஷணவிபர்யயேண யேநாம்புநா ஸிக்தஂ ஶால்யந்நஂ விவர்ணஂ மலிநஂ க்லிந்நஂ பவேத், தத்ஸாமுத்ரம்| தச்ச ந பாதவ்யம்| அத்ராபி பாநநிஷேத உபலக்ஷணார்த:| ஸ்நாநாவகாஹாவபி ஹி நாநேந கார்யௌ| ஸாமுத்ரஸ்ய க்ஷாராந்வயத்வாத் க்லேதநாதியோகஃ| நநு, ஸாமுத்ரமித்யயுக்தம்| யதஃ ஸமுத்ரஶப்தஸ்ய தூமாதிபாடாத் தூமாதிப்யஶ்சேதி வுஞா பவிதவ்யமிதி கேசித்| மைவம்| தூமாதிப்யஶ்சேத்யத்ரைவ கணே பட்யதே, ஸமுத்ராந்நாவி மநுஷ்யே ச வுஞ்| ஸாமுத்ரிகீ நௌஃ ஸாமுத்ரிகோ மநுஷ்யஃ| அந்யத்ர த்வணேவ, ஸாமுத்ரஂ ஜலமிதி| தஸ்மாந்ந்யாய்யமேவைதத்| ஏவஂ ஸாமுத்ரோ மணிரித்யாதயோ வைத்யாஃ| அத கிஂ ஸதைவைதந்ந பாதவ்யம் ? நேத்யாஹ-மாஸாதித்யாதி| ஆஶ்வயுஜமந்தரேணைதந்ந பாதவ்யம்| ஆஶ்வயுஜே து மாஸி காலஸ்வாபாவ்யாத் பத்யமேவேதி பாவஃ| ஸுஶ்ருதஸ்த்வதீதே (ஸூ.அ.௪௫| ௭)- "காங்கமாஶ்வயுஜே மாஸி ப்ராயோ வர்ஷதி மாதவஃ| ததுபாததீத" இத்யாதி|

Adhikarana AntarikShaM jalaM peyam, tadabhAve bhaumam (4-5) · Śloka 5

| ஐந்த்ரமம்பு ஸுபாத்ரஸ்தமவிபந்நஂ ஸதா பிபேத்||௪|| ததபாவே ச பூமிஷ்டமாந்தரிக்ஷாநுகாரி யத்| ஶுசிபத்வஸிதஶ்வேதே தேஶேऽர்கபவநாஹதம்||௫||

ஸ௦-ஐந்த்ரஂ-ஆந்தரிக்ஷம், அம்பு-ஜலஂ காங்கம், ஸுபாத்ரஸ்தஂ ஶோபநே பாஜநே ராஜதாதௌ ஸ்திதம், அவிபந்நஂ-அதூஷிதமவிநஷ்டஂ, பிபேத்| ந மலிநாஶுசிஜுகுப்ஸிதபாத்ரஸ்தம்| ததபாவே-தஸ்யைந்த்ரஸ்யாபாவே ஸதி, பூயிஷ்டஂ-பாஹுல்யேந, ஆந்தரிக்ஷாநுகாரி-ஆந்தரிக்ஷமைந்த்ரஂ ஜலஂ யதநுகரோதி ஸ்வச்சாதிகுணைஃ ஸதஶஂ, தத்பிபேத்| ததேவாஹ-ஶுசீத்யாதி| ஶுசிஶ்சாஸௌ பத்வஸிதஶ்வேதஶ்ச ஶுசிபத்வஸிதஶ்வேத:, தஸ்மிந் தேஶே யஜ்ஜலஂ ஸ்திதம்| ததா, அர்கபவநாப்யாமாஹதஂ-ஆஸமந்தாத் க்ராந்தம்| ஈதஶமாந்தரிக்ஷாநுகாரி ஸ்யாதிதி பாவஃ|

Adhikarana pAnAyogyaM jalam,AntarikShamapi pAne~ayogyam (6-8) · Śloka 8

இதாநீஂ யாதஶஂ ஜலஂ ந பேயம், தத்தர்ஶயதி ந பிபேத்பங்கஶைவாலதணபர்ணாவிலாஸ்ததம்| ஸூர்யேந்துபவநாதஷ்டமபிவஷ்டஂ கநஂ குரு||௬|| பேநிலஂ ஜந்துமத்தப்தஂ தந்தக்ராஹ்யதிஶைத்யதஃ| அநார்தவஂ ச யத்திவ்யமார்தவஂ ப்ரதமஂ ச யத்||௭|| லூதாதிதந்துவிண்மூத்ரவிஷஸஂஶ்லேஷதூஷிதம்| |௮|

ஸ௦-பங்க-கர்தமஃ| ஶைவாலஃ-ஶைவலம்| தணஂ-கடஃ| பர்ணஂ-பத்ரம்| ஆவிலஂ சாஸ்ததஂ சாவிலாஸ்ததம், பங்காதிபிராவிலாஸ்ததஂ பங்காத்யாவிலாஸ்ததம்| யதாஸம்பவமத்ர ஸம்பந்தஃ, தேந பங்கேநாவிலஂ-கலுஷஂ, ஶைவாலாதிபிராஸ்ததஂ-ஸஞ்சாதிதமிதி போத்யம்| ததா, ஸூர்யேந்துபவநைரதஷ்டஂ-அநாஸேவிதஂ, ந பிபேத்| ததா, அபிவஷ்டஂ-தத்காலபதிதாந்யவர்ஷமிஶ்ரீபூதஂ காலாந்தராஶ்ரிதம்| கரநாதே த்வேவமுக்தம்- "வார்ஷிகஂ ததஹர்வஷ்டஂ பூமிஷ்டமஹிதஂ ஜலம்| வ்யுஷ்டஂ த்விராத்ரஂ தச்சைவ ப்ரஸந்நமமதோபமம்||" இதி| ததா, கநஂ-அஸ்வச்சம்| ததா, குரு-குருகுணம்| ததா, பேநிலஂ பேநவத்| ததா, ஜந்துமத்-கீடயுக்தம்| ததா, தப்தஂ-உஷ்ணம்| ததா, அதிஶைத்யதஃ-அதிஜாட்யாத், தந்தக்ராஹி-தந்தாந் கஹ்ணாதி கார்யாக்ஷமாந் கரோதி, தச்சீலம்| ந பிபேதிதி ப்ரதிபதஂ யோஜ்யம்| இத்யயஂ ப்ராயோ பூமிஷ்டதோயஸ்ய நிஷேதஃ| அதுநா ஆந்தரிக்ஷஂ யந்ந பேயஂ ததாஹ-அநார்தவமித்யாதி| யத்திவ்யஂ ஜலமார்தவஂ ந பவதி, தச்ச ந பிபேத்| நநு, ஸர்வமேவ திவ்யஂ ஜலமார்தவம், காலஸ்ய துரூபத்வாத்| தௌ ச பவமார்தவம்| ஏவஂ ச ந கிஞ்சிதநார்தவஂ ஸம்பவதி| உச்யதே| அநார்தவஂ ந பிபேத்| அர்தாதார்தவஂ பிபேதித்யுக்தஂ பவதி| ததத்ர ஸாமாந்யோக்தாவபி விஶிஷ்டோ திவ்யஸ்ய ஜலஸ்ய கால துரூபோ போத்யோ வர்ஷாக்யஃ, யஸ்மிந் காலே திவ்யஂ ஜலஂ பேயத்வேநாப்யநுஜ்ஞாயதே| யதா-"வர்ஷாஸு திவ்யநாதேயே" இத்யாதி| அந்யர்துபவஂ த்வநார்தவத்வாந்ந பேயம்| அத்ர ச வர்ஷாக்ய துஶ்சாதுர்மாஸிகோऽபிப்ரேதஃ| அத ஏவாஶ்வயுஜே மாஸி திவ்யஂ ஜலஂ பேயத்வேநாநுஜஜ்ஞே| அந்யதா ஹ்யநார்தவத்வாத்ததபேயமேவ ஸ்யாத்| ஆர்தவஂ ப்ரதமஂ ச யத்ந கேவலமநார்தவஂ ந பிபேத் யாவதார்தவமபி ப்ரதமஂ ந பிபேத்| குதோ ஹேதோ: ? இத்யாஹ-லூதாதீத்யாதி| லூதா ஆதிர்யேஷாஂ தே லூதாதயஃ,-க்ஷுத்ரஜந்தவஃ ப்ராணிவிஶேஷாஃ, தேஷாஂ தந்துவிண்மூத்ரவிஷாணி| தந்துஃ-ஸூத்ராகாரவிஶேஷோ, லாலேத்யந்யே| தேஷாஂ லூதாதிதந்துவிண்மூத்ரவிஷாணாஂ ஸஂஶ்லேஷஃ-ஸம்பர்கஃ, தேந தூஷிதஂ யதஃ, ததஸ்ததார்தவமபி ந பேயம்| கேசித்த்வேவஂ வ்யாக்யாநயந்தி-ஆர்தவஂ ப்ரதமஂ ச யத்தந்ந பேயம், லூதாதிதந்த்வாதிதூஷிதஂ ச ந பேயமிதி| ஸங்க்ரஹே சாத்யகீஷ்ட (ஸூ.அ.௬)- "தத்குர்யாத்ஸ்நாநபாநாப்யாஂ தஷ்ணாத்மாநோதரஜ்வராந்| காஸாக்நிஸாதாபிஷ்யந்தகண்டூகண்டாதிகாநதஃ|| தத்வர்ஜயேதபாவே வா தோயஸ்யாந்யஸ்ய ஶஸ்யதே| கநவஸ்த்ரபரிஸ்ராவைஃ க்ஷுத்ரஜந்த்வபிரக்ஷணம்|| வ்யாபந்நஸ்யாஸ்ய தபநமக்ந்யர்காயஸபிண்டகைஃ| பர்ணீஂமூலபிஸக்ரந்திமுக்தாகதகஶைவலைஃ|| வஸ்த்ரகோமேதகாப்யாஂ வா காரயேத்தத்ப்ரஸாதநம்| பாடலாகரவீராதிகுஸுமைர்கந்தநாஶநம்||' இதி|

Adhikarana nadInirupaNam (8-9) · Śloka 9

இதாநீஂ நதீர்நிரூபயந்நாஹ | பஶ்சிமோததிகாஃ ஶீக்ரவஹா யாஶ்சாமலோதகாஃ||௮|| பத்யாஃ ஸமாஸாத்தா நத்யோ விபரீதாஸ்த்வதோऽந்யதா| |௯|

ஸ௦- நத்யஃ ஸமாஸாத்-ஸஂக்ஷேபதஃ, பத்யாஃ-ஹிதா:| காஃ ? இத்யாஹ-யாஃ பஶ்சிமமுததிஂ-ஸமுத்ரஂ கச்சந்தீதி பஶ்சிமோததிகாஃ| அந்யேப்யோऽபி தஶ்யத இதி டஃ| ததா, ஶீக்ரவஹாஃ-வேகவத்யஃ| ததா, அமலோதகாஃ-நிர்மலஸலிலாஃ| ஏவஂ த்ரிவிஶேஷணவிஶிஷ்டாஃ பத்யாஃ| அதஃ-ஆப்யோ, யாஃ புநரந்யதா-விபரீதலக்ஷணாஃ, தா விபரீதாஃ- அபத்யாஃ|

Adhikarana nadyaH pathyApathyAH himavanmalayanadIguNAH (9-10) · Śloka 10

| உபலாஸ்பாலநாக்ஷேபவிச்சேதைஃ கேதிதோதகாஃ||௯|| ஹிமவந்மலயோத்பூதாஃ பத்யாஸ்தா ஏவ ச ஸ்திராஃ| கமிஶ்லீபதஹத்கண்டஶிரோரோகாந் ப்ரகுர்வதே||௧௦||

ஸ௦-ஹிமவாஂஶ்ச மலயஶ்ச ஹிமவந்மலயௌ, தாப்யாமுத்பூதாஃ-ஸஞ்ஜாதாஃ பத்யாஃ| கிஂ ஸர்வா ஏவ ? நேத்யாஹ-உபலேத்யாதி| உபலாநாமாஸ்பாலநஂ-உல்லாலநஂ, தேநாக்ஷேபஃ-க்ஷோபஃ, தேந விச்சேதாஃ-விஶ்லேஷாஃ, உபலாஸ்பாலநாக்ஷேபவிச்சேதாஃ தைஃ| கேதிதஂ-ஜாதக்ஷோபமுதகஂ யாஸாஂ தாஃ கேதிதோதகாஃ, யா ஹிமவந்மலயோத்பூதாஸ்தா ஏவ பத்யா:| யாஸ்த்வேவஂபூதா ந பவந்தி தா அபத்யாஃ| ஸ்திரா இதி| தா ஏவாऽவஹந்த்யஃ ஸத்யஃ கம்யாதீந் குர்வதே| ஹச்ச கண்டஶ்ச ஶிரஶ்ச தேஷாஂ ரோகாஃ, கமயஶ்ச ஶ்லீபதஂ ச ஹத்கண்டஶிரோரோகாஶ்சேதி த்வந்த்வஃ| முநிரபி ஹிமவத்ப்ரபவாநாஂ பத்யத்வமாஹ| கஷ்ணாத்ரேயஸுஶ்ருதௌ த்வபத்யத்வமாஹதுஃ| அத ஏவாயஂ க்ரந்தகாரோ யுக்த்யா மதத்வயமபி ஸங்கிரமாணோ விஶேஷணமுபந்யஸ்தவாந்- 'உபலாஸ்பாலநாக்ஷேபவிச்சேதை: கேதிதோதகா:' இதி| தேந யா ஏவஂவிதா ந பவந்தி, தா ந பத்யா இதி|

Adhikarana avantinadiguNAH mahendraparvatanadIguNAH sahrAvindyanadIguNAH pAriyAtranadIguNAH samudrodakaguNAH (11-12) · Śloka 12

ப்ராச்யாவந்த்யபராந்தோத்தா துர்நாமாநி, மஹேந்த்ரஜாஃ| உதரஶ்லீபதாதங்காந், ஸஹ்யவிந்த்யோத்பவா: புநஃ||௧௧|| குஷ்டபாண்டுஶிரோரோகாந், தோஷக்ந்யஃ பாரியாத்ரஜாஃ| பல பௌருஷகாரிண்யஃ, ஸாகராம்பஸ்த்ரிதோஷகத்||௧௨||

ஸ௦-ப்ராச்யாதிஜா நத்யோ துர்நாமாநி-அர்ஶாஸி குர்வதே| ப்ராச்யாஃ-கௌடாஃ| அவந்தயோ-மாலவாஃ| அபராந்தாஃ-கௌங்கணாஃ| மஹேந்த்ரஜா நத்ய உதராதீந் குர்வதே| ஸஹ்யவிந்த்யபர்வதோத்தாஶ்ச புநஃ குஷ்டாதீந் குர்வதே| பாரியாத்ராத் ஸஞ்ஜாதா தோஷக்ந்யோ பவந்தி| ஸாகராம்பஃ-ஸமுத்ரோதகஂ, தோஷத்ரயகாரி|

Adhikarana kUpataDAgAdiguNAH (13) · Śloka 13

வித்யாத்கூபதடாகாதீந் ஜாங்கலாநூபஶைலதஃ| |௧௩|

ஸ௦-ஆதிஶப்தேந ஸங்க்ரஹோக்தா (ஸூ.அ.௬) கஹ்யந்தே| யதா-"கௌபஸாரஸதாடாகசௌண்ட்யப்ராஸ்ரவணௌத்பிதம்| வாபீநதீதோயமிதி தத்புநஃ ஸ்மதமஷ்டதா|| [கௌபஂ ஸ்வாது த்ரிதோஷக்நஂ லகு பத்யஂ ச ஸர்வதா| க்ஷாரஂ து கபவாதக்நஂ தீபநஂ பித்தகத்பரம்|| கஷாயபஹுலஂ ஶ்லேஷ்மபித்தக்நஂ வாதகச்ச தத்| தஷ்ணாக்நஂ ஸாரஸஂ பல்யஂ கஷாயமதுரஂ லகு|| வாதலஂ லகு தாடாகஂ, சௌண்ட்யஂ பித்தகரஂ ஸ்மதம்| லகுஶீதாமலஂ ஸ்வாது ப்ரோக்தஂ ப்ராஸ்ரவணஂ ஜலம்|| ஔத்பிதஂ ஸ்வாது பித்தக்நஂ தீபநஂ குரு கிஞ்சந| ஸக்ஷாரஂ கடு வாப்யம்பு பித்தலஂ கபவாதஜித்|| லக்வல்பதோஷஂ ஸுஸ்வாது நவவாபீஷ்வவார்ஷிகம்| அநபிஷ்யந்தி நாதேயஂ கடுகஂ கபபித்தஜித்|| விஶதஂ வாதலஂ ரூக்ஷமநவஸ்திதலாகவம்|"] இதி| ஸுஶ்ருதே (?) சைஷாஂ லக்ஷணமுக்தம்| யதா-"பூம்யுத்காதஸமுத்பூதமிந்த்ரநீலஸமப்ரபம்| விமலஂ மதுராஸ்வாதஂ கௌபஂ ஜலமுதாஹதம்|| நத்யாஃ ஶைலவராத்வாபி ஸ்ருதமேகாந்தஸஂஸ்திதம்| குமுதாம்போஜஸஞ்சந்நஂ வாரி ஸாரஸமுச்யதே|| ப்ரஶஸ்தபூமிபாகஸ்தஂ நைகஸஂவத்ஸரோஷிதம்| கஷாயமதுராஸ்வாதஂ தாடாகஂ ஸலிலஂ ஸ்மதம்|| ஸ்வயஂஶீர்ணஶிலாஶ்வப்ரே நீலோத்பலநிபஂ ஜலம்| லதாவிதாநஸஞ்ச்ந்நஂ புதைஶ்சௌண்டேயமுச்யதே|| ஶைலஸாநுஸமுத்பூதஂ ஸ்பஷ்டஂ வாதஹிமாதபைஃ| லகு ஶீதாமலஂ ஸ்வாது ஸ்மதஂ ப்ராஸ்ரவணஂ ஜலம்|| விதார்ய பூமிமுத்பூதஂ மஹத்யா தாரயா ஸ்ரவேத்| யஜ்ஜலஂ வேதிதவ்யஂ ததௌத்பிதஂ ஸ்வாது ஶீதலம்|| பாஷாணைரிஷ்டகாபிர்வா பத்தா ஸ்யாத்யா து கூபவத்| வாபி ஸா கலு விஜ்ஞேயா கதஸோபாநபங்க்திகா|| நத்யாஂ ஶைலப்ரஸூதாயாஂ கோமேதகமணிப்ரபம்| ப்ரஶஸ்தபூமிபாகஸ்தஂ ஜலஂ நாதேயமுச்யதே||" இதி| "பௌஷாதித்விதயேஷ்விஷ்டஂ விஶேஷேண க்ரமாஜ்ஜலம்| ஸரஸ்தடாகயோஃ கூபசுண்டயோஃ ப்ரஸ்ரவணோத்பிதோஃ|| கூபேந்த்ரயோஃ கூபசுண்டயோஃ ஸர்வஂ பத்யஂ ததஃ பரம்|" ததேதாந் கூபாதீந் ஜாங்கலாநூபஶைலாந் ஸமாஶ்ரித்ய ஜாதாந் வித்யாத்| ஜாங்கலாதிதேஶஜாந் யதாயோகஂ லகூந் குரூஂஶ்ச ஜாநீயாதித்யர்தஃ| தத்ர ஜாங்கலதேஶே கூபாதீநாஂ ஸப்தாநாஂ பஹூதகஸம்பந்தாபாவால்லகுத்வஂ வேத்யம்| ஆநூபே து பஹூதகஸம்பந்தாத்குருத்வஂ வேத்யம்|ஶைலே தூதகால்பதயா லகுதரத்வஂ வேத்யம்| ததா ச ஸங்க்ரஹே (ஸூ.அ.௬)- "தந்வாநூபமஹீத்ராணாஂ ஸாமீப்யாத்குருலாகவம்|" இதி|

