20. nasyavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಪಞ್ಹ್ಚಕರ್ಮೋಕ್ತಿಪ್ರಸ್ತಾವೇ ವಮನವಿರೇಕಾನ್ವಾಸನನಿರೂಹಾನುಕ್ತ್ವಾ ನಸ್ಯವಿಧಿಮಾಹ -

Adhikarana nasyavidhiradhyAyaH, nasyasya viShayaH (2-1) · Śloka 1

ಪಞ್ಹ್ಚಕರ್ಮೋಕ್ತಿಪ್ರಸ್ತಾವೇ ವಮನವಿರೇಕಾನ್ವಾಸನನಿರೂಹಾನುಕ್ತ್ವಾ ನಸ್ಯವಿಧಿಮಾಹ - - - - ಅಥಾತೋ ನಸ್ಯವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ಊರ್ಧ್ವಜತ್ರುವಿಕಾರೇಷು ವಿಶೇಷಾನ್ನಸ್ಯಮಿಷ್ಯತೇ| ನಾಸಾ ಹಿ ಶಿರಸೋ ದ್ವಾರಂ ತೇನ ತದ್ವ್ಯಾಪ್ಯ ಹನ್ತಿ ತಾನ್||೧||

ಸ೦-ಜತ್ರು-ವಕ್ಷೋಂಸಯೋಃ ಸನ್ಧಿಃ| ಜತ್ರುಣ ಊರ್ಧ್ವಮೂರ್ಧ್ವಜತ್ರು| ಮಯೂರವ್ಯಂಸಕಾದಿತ್ವಾತ್ ಸಮಾಸಃ| ತತ್ರ ವಿಕಾರಾ ಊರ್ಧ್ವಜತ್ರುವಿಕಾರಾಃ, ತೇಷೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುವಿಕಾರೇಷು-ಶಿರೋರೋಗಾದಿಷು ವಿಷಯೇ, ವಮನಶಿರಾವ್ಯಧಾದಯೋಽಪೀಷ್ಯನ್ತ ಏವ| ವಿಶೇಷಣ ತು ನಸ್ಯಮಿಷ್ಯತೇ| ನಾಸಾಯಾಂ ಕ್ರಿಯತ್ ಇತಿ ನಸ್ಯಮ್| ನಾಸಿಕಾಯಾಃ "ಪದ್ದನ್ನ" ಇತಿ ನಸಾದೇಶಃ| ನನು, ಕಿಮಿತಿ ನಸ್ಯಮೇತೇಷು ರೋಗೇಷು ವಿಶೇಷೇಣೇಷ್ಟಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ನಾಸಾ ಹೀತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಮಾತ್ ಘ್ರಾಣಂ ಶಿರೋದ್ವಾರಮ್| ತೇನ ದ್ವಾರೇಣ ಶ್ರೋತ್ರಶೃಙ್ಗಾಟಕಪ್ರಾಪ್ತಮೂರ್ಧ್ವಂ ನೇತ್ರಕಣ್ಠಾದಿಶಿರಾಮುಖಾನುಪ್ರವೇಶೇನ, ತತ್-ಶಿರೋ, ವ್ಯಾಪ್ಯ ತಾಮ್-ವಿಕಾರಾನ್ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana nasyabhedAH (2) · Śloka 2

ವಿರೇಚನಂ ಬೃಂಹಣಂ ಚ ಶಮನಂ ಚ ತ್ರಿಧಾಽಪಿ ತತ್| |೨|

ಸ೦-ತತ್-ನಸ್ಯಂ, ವಿರೇಚನಬೃಂಹಣಶಮನಾಖ್ಯಭೇದೇನ ತ್ರಿಧಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana virecananasyasya viShayaH (2-3) · Śloka 3

ತತ್ರ ಪೂರ್ವಂ ವಿರೇಚನಾಖ್ಯಸ್ಯೋಪಯೋಗಮಾಹ - - - - | ವಿರೇಚನಂ ಶಿರಃಶೂಲಜಾಡ್ಯಸ್ಯನ್ದಗಲಾಮಯೇ||೨|| ಶೋಫಗಣ್ಡಕೃಮಿಗ್ರನ್ಥಿಕುಷ್ಠಾಪಸ್ಮಾರಪೀನಸೇ| |೩|