Adhikarana keShA~jcijjalapAnaniShedhaH (13-14) · Śloka 14

இதாநீஂ கேஷாஞ்சிஜ்ஜலபாநநிஷேதமாஹ | நாம்பு பேயமஶக்த்யா வா ஸ்வல்பமல்பாக்நிகுல்மிபிஃ||௧௩|| பாண்டூதராதிஸாரார்ஶோக்ரஹணீஶோஷஶோதிபிஃ| தே ஶரந்நிதாகாப்யாஂ பிபேத்ஸ்வஸ்தோऽபி சால்பஶஃ||௧௪||

ஸ௦-அல்பாக்ந்யாதிபிரம்பு ந பேயம்| ஸர்வதைஷாஂ ஜலபாநநிஷேதப்ரத்யபாயமாஶங்கமாந இதமாஹ-அஶக்த்யா வா,-பிபாஸாமஸஹிஷ்ணுபிஃ, ஸ்வல்பஂ-அத்யல்பஂ பேயம்| யாவந்மாத்ரேண ப்ரத்யபாயோ ந பவதி தாவதேவ பேயமித்யர்தஃ| அல்பாக்நயஶ்ச குல்மிநஶ்சேதி த்வந்த்வஃ| பாண்ட்வாதீநாஂ ஸப்தாநாஂ த்வந்த்வஃ, ததோ மத்வர்தீய இநிஃ| ஶரந்நிதாகாப்யாமந்தரேண ஸ்வஸ்தோऽப்யல்பஶஃ பிபேத்| கிஂ புநராதுரஃ| ஸங்க்ரஹே த்வேவமுவாச (ஸூ.அ.௬)- "காமமல்பமஶக்தௌ து பேயமௌஷதஸஂஸ்கதம்| பாஷாணரூப்யமத்பேமஜதுதாபார்கதாபிதம்|| பாநீயமுஷ்ணஂ ஶீதஂ வா த்ரிதோஷக்நஂ தடர்திஜித்|" இதி|

Adhikarana Bojane~ambupAnaprakAraH (15) · Śloka 15

ஸமஸ்தூலகஶா புக்தமத்யாந்தப்ரதமாம்புபாஃ| |௧௫|

ஸ௦-ஸமாஶ்ச ஸ்தூலாஶ்ச கஶாஶ்ச ஸமஸ்தூலகஶாஃ| மத்யஶ்ச அந்தஶ்ச ப்ரதமஶ்ச மத்யாந்தப்ரதமாஃ| பக்தஸ்ய மத்யாந்தப்ரதமாஃ பக்தமத்யாந்தப்ரதமாஃ| தேஷு காலேஷு யேऽம்பு பிபந்தி, தே பக்தமத்யாந்தப்ரதமாம்புபாஃ, யதாக்ரமஂ ஸமாஃ ஸ்தூலாஃ கஶாஶ்ச பவந்தீத்யர்தஃ| பக்தமத்யேऽம்பு பீதஂ தாதுஸாம்யஂ ஸமாநதாஂ கரோதி| பக்தாந்தே து பீதமாமாஶயே கபவத்திஂ விததத்ஸ்தௌல்யமாதத்தே| பக்தாதௌ ச பீதஂ நிரிந்தநமக்நிஂ தேஜஃப்ரதிபக்ஷதயாऽவஶ்யமவஸாதயதி, மந்தோऽக்நிஶ்ச ஸம்யகாஹாரஂ பக்துமஶக்தோ பவதி, ஆஹாரஸ்ய சாஸம்யக்பாகாந்ந ததாபுஷ்டிஃ, இதி கஶத்வே யுக்திஃ| ததா ச ஸங்க்ரஹே (ஸூ.அ.௬)-"பக்தஸ்யாதௌ ஜலஂ பீதமக்நிஸாதஂ கஶாங்கதாம்| அந்தே கரோதி ஸ்தூலத்வமூர்த்வஂ சாமாஶயாத்கபம்|| மத்யே மத்யாங்கதாஂ ஸாம்யஂ தாதூநாஂ ஜரணஂ ஸுகம்|" இதி|

Adhikarana shItAmbuguNAH (15-16) · Śloka 16

| ஶீதஂ மதாத்யயக்லாநிமூர்ச்சாச்சர்திஶ்ரமப்ரமாந்||௧௫|| தஷ்ணோஷ்ணதாஹபித்தாஸ்ரவிஷாண்யம்பு நியச்சதி| |௧௬|

ஸ௦-ஶீதமம்பு மதாத்யயாதீந் நியச்சதி-பராகரோதி| மதாத்யயோ-மத்யோத்தோ ரோகஃ| க்லாநிஃ-க்லாந்திஃ| மூர்ச்சா-மோஹஃ| சர்திஃ-வமிஃ| ஶ்ரமஃ-கேதஃ| ப்ரமஃ-அநவஸ்திதிஃ| ததா, தஷ்ணாதீநி நியச்சதி| ஏவஂகுணமப்யாமஂ க்வசிந்நேஷ்யதே| ததா சோக்தஂ ஸங்க்ரஹே (ஸூ.அ.௬)-"அநவஸ்திததோஷாக்நேர்வ்யாதிக்ஷீணபலஸ்ய ச| நால்பமப்யாமமுதகஂ ஹிதஂ, தத்தி த்ரிதோஷகத்|" இதி|

Adhikarana uShNAmbuguNAH (16-17) · Śloka 17

அதுநோஷ்ணாம்புகுணாநாஹ | தீபநஂ பாசநஂ கண்ட்யஂ லகூஷ்ணஂ பஸ்திஶோதநம்||௧௬|| ஹித்மாத்மாநாநிலஶ்லேஷ்மஸத்யஃஶுத்திநவஜ்வரே| காஸாமபீநஸஶ்வாஸபார்ஶ்வருக்ஷு ச ஶஸ்யதே||௧௭||

ஸ௦-தீபநாதிகுணயுக்தமுஷ்ணமம்பு பவதி| பஸ்திஶப்தேந தாத்ஸ்த்யாந்மூத்ரஂ கஹ்யதே| தேந மூத்ரஶோதநமித்யத்ரார்தோ போத்யஃ| ஹித்மாத்மாநாதிஷு ச ஶஸ்யதே| காஸஶ்ச ஆமஶ்ச பீநஸஶ்ச ஶ்வாஸஶ்ச பார்ஶ்வருக் ச, தாஸு ச ஶஸ்யதே| ஆமோ-அபக்வஃ, ஆஹார இத்யர்தஃ| கேசித்த்வாமபீநஸ இதி பீநஸவிஶேஷணமாமஶப்தமாஹுஃ| தைரஜீர்ண உஷ்ணாம்பு நோக்தஂ ஸ்யாத்| அஜீர்ணே சாலஸகாதிரூபே ஜலமுஷ்ணமிஷ்யத ஏவ|

Adhikarana kvathitashItalAmbuguNAH vyuShitakvathitashItalambuguNAH (18) · Śloka 18

அதுநா க்வதிதஶீதலஂ நிர்திதிக்ஷுராஹ அநபிஷ்யந்தி லகு ச தோயஂ க்வதிதஶீதலம்| பித்தயுக்தே ஹிதஂ தோஷே, வ்யுஷிதஂ தத்த்ரிதோஷகத்||௧௮||

ஸ௦-அநபிஷ்யந்தி-ந ஶ்லேஷ்மகாரி| லகுகுணயோகோऽம்பஸோऽஸ்த்யேவ, புநர்லகுத்வகதநமக்நிஸஂஸ்காரவஶால்லகுதரத்வப்ரதிபத்த்யர்தம்| அதவா, ஆதாராதிவஶாதக்வதிதமம்போ லக்வாபி யத்குரு ஸம்பந்நம், ததபி க்வதிதஶீதலஂ லகு பவதி| ஶீதலத்வாதபிஷ்யந்தித்வஂ யத்தோயஸ்ய ப்ராப்தம், தத்க்வதிதஶீதலத்வேநாஸ்ய நிஷித்தம்| மதாத்யயாதிஹந்தத்வஂ து யச்சீதலத்வஸாமாந்யாத்ததஸ்யாஸ்த்யேவ, ந கேநசிந்நிஷேத்துஂ ஸம்பாவ்யதே| பித்தயுக்த இத்யேகவசநமவிவக்ஷிதம், தேந வாதபித்தே பித்தஶ்லேஷ்மணி ஸந்நிபாதே ச யத்ர பித்தயோகஃ-பித்தாதிகத்வஂ தஶ்யதே, தத்ரைதத் க்வதிதஶீதலஂ ஜலஂ ஹிதம்| ஸங்க்ரஹோக்தஂ (ஸூ.அ.௬) தத்க்வதநலக்ஷணஂ ஸங்க்ஷேபாபிப்ராயேணேஹ நோக்தம்| யதா-"க்ஷீணபாதத்ரிபாகார்தஂ தேஶர்துகுருலாகவாத்| க்வதிதஂ பேநரஹிதமவேகமமலஂ ஹிதம்||" இதி| அஸ்யார்தஃ ஶிஷ்யவ்யுத்பத்த்யை தர்ஶ்யதே-தந்வஸாதாரணாநூபேஷு தேஶேஷு க்ரமஶஃ க்ஷபிதசதுர்பாகாத்ரிபாகார்தஂ ஸலிலமதிஶ்ரபேத்| ஜாங்கலோ ஹி தேஶோऽநிலாநலாப்யாஂ பூயிஷ்டமதிஷ்டிதஃ, தேநாத்ர தோயஂ லாகவாதாஶு விஶுத்திஂ ப்ராப்நோதி| ஆநூபஸ்து பூமிஸோமகுணபஹுலஃ, தத்ர குருத்வாதிகுணயோகாச்சிரேண விஶுத்திமஶ்நுதே| ஏவஂ ஸாதாரணோ தேஶஶ்சிந்த்யஃ| ததா, துஷ்வபி யதாயோகமயமேவ க்ரமோ போத்யஃ| ஸுஶ்ருதே தூக்தம் (ஸூ.அ.௪௫|௪௦)- "யத்க்வாத்யமாநஂ நிர்வேகஂ நிஷ்பேநஂ நிர்மலஂ லகு| சதுர்பாகாவஶிஷ்டஂ து தத்தோயஂ கபரோகநுத்|| தத்பாதஹீநஂ பித்தக்நஂ, ஹீநமர்தேந வாதநுத்|" இதி| ஸங்க்ரஹோக்தமேவ (ஸூ.அ.௬) க்ரந்தமிமஂ கேசிதத்ராऽபி படந்தி| யதா_ "பாநீயஂ ந து பாநீயஂ பாநீயேऽந்யப்ரதேஶஜே| அஜீர்ணே க்வதிதஂ சாமே பக்வே ஜீர்ணேऽபி நேதரத்|| ஶீதே விதிரயஂ, தப்தே த்வஜீர்ணே ஶிஶிரஂ த்யஜேத்| அதியோகேந ஸலிலஂ தஷ்யதோऽபி ப்ரயோஜிதம்|| ப்ரயாதி ஶ்லேஷ்மபித்தத்வஂ ஜ்வரிதஸ்ய விஶேஷதஃ|" இதி| அந்யப்ரதேஶஜே பீதே பாநீயே அஜீர்ணே பாநீயஂ-ஜலஂ, ந பாநீயஂ-ந பேயம்| ஏததுக்தஂ பவதி-பாநீயே பீதே தஜ்ஜரணாந்தஂ யாவத் விஜாதீயஂ ஜலஂ ந பேயமிதி| அந்யப்ரதேஶஜ இதி கோऽர்தஃ? கௌபே பீதே தாடாகஂ ந பேயம், தாடாகே பீதே கௌபஂ ந பேயம், ஏவஂ ஸர்வத்ர சிந்த்யம்| ததா, ஆமே-அபக்வே ஜலே, அஜீர்ணே க்வதிதஂ ச ஜலஂ ந பேயம்| பக்வே-க்வதிதே, பீதே ஜீர்ணேऽபி, இதரத்-ஆமஂ ஜலஂ ந பேயம், யாவந்ந புங்க்தே தாவத்ஸஜாதீயமாப ந பேயமித்யர்தஃ| ஶீதே விதிரயஂ-க்வதிதஶீத ஏதத்விதாநமித்யர்தஃ| துரவதாரணே| தப்தேऽஜீர்ண ஏவ ஶிஶிரஂ த்யஜேத், ஜீர்ணே து ஶீதஂ பிபேதித்யர்தஃ| அதியோகேந-அதிபாஹுல்யேந, தஷ்யதஃ-தஷ்ணாவதோऽபி ப்ரயோஜிதஂ-உபயுக்தஂ, ஸர்வஸ்யாபி நரஸ்ய ஶ்லேஷ்மபித்ததாஂ யாதி| ஜ்வரிதஸ்ய விஶேஷதஃ-யத ஆமேநாக்நௌ பஹிஷ்கதே ஜ்வரஸ்யோத்பத்திஃ, ஆமஸ்ய ச பாநீயஂ வர்தகமிதி| ஸங்க்ஷேபதயாऽல்போபயோகித்வாச்ச அவஶ்யாயாதிகுணா க்ரந்தகதா நோக்தாஃ| தாஂஶ்சாத்ர ஶிஷ்யஹிதாய ப்ரூமஃ-"ரூக்ஷஸ்தநுரவஶ்யாயஃ ஶீதோ வாதாஸ்ரகோபநஃ| பாநதட்தாஹபித்தாஸ்ரகுஷ்டோருஸ்தம்பமேஹஜித்|| க்ரீஷ்மே து ஸர்வஜந்தூநாஂ ஸ்பர்ஶநாதபி ஶஸ்யதே| பத்மிந்யம்பு ச பித்தக்நஂ கபகத்விரஸஂ குரு|| ஹிமஂ து ஶீதலஂ ரூக்ஷஂ தாருணஂ ஸூக்ஷ்மமேவ ச| கபஂ ந ஸந்தூஷயதி ந பித்தஂ ந ச மாருதம்|| யதாऽஶ்மவர்ஷஂ ப்ராலேயஂ ஹிமாதல்பாந்தரஂ குணைஃ| சராசராணாமஹிதஂ, துஷாரஂ த்வக்நிநாஶநம்|| (ஸுஶ்ருதே ஸூ.அ.௪௫|௩௫)- 'வைகிரஂ லகு ஸக்ஷாரஂ ஶ்லேஷ்மக்நஂ வஹ்நிதீபநம்| கைதாரஂ மதுரஂ ப்ரோக்தஂ விபாகே குரு தோஷலம்|| தத்வத்பால்வலமுத்திஷ்டஂ விபாகே தோஷலஂ து தத்| அநேகதோஷமாநூபஂ வார்யபிஷ்யந்திகர்ஹிதம்|| ஏபிர்தோஷைரஸஂயுக்தஂ நிரவத்யஂ து ஜாங்கலம்| பாகேऽவிதாஹி தஷ்ணாக்நஂ ப்ரஶஸ்தஂ ப்ரீதிவர்தநம்|| தீபநஂ ஸ்வாது ஶீதஂ ச தோயஂ ஸாதாரணஂ லகு|' சந்த்ரகாந்தபவஂ ரக்ஷோவிஷபித்தஜ்வராபஹம்|| ரத்நாகரஸமுத்தஂ ச ஸர்வதோஷகரஂ மதம்||" இதி|

Adhikarana nArikelodakaguNAH (19) · Śloka 19

நாரிகேலோதகஂ ஸ்நிக்தஂ ஸ்வாது வஷ்யஂ ஹிமஂ லகு| தஷ்ணாபித்தாநிலஹரஂ தீபநஂ பஸ்திஶோதநம்||௧௯||

ஸ௦-நாரிகேலாந்தஃஸ்திதமுதகஂ ஸ்நிக்தஂ ஸ்வாது வஷ்யஂ ஹிமஂ ச பவதி| ஏவம்பூதமபி ப்ரபாவால்லகு பவதி| ததா, தஷ்ணாதிஹரஂ தீபநஂ மூத்ரஶோதநஂ ச பவதி|

Adhikarana divyanAdeyayorvarAvaratve (20-1) · Śloka 1

இதாநீஂ யுக்த்யாऽக்ர்யஸங்க்ரஹஂ நிர்திஶதி வர்ஷாஸு திவ்யநாதேயே பரஂ தோயே வராவரே| |௨௦| இதி தோயவர்கஃ||௧||

ஸ௦-ப்ராவஷ்யாந்தரிக்ஷஂ ஜலஂ பரஂ வரஂ-அத்யந்தஂ பத்யம்| நதீஸம்பவஂ த்வபத்யம்| இதி தோயவர்கஃ|

Adhikarana kShIravargaH sAmAnyakShIraguNAH (20-21) · Śloka 21

பரிஶேஷேப்யோ வர்கேப்யஃ ப்ராஜ்யஜநோபயோகிதயோபகாரித்வேநாஜந்மஸாத்ம்யேந ப்ராதாந்யாத் பயஃ ஸஜ்ஞாஸாமாந்யாத் பயஸ இவ ஜீவநாதிகுணயோகாச்ச தோயவர்காதநு க்ஷீரவர்கஃ ப்ரக்ரம்யதே| தத்ராபி தத்யாதீநாஂ மூலகாரணத்வாத் க்ஷீரஸ்ய ப்ராகுபாதாநம்| ததா, ஜீவநீயாநாஂ ரஸாயநாநாஂ சாக்ரேஸரத்வாத்| ததா சாஷ்டாங்கஸங்க்ரஹே (ஸூ. அ. ௧௩)- "க்ஷீரஂ ஜீவநீயாநாம்| க்ஷீரகதாப்யாஸோ ரஸாயநாநாம்| " இத்யாதி| அத க்ஷீரவர்கஃ| | ஸ்வாதுபாகரஸஂ ஸ்நிக்தமோஜஸ்யஂ தாதுவர்தநம்||௨௦|| வாதபித்தஹரஂ வஷ்யஂ ஶ்லேஷ்மலஂ குரு ஶீதலம்| ப்ராயஃ பயஃ|௨௧|

ஸ௦-பயஃ-க்ஷீரஂ, ப்ராயஃ ஸ்வாதுபாகரஸாதியுக்தஂ பவதி| பாகஶ்ச ரஸஶ்ச பாகரஸௌ, ஸ்வாதூ பாகரஸௌ யஸ்ய ததேவம்| ஓஜஸே ஹிதஂ-ஓஜஸ்யம்| தாதூந் வர்தயதீதி தாதுவர்தநம்| வஷ்யஂ-ஶுக்ரகரமதிஶயேநேதி போத்யம்| தாதுவர்தநத்வாதேவ ஶுக்ரகரத்வமாத்ரஸ்ய ஸித்தேஃ ப்ராயோக்ரஹணாத் க்வசித்க்ஷீரஂ நைவஂ பவதி| ததா சோஷ்ட்ரீக்ஷீரமீஷத்ரூக்ஷோஷ்ணலவணஂ பட்யதே, அஜாக்ஷீரஂ ச லகு, ஆவிகமுஷ்ணம், ஐகஶபமுஷ்ணஂ ஸாம்லலவணஂ சேதி| தஸ்மாத்ப்ராயோக்ரஹணஂ கதம்| ஸ்வாதுபாகாரஸத்வாதேவ க்ஷீரஸ்ய ஸ்நிக்தவஷ்யாதயோ குணா லப்தா ஏவ| கிஂ புநரேதைருத்திஷ்டைஃ ? இதி கேசித்| தாந் ப்ரூமஹே| மதுரரஸாஶ்ரிதேப்யஃ ஸ்நிக்தவஷ்யாதிப்யோऽபரே ஸ்நிக்தவஷ்யாதயோ குணா பஹுதராஃ க்ஷீரஸ்ய வித்யந்த இதி ஜ்ஞாபநாயைதே ஸ்நிக்தாதயோ குணாஃ புநருத்திஷ்டாஃ| மஹாபூதாநாஂ ஹி ஸஂயோகாதிவிஶேஷாத் க்வசித்ரஸஸஹசரிதா ஏவ குணா த்ரவ்யமபிநிவிஶந்தே| யே ரஸே ஸமாரோப்ய வர்ண்யந்தே| யதா-மதுர ஆயுஷ்யாதிகுணாஃ, அம்லேऽக்நிதீப்திகதாதயஃ| கேசிச்ச ரஸமநபேக்ஷ்யைவ த்ரவ்யே நிவிஶந்தே| யதா-மதுரரஸத்ரவ்யே மகுஷ்டதண்டுலீயாதௌ ரூக்ஷாதயோ குணாஃ| ததா ஹி ஸ்நிக்தாதீநாஂ தத்ரோபலம்பஃ ப்ராப்தோ மதுரரஸாஶ்லிஷ்டத்வாத்| தஸ்மாந்மகுஷ்டாதித்ரவ்யஂ மதுரரஸஸஹசரோக்தேந குணௌகேந ஸஂயுக்தஂ வக்துஂ யுக்தம்| அந்யதா து, கதஂ ஷட்ரஸகுணஸ்வரூபவர்ணநமநர்தகமேவ ஸ்யாத்| தஸ்மாதயமத்ர விஷயவிபாகோ ஜ்ஞேயஃ| கேசித்குணா ரஸஸஹசரிதா த்ரவ்யே நிவிஶந்தே, யத்வஶாத்தத்த்ரவ்யஂ ரஸகுணாநநுவர்ததே| ஈதஶஂ ச விஷயமுத்திஶ்ய தந்த்ரகத்பிர்மதுராதிரஸாநாஂ ஸ்நிக்தாதிகுணா வர்ணிதா வேத்யாஃ| கேசிது ரஸநிரபேக்ஷா ஏவ த்ரவ்யே நிவிஶந்தே| அத ஏவ தத்த்ரவ்யஂ ரஸகுணாந்நாநுவர்ததே| அஸ்மிஂஸ்து விஷயே ரஸகுணவர்ணநஂ நோக்தமேவ வேத்யம்| தஸ்மாத்க்ஷீரஸ்ய ஸ்நிக்தாதியோகாத்ஸ்வாதுபாகரஸத்வே ஸத்யபி ஸ்நிக்தாதிகுணவர்ணநம்| ஏவஂ சோபயதா க்ஷீரஸ்ய ஸ்நிக்தாதிகுணயோகாததிகாஃ ஸ்நிக்தாதயோ யே குணாஸ்தேऽஸ்ய ஸந்தீத்யவகச்ச| அயமேவ ச வ்யவஹாரோऽந்யத்ராப்யேவஂவிதே ஶால்யாதௌ த்ரவ்யே விஜ்ஞேயஃ| நநு, "ஸ்வாதுஃ படுஶ்ச மதுரமம்லோऽம்லஂ பச்யதே ரஸஃ|" இதி (ஹ. ஸூ. அ. ௯|௨௧) வக்ஷ்யதே| ததஶ்ச ஸ்வாதுரஸத்வாதேவ ஸ்வாதுபாகத்வஂ லப்தம், தத்கிஂ பாகக்ரஹணேந ? பணாமஃ| "ஶாலிபிஷ்டமயஂ ஸர்வஂ குருபாவாத்விதஹ்யதே" இத்யுக்தம்| ததேதத்க்ஷீரஂ குருகுணயுக்தமபி விதாஹாவஸ்தாயாஂ சிரஂ ந திஷ்டதி, ப்ராகேவ ஸ்வாதுபாகதாஂ யாதி| இதீமமர்தஂ ஜ்ஞாபயிதுஂ பாகக்ரஹணம்| ஸ்த்ரீணாஂ சாஹாரரஸ ஏவாபத்யஸ்நேஹாத் க்ஷீராய ஸம்பத்யதே| ததா ச தாருவாஹிஃ- "ஸ்த்ரீணாமபத்யஜாத்தர்ஷாத்ரஸஃ க்ஷீராய கல்பதே| ஸ்நேஹாத்ரஸஃ க்ஷரத்யேவஂ ஹதயாத்க்ஷீரமேத்யதஃ||" இதி| கவ்யஸ்ய ச பூர்வதரமுபாதாநஂ ஸர்வக்ஷீரேப்யோ ஜ்யாயஸ்த்வாத், ததா மாஹிஷமபி தக்ராதி கோரஸஶப்தேந ப்ரதிதமிதி|

Adhikarana gokShIraguNAH (21-23) · Śloka 23

| அத்ர கவ்யஂ து ஜீவநீயஂ ரஸாயநம்||௨௧|| க்ஷதக்ஷீணஹிதஂ மேத்யஂ பல்யஂ ஸ்தந்யகரஂ ஸரம்| ஶ்ரமப்ரமமதாலக்ஷ்மீஶ்வாஸகாஸாதிதட்க்ஷுதஃ||௨௨|| ஜீர்ணஜ்வரஂ மூத்ரகச்ச்ரஂ ரக்தபித்தஂ ச நாஶயேத்| |௨௩|

ஸ௦- அத்ர-ஏஷு க்ஷீரேஷு மத்யே, கவ்யஂ புநஃ க்ஷீரஂ ஜீவநீயமதிஶயேநேதி போத்தவ்யம், ஜீவநீயமாத்ரஸ்யௌஜஸ்யமித்யநேநைவ க்ஷீரஸாமாந்யலக்ஷணேநோக்தத்வாத்| ஓஜஸ்யஂ ஹி ஜீவநீயமுச்யதே| ததா ஹ்யோஜஃக்ஷயே ஜீவநீயாநாமௌஷதாநாமுபயோகோ நிர்திஷ்டஃ| யதா (ஹ. ஸூ. அ. ௧௧|௩௯)- "ஓஜஃ க்ஷீயேத கோபாதிபிஃ" இத்யுக்த்வாऽநந்தரமுவாச-"ஜீவநீயௌஷதக்ஷீரரஸாத்யாஸ்தத்ர பேஷஜம்|" இதி| அத்ர ச க்ஷீரஂ ஜீவநீயத்வேந கஹீதமபி புநருக்தஂ ப்ராதாந்யக்யாபநார்தம்| ததா ச முநிஃ (ச. ஸூ. அ. ௨௭|௨௧௪)- "ப்ரவரஂ ஜீவநீயாநாஂ க்ஷீரமுக்தஂ ரஸாயநம்|" இதி| ரஸாயநஂரஸரக்தாதீநாஂ ஶ்ரேஷ்டாநாஂ லாபோபாயஃ| ததா சோக்தம் (ஹ. உ. அ. ௩௯|௨)- "லாபோபாயோ ஹி ஶஸ்தாநாஂ ரஸாதீநாஂ ரஸாயநம்|" இதி| ததா, க்ஷதக்ஷீணஹிதஂ-உரஃக்ஷதாய ஹிதஂ க்ஷீணாய ச ஹிதம்| க்ஷீணஃ-க்ஷீணதாதுஃ| ததா, மேதா-தாரணாஶக்திஃ, தஸ்யை ஹிதஂ-மேத்யம்| "உகவாதிப்யோ யத்" இதி யத்| ஏவஂ பல்யம்| ததா, ஸ்தந்யகரம்| கஞோ ஹேதுதாச்சீல்யேதி ஹேதௌ டஃ, ஸ்த்ரீணாஂ ஸ்தந்யகரணே ஹேதுரித்யர்தஃ| ததா, ஸரம்| ஶ்ரமாதீஂஶ்சைகாதஶ நாஶயேத்|

Adhikarana mAhiShakShIraguNAH (23) · Śloka 23

| ஹிதமத்யக்ந்யநித்ரேப்யோ கரீயோ மாஹிஷஂ ஹிமம்||௨௩||

ஸ௦-மஹிஷ்யா இதஂ-மாஹிஷஂ க்ஷீரம், அத்யக்நிப்யோऽநித்ரேப்யஶ்ச ஹிதம்| ததா, கரீயோ-குருதரம்| ததா, ஹிமஂ-ஶீதவீர்யம்| முநிரப்யாஹ (ச. ஸூ. அ. ௨௭|௨௧௫)- "மஹிஷீணாஂ குருதரஂ கவ்யாச்சீததரஂ பயஃ| ஸ்நேஹாதூநமநித்ராணாமத்யக்நீநாஂ ஹிதஂ ச தத்||" இதி| [ஸ்நேஹாத் அதூநஂ-ஆபூர்ணஂ, ஸ்நேஹாதூநமிதி வ்யாக்யேயம்| ந து ஸ்நேஹோநமிதி, ப்ரத்யக்ஷவிரோதாத்| ததா ச கோக்ஷீராத் மாஹிஷக்ஷீரே பஹுஃ ஸ்நேஹ உபலப்யதே| ஹரிஶ்சந்த்ரோऽப்யேவமேவ வ்யாசஷ்டே| தஸ்மாத்ஸ்நேஹாதிகமிதி வ்யாக்யேயம்| ] கரநாதே சோக்தம்-"கவ்யஂ ஸ்நேஹோத்தமஂ க்ஷீரஂ கவ்யாச்ச பயஸஃ பயஃ| யதோத்தரஂ ஸ்நேஹஹீநமௌரப்ரச்சாகமாஹிஷம்|| ஜாங்கலாநூபஶைலேஷு சரந்தீநாஂ யதோத்தரம்| பயோ குருதரஂ வத்ஸோ யதா தாஸாஂ ப்ரவர்ததே|| குரு ஶீததரஂ கவ்யாந்மாஹிஷஂ ஸ்வப்நலஂ பயஃ| சதுர்தபாகஸ்நேஹோநஂ பித்தக்நஂ ச விஶேஷதஃ||" இதி| யத்து ரவிகுப்தஃ ஸித்தஸாரேऽத்யகீஷ்ட-"கவ்யாத் ஸ்நிக்தஂ குருதரஂ மாஹிஷஂ ஸ்வப்நகத்பய:|" இதி| தத்புதைஶ்சிந்த்யம், ஸர்வமதவிருத்தத்வாத்|

Adhikarana AjakShIraguNAH (24) · Śloka 24

அல்பாம்புபாநவ்யாயாமகடுதிக்தாஶநைர்லகு| ஆஜஂ ஶோஷஜ்வரஶ்வாஸரக்தபித்தாதிஸாரஜித்||௨௪||

ஸ௦-ஆஜஂ-சாகலஂ க்ஷீரஂ, லகு பவதி, அல்பாம்புபாநாதிபிர்ஹேதுபூதைஃ| அல்பாம்புபாநாதித்வஂ சாஜாநாஂ ஸ்வபாவஃ, அந்யாஸாஂ து தேஶஸாத்ம்யாபேக்ஷயா| நநு, யத்யேவஂ ஸ்வபாவாதேவால்பாம்புபாநாதேர்கம்யமாநத்வாதேததுபந்யாஸோ வ்யர்த ஏவ| அத்ரோச்யதே| ஜ்ஞாபநார்தம்| இதஂ ஜ்ஞாபயதி,-யதா அஜா அல்பவ்யாயாமகுர்வஶநாதி குர்யுஃ, ததா தாஸாமப்யந்யதா க்ஷீரஂ பவேத்| ஏவஂ ச கவாதீநாமப்யாஹாராதிவஶாத்குருலகுத்வஂ சிந்த்யமிதி| தேந ப்ராதோஷமபராஹ்ணே யத்கஹீதஂ பயஃ, ததபேக்ஷயௌஷஸஂ ப்ரபாதே யத்கஹீதஂ தத்குரு, சேஷ்டாரஹிதத்வாத்| ராத்ரௌ ஹி ப்ராணிநாஂ ந கதாசிச்சேஷ்டா பவதி, அத ஔஷஸஂ குரு| திவா ச தாவநப்லவநாதிகயா சேஷ்டயா ப்ராதோஷஂ லகு| அநயா ச திஶா ஸர்வமபி சிந்த்யம்| அத ஏவ ஸங்க்ரஹே யதுக்தம் (ஸூ. அ. ௬)- "பிண்யாகாம்லாஶிநீநாஂ து குர்வபிஷ்யந்தி தத்பஶம்|" இதி| ததேதேநைவோக்தப்ராயத்வாந்நேஹோக்தம்| ஶோஷேத்யாதி| ஶோஷாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| தாந் ஜயதீதி க்விப்| ஶோஷஜித்| ஏவஂ ஜ்வரஜிதித்யாதி|

Adhikarana auShTrakakShIraguNAH (25) · Śloka 25

ஈஷத்ரூக்ஷோஷ்ணலவணமௌஷ்ட்ரகஂ தீபநஂ லகு| ஶஸ்தஂ வாதகபாநாஹகமிஶோபோதரார்ஶஸாம்||௨௫||

ஸ௦-ஔஷ்ட்ரகஂ-உஷ்ட்ரீணாஂ க்ஷீரஂ, லகு ததா ஈஷத்-மநாக்ரூக்ஷோஷ்ணலவணஂ ததா தீபநஂ பவதி| ததா, வாதாதீநாஂ ஶஸ்தஂ-வாதாதிஷு பத்யமித்யர்தஃ| ஔஷ்ட்ரகமிதி "உஷ்ட்ராத்வுஞ்" இதி வுஞ்| ப்ராதிபதிகக்ரஹணே லிங்கவிஶிஷ்டஸ்யாபி க்ரஹணமித்யுஷ்ட்ரீஶப்தாதபி|

Adhikarana mAnuShakShIraguNAH (26) · Śloka 26

மாநுஷஂ வாதபித்தாஸகபிகாதாக்ஷிரோகஜித்| தர்பணாஶ்சோதநைர்நஸ்யைஃ|௨௬|

ஸ௦-மாநுஷீணாஂ க்ஷீரஂ வாதபித்தாஸகபிகாதாக்ஷிரோகஜித்பவதி வாதஶ்ச பித்தஂ சாஸக் சாபிகாதஶ்சேதி த்வந்த்வஃ, தைரக்ஷிரோகஃ, தஂ ஜயதி யத்ததேவம்| கேந ப்ரயோகேண ? இத்யாஹ-தர்பணாஶ்சோதநைர்நஸ்யைஃ| ந த்வப்யவஹாராதிநா| தர்பணாதீநி-ஸ்வே ஸ்வேऽத்யாயே வக்ஷ்யமாணாநி|

Adhikarana AvikakShIraguNAH (26-27) · Śloka 27

| அஹத்யஂ தூஷ்ணமாவிகம்||௨௬|| வாதவ்யாதிஹரஂ ஹித்மாஶ்வாஸபித்தகபப்ரதம்| |௨௭|

ஸ௦-ஆவிகஂ க்ஷீரமுஷ்ணவீர்யஂ பவதி| ததா, அஹத்யஂ-ஹதயாயாஹிதஂ பவதி| ததா, வாதவ்யாதிஹரம்| ததா, ஹிக்காதிப்ரதம்| ஆவிகமித்யவிஶப்தாத் ஸ்வார்தே கப்ரத்யயாந்தாத் "தஸ்யேதம்" இத்யண்|

Adhikarana hastinIkShIraguNAH (27) · Śloka 27

| ஹஸ்திந்யாஃ ஸ்தைர்யகத்|௨௭|

ஸ௦-ஹஸ்திந்யாஃ க்ஷீரஂ ஸ்தைர்யகத்பவதி|

Adhikarana vaDavAdikShIraguNAH (27-28) · Śloka 28

பாடமுஷ்ணஂ த்வைகஶபஂ லகு||௨௭|| ஶாகாவாதஹரஂ ஸாம்லலவணஂ ஜடதாகரம்| |௨௮|

ஸ௦-ஏகஃ ஶபோ-நகோ, யாஸாஂ வடவாதீநாஂ தா ஏகஶபாஃ, தாஸாமிதஂ-ஐகஶபஂ க்ஷீரஂ, பாடஂ-அதிஶயேநோஷ்ணஂ பவதி| ததா, ஶாகாஸு-பாஹூருப்ரபதிஷு யோ வாதஃ, தஂ ஹரதீதி ஶாகாவாதஹரம்| "ஹரதேரநுத்யமநேऽச்" இத்யச்| ததா, ஸம்லலவணஂ-ஈஷதம்லமீஷல்லவணஂ ச| ததா, ஜடதாகரஂ-அங்கஜாட்யகரணஹேதுஃ| "குஞோ ஹேதுஃ" இத்யாதீநா ஹேதௌ டஃ|

Adhikarana apakvakShIraguNAH pakvakShIraguNAH (28) · Śloka 28

| பயோऽபிஷ்யந்தி குர்வாமஂ, யுக்த்யா ஶதமதோऽந்யதா||௨௮||

ஸ௦-ஆமஂ-அக்வதிதஂ, பயோऽபிஷ்யந்தி-ஶ்லேஷ்மப்ரகோபி, ததா குரு பவதி| அதஃ-ஆமாத், அந்யதா-விபரீதஂ, யுக்த்யா ஶதஂ பவதி| அநபிஷ்யந்தி லகு ச| லகிமா து பூர்வாவஸ்தாமபேக்ஷ்யோச்யதே| யுக்திஃ-யோக உபாய:| கரநாதேந க்ஷீரஸ்ய ஶ்ரபணே யுக்திஃ ஸ்பஷ்டஂ கத்வா தர்ஶிதா-"அர்தோதகஂ க்ஷீரஶிஷ்டமாமால்லகுதரஂ ஶதம்|" இதி|

Adhikarana atipakvakShIraguNAH dhAroShNakShIraguNAH (29) · Śloka 29

பவேத்கரீயோऽதிஶதஂ, தாரோஷ்ணமமதோபமம்| |௨௯|

ஸ௦-அதிஶயேந க்வதிதஂ கவலபோஜ்யமிவ ஸஞ்ஜாதஂ, கரீயோ-குருதரஂ பவேத்| கரநாதேநோக்தம்-"ஸ்யாந்நிர்ஜலஂ ஶதஂ த்வித்ரிசதுரஷ்டாஂஶஶேஷிதம்| யதாஶததமஂ ஸாரஂ குரு பல்யதமஂ பயஃ||" இதி| ஸுஶ்ருதே (?) சோக்தம்-"ஶதஶீதஂ து பித்தக்நஂ ஶதோஷ்ணஂ கபவாதஜித்| த்யஜேத்விவர்ணஂ க்ரதிதஂ விகந்தஂ விரஸஂ படு|| ரக்தபித்தப்ரஶமநீ வஷ்யா ஸந்தாநிகா குருஃ|" இதி| கரநாதேநோக்தம்-"தாரோஷ்ணாத்ஸர்வஶஃ க்ஷீராச்சீதஂ குருதரஂ பவேத்|" இதி| தாரோஷ்ணமமதோபமம், நிர்தோஷத்வாத்|

Adhikarana dadhiguNAH,dadhiBojananiyamAH (29-33) · Śloka 33

| அம்லபாகரஸஂ க்ராஹி குரூஷ்ணஂ ததி வாதஜித்||௨௯|| மேதஃஶுக்ரபலஶ்லேஷ்மபித்தரக்தாக்நிஶோபகத்| ரோசிஷ்ணு ஶஸ்தமருசௌ ஶீதகே விஷமஜ்வரே||௩௦|| பீநஸே மூத்ரகச்ச்ரே ச, ரூக்ஷஂ து க்ரஹணீகதே| நைவாத்யாந்நிஶி நைவோஷ்ணஂ வஸந்தோஷ்ணஶரத்ஸு ந||௩௧|| நாமுத்கஸூபஂ நாக்ஷௌத்ரஂ தந்நாகதஸிதோபலம்| ந சாநாமலகஂ நாபி நித்யஂ நோ மந்தமந்யதா||௩௨|| ஜ்வராஸக் பித்தவீஸர்பகுஷ்டபாண்டுப்ரமப்ரதம்| |௩௩|

ஸ௦-அம்லௌ பாகரஸௌ யஸ்ய ததேவஂபூதஂ ததி பவதி| ததா, க்ராஹி-ஸ்தம்பநம்| ததா சோக்தம்-"பேதி தத்பிண்டிதாந் பாவாந் ஶகதாதீந் பிநத்தி யத்| விபரீதமதோ க்ராஹி தச்ச ஸ்தம்பநமுச்யதே||" இதி| ததா, குரு உஷ்ணஂ வாதஜிச்ச| மேதஆதீநாஂ த்வந்த்வஃ, தாந் கரோதி யத்ததேவம்| ரோசத இதி ரோசிஷ்ணு| ந ரோசத ஏவ கேவலம், அரோசகமபி வ்யாவர்தயதீதி ஶஸ்தமருசௌ| ரோசநஂ ஹி கதபூராதி ந த்வருசிஂ ஜயதி| அருசிக்நஂ ப படோலபத்ரஂ தந்ந ரோசதே| ததா ஹ்யத்ரைவ படிஷ்யதி (ஹ. ஸூ. அ. ௧௦|௧௪)- "திக்தஃ ஸ்வயமரோசிஷ்ணுரருசிம்" இத்யாதி| ரோசிஷ்ணுத்வாதேவ சோச்சாவசவ்யஞ்ஜநபரிவதைர்மாஂஸமண்டகாதிபிரபி ஸுஹிதஸ்யாபி ததந்யபிலாஷ உத்பத்யத ஏவ| அத ஏவ சைததாஹாராந்தேऽப்யவஹரந்தி| ஶீதக இதி விஷமஜ்வரவிஶேஷணம்| ஶீதகாரித்வஂ து வாதே ஶ்லேஷ்மணி தத்ஸஂஸர்கே வா யத்யபி த்ரிதயே ஸம்பவதி, ததாऽபி வாதஜித்வாதஜ ஏவ விஷமஜ்வரே ததி ப்ரயோஜ்யம், ஸஂஸர்கே வா வாதோல்பணே| ததா ஹி ஶீதஜ்வர ஏவோக்தம் (ஹ. சி. அ. ௧|௧௪௨)- "அக்ந்யநக்நிகதாந் ஸ்வேதாந் ஸ்வேதி பேஷஜபோஜநம்|" இதி| நநு, பீநஸே ஶஸ்தமிதி கதமவிஶேஷேணோக்தம் ? யதஶ்சத்வாரஃ பீநஸா வாதபித்தகபஸந்நிபாதஜா இதி வக்ஷ்யந்தே| தத்ர தத்நோ வாதாதிக ஏவ யுக்தத்வஂ, ந ஶேஷேஷு| அத்ர ஸஞ்சக்ஷ்மஹே| பரிபாகாத் பீநஸஸ்யோபஶாந்திஃ| பரிபாககரஂ ச ததி, உஷ்ணத்வாத்| அதவா பூர்வவத்ஸாமாந்யோக்தாவபி யத்ர யோக்யதாऽஸ்ய வாதிகே, தத்ரைவ ததுபகல்ப்யதாம்| அநுக்தேஷ்வபி ஹி ஸாமாந்யோபக்ரமோ வஸ்துவஶாத்விஶேஷ்வேவ விபரிணமதி| ததா ஹ்யத்ரைவோபரிஷ்டாத்துக்தகர்மஸு வ்யதீதம்-"ஶ்ரமப்ரமமதாலக்ஷ்மீஶ்வாஸகாஸாதிதட்க்ஷுதஃ| ஜீர்ணஜ்வரஂ மூத்ரகச்ச்ரஂ ரக்தபித்தஂ ச நாஶயேத்||" இதி| ந ச ஸர்வேஷ்வேவ காஸஶ்வாஸகச்ச்ராஸ்ரபித்தேஷு பயஃ கார்முகமிதி| ததா, க்ரஹணீரோகே து தத்ரூக்ஷஂ ஶஸ்தம்| அநேந ச ஹேதுநா தத்நஃ ப்ரகதிஸ்தஸ்ய ஸ்நிக்தத்வஂ யுக்த்யைவோக்தம்| யதோ க்ரஹண்யாஂ ரூக்ஷஂ-உத்ததஸாரமுத்திஷ்டம்| நிஶி நைவ-ந கிஞ்சிதத்யாத்| நைவாத்யாந்நிஶி நைவோஷ்ணமித்யேவகாரா ஆத்யந்திகநிஷேதாய| ராத்ரௌ நிஷேதாத்திவா புஞ்ஜீதேத்யர்தாதவகம்யதே| நைவோஷ்ணஂ-அக்ந்யாதிதாபாத்தப்தம்| ததா, வஸந்தக்ரீஷ்மஶரத்ஸு ந போஜ்யம்| அந்யர்தாவபி முத்கஸூபாதீநாமந்யதமேந ரஹிதஂ ந போஜ்யம்| தத்ர கதஸிதோபலயோஃ ஸமாஂஶிகதயோரேவ யோகேந பத்யத்வமிச்சந்தி| முத்கஸூபாதீநாஂ து மிஶ்ரீபாவோ தத்நா ஜந்யமாநஸ்ய தோஷஸ்ய ப்ரதிபந்தார்தஂ கல்ப்யதே, ரக்தபித்தவத்| யதாஸமீரணோல்பணேऽஸ்ரபித்தே தித்திர்யாதீநாமௌஷ்ண்யமுதும்பராதிரஸேந ப்ரதிபத்நாதி| நித்யமிதி| யத்யுபஶேதே ஶரீரஸ்ய ததாப்யுதகரோகாவஹத்வாந்ந ஶீலநீயம்| அத ஏவ மாத்ராஶிதீயேऽப்யதிதோஷலத்வாதஸ்ய நிஷேதஂ கரோதி| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஹ. ஸூ. அ. ௮|௪௦)- "கிலாடததிகூசீகா" இத்யாதி| நோ மந்தமிதி| துக்தாவஸ்தாஂ வ்யதீத்ய தத்யவஸ்தாமஸம்ப்ராப்தமந்தராலவர்தி-மந்தகமித்யுச்யதே| தஸ்மிந் ஸத்யபி ஸ்நேஹே பரிணதிவிஶேஷேண காலாத்மநா ஸ்ரோதஸாமத்யந்தோபலேபகதோ தோஷத்ரயகோபோऽபி பவதீத்யதீவ வர்ஜநீயமேவ மந்தகநிஷேதஶ்சோபலக்ஷணார்தஃ, தேந மத்யாதீநப்யப்ராப்தரஸாந்நோபயுஞ்ஜீதேத்யவகந்தவ்யம்| அந்யதேத்யாதி| ப்ரஶப்த ஏவஂ த்யோதயதி-விதிப்ரஷ்டஂ ததி நிஷேவ்யமாணஂ ப்ரகர்ஷேண ஜ்வராஸக்பித்தாதீந் ததாதி| நநு, ஶுக்ரகத்த்வபலவர்தநத்வாத்தீபநத்வமநுபபந்நம்| ஶுக்ரகத்பலவர்தநாநி ஹி த்ரவ்யாணி ப்ராயேண குரூணி பவந்தி| அதோ தத்யேவஂகுணஂ ஸத்கதஂ நாமாக்நிகத்ஸ்யாத் ? அத்ராசக்ஷ்மஹே| அம்லத்வாதுஷ்ணவீர்யத்வாச்ச யுக்தமேவ| யதோ ரஸவிபாகாப்யாமம்லஂ வீர்யேணோஷ்ணஂ ச ததி, அதோऽக்நிகத்த்வமஸ்மிந்நுபபந்நமிதி| நநு, ஶுக்ரகரத்வஂ தத்நோ ந யுக்தம்| யதோऽம்லபாகரஸஂ ததீத்யதீதமாசார்யேண, அம்லஶ்ச ஶுக்ரநாஶநஃ, தஸ்மாச்சுக்ரகத்த்வமயுக்தம்| அத்ராசக்ஷ்மஹே| ஸ்நிக்தத்வபஂஹணத்வவாதக்நத்வபல்யத்வைஃ ஶுக்ரகத்த்வமுபபந்நமேவ| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஹ. ஸூ. அ. ௯|௨௨)- "கிஞ்சித்ரஸேந குருதே கர்ம பாகேந சாபரம்| குணாந்தரேண வீர்யேண ப்ரபாவேணைவ கிஞ்சந||" இதி| நநு, வாதஜிதித்யநேந நார்தஃ| யாநி கலு த்ரவ்யாணி பல்யஸ்நிக்தகுரூஷ்ணயுக்தாநி, தாநி வாதக்நாந்யேவ தஷ்டாநி| தஸ்மாத்வாதஜிதிதி ந வாச்யம்| நைவம்| ஸக்துமத்யஸூர்யதாபமந்தகாதிஷு வ்யபிசாராத்| ததா ஹி-ஸக்தவோ வாதலா வஷ்யா ரூக்ஷா பலகராஶ்ச| மார்த்வீகாதிமத்யஂ ஹர்ஷணத்வாத்வஷ்யஂ வாதலஂ ச| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஹ. உ. அ. ௪௦|௩௫)- "மநஸோ ஹர்ஷணஂ யச்ச தத்ஸர்வஂ வஷ்யமுச்யதே|" இதி| மத்யஂ ச மாத்ரா பீதஂ ஹர்ஷணஂ பவதி| ததா ச முநிஃ (ச.சி.அ.௨௪|௫௯)-"ஹர்ஷமூர்ஜப்ரதஂ புஷ்டிமாரோக்யஂ பௌருஷஂ பரம்| யுக்த்யா பீதஂ கரோத்யாஶு மத்யம்" இதி| ஸூர்யதாபஶ்சோஷ்ணோऽபி ஸந்மாருதஸ்ய வத்தயே| ததா ச முநிஃ (ச.சி.அ. ௧௪|௧௩)-"கஷாயகடுதிக்தாநி ரூக்ஷஶீதலகூநி ச|" இத்யாரப்ய யாவத் "வாதாதபௌ பயஂ ஶோகோ ஹேதுர்வாதார்ஶஸாமிதி||" இதி| மந்தகஂ ச ஸ்நிக்தாம்லகுருகுணயுக்தமபி த்ரிதோஷகரம்| ததா ச முநிஃ (ச. ஸூ. அ. ௨௭|௨௨௪)- "த்ரிதோஷஂ மந்தகம்" இதி| த்ரிஷு ச தோஷேஷ்வந்தர்பூதஃ பவந இதி சைவஂ வ்யபிசாரதர்ஶநாத்வாதஜிதித்யுக்தம்| க்ஷீரஸ்ய ச தத்யாத்மநா பரிணமதோऽநபிவ்யக்தாம்லாபிவ்யக்தாம்லாத்யம்லலக்ஷணாஸ்திஸ்ரோऽவஸ்தாஃ ஸம்பத்யந்தே| தத்ர மந்தஜாதஂ-அநபிவ்யக்தாம்லம்| ஸம்யக்ஜாதஂ-அபிவ்யக்தாம்லம்| அதிஜாதஂ-அத்யம்லம்| தத்ர மந்தஜாதஂ த்ரிதோஷகத்த்வாந்நிஷித்தம்| ஸம்யக்ஜாதஸ்யைதே பூர்வோக்தா குணாஃ| கிஞ்சித்தீநாஶ்சாத்யம்லஸ்ய| ததா, ஸுஜாதேऽத்யம்லே ச தத்நி ஸரமண்டௌ ஸ்தஃ| தத்ர தத்ந உபரிபாகஃ ஸரஃ, அதோ மண்டஃ| ஏதத்குணாஸ்து லாகவிகத்வாந்நேஹோக்தாஃ| முநிநா ச தர்ஶிதாஃ (ச.ஸூ.அ. ௨௭|௨௨௪)- "த்ரிதோஷஂ மந்தகஂ ஜாதஂ வாதக்நஂ ததி ஶுக்ரலம்| ஸரஃ ஶ்லேஷ்மாநிலக்நஸ்து மண்டஃ ஸ்ரோதோவிஶோதநஃ||" இதி| ஶ்லேஷ்மபித்தரக்தகத்த்வஂ சாம்லபாகரஸோஷ்ணவீர்யத்வாதேவாத்ரகம்யதே| யத்து ஸாக்ஷாதேதேஷாமுபாதாநஂ தத் ப்ரகர்ஷார்தம்| அந்யேப்யோऽம்லத்ரவ்யேப்யோ தத்யேதாந்யதிஶயேந கரோதீதி| நைவாத்யாந்நிஶீத்யாதௌ க்ரந்தே சைகஸ்மிந்நேவ நகாரே கர்தவ்யே யதநேகநகாரகரணஂ தச்சாஸ்த்ரநிஷித்தததிபக்ஷணாததிப்ரத்யவாயஜ்ஞாபநார்தம்| சரகோக்தஶ்ச மங்கல்யகுணோ நேஹோக்தஃ, சிகித்ஸாயாமநுபயோகித்வாத்| அத ஏவ ஸர்பிராதீநாஂ மங்கல்யாநாமபி சரகேऽபி மங்கலத்வஂ நாவாதீதிதி| ஸுஶ்ருதே து (ஸூ.அ. ௪௫|௬௮) தத்நோ விஶேஷகுணா உக்தாஃ| யதா-"தத்யாஜஂ கபபித்தக்நஂ லகு வாதக்ஷயாபஹம்| துர்நாமஶ்வாஸகாஸேஷு ஹிதமக்நேஶ்ச தீபநம்|| விபாகே மதுரஂ வஷ்யஂ ரக்தபித்தப்ரணாஶநம்| பலாஸவர்தநஂ ஸ்நிக்தஂ விஶேஷாத்ததி மாஹிஷம்|| விபாகே கடு ஸக்ஷாரமம்லஂ பேத்யௌஷ்ட்ரகஂ ததி| வாதமர்ஶாஂஸி குஷ்டாநி கமீந் ஹந்த்யுதராணி ச|| வாதக்நஂ கபகத்ஸ்நிக்தஂ விஶேஷாந்ந ச பித்தகத்| குர்யாத்பக்தாபிலாஷஂ ச ததி யத் ஸுபரிஸ்ருதம்|| ஶதக்ஷீராச்ச யஜ்ஜாதஂ குணவத்ததி தத்ஸ்மதம்| வாதபித்தஹரஂ ருச்யஂ தாத்வக்நிபலவர்தநம்|| ததி த்வஸாரஂ ரூக்ஷஂ ச க்ராஹி விஷ்டம்பிவாதலம்| தீபநீயஂ விஶேஷேண ஸகஷாயஂ ருசிப்ரதம்||" இதி| கேவலமபி ஸ்வல்பஂ கதாசித்ததி புஞ்ஜீதேத்யர்தாதவகம்யதே| அந்யதா கேவலஸ்ய குணகதநஂ நிஷ்பலமேவ ஸ்யாதிதி கேசிதாஹுஃ|

Adhikarana takraguNAH (33-34) · Śloka 34

| தக்ரஂ லகு கஷாயாம்லஂ தீபநஂ கபவாதஜித்||௩௩|| ஶோபோதரார்ஶோக்ரஹணீதோஷமூத்ரக்ரஹாருசீஃ| ப்லீஹகுல்மகதவ்யாபத்கரபாண்ட்வாமயாந் ஜயேத்||௩௪||

ஸ௦-தக்ரஂ லகு கஷாயாம்லஂ தீபநஂ கபவாதஜிச்ச பவதி| ததா, ஶோபாதீநேகாதஶ ஜயேத்| கதஸ்யாதிபாநாத் வ்யாபத்-ரோகோ கதவ்யாபத்| கரஃ-கத்ரிமோ விஷவிஶேஷஃ| ஸுஶ்ருதே சோக்தம் (ஸூ.அ.௪௫|௮௬)- "நைவ தக்ரஂ க்ஷதே தத்யாந்நோஷ்ணகாலே ந துர்பலே| ந மூர்ச்சாப்ரமதாஹேஷு ந ரோகே ரக்தபைத்திகே|| ஶீதகாலேऽக்நிமாந்த்யே ச கபோத்தேஷ்வாமயேஷு ச| மார்காவரோதே துஷ்டே ச வாயௌ தக்ரஂ ப்ரஶஸ்யதே||" இதி| ததோக்தம் (ஸங்க்ரஹே ஸூ. அ. ௭)- "தக்ரமாமஂ கபஂ கோஷ்டே ஹந்தி கண்டே கரோதி து| பீநஸஶ்வாஸகாஸாதௌ ஸித்தமேவோபயோஜயேத்||" இதி| "மந்தஜாதஂ மருத்கோபி ரூக்ஷாபிஷ்யந்தி துர்ஜரம்| அதிஜாதஂ பஶாம்லௌஷ்ண்யதைக்ஷ்ண்யாத்பித்தகரஂ பரம்|| தோஷக்நமுத்ததஸ்நேஹஂ ஸஸ்நேஹமபி ஶோபஜித்| (ஸு. ஸூ. அ. ௪௫|௮௯)- 'வாதேऽம்லஂ ஸைந்தவோபேதஂ, ஸ்வாது பித்தே ஸஶர்கரம்|| ஹிதஂ தக்ரஂ கபே ஸாம்லஂ வ்யோஷஸௌவர்சலாந்விதம்| தக்ரால்லகுதரோ மண்டோ துர்ஜரா தக்ரகூர்சிகா'||" இதி|

Adhikarana mastuguNAH (35) · Śloka 35

தத்வந்மஸ்து ஸரஂ ஸ்ரோதஃஶோதி விஷ்டம்பஜில்லகு| |௩௫|

ஸ௦-மஸ்து தத்வத்-தக்ரவத்குணைர்வேத்யம்| ததா, ஸரம்| ததா, ஸ்ரோதஃஶோதிஃ| ததா, விஷ்டம்பஜித்| ஸுஶ்ருதே சோக்தம் (ஸூ.அ.௪௫|௮௧)- "தஷ்ணாக்லமஹரஂ மஸ்து லகு ஸ்ரோதோவிஶோதநம்| அம்லஂ கஷாயாநுரஸமவஷ்யஂ கபவாதஜித்|| ஆஹ்லாதநஂ ப்ரீணநஂ ச பிநத்த்யாஶு மலஂ ச தத்| பலமாவஹதி க்ஷிப்ரஂ ததா பக்தஸ்ய ரோசகம்||" இதி|

Adhikarana navanItaguNAH (35-36) · Śloka 36

| நவநீதஂ நவஂ வஷ்யஂ ஶீதஂ வர்ணபலாக்நிகத்||௩௫|| ஸங்க்ராஹி வாதபித்தாஸக்க்ஷயார்ஶோர்திதகாஸஜித்| |௩௬|

ஸ௦-நவநீதஂ நவஂ-நவோத்ததஂ, லகு வஷ்யஂ ச| ததா, ஶீதஂ-ஶீதவீர்யஂ, பலவர்ணாக்நிகரஂ ச| ததா, ஸங்க்ராஹி வாதாதிஜிச்ச| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஸூ.அ.௬)-"ஶீதஂ ஸ்வாது கஷாயாம்லஂ நவநீதஂ நவோத்ததம்|" இத்யாதி|

Adhikarana kShIrodBavanavanItaguNAH (36) · Śloka 36

| க்ஷீரோத்பவஂ து ஸங்க்ராஹி ரக்தபித்தாக்ஷிரோகஜித்||௩௬||

ஸ௦-க்ஷீரோத்பவஂ து-க்ஷீராதேவ ஜாதஂ மதித்வோத்பாதிதஂ, நவநீதஂ ஸங்க்ராஹி ரக்தபித்தாக்ஷிரோகஜிச்ச பவதி|

Adhikarana ghRutaguNAH (37-39) · Śloka 39

ஶஸ்தஂ தீஸ்மதிமேதாக்நிபலாயுஃஶுக்ரசக்ஷுஷாம்| பாலவத்தப்ரஜாகாந்திஸௌகுமார்யஸ்வரார்திநாம்||௩௭|| க்ஷதக்ஷீணபரீஸர்பஶஸ்த்ராக்நிக்லபிதாத்மநாம்| வாதபித்தவிஷோந்மாதஶோஷாலக்ஷ்மீஜ்வராபஹம்||௩௮|| ஸ்நேஹாநாமுத்தமஂ ஶீதஂ வயஸஃ ஸ்தாபநஂ பரம்| ஸஹஸ்ரவீர்யஂ விதிபிர்கதஂ கர்மஸஹஸ்ரகத்||௩௯||

ஸ௦-கதஂ தீப்ரபதீநாமக்நிக்லபிதாத்மாந்தாநாஂ ஶஸ்தஂ-ஹிதம்| தீஃ-புத்திஃ, வஸ்துக்ரஹணஶக்திஃ| ஸ்மதிஃ-அதீதவிசாரஶக்திஃ| ப்ரஜார்திநாஂ ஶஸ்தம்| ப்ரஜா-அபத்யம், ததர்திநாம்| ஶுக்ரஸ்ய ஸபலதாகரமித்யர்தஃ| ததா, வாதாதிக்நம்| ததா, ஸ்நேஹாநாஂ-தைலாதீநாஂ, உத்தமஂ-ஶ்ரேஷ்டம்| ததா, ஶீதம்| வயஸஃ ஸ்தாபநஂ-ஜரயா விநா வயஸஃ ஸ்தாபநமித்யர்தஃ| ஸஹஸ்ரவீர்யமிதி| ஸஹஸ்ர-ஶப்தோऽநேகார்தஃ, அநேகஶக்தீத்யர்தஃ| கதம் ? விதிபிஃ,-யோகஸஂஸ்காராதிபிர்கதமநேகஶக்திஃ ஸம்பத்யதே| யேந த்ரவ்யேண ப்ரயுஜ்யதே ஸஂஸ்க்ரியதே வா, தச்சக்திமேவாऽநுருத்யதே| அதவா தத்ஸஂயோகாச்சக்த்யந்தரமந்யதாரோஹதி| அதோ ஹேதோஃ ஸஹஸ்ரஶப்தோऽநேகார்தஃ| அந்யதா த்ரவ்யாணாமாநந்த்யாத்கதஂ தஶஶதவாசீ ஸஹஸ்ரஶப்த உபபத்யதே| அந்யே த்வேவஂ வ்யாசக்ஷதே -ஸஹஸ்ரஶப்தோ தஶஶதஸஂக்யாவாச்யேவ| ஸஹஸ்ரபாக்யஂ ஹி ஸர்பிருக்தம், ந ஸஹஸ்ரபாக்யாத்பரேண| தத்ர சேதஂ ஸஹஸ்ரபாக்யத்வே ப்ரயோஜநம்-பாகஸஹஸ்ரஂ யாவதஸ்ய ஸஂஸ்காரோऽநுவர்ததே, நாதஃபரம்| அந்யதா ஸஹஸ்ரபாகாத்பரேண கிமிதி பாகோ நோக்தஃ ? தஸ்மாதாஸஹஸ்ரஂ பாகாநாஂ ஶக்த்யந்தராண்யாரோஹந்தி பாகாஃ, ந ததஃ பரேணேதி| ததா, கர்மஸஹஸ்ரகத்-அநேககார்யகத்|

Adhikarana purANaghRutaguNAH (40) · Śloka 40

மதாபஸ்மாரமூர்சாயஶிரஃகர்ணாக்ஷியோநிஜாந்| புராணஂ ஜயதி வ்யாதீந் வ்ரணஶோதநரோபணம்||௪௦||

ஸ௦-புராணஂ-அதீதபஹு காலஂ, பஞ்சதஶாதிவர்ஷஸ்திதஂ, கதஂ மதாதீந் வ்யாதீந் ஜயதி| வ்ரணாநாஂ பைச்சில்யாதீந் ஶோதயதி| ததா, வ்ரணாந் ரோபயதி| ஸங்க்ரஹே சைவமத்யைஷ்ட (ஸூ. அ. ௬)- "வ்ரணஶோதநரோபணம்| பூர்வோக்தாஂஶ்சாதிகாந்குர்யாத்குணாஂஸ்ததமதோபமம்|| தத்வச்ச கதமண்டோऽபி ரூக்ஷஸ்தீக்ஷ்ணஸ்தநுஸ்து ஸஃ|" இதி|

Adhikarana kilATAdiguNAH (41) · Śloka 41

பல்யாஃ கிலாடபீயூஷகூர்சிகாமோரணாதயஃ| ஶுக்ரநித்ராகபகரா விஷ்டம்பிகுருதோஷலாஃ||௪௧||

ஸ௦-கிலாடாதயோ பல்யாஃ| ததா, ஶுக்ராதிகராஃ| ததா, விஷ்டம்பிநோ குரவோ தோஷலாஶ்ச ஸ்யுஃ| ஆதிக்ரஹணாத்தக்ரபிண்டகக்ஷீரஶாகயோர்க்ரஹணம்| வஹ்நிநாஶகத்வஂ சைஷாஂ பல்யத்வேந ஶுக்ரகத்த்வேந விஷ்டம்பிதோஷலத்வேநாவகதமேவேதி 'வஹ்நிஸாதநாஃ' இதி க்ரந்தகதா நேஹகதம்| ஸங்க்ரஹே து ஸ்பஷ்டார்தஂ கதமேவ| தத்ர, கிலாடஃ-அல்பக்ஷீரோ பஹுநா தக்ரேண கதஃ| பீயூஷஃ-ஸத்யஃப்ரஸூதாக்ஷீரகதஃ| கூர்சிகா-ததிதக்ரகதா கிலாடிகா| மோரணஃ-க்ஷீரஸதஶஃ கிலாடிகஃ| பிண்டநஂ-உத்தராபதே ப்ரஸித்தம்| க்ஷீரஶாகஃ-ப்ரஸித்தஃ|

Adhikarana kShIraghRutayoHshreShThatvaninditatve (42-2) · Śloka 2

கவ்யே க்ஷீரகதே ஶ்ரேஷ்டே நிந்திதே சாவிஸம்பவே| |௪௨| இதி க்ஷீரவர்கஃ||௨||

ஸ௦-கோஸம்பவே க்ஷீரகதே ஶ்ரேஷ்டே| ஆவிகே ச நிந்திதே-கர்ஹிதே| கதஸ்ய ச க்ஷீரவிகாரோபலக்ஷணார்தத்வாத்ததிதக்ரமஸ்த்வாதீநாமபி கவ்யாநாஂ ஶ்ரேஷ்டத்வமேவ வேத்யம்| அத ஏவாவிஸம்பவாநாஂ ததிதக்ராதீநாமதமத்வமேவ வேத்யம், ந க்ஷீரகதயோரேவ| அத ஏவ ஸங்க்ரஹே ஸுஸ்பஷ்டஂ கத்வோக்தம் (ஸூ. அ. ௬)- "வித்யாத்ததிகதாதீநாஂ குணதோஷாந் யதாபயஃ|" இதி| அஸ்ய ஹ்யயமர்தஃ-கதாதீநாஂ பயோகுணாநதிக்ரமேண குணாந் வித்யாத்| யதாஶப்தஸ்ய பதார்தாநதிவத்த்யர்தேऽஸ்யாவ்யயீபாவஃ| தேநைததுக்தஂ பவதி| யதா-"ஸ்வாதுபாகரஸம்" இத்யாதீநா ஸாமாந்யேந க்ஷீரகுணா உக்தாஃ| தத்வத்தத்யாதீநாமபி ஸாமாந்யேநைவ குணா உக்தாஃ| விஶேஷாபிலாஷே து தத்யாதீநாஂ ஸத்ஸ்வபி ஸாமாந்யகுணேஷு ப்ரகதிபூதஂ யத்க்ஷீரஂ தத்குணோச்சயோऽபி க்ராஹ்ய இதி| கரநாதே தூக்தம்-"தத்யாதீநாஂ து தஜ்ஜாநாஂ ஸாமாந்யே குணகர்மணீ| ததா ஸ்வாத் ஸ்வாதபி க்ஷீராத்தத்யாதீநாஂ விஶேஷணம்||" இதி| கவ்யமிதி "கோபயஸோர்யத்" இதி யத்| பாஹுல்யேந க்ஷீரநிர்தேஶாத்க்ஷீரவர்கோऽயம்| ததிநவநீதாதீநாஂ து தத்விகாரபூதத்வாத்| இதி க்ஷீரவர்கஃ|

Adhikarana ikShuvargaH ikShurasaguNAH (42-43) · Śloka 43

க்ஷீரவர்காதநந்தரமிக்ஷுவர்க ஆரம்ப்யதே, குணக்ரியாதுல்யத்வாத்| ததா, ஹி-இக்ஷுரபி க்ஷீரவத்ஸரகுருஸ்நிக்தபஂஹணாதிகுணகர்மா அதேக்ஷுவர்கஃ| | இக்ஷோஃ ஸரோ குருஃ ஸ்நிக்தோ பஂஹணஃ கபமூத்ரகத்||௪௨|| வஷ்யஃ ஶீதோऽஸ்ரபித்தக்நஃ ஸ்வாதுபாகரஸோ ரஸஃ| ஸோऽக்ரே ஸலவணோ, தந்தபீடிதஃ ஶர்கராஸமஃ||௪௩||

ஸ௦-இக்ஷோ ரஸஃ ஸரத்வாதிகுணயுக்தஃ| ததா, கபமூத்ரகத்| ஸரஃ-ஶகத்பேதீதி கத்யதே| ததா, (ஹ. ஸூ. அ. ௬|௮௪)- "குர்வீ ஸரா து பாலக்யா" இத்யுக்த்வாநந்தரமுக்தவாந்-"பாலக்யாவத்ஸ்மதஶ்சஞ்சுஃ ஸ து ஸங்க்ரஹணாத்மகஃ|" இதி சஞ்சுஶாகஸ்ய ஸங்க்ரஹணேந குணேந ஸரத்வஂ பாதிதமிதி| அத்ர ஸ்நிக்தபஂஹணவஷ்யமதுராதிகுணேந யுக்தஂ ச த்ரவ்யஂ ப்ராயஃ பவநஹந்த தஷ்டம்| அதோऽஸ்யாபீக்ஷுரஸஸ்ய மாருதஜித்த்வஂ வேத்யம்| க்ரந்தகதா து ஸ்பஷ்டஂ கத்வா நோக்தம்| புக்தே ஹி ஸமீரணகத்த்வமஸ்ய தஷ்டம்| ததா ச ஸங்க்ரஹே (ஸூ.அ.௬)-"வஷ்யஃ ஶீதஃ பவநஜித்புக்தே வாதப்ரகோபநஃ|" இதி| கரநாதேऽப்யுக்தம்-"மாருதாऽऽத்மாநஜநநஶ்சக்ஷுஷ்யோ பஂஹணோ ரஸஃ|" இதி| ஸ௦-ஸ ச-ரஸஃ, அக்ரே-இக்ஷுப்ராந்தே ஜாதஃ, ஸலவணஃ-ஈஷல்லவணஃ| ஸுஶ்ருதே சோக்தம் (ஸூ.அ.௪௫|௧௫௬)-"அதீவ மதுரோ மூலே, மத்யே மதுர ஏவ ச| அக்ரே த்வக்ஷிஷு விஜ்ஞேய இக்ஷூணாஂ லவணோ ரஸஃ||" இதி| பாஷாணாதிஸங்க்ஷுண்ணஸ்யேக்ஷோஃ ஸத்ய ஏவ யோ ரஸ உத்பத்யதே, தஸ்யைதே யதோக்தா குணா வேத்யாஃ, நாந்யதா பீடிதஸ்யேக்ஷுரஸஸ்ய| யந்த்ரதந்தாதிபீடிதஸ்யாந்யதா ஶாஸ்த்ரகதா குணோ நிர்திஶ்யதே| தந்தபீடிதோ யஃ, ஸ ஶர்கராஸம இதி|

Adhikarana yAntrikekShurasaguNAH (44-45) · Śloka 45

யாந்த்ரிகஸ்த்வந்யகுண ஏவேத்யாஹ மூலாக்ரஜந்துஜக்தாதிபீடநாந்மலஸங்கராத்| கிஞ்சித்காலஂ விதத்யா ச விகதிஂ யாதி யாந்த்ரிகஃ||௪௪|| விதாஹீ குருவிஷ்டம்பீ தேநாஸௌ| |௪௫|

ஸ௦-மூலஂ சாக்ரஂ ச ஜந்துஜக்தாதயஶ்ச மூலாக்ரஜந்துஜக்தாதயஃ, தேஷாஂ ததாவிதாநாமிக்ஷூணாஂ பீடநஂ, தஸ்மாந்மூலாக்ரஜந்துஜக்தாதிபீடநாத்| ததா, மலஸங்கராத்-மலமிஶ்ரணாத்| ததா, கிஞ்சித்காலஂ விதத்யா ச-யாந்த்ரிகே ரஸே ஸ்வல்பகாலஂ விததிஃ-விலம்பஶ்ச தஷ்டஃ| ததேதைஃ காரணைர்யாந்த்ரிகோ ரஸோ விகதிஂ யாதி-ஸ்வபாவாந்யதாத்வஂ ப்ராப்நோதி| ததா-குருரதிகஂ குருஃ ஸம்பத்யதே, அவிதாஹி விதாஹி, அவிஷ்டம்பீ விஷ்டம்பீ, இத்யேவஂவிதாऽஸ்ய விகதிஃ| யாந்த்ரிகஸ்ய ச ரஸஸ்ய பாஹுல்யேந லோகே மூலாதிஸஹிதஸ்ய பீடநாத்காலவிலம்போபலப்தேஶ்ச க்ரந்தகதேவஂ ஸமவோசத்| அத ஏவ ஹேதுநிர்தேஶோऽத்ர கதஃ, ஹேத்வபாவாத்கார்யாபாவப்ரதிபாதநாய| தேந யதாऽதிநிபுணதீபிர்மூலாதிரஹிதஃ பீட்யதே, காலவிலம்பிதஂ ச நோபயுஜ்யதே, ததா விகதிஂ ந யாத்யேவேர்தஃ|விதாஹீத்யாதி| யதோ விகதிஂ யாதி, தேந-ஹேதுநா, அஸௌ யாந்த்ரிகோ, விதாஹ்யாதிகுணஃ ஸம்பத்யதே| விதாஹீ-ஜடராக்நிஸஂயோகாத்யஃ பாகஂ கச்சந்மத்யமாயாமேவாவஸ்தாயாஂ விதஹ்யமாநஃ பித்தஂ குர்வஂஶ்சிரகாலமவதிஷ்டதே, ந த்ராகேவ ஜராஂ யாதி குருத்வாததவா வஸ்துஸ்வபாவாத், ஸ விதாஹகுணயுக்தோ பாவோ பண்யதே| தஸ்மாத் குருஸ்வாபாவ்யாத்விதாஹீ கதிதஃ| ததா சோக்தஂ தாந்வந்தரே-"ஶாலிபிஷ்டமயஂ ஸர்வஂ குருபாவாத்விதஹ்யதே|" இதி|

Adhikarana pauNDrikekShuguNAH vAMshikekShuguNAH (45) · Śloka 45

தத்ர பௌண்ட்ரகஃ| ஶைத்யப்ரஸாதமாதுர்யைர்வரஸ்தமநு வாஂஶிகஃ||௪௫||

ஸ௦-தத்ர-தேஷு இக்ஷுரஸேஷு மத்யே, பௌண்ட்ரகோ ரஸோ வரஃ-ஸர்வேக்ஷுரஸேப்யஃ ஶ்ரேஷ்டஃ| கதம் ? ஶைத்யாதிபிர்ஹேதுபூதைஃ| ஶீதஸ்ய பாவஃ-ஶைத்யம்| "குணவசந" இத்யாதிநா ஷ்யஞ்| ப்ரஸாதஃ-ப்ரஸந்நத்வம்| மாதுர்யஂ-ஸ்வாதுதா| தமநு வாஂஶிகஃ-ஹீநார்தேऽநுஶப்தஸ்ய "கர்மப்ரவசநீயயுக்த" இதி த்விதீயா, ஶைத்யாதிபிஃ பௌண்ட்ரகாத்தீநோ வாஂஶிக இத்யர்தஃ|

Adhikarana shataparvakAdInAM guNAH (46) · Śloka 46

ஶதபர்வககாந்தாரநைபாலாத்யாஸ்ததஃ க்ரமாத்| ஸக்ஷாராஃ ஸகஷாயாஶ்ச ஸோஷ்ணாஃ கிஞ்சித்விதாஹிநஃ||௪௬||

ஸ௦-ஶதபர்வகாதயஃ, ததஃ-வாஂஶிகாத், க்ரமாத்-உத்தரோத்தரஂ, ஶைத்யாதிபிர்ஹீநாஃ| தே ச ஶதபர்வகாதய ஈஷத்க்ஷாரத்வேந யுக்தா ஈஷத்கஷாயரஸா ஈஷதுஷ்ணாஃ கிஞ்சித்விதாஹிநஶ்ச|

Adhikarana phANitaguNAH (47) · Śloka 47

பாணிதஂ குர்வபிஷ்யந்தி சயகந்மூத்ரஶோதநம்| |௪௭|

ஸ௦-பாணிதஂ-க்ஷுத்ரகுடீபூத இக்ஷுரஸஃ, குரு-அதிஶயேநேத்யர்தாத்வேத்யம், குருத்வமாத்ரஸ்யேக்ஷுரஸேऽப்யுக்தத்வாத்| அபிஷ்யந்தி| ததா, சயகத்-த்ரிதோஷகரம்| மூத்ரஶோதநஂ-மூத்ரமதிவாஹயதி| தந்த்ராந்தரே சோக்தம்-"ரூக்ஷஂ மதூகபுஷ்போத்தஂ பாணிதஂ வாதபித்தகத்| கபக்நஂ மதுரஂ பாகே கஷாயஂ பஸ்திதூஷணம்||" இதி|

Adhikarana dhautaguDaguNAH adhautaguDaguNAH (47-48) · Śloka 48

நாதிஶ்லேஷ்மகரோ தௌதஃ ஸஷ்டமூத்ரஶகத்குடஃ||௪௭|| ப்ரபூதகமிமஜ்ஜாஸட்மேதோமாஂஸகபோऽபரஃ| |௪௮|

ஸ௦-குடோ தௌதஃ-ஸஂஸ்காரவஶாந்நிர்மலோ, நாதிஶ்லேஷ்மகரஃ-கிஞ்சித்கபகர இத்யர்தஃ| மூத்ரஂ ச ஶகச்ச மூத்ரஶகத், ஸஷ்டஂ-பஹிஃ க்ஷிப்தஂ, மூத்ரஶகத்யேந ஸ ஏவம்| ப்ரபூத இதி| அபர இதி தௌதாத்-விஶுத்தாதந்யஃ, ஸமல இதி யாவத்| ப்ரபூதாஃ கமிமஜ்ஜாஸட்மேதோமாஂஸகபா யஸ்ய ஸ ஏவம்| காரணே கார்யோபசாராத்குடோऽப்யேவமுக்தஃ| யதா-ஆநூபோதகஂ பாதரோக இதி| ப்ரபூதகம்யாதீந் கரோதீத்யர்தஃ|

Adhikarana purANaguDaguNAH navaguDaguNAH (48) · Śloka 48

| ஹத்யஃ புராணஃ பத்யஶ்ச, நவஃ ஶ்லேஷ்மாக்நிஸாதகத்||௪௮||

ஸ௦-குட இத்யநுவர்ததே| புராணோ குடோ ஹதயாய ஹிதஃ| ததா, பத்யஃ-அந்தர்மத்யபஹிர்மார்காய ஹிதஃ| நவோ குடஃ ஶ்லேஷ்மாணமக்நிஸாதஂ ச கரோதி|

Adhikarana matsyaNDikAdiguNAH (49) · Śloka 49

வஷ்யாஃ க்ஷீணக்ஷதஹிதா ரக்தபித்தாநிலாபஹாஃ| மத்ஸ்யண்டிகாகண்டஸிதாஃ க்ரமேண குணவத்தமாஃ||௪௯||

ஸ௦-மத்ஸ்யண்டிகாதயஸ்த்ரயோ வஷ்யாஃ| ததா, க்ஷீணக்ஷதஹிதா ரக்தபித்தாநிலாபஹாஶ்ச| ததா, க்ரமேண குணவத்தமாஃ-தௌதகுடாதபி மத்ஸ்யண்டிகா குணகாரீ நிர்மலதரத்வாத், ததோऽபி கண்டோ குணவத்தரஃ, கண்டாதபி ஶர்கரா குணவத்தமா நிர்மலதமத்வாத், குணவத்தமேதி குணவதீஶப்தஸ்ய தமப்ப்ரத்யயே புஂவத்பாவோऽத்ர பக்ஷே ச வக்தவ்ய இதி புஂவத்பாவஃ|

Adhikarana yavAsasharkarAguNAH (50) · Śloka 50

தத்குணா திக்தமதுரா கஷாயா யாஸஶர்கரா| |௫௦|

ஸ௦-தத்குணேதி ஶர்கராஸமா| யாஸஶர்கரா-யவாஸஶர்கரேதி யா லோகே ப்ரஸித்தா, திக்தமதுரகஷாயரஸா ச| கேசித்த்வாசக்ஷதே-துராலபாரஸேந ஸா க்ரியத இதி|

Adhikarana sarvasharkarAguNAH (50) · Śloka 50

| தாஹதட்ச்சர்திமூர்ச்சாஸக்பித்தக்ந்யஃ ஸர்வஶர்கராஃ||௫௦||

ஸ௦-ஸர்வஶர்கரா இத்யேதாஶ்சாந்யாஶ்ச தாஹாதிநாஶநாஃ| க்ரந்தாந்தரே சோக்தம் (ஸுஶ்ருதே ஸூ.அ. ௪௫|௧௬௩)- "யதா யதாऽऽஸாஂ வைமல்யஂ மதுரத்வஂ ததா ததா| ஸ்நேஹலாகவஶைத்யாதி ஸாரத்வஂ ச ததா ததா||" இதி|

Adhikarana sharkarAPANitayorvarAvaratve (51) · Śloka 51

அதுநா வராவரத்வஂ நிர்தாரயதி ஶர்கரேக்ஷுவிகாராணாஂ பாணிதஂ ச வராவரே| |௫௧|

ஸ௦-இக்ஷுவிகாராணாஂ மத்யே ஶர்கரா பாணிதஂ ச க்ரமேண வராவரே பவதஃ| ஶர்கரா ஶ்ரேஷ்டா, பாணிதமஶ்ரேஷ்டம்|

Adhikarana madhuguNAH madhusharkarAguNAH (51-53) · Śloka 53

ஶர்கராயோநிப்ரஸங்கேந மதுநோऽபி குணாநாஹ | சக்ஷுஷ்யஂ சேதி தட்ஶ்லேஷ்மவிஷஹித்மாஸ்ரபித்தநுத்||௫௧|| மேஹகுஷ்டகமிச்சர்திஶ்வாஸகாஸாதிஸாரஜித்| வ்ரணஶோதநஸந்தாநரோபணஂ வாதலஂ மது||௫௨|| ரூக்ஷஂ கஷாயமதுரஂ, தத்துல்யா மதுஶர்கரா| |௫௩|

ஸ௦-மது சக்ஷுஷே ஹிதம்| ததா, சேதி-உபயதாऽऽஶ்சோதநவ்ரணலேபாதாவுபயுக்தம், ததாऽப்யவஹாரவிஷயேऽபி| தைக்ஷ்ண்யாத்யோ தேஹே பிண்டிதாந் பாவாந் சிநத்தி-விபஜதி, ஸ சேதீதி கத்யதே| ததா, தடாதிநுத் மேஹாதிஜிதிதி ச ப்ராயேணாப்யவஹாரவிஷய ஏவ| வ்ரணாநாஂ ஶோதநஂ ஸந்தாநஂ ரோபணஂ ச| ஶோதநஂ-யத் பூயபைச்சில்யாதிப்ரேரகம்| ஸந்தாநஂ-யத் த்வௌ வ்ரணௌ சைகீகரோதி| ரோபணஂ-ஸுப்ரஸித்தம்| ஏதச்ச கார்யஂ பாஹ்யவிஷயமேவாஸ்ய வேத்யம்| ததா, வாதலமேதச்சாஸ்ய பாஹ்யோபயோகேநாப்யந்தரோபயோகேந ச, அந்தே வ்யஸ்தஶ்ருதத்வாத்| "சக்ஷுஷ்யஂ சேதி" இத்யாதிநாऽஸ்ய மதுநஃ கர்மநிர்தேஶஃ| "ரூக்ஷஂ கஷாயமதுரஂ" இத்யநேநாஸ்ய ஸ்வரூபநிர்தேஶஃ| லாகவாச்சாத்ர க்ரந்தகாரேணைதத்பேதாதி நோக்தம்| ததா ஹ்யயமேவ தந்த்ரகாரஃ ஸங்க்ரஹே (ஸூ.அ.௬) மதுநோ பேதாநாக்யத்| யதா-"ப்ராமரஂ பௌத்திகஂ க்ஷௌத்ரஂ மாக்ஷிகஂ ச யதோத்தரம்| [தத்ர ஸ்யாத்ப்ராமரஂ ஶுக்லஂ கதவர்ணஂ து பௌத்திகம்|| க்ஷௌத்ரஂ து கபிலஂ ப்ரோக்தஂ தைலாபஂ மாக்ஷிகஂ ஸ்மதம்| ப்ராமரஂ தர்பணஂ ஸ்வாது, த்ரிதோஷஂ பௌத்திகஂ விதுஃ|| வரஂ ச குர்வபிஷ்யந்தி க்ஷௌத்ரஂ ரூக்ஷஂ மநாக்குரு| மாக்ஷிகஂ லக்வபவநஂ மதுரஂ ஶஸ்யதே வ்ரணே|| கரீயஃ ஸ்வாத்வபிஷ்யந்தி நவஂ, ஜீர்ணமதோऽந்யதா| மண்டஃ புராணோ மதுரஸ்தீக்ஷ்ணோ ரூக்ஷோ லகுஸ்தநுஃ||"] இதி| ததா ஸங்க்ரஹே கடுபாகித்வகுருத்வஶைத்யவிஷாந்வயத்வவிருத்தோபக்ரமத்வயோகவாஹித்வாதீந் குணாநவோசத்| யோகவாஹித்வே ச விவதந்தே பஹுவிதஃ| தத்ர கேசிதேவஂ ஸமகிரந்த,-யத்ரவ்யஂ த்ரவ்யாந்தரேண ஸஂயுஜ்யாத்மீயஂ ஸ்வபாவஂ ஹித்வா ஸஂயுக்தத்ரவ்யஸ்வபாவமேவாநுவர்ததே, தத்யோகவாஹீதி| ந சைதத்யுக்தம்| யதோ யத்யேவஂ யோகவாஹிதா நிஶ்சீயதே ததாநீஂ யோகவாஹித்ரவ்யோபயோகோ நிரர்தகஃ ஸ்யாத்| ததா ஹி-யோகவாஹித்ரவ்யமந்தரேணாபி யத்ஸ்வபாவஂ த்ரவ்யஂ ப்ராகாஸீத் தத்ஸ்வபாவமேவ யோகவாஹித்ரவ்யயுக்தமபி| தஸ்மாதஸதேதத்யோகவாவாஹிலக்ஷணமிதி| கேசித்த்வேவஂ ப்ரதிஜாநதே,-யத்ரவ்யஂ த்ரவ்யாந்தரேண யுக்தஂ ஸத் தஸ்ய த்ரவ்யஸ்ய ஶக்த்யுத்கர்ஷமுத்பாதயதி, தத்யோகவாஹீதி| ததப்யஸம்யக்| யஸ்மாதேவமப்யுபகம்யமாநே பஹூநி த்ரவ்யாணி யோகவாஹீநி ஸ்யுஃ| ததா ச மத்வாதேரபி த்ரவ்யஸ்ய கிஞ்சித்ரவ்யஂ ஸமாநகுணஂ ஶக்த்யுத்கர்ஷஂ குர்வதேவ தஷ்டம்| தத்கதஂ மத்வாதேரேவ யோகவாஹித்வமுச்யதே நாபரஸ்யேதி| ததேததபி லக்ஷணமஸச்ச்ருதத்வாதலக்ஷணம்| அபரே த்வேவமாஹுஃ,-யத்ரவ்யஂ த்ரவ்யாந்தரேணாநநுகுணேநாபி யுக்தஂ ஸத்தத்குணாநநுவர்ததே ஸ்வஂ ச கார்யஂ ததவிருத்தஂ கிஞ்சித்கரோதி, தத்யோகவாஹி த்ரவ்யஂ பத்யவத்| யதா பத்யஃ ஸ்வாமிகார்யமத்யஜந் ஸ்வகார்யமபி ஶரீரயாத்ராதிகஂ ஸ்வாம்யவிருத்தஂ கரோதி, ததைவ மது மதநபலஸஂயுக்தஂ வமநகார்யஂ கரோதி, ந து வமநநிவாரணஂ மதுகார்யம்| ஏவஂ மது ஹரீதகீஸஂயோகாத்விரேசநகார்யமேவ கரோதி, ந மதுகார்யஂ ஸ்தம்பநரூபமிதி| யே த்வத்ரைவஂ ப்ரதிபந்நாஃ,-மதநபலாதேஃ ஶக்த்யுக்தர்ஷஸ்ததாவிதோऽஸ்தி யேந மதுஸம்பந்திகார்யமவதூய, ஸ்வஂ கார்யஂ கரோதீதி, தே சைவஂ சோதயந்தோ பவந்தீதி வசநீயாஃ| யதஃ ஸ்தம்பநத்ரவ்யேணாந்யேந யேந கேநசித்ஸஂயுக்தஸ்ய ஸுதாக்ஷீரஸ்யாபி ஶக்திஃ கிஞ்சிதபஹீயமாநா தஷ்டா, மதுநா து ஸ்தம்பநஸ்வபாவேநாப்யஸ்ய நாபஹீயதே மநாகபி| அதோ மத்வாதேரேவ யோகவாஹித்வஂ நாந்யஸ்ய| அபி சாந்யதா யோகவாஹி த்ரவ்யஂ த்ரிவதாதிமதநபலேந யுக்தஂ ஸத்விரேசநஂ வமநஂ சோபயகார்யஂ குர்வத்தஷ்டம், ந கேவலஂ வமநமேவ விரேசநமேவ வா| தஸ்மாந்மத்வாதேரேவ யோகவாஹித்வமிதி ஸ்திதமேதத்| தத்துல்யேதி மதுஸமா குணைர்மதுஶர்கரா|

Adhikarana uShNamadhuguNAH (53) · Śloka 53

| உஷ்ணமுஷ்ணார்துமுஷ்ணே ச யுக்தஂ சோஷ்ணைர்நிஹந்தி தத்||௫௩||

ஸ௦-தத்-மது, உஷ்ணமுபயுக்தஂ ஸந்நிஹந்தி-மாரயதி| ததா, உஷ்ணார்தஂ-ப்ரதப்தஂ புருஷஂ நிஹந்தி| உஷ்ணே ச காலே தேஶே சோபயுக்தஂ ததா, உஷ்ணைராஹாராதிபிஶ்ச யுக்தஂ ஸந்நிஹந்தி|

Adhikarana uShNamadhuna upayogaH (54-3) · Śloka 3

ப்ரச்சர்தநே நிரூஹே ச மதூஷ்ணஂ ந நிவார்யதே| அலப்தபாகமாஶ்வேவ தயோர்யஸ்மாந்நிவர்ததே||௫௪|| இதீக்ஷுவர்கஃ||௩||

ஸ௦-தச்ச மது ப்ரச்சர்தநே-வமநே, ததா நிரூஹே ச உஷ்ணஂ ந நிவார்யதே-ந நிஷித்யதே| யஸ்மாத்காரணாத், தயோஃ-வமிநிரூஹயோஃ, அலப்தபாகஂ-அபக்வமேவாஶு நிவர்ததே-புநராகச்சதி| இதீக்ஷுவர்கஃ|

Adhikarana tailavargaH tailaguNAH tailasya bRuMhaNAdikaratvam (55-56) · Śloka 56

ஸர்பிஷோऽநந்தரஂ ஸ்நேஹஸாமாந்யாத்தைலவர்கே வக்தவ்யே குடஸ்ய ஸமாநரஸவீர்யவிபாககர்மத்வாத் ப்ராயேண சாஹாரத்ரவ்யேஷு பக்ஷ்யபோஜ்யேஷ்வஸ்யைவ தைலேப்யஃ ஸுதராஂ போஜநோபயோகித்வாதீக்ஷுவர்கோऽந்தரா நிர்திஷ்டஃ| பூரிபோஜநோபயோகிதயா ச மத்யாத்ப்ராக் தைலவர்கோ வக்தவ்ய இத்யாஹ அத தைலவர்கஃ| தைலஂ ஸ்வயோநிவத்தத்ர முக்யஂ தீக்ஷ்ணஂ வ்யவாயி ச| த்வக்தோஷகதசக்ஷுஷ்யஂ ஸூக்ஷ்மோஷ்ணஂ கபகந்ந ச||௫௫|| கஶாநாஂ பஂஹணாயாலஂ ஸ்தூலாநாஂ கர்ஶநாய ச| பத்தவிட்கஂ கமிக்நஂ ச ஸஂஸ்காராத்ஸர்வரோகஜித்||௫௬||

ஸ௦-ஸர்வஂ தைலஂ ஸ்வகாரணஸமகுணஂ பவதி| யதோ யதபிநிர்வத்தஂ தத்ஸ்வரூபமேவ ததித்யர்தஃ| தத்ர-தைலேஷு மத்யே, முக்யஂ-திலோத்பவஂ, யத்தைலஂ தத்தீக்ஷ்ணஂ-மந்தவிபரீதம்| ததா, வ்யவாயி-வ்யாப்திஶீலம், யத்தேஹஂ வ்யாப்ய பாகஂ யாதி| ததா, த்வக்தோஷகத்-பாநாப்யாஸேந த்வசஂ தூஷயதி| அசக்ஷுஷ்யஂ-சக்ஷுஷே ஹிதஂ ந பவதி| ஸூக்ஷ்மஂ-ஸூக்ஷ்மஸ்ரோதோகாமி| உஷ்ணஂ-உஷ்ணவீர்யம்| ஸ்வயோநிவதித்யதிதேஶாத்கபகத்த்வஂ ப்ராப்தமித்யாஹ-கபகந்ந ச,-கபஂ ந கரோதி| ஸங்க்ரஹேऽப்யுக்தம் (ஸூ.அ.௭)-"மேத்யஸ்திலஃ ஸ்பர்ஶஶீதோ, மேத்யஂ தைலஂ, கலோ ஹிம:| தஸ்யைவ ஶ்லேஷ்மகர்தத்வஂ, ந தைலஸ்ய கலஸ்ய வா||" இதி| பாநகஸ்த்வாயுர்வேதாவதாரேऽதிஜகே-"விபாகே கடுகஂ தைலஂ வாதக்நஂ கபபித்தகத்|" இதி| நநு ச, தைலமிதி கதமஸ்ய முக்யஂ நாம ? யதோ யதா திலஸ்ய விகாரஃ ஸ்நேஹஸ்தைலமித்யுச்யதே, ததைரண்டாதீநாமபி யோ விகாரஃ ஸ்நேஹஃ ஸோऽபி தைலமித்யுச்யதே| முநரப்யாஹ (ச.வி.அ. ௮|௨௧)- "அதைலமபி தைலமேவ கத்வோபதேக்ஷ்யதே, தைலப்ராதாந்யாத்|" ஸ்நேஹப்ராதாந்யாதிதி யாவத்| ஸாமாநாதிகரண்யப்ரயோகோऽத ஏவோபபந்நஃ| யதா-கௌஸும்பஂ தைலமைரண்டஂ தைலமிதி| அத்ரோச்யதே| திலஸ்யேதஂ வஸ்து தைலமித்யந்வர்ததா திலோத்பவஸ்யைவ தைலஸ்ய ஸம்பவதி, ந கௌஸும்பாதீநாம்| அபி ச, கௌஸும்பஂ தைலமித்யாதௌ தைலஶப்தஃ காண்டாதிவ்யவச்சேதபரஃ ஸம்பாவ்யதே| யதா-கௌஸும்பஂ தைலஂ, ந பத்ரஂ காண்டஂ வேதி| இதஂ தைலஂ தைலமித்யத்ர து ஸாமாநாதிகரண்யேந யதி தைலஶப்தோ நிர்திஶ்யதே ததஃ பூர்வஸ்மாத்தைலஶப்தாத்ஸ்நேஹாபிதாயிநோऽதிகமர்தாந்தரஂ ந வக்தி| நநு, அத்ராபி தைலஶப்தஃ கஸ்மாத்காண்டாதிவ்யவச்சேதபரோ ந பவதி ? இதி சேத் ப்ரூமஃ| ரூடிரூபத்வாத்தைலஶப்தஸ்ய| ஸ்நேஹவிஷய ஏவ தைலஶப்தோ ரூடஃ, ந காண்டபத்ராதிவிஷயே| திலஸ்ய ஹி காண்டஂ பத்ரஂ வா ந தைலமித்யுச்யதே, கிஂ தர்ஹி ? திலபத்ரஂ திலகாண்டமிதி| அத ஏவ தைலஶப்தோச்சாரணஸ்ய ஸமநந்தரஂ ஸ்நேஹவிஷயைவ தீர்ஜாயதே, ந பத்ரகாண்டாதிவிஷயா| தஸ்மாதஸ்யைவைதந்முக்யஂ நாமேதி யுக்தமுக்தம்| ஸஂஸ்காராநுவர்தித்வேந ஸர்வரோகஜித்த்வாச்சாஸ்ய முக்யத்வம்| ததா சோக்தம்-"ஸஂஸ்காராத்ஸர்வரோகஜித்" இதி| குஸும்பாதீநாஂ திலஶப்தஸ்ய ச ஸ்நேஹநார்தவாச்யே விகாரே ஸ்நேஹே தைலச்ப்ரத்யயே ஸதி குஸும்பதைலமேரண்டதைலஂ திலதைலமிதி ரூபஂ பவதி| கஶாநாஂ புஂஸாஂ பஂஹணாய-பஹத்த்வாய, அலஂ-பர்யாப்தம்| ஸ்தூலாநாஂ ச கர்ஶநாயாலம்| நநு, கதமேகஸ்மாத்வஸ்துநோ விருத்தஂ கார்யத்வயஂ கர்ஶநத்வபஂஹணத்வரூபஂ ஸ்யாதிதி ? ப்ரூம:| கஶாநாஂ தாத்வத்ஸ்ரோதாஂஸி ஸங்கோசமாயாந்தி| ஸங்குசிதஸ்ரோதஸாஂ ச நராணாஂ தைலமந்தரேணாந்யாநி த்ரவ்யாணி பஂஹணகுணயுக்தாந்யபி ந ததா ப்ரவேஷ்டுஂ ஸமர்தாநி பவந்தி| தைலஂ புநஃ ஸங்குசிதாநி ஸ்ரோதாஂஸி தீக்ஷ்ணாதிபிர்குணைர்ஜடித்யேவ ப்ரவிஶ்ய ஶோதயதி| ஸ்ரோதஃஶுத்த்யா ச ஶரீரபுஷ்டிஃ| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஹ. சி. அ. ௮|௪௩)- " ஸ்ரோதஃஸு தக்ரஶுத்தேஷு ரஸோ தாதூநுபைதி யஃ| தேந துஷ்டிர்பலஂ வர்ணஃ பரஂ புஷ்டிஶ்ச ஜாயதே||" இதி| தஸ்மாத்கஶாநாஂ பஂஹணாயாலமித்யுபபந்நம்| ததா, ஸ்தூலாநாஂ ஸூக்ஷ்மஸ்ரோதோகாமித்வாத்ஸர்வஸ்ரோதஃஸு தைலஂ ப்ரவிஶ்ய தீக்ஷ்ணோஷ்ணாதிகுணயோகாந்மேதஃ க்ஷபயதி| தத்க்ஷபணாச்ச கர்ஶநஂ ஸம்பத்யதே, இதி ஸ்தூலாநாஂ கர்ஶநாய சேத்யப்யுபபந்நம்| ஸ்நேஹாதிகுணயோகாத்தைலஸ்ய பஂஹணத்வகர்ஶநத்வே ஸித்தே ஸதி 'கஶாநாஂ பஂஹணாயாலஂ ஸ்தூலாநாஂ கர்ஶநாய ச|' இத்யுக்தஂ ஜ்ஞாபநார்தம்| யதித்தஂபூதஂ தீக்ஷ்ணாதிகுணயுக்தமந்யதபி, தத் கஶாநாஂ பஂஹணாயாலஂ ஸ்தூலாநாஂ கர்ஶநாய சேதி| பத்தேத்யாதி| பத்தா விட் யேந தத்பத்தவிட்கம்| கப்ஸமாஸாந்தஃ| க்ரதிதபுரீஷமித்யர்தஃ| ததா, கமிக்நம்| ஸஂஸ்காராதித்யாதி| விஶிஷ்டத்ரவ்யகதஂ ஸஂஸ்காரமாஶ்ரித்யாஶேஷரோகஜித்|

Adhikarana eraNDatailaguNAH raktairaNDatailaguNAH (57-58) · Śloka 58

ஸத்திக்தோஷணமைரண்டஂ தைலஂ ஸ்வாது ஸரஂ குரு| வர்த்மகுல்மாநிலகபாநுதரஂ விஷமஜ்வரம்||௫௭|| ருக்ஶோபௌ ச கடீகுஹ்யகோஷ்டபஷ்டாஶ்ரயௌ ஜயேத்| தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ பிச்சிலஂ விஸ்ரஂ, ரக்தைரண்டோத்பவஂ த்வதி||௫௮||

ஸ௦-ஏரண்டதைலமீஷத்திக்தகடுகஂ பவதி| ததா, ஸ்வாது-மதுரம்| ததா, ஸரஂ குரு ச| வர்த்மேத்யாதி| வர்த்மாதீந் ஜயேத்| கடீகுஹ்யகோஷ்டபஷ்டஸ்திதௌ ருக்ஶோபௌ ஜயேத்| தச்ச தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ பிச்சிலஂ விஸ்ரஂ ச பவதி| லோஹிதைரண்டதைலஂ த்வதிஶயேந தீக்ஷ்ணாதிகுணயுக்தம்|

Adhikarana sArShApatailaguNAH (59) · Śloka 59

கடூஷ்ணஂ ஸார்ஷபஂ தீக்ஷ்ணஂ கபஶுக்ராநிலாபஹம்| லகு பித்தாஸ்ரகத் கோடகுஷ்டார்ஶோவ்ரணஜந்துஜித்||௫௯||

ஸ௦-ஸர்ஷபாணாமிதஂ ஸார்ஷபஂ தைலஂ கடூஷ்ணஂ ச பவதி| ததா, தீக்ஷ்ணஂ கபஶுக்ராநிலாபஹஂ ச| அபபூர்வாத்தந்தேரந்யேஷ்வபி தஶ்யத இதி டஃ| ததா ச, லகு பித்தாஸ்ரஂ ச கரோதி| ததா, கோடாதீந் ஜயதி|

Adhikarana akShatailaguNAH (60) · Śloka 60

ஆக்ஷஂ ஸ்வாது ஹிமஂ கேஶ்யஂ குரு பித்தாநிலாபஹம்| |௬௦|

ஸ௦-அக்ஷாணாஂ-பிபீதகாநாமிதமாக்ஷஂ தைலஂ மதுராதிகுணயுக்தஂ பித்தாநிலஹச்ச|

Adhikarana nimbodBavatailaguNAH (60) · Śloka 60

| நாத்யுஷ்ணஂ நிம்பஜஂ திக்தஂ கமிகுஷ்டகபப்ரணுத்||௬௦||

ஸ௦-நிம்போத்பவஂ தைலமதிஶயேநோஷ்ணஂ ந பவதி| ததா, திக்தம்| ததா, கமிகுஷ்டகபநாஶநமதிஶயேந|

Adhikarana umAkusumBajatailaguNAH (61) · Śloka 61

உமாகுஸும்பஜஂ சோஷ்ணஂ த்வக்தோஷகபபித்தகத்| |௬௧|

ஸ௦- அதஸீஜஂ குஸும்பஜஂ ச தைலமுஷ்ணவீர்யஂ பவதி| ததா த்வக்தோஷகபபித்தாநி கரோதி|

Adhikarana vasAmajjamedoguNAH (61-4) · Śloka 4

ஸ்நேஹப்ரஸங்காதிதமப்யாஹ | வஸா மஜ்ஜா ச வாதக்நௌ பலபித்தகபப்ரதௌ||௬௧|| மாஂஸாநுகஸ்வரூபௌ ச, வித்யாந்மேதோऽபி தாவிவ| |௬௨| இதி தைலவர்கஃ||௪||

ஸ௦- வஸா-தநுரூபேண ஶுத்தமாஂஸஸ்ய ஸ்நேஹஃ| மஜ்ஜா-தாதுஃ| தௌ வாதநாஶநௌ| ததா, மாஂஸாநுகஸ்வரூபௌ-யஸ்ய ப்ராணிநஃ ஸம்பதி மாஂஸஂ தத்ஸதஶரூபௌ| மேதோऽபி தாவிவ-வஸாமஜ்ஜ்ஞோஃ ஸதஶஸ்வரூபஂ வித்யாத்| ஸஂக்ஷேபதயா சாயஂ தைலவர்க இஹோக்தஃ| ததா ச ஸங்க்ரஹேऽதிகமப்யுக்தம் (ஸூ.அ.௬)-"தந்தீமூலகரக்ஷோக்நகரஞ்ஜாரிஷ்டஶிக்ருஜம்| ஸுவர்சலேங்குதீபீலுஶங்கிநீநீபஸம்பவம்|| ஸரலாகுருதேவாஹ்வஶிஂஶபாஸாரஜந்ம ச| துவராருஷ்கரோத்தஂ ச தீக்ஷ்ணஂ கட்வஸ்ரபித்தகத்|| அர்ஶஃகுஷ்டகமிஶ்லேஷ்மஶுக்ரமேதோऽநிலாபஹம்| கரஞ்ஜநிம்பஜே திக்தே நாத்யுஷ்ணே தத்ர நிர்திஶேத்|| கஷாயதிக்தகடுகஂ ஸாரலஂ வ்ரணஶோதநம்| பஶோஷ்ணதீக்ஷ்ணகடுகே துவராருஷ்கரோத்பவே|| விஶேஷாத்கமிகுஷ்டக்நே ததோர்த்வாதோவிரேசநே| அக்ஷாதிமுக்தகாக்ஷோடநாலிகேரமதூகஜம்|| த்ரபுஸைர்வாருகூஷ்மாண்டஶ்லேஷ்மாதகப்ரியாலஜம்| வாதபித்தஹரஂ வஷ்யஂ ஶ்லேஷ்மலஂ குரு ஶீதலம்|| பித்தஶ்லேஷ்மப்ரஶமநஂ ஶ்ரீபர்ணீகிஂஶுகோத்பவம்| திலதைலஂ வரஂ தேஷு கௌஸும்பமவரஂ பரம்|| வஸா மஜ்ஜா ச வாதக்நௌ பலபித்தகபப்ரதௌ| மாஂஸாநுகஸ்வரூபௌ ச வித்யாந்மேதோऽபி தாவிவ|| தௌலூகீ ஶௌகரீ பாகஹஂஸஜா குக்குடோத்பவா| வஸா ஶ்ரேஷ்டா ஸ்வவர்கேஷு கும்பீரமஹிஷோத்பவா|| காகமத்குவஸா தத்வத்காரண்டோத்தா ச நிந்திதா| ஶாகாதமேதஸாஂ சாகஂ ஹாஸ்திநஂ ச வராவரம்||" இதி| இதி தைலவர்கஃ|

Adhikarana madyavargaH sAmAnyamadyaguNAH (62-65) · Śloka 65

தீக்ஷ்ணோஷ்ணஸூக்ஷ்மாதிகுணஸாமாந்யாத்தைலவர்காதநந்தரஂ மத்யவர்க ஆரப்யதேஅத மத்யவர்கஃ| | தீபநஂ ரோசநஂ மத்யஂ தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ துஷ்டிபுஷ்டிதம்||௬௨|| ஸஸ்வாதுதிக்தகடுகமம்லபாகரஸஂ ஸரம்| ஸகஷாயஂ ஸ்வராரோக்யப்ரதிபாவர்ணகல்லகு||௬௩|| நஷ்டநித்ராऽதிநித்ரேப்யோ ஹிதஂ பித்தாஸ்ரதூஷணம்| கஶஸ்தூலஹிதஂ ரூக்ஷஂ ஸூக்ஷ்மஂ ஸ்ரோதோவிஶோதநம்||௬௪|| வாதஶ்லேஷ்மஹரஂ யுக்த்யா பீதஂ விஷவதந்யதா| |௬௫|

ஸ௦-ஸர்வஂ மத்யஂ தீபநாதிகுணயுக்தம்| துஷ்டிஃ-சித்தபரிதோஷஃ, புஷ்டிஃ-ஶரீரபோஷஃ, தே ததாதி-ஜநயதி, யத்தத்துஷ்டிபுஷ்டிதம்| ஆதோऽநுபஸர்கே கஃ| ததா ஈஷந்மதுரதிக்தகடுகம்| ததா, அம்லௌ பாகரஸௌ யஸ்ய ததேவம்| ததா, ஸரம்| ததா ஸகஷாயம்| ததா, ஸ்வரஶ்சாரோக்யஂ ச ப்ரதிபா ச வர்ணஶ்ச தாந் கரோதி| நநு, ஸர்வாண்யேவ த்ரவ்யாண்யாரோக்யார்தமுபதிஶ்யந்தே| தஸ்மாதாரோக்யகத்வஂ ஸர்வேஷாமேவ த்ரவ்யாணாஂ ப்ராப்தம்| கிமிதி மத்யஸ்யைவாரோக்யகத்த்வமுச்யதே ? யுக்தமாஹ பவாந்| கிந்த்வதிஶயக்யாபநார்தமேதத்| மத்யமதிஶயேநாரோக்யகதித்யர்தஃ| ததா, லகு| ததா, நஷ்டநித்ரேப்யோ நரேப்யோऽதிநித்ரேப்யஶ்ச ஹிதம்| ஸர்வமேவ மத்யஂ ப்ரபாவாதிதி கேசித்| அந்யே த்வேவஂ மந்யந்தே, யதா-ஸுராதி யந்மத்யஂ ஶ்லேஷ்மாதிவர்தநஂ, தந்நஷ்டநித்ரேப்யோ ஹிதம்| யச்ச மாதவாதி மத்யஂ ஶ்லேஷ்மாதிஹந்த, தச்சாதிநித்ரேப்யோ ஹிதமிதி| ததா, பித்தாஸ்ரதூஷணம்| ததா, கஶேப்யஃ ஸ்தூலேப்யஶ்ச ஹிதம், இதி ஸாமாந்யேऽபி நிர்தேஶேऽத்ராயஂ விஶேஷோ போத்யஃ,-கிஞ்சிந்மத்யஂ கஶாய ஹிதஂ கிஞ்சித்ஸ்தூலாயேதி| அதவா, தைலோக்தந்யாயேந கஶஸ்தூலஹிதத்வஂ போத்யம்| ததா, ரூக்ஷஂ| ததா, ஸூக்ஷ்மஂ-ஸ்ரோதோகாமி| ததா, ஸ்ரோதோ விஶோதயதி| ததா, வாத ஶ்லேஷ்மஹரம்| யுக்த்யா பீதஂ ஸதேவஂகுணஂ மத்யஂ பவதி| யுக்திஸ்து-மதாத்யயநிதாநே சிகித்ஸிதே ச வக்ஷ்யமாணா| அந்யதா-அயுக்த்யா பீதஂ ஸத், விஷதுல்யஂ பவதி|

Adhikarana navajIrNamadyaguNAH (65) · Śloka 65

| குரு தத்தோஷஜநநஂ நவஂ, ஜீர்ணமதோऽந்யதா||௬௫||

ஸ௦-நவஂ-கிஞ்சித்காலாதிக்ராந்தம், தத்-மத்யஂ, குரு த்ரிதோஷகரஂ ச பவதி| நவஂ-அநதீதஸஂவத்ஸரமித்யேகே| ஜீர்ணஂ-புராணஂ பஹுகாலாதிக்ராந்தம்| அதஃ-நவாத், அந்யதா-லகு தோஷஹரஂ சேத்யர்தஃ|

Adhikarana uShNopacAreNa madyapAnaniShedhaH (66) · Śloka 66

பேயஂ நோஷ்ணோபசாரேண ந விரிக்தக்ஷுதாதுரைஃ| நாத்யர்ததீக்ஷ்ணமத்வல்பஸம்பாரஂ கலுஷஂ ந ச||௬௬||

ஸ௦-தச்ச மத்யமுஷ்ணோபசாரேண ந பேயம்| உஷ்ணோ-விஹாராஹாராதிக உபசாரோ யஸ்ய ஸ ஏவம், தேந| ந விரிக்தேத்யாதி| கதவிரேசநேந ந பேயம், தோஷாஸாம்யாதிதி பாவஃ| ததா, க்ஷுதார்தேந ந பேயம்| ததா, அதிதீக்ஷ்ணமதிமது ச மத்யஂ ந பேயம்| அல்பஸம்பாரமிதி| யத்யாவதா ஸம்பாரேண லோகப்ரஸித்தேந ஸந்தீயதே ஸுராதி, தத்ர ததபேக்ஷயா சால்பஸம்பாரஂ ந பேயம்| ததா, கலுஷஂ-அஸ்வச்சஂ பாஂஸுஶர்கராதிபிர்யுக்தஂ, ச ந பேயம்|

Adhikarana surAguNAH (67) · Śloka 67

குல்மோதரார்ஶோக்ரஹணீஶோஷஹத் ஸ்நேஹநீ குருஃ| ஸுராऽநிலக்நீ மேதோऽஸக்ஸ்தந்யமூத்ரகபாவஹா||௬௭||

ஸ௦--ஸுரா குல்மாதிஹத்பவதி| ததா, ஸ்நேஹயதீதி ஸ்நேஹநீ| ததா, குருர்வாதநாஶிநீ ச| ததா, மேதஶ்சாஸக் ச ஸ்தந்யஂ ச மூத்ரஂ ச கபஶ்ச தாநாவஹதி|

Adhikarana vAruNIguNAH,baiBItakIguNAH (68) · Śloka 68

தத்குணா வாருணீ ஹத்யா லகுஸ்தீக்ஷ்ணா நிஹந்தி ச| ஶூலகாஸவமிஶ்வாஸவிபந்தாத்மாநபீநஸாந்||௬௮||

ஸ௦-ஏவஂ வாருணீ-ப்ரஸந்நா| த ஏவ ஸுரோக்தா குணா யஸ்யாஃ ஸா தத்குணா, ஸுராஸமகுணேத்யர்தஃ| ததா, ஹதயாய ஹிதா-ஹத்யா| ததா, லகுஸ்தீக்ஷ்ணா ச| ஶூலாதீந்நிஹந்தி ச| விபந்தஃ-ஸ்ரோதஸாமுபலேபேந தோஷாதீநாமவஹநம்| ஜகலமேதகபக்கஸாநாஂ ஸுதராமநுபயோகித்வாத்குணா நேஹோக்தாஃ| ஸங்க்ரஹே (ஸூ.அ.௬) தூக்தா ஏவ| யதா-"ஜகலஃ பாசநோ க்ராஹீ ரூக்ஷஸ்தத்வச்ச மேதகஃ| பக்கஸோ ஹதஸாரத்வாத்விஷ்டம்பீ தோஷகோபநஃ||" இதி| வாருண்யா அதோபாகோ கநோ-ஜகலஃ| ஜகலஸ்யாதோபாகோ-மேதகஃ| பாநீயேந மத்யகல்கபீட(நே)நோத்பந்நோ-பக்கஸஃ|

Adhikarana baiBItakIguNAH yavasurAguNAH (69-70) · Śloka 70

நாதிதீவ்ரமதா லக்வீ பத்யா பைபீதகீ ஸுரா| வ்ரணே பாண்ட்வாமயே குஷ்டே ந சாத்யர்தஂ விருத்யதே||௬௯|| விஷ்டம்பிநீ யவஸுரா குர்வீ ரூக்ஷா த்ரிதோஷலா| |௭௦|

ஸ௦-பிபீதகாநாமியஂ பைபீதகீ| நாதிதீவ்ரோ மதோ யஸ்யாஃ ஸைவம்| தீவ்ரமதஂ ந ஜநயதீத்யர்தஃ| ததா, லக்வீ| ததா, பத்யா| ததா, வ்ரணாதிஷு சாத்யர்தமந்யமத்யவந்ந விருத்யதே|

Adhikarana ariShTaguNAH (22)) · Śloka 71

| யதாத்ரவ்யகுணோऽரிஷ்டஃ ஸர்வமத்யகுணாதிகஃ||௭௦|| க்ரஹணீபாண்டுகுஷ்டார்ஶஃஶோபஶோஷோதரஜ்வராந்| ஹந்தி குல்மகமிப்லீஹ்நஃ கஷாயகடுவாதலஃ||௭௧||

ஸ௦-அரிஷ்டோ யோ யைர்த்ரவ்யைஃ ஸித்தஃ, ஸ தத்குணாநநுகச்சதி| ஸர்வைஶ்ச தீபநத்வாதிபிர்மத்யகுணைரதிகஃ| தந்த்ராந்தரே சோக்தம்-"மத்யாகராதிகத்ரவ்யஂ மதிராத்யாத்மகஂ த்வதஃ| யதாத்ரவ்யகுணோऽரிஷ்டஃ ஸர்வமத்யகுணாதிகஃ||" இதி| க்ரஹண்யாதிகாஂஶ்ச ரோகாந் ஹந்தி| ததா, கஷாயகடுஶ்சாஸௌ வாதலஶ்ச ஸ ஏவம்| லக்ஷணஂ சாஸ்ய ப்ராகுக்தம் (அ. ௩|௨௨)|

Adhikarana mArdvIkaguNAH (72) · Śloka 72

மார்த்வீகஂ லேகநஂ ஹத்யஂ நாத்யுஷ்ணஂ மதுரஂ ஸரம்| அல்பபித்தாநிலஂ பாண்டுமேஹார்ஶஃகமிநாஶநம்||௭௨||

ஸ௦-மார்த்வீகஂ-த்ராக்ஷாரஸோத்பவஂ, லேகநத்வாதியுக்தம்| ததா, அல்பௌ பித்தாநிலௌ யஸ்ய ததேவம்| அந்யமத்யாபேக்ஷயாऽல்பதரௌ கரோதீத்யர்தஃ| ததா, பாண்ட்வாதிநாஶநம்| "விலிகத்யதிதைக்ஷ்ண்யாத்யத்தாதூஂஸ்தல்லேகநஂ மதம்|"

Adhikarana khArjUramadyaguNAH shArkaramadyaguNAH (73) · Śloka 73

அஸ்மாதல்பாந்தரகுணஂ கார்ஜூரஂ வாதலஂ குரு| ஶார்கரஃ ஸுரபிஃ ஸ்வாதுஹத்யோ நாதிமதோ லகுஃ||௭௩||

ஸ௦-கார்ஜூரஂ மத்யமஸ்மாத்-மார்த்வீகாதல்பாந்தரகுணம்| அல்பாந்தராஃ-கிஞ்சித்விஶேஷா குணா யஸ்ய ததேவம்| ததா, வாதலஂ குரு ச| த்ராக்ஷாஸவஶ்சாந்யத்ரோக்தஃ| யதா-"ஶுஷ்கத்ராக்ஷாம்புஸம்பூதோ விஶதோ ரோசநோ ஹிமஃ| த்ராக்ஷாஸவோ மதுஸமோ பஂஹணோ பஶதீபநஃ||' இதி| ஶார்கரஃ-ஶர்கராஸம்பந்தீ மத்யவிஶேஷஃ, ஸுரபிஃ-ஸுகந்திர்பவதி| ததா, ஸ்வாதுஶ்ச (ஶ்சாஸௌ) ஹத்யஶ்ச ஸ்வாதுஹத்யஃ| ததா, நாதிமதோ லகுஶ்ச பவதி|

Adhikarana gauDamadyaguNAH (74) · Śloka 74

ஸஷ்டமூத்ரஶகத்வாதோ கௌடஸ்தர்பணதீபநஃ| |௭௪|

ஸ௦-குடஸம்பந்தீ-கௌடஃ, ஸஷ்டமூத்ரத்வாதிபிர்குணைர்யுக்தஃ| ததா, தர்பணாஶ்சாஸௌ தீபநஶ்ச தர்பணதீபநஃ|

Adhikarana pakvarasaguNAH (74-75) · Śloka 75

| வாதபித்தகரஃ ஸீதுஃ ஸ்நேஹஶ்லேஷ்மவிகாரஹா||௭௪|| மேதஃஶோபோதரார்ஶோக்நஸ்தத்ர பக்வரஸோ வரஃ| |௭௫|

ஸ௦-ஸீதுஃ வாதபித்தகரஃ| ததா, ஸ்நேஹவிகாராந் ஶ்லேஷ்மவிகாராஂஶ்ச ஹந்தி| ப்ரஹ்மப்ரூணவத்ரேஷ்வித்யத்ர சதுர்விதஸ்ய நியமஸ்ய ப்ராயிகத்வாத் க்விப்| ஸீதுஃ-அபக்வேக்ஷுரஸகதஃ பக்வேக்ஷுரஸகதஶ்ச| தத்ர ஸீத்வோர்மத்யே, பக்வரஸோ மேதஃஶோபோதரார்ஶாஂஸி ஹந்தி, ஶ்ரேஷ்டஶ்ச பவதி| மேதஃஶோபோதரார்ஶோக்ந இதி "அமநுஷ்யகர்தகே ச" இதி டக்|

Adhikarana madhvAsavaguNAH (75) · Śloka 75

| சேதீ மத்வாஸவஸ்தீக்ஷ்ணோ மேஹபீநஸகாஸஜித்||௭௫||

ஸ௦-மத்வாஸவோ-மாக்ஷிகேண ஸந்தீயதே மாதவாக்யோ மத்யவிஶேஷஃ, சேதீ தீக்ஷ்ணோ மேஹாதிநாஶநஶ்ச| அஷ்டாங்கஸங்க்ரஹே து (ஸூ.அ.௬) ஸுராஸவாதயோ கதிதாஃ| ததா சாபடத்-"ஸுராஸவஸ்தீவ்ரமதஃ ஸ்வாதுஸ்தீக்ஷ்ணோऽநிலாபஹஃ| மைரேயோ மதுரோ வஷ்யஃ ஸரஃ ஸந்தர்பணோ குருஃ||" இத்யாதி| தத்ர மதுநைவ ஸுராஸந்தாநேந யா க்ரியதே, தாஂ ஸுராஂ ஸுராஸவமாஹுஃ| மைரேயஃ-கோத்ரவைர்ஜாயதே|

Adhikarana shuktaguNAH (76-77) · Śloka 77

ரக்தபித்தகபோத்க்லேதி ஶுக்தஂ வாதாநுலோமநம்| பஶோஷ்ணதீக்ஷ்ணரூக்ஷாம்லஂ ஹத்யஂ ருசிகரஂ ஸரம்||௭௬|| தீபநஂ ஶிஶிரஸ்பர்ஶஂ பாண்டுதக்கமிநாஶநம்| |௭௭|

ஸ௦-ஶுக்தஂ ரக்தபித்தகபாநுத்க்லேதயதி| ததா, வாதமநுலோமயதி-மார்காந்தரேப்யஸ்தமாநீய ஸ்வமார்கப்ரதிபந்நஂ கரோதி, தத்வாதாநுலோமநம்| அதிஶயேநோஷ்ணதீக்ஷ்ணரூக்ஷாம்லம்| ததா, ஹத்யம்| ததா, பரஂ-அதிஶயேந ருசிகரம்| ததா, தீபநம்| ததா, ஶிஶிரஃ ஸ்பர்ஶோ யஸ்ய ததேவம்| ததா, பாண்ட்வாதிக்நம்|

Adhikarana guDAdInAM yathottaraM laghutvam (77) · Śloka 77

| குடேக்ஷுமத்யமார்த்வீகஶுக்தஂ லகு யதோத்தரம்||௭௭||

ஸ௦-குடாதிபிவஂ ஶுக்ரஂ யதோத்தரஂ லகு-யத்யதுத்தரஂ தத்தல்லகு, குடகதாச்சுக்தாதிக்ஷுஶுக்தஂ லகு, இக்ஷுஶுக்தாந்மத்யஶுக்தஂ லகு, மத்யஶுக்தாந்மார்த்வீகஂ ஶுக்தஂ லகு பவதி|

Adhikarana shuktagatakandAdiguNAH (78) · Śloka 78

கந்தமூலபலாத்யஂ ச தத்வத்வித்யாத்ததாஸுதம்| |௭௮|

ஸ௦-கந்தாதிகஂ ச ததாஸுதஂ-குடஶுக்தாத்யாஸுதஂ, தத்வத்வித்யாத்- தச்சுக்தஸமாநகுணஂ ஜாநீயாத்| ஶுக்தேநாத்யுத்கஷ்டஶக்திநா பரித்யாஜ்ய நிஜஂ ஸ்வபாவஂ, வஶீகத்யாऽऽத்மரூபதாஂ நீயத இத்யர்தஃ| ஆத்யக்ரஹணாத்காண்டத்வக்பத்ராதிபரிக்ரஹஃ| தேந காண்டாத்யபி ததைவ வேத்யம்|

Adhikarana shukteMtarasandhAnaguNAH (78) · Śloka 78

அம்லத்வரோசநாதிகுணதுல்யத்வாதந்யதபி ஶாண்டாக்யாதிகமாஹ | ஶாண்டாகீ சாஸுதஂ சாந்யத்காலாம்லஂ ரோசநஂ லகு||௭௮||

ஸ௦-மூலகஸர்ஷபஶாகாநி க்வதிதாஸுதாநி காலஜீரகராஜிகாசூர்ணபாவிதாந்யம்லதீக்ஷ்ணாநி ஶாண்டாகீஶப்தேநோச்யந்தே| ஸா டக்கவிஷயே ப்ரஸித்தா| ஸா சாந்யச்சாநுக்தமப்யாஸுதஂ காலேநாம்லஂ-அம்லீபூதம், ந து ஸ்வயமாம்ல்யமாபாத்யம்| அநேநைவ ஹேதுநா ஸுதராஂ தத்ஸஂஸ்காரதாமதிகரோதீதி| தச்ச ரோசநஂ லகு பவதி|

Adhikarana kA~jjikaguNAH (79-81) · Śloka 81

தாந்யாம்லஂ பேதி தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ பித்தகத்ஸ்பர்ஶஶீதலம்| ஶ்ரமக்லமஹரஂ ருச்யஂ தீபநஂ பஸ்திஶூலநுத்||௭௯|| ஶஸ்தமாஸ்தாபநே ஹத்யஂ லகு வாதகபாபஹம்| ஏபிரேவ குணைர்யுக்தே ஸௌவீரகதுஷோதகே||௮௦|| கமிஹத்ரோககுல்மார்ஶஃபாண்டுரோகநிபர்ஹணே| தே க்ரமாத்விதுஷைர்வித்யாத்ஸதுஷைஶ்ச யவைஃ கதே||௮௧||

ஸ௦-தாந்யாம்லஂ-காஞ்ஜிகஂ, பேதி தீக்ஷ்ணம்| ததா, உஷ்ணவீர்யம்| ததா, பித்தகத்| ஸ்வபாவாச்ச ஸ்பர்ஶஶீதலம்| வ்யாயாமாதிநா ஶ்ராந்தத்வஂ-ஶ்ரமஃ, நிர்வ்யாயாமாதேரேவோபஶ்ராந்தத்வஂ-க்லமஃ, தௌ ஹரதி| ததா, ருச்யஂ தீபநஂ ச| பஸ்திஶூலஂ ச ஜயதி| ததா, ஆஸ்தாபநே-நிரூஹே ஶஸ்தம்| ததா, லகு வாதகபாபஹஂ ச| ஹந்தேஃ "அந்யேஷ்வபி தஶ்யதே" இதி டஃ| தாந்யாம்லஂ-தண்டுலகண்டநாதிகதம்| ஸௌவீரகதுஷோதகே து விதுஷைஃ ஸதுஷைஶ்ச யவைஃ க்ரமாத்கதே தத்வத்வித்யாத்|

Adhikarana go~ajAdimUtraguNAH (82-83) · Śloka 83

மத்யவத்தீக்ஷ்ணோஷ்ணாதியுக்தத்வாத் கோமூத்ராதிகுணாநப்யாஹ மூத்ரஂ கோऽஜாவிமஹிஷீகஜாஶ்வோஷ்ட்ரகரோத்பவம்| பித்தலஂ ரூக்ஷதீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ லவணாநுரஸஂ கடு||௮௨|| கமிஶோபோதராநாஹஶூலபாண்டுகபாநிலாந்| குல்மாருசிவிஷஶ்வித்ரகுஷ்டார்ஶாஂஸி ஜயேல்லகு||௮௩||

ஸ௦-மூத்ரஂ கோऽஜாதிபவஂ பித்தலாதிகுணயுக்தம்| ததா, லவணோऽநுரஸஃ ஸ்வல்போ யஸ்ய ததேவம்| ததா, கம்யாதீந் ஜயேத்| லகு ச| கோமூத்ரஸ்ய ச பூர்வமுபந்யாஸாத் ப்ராதாந்யஂ ஜ்ஞேயம்| ஸங்க்ரஹே து விஶேஷாந்தரமப்யுக்தம் (ஸூ. அ. ௬)- "ஶ்வாஸகாஸஹரஂ சாகஂ பூரணாத்கர்ணஶூலஜித்| தத்யாத்க்ஷாரே கிலாஸே ச கஜவாஜிஸமுத்பவம்| ஹந்த்யுந்மாதமபஸ்மாரஂ கமீந்மேஹஂ ச ராஸபம்| கஷாயதிக்தமேதேஷாஂ ஹித்மாஶ்வாஸஹரஂ ஶகத்|| பித்தஂ திக்தஂ கமிஹரஂ, ரோசநா கபவாதஜித்| திக்தா பாமாஹரா, மூத்ரஂ மாநுஷஂ து விஷாபஹம்||" இதி|

Adhikarana dravaikadeshodAharaNam (5) · Śloka 5

தோயக்ஷீரேக்ஷுதைலாநாஂ வர்கைர்மத்யஸ்ய ச க்ரமாத்| இதி த்ரவைகதேஶோऽயஂ யதாஸ்தூலமுதாஹதஃ||௮௪|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே த்ரவத்ரவ்யவிஜ்ஞாநீயோ நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ||௫||

ஸ௦-இதி-அநந்தரோக்தேந ப்ரகாரேண, தோயாதீநாஂ வர்கைஃ க்ரமாநதிக்ரமேண த்ரவாணாமேகதேஶோ யதாஸ்தூலமயமுதாஹதஃ-உக்தஃ| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே பஞ்சமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௫||