ಸ೦-ಶಿರಃಶೂಲಾದಿಷು ವಿರೇಚನಂ ನಸ್ಯಮಿಷ್ಯತೇ| ಅಪಸ್ಮಾರೋ ಯದ್ಯಪ್ಯೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಸ್ಥಿತೋ ನ ಭವತಿ, ತಥಾಽಪಿ ವಿರೇಚನನಸ್ಯೇನ ಶಾಮ್ಯತೀತಿ ತದುಪಾದಾನಮ್| ಉಪಲಕ್ಷಣಂ ಚೇದಮ್| ಕಫಜೇಷು ಪ್ರಸೇಕಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಗನ್ಧಾಜ್ಞಾನಾದಿಷ್ವಪಿ ವಿರೇಚನಮೇವ ಹಿತಮ್|

Adhikarana bRuMhaNanasyasya viShayaH (3-4) · Śloka 4

| ಬೃಂಹಣಂ ವಾತಜೇ ಶೂಲೇ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತೇ ಸ್ವರಕ್ಷಯೇ||೩|| ನಾಸಾಸ್ಯಶೋಷೇ ವಾಕ್ಸಙ್ಗೇ ಕೃಚ್ಛ್ರಬೋಧೇಽವಬಾಹುಕೇ| |೪|

ಸ೦-ವಾತೋದ್ಭವಶೂಲಾದಿಷು ಬೃಂಹಣಂ ನಸ್ಯಂ ಹಿತಮ್| ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಃ-ಶಿರೋರೋಗವಿಶೇಷಃ| ಕೃಚ್ಛ್ರಬೋಧಃ-ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲನಮ್| ಅವಬಾಹುಕೋ-ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿಶೇಷಃ|

Adhikarana shamananasyasya viShayaH (4) · Śloka 4

| ಶಮನಂ ನೀಲಿಕಾವ್ಯಙ್ಗಕೇಶದೋಷಾಕ್ಷಿರಾಜಿಷು||೪||

ಸ೦-ನೀಲಿಕಾದಿಷು ಶಮನಂ ನಸ್ಯಂ ಹಿತಮ್| ನೀಲಿಕಾವ್ಯಙ್ಗೌ-ಕ್ಷುದ್ರರೋಗೇಷು (ಹೃ. ಉ. ಅ. ೩೧|೨೮) ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೌ| ಕೇಶದೋಷಃ-ಕೇಶಶಾತಃ|

Adhikarana virecananasyasya dravyANi (5) · Śloka 5

ಯಥಾಸ್ವಂ ಯೌಗಿಕೈಃ ಸ್ನೇಹೈರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ಪ್ರಸಾಧಿತೈಃ| ಕಲ್ಕಕ್ವಾಥಾದಿಭಿಶ್ಚಾದ್ಯಂ ಮಧುಪಟ್ವಾಸವೈರಪಿ||೫||

ಸ೦-ಯೇ ಯೇ ಸ್ನೇಹಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ತೈಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಯೋಗಿಕೈಃ,-ಯೋಗಾರ್ಹೈಃ ಸರ್ಷಪತೈಲಾದಿಭಿಃ, ನ ತು ಘೃತಾದಿಭಿಃ| ತಥಾ, ಯಥಾಸ್ವಂ-ಮರೀಚಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಭಿಃ, ಪ್ರಸಾಧಿತೈಃ-ಸಂಸ್ಕೃತೈಃ| ತಥಾ, ಕಲ್ಕಕ್ವಾಥಸ್ವರಸಾದಿಭಿಶ್ಚ ಯಥಾಸ್ವಂ ಕಫಘ್ನೈರ್ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾದಿಜೈಃ ಸಾಧಿತಂ, ಆದ್ಯಂ-ವಿರೇಚನಾಖ್ಯಂ ನಸ್ಯಂ, ಭವತಿ| ನ ಕೇವಲಮೇತೈರ್ಯಾವನ್ಮಾಕ್ಷಿಕಾದಿಭಿಶ್ಚ| ಆಸವೋ-ಮದ್ಯವಿಶೇಷಃ|

Adhikarana bRuMhaNanasyasya dravyANi, shamananasyasya dravyANi (6) · Śloka 6

ಬೃಂಹಣಂ ಧನ್ವಮಾಂಸೋತ್ಥರಸಾಸೃಕ್ಽಽಕಪುರೈರಪಿ| ಶಮನಂ ಯೋಜಯೇತ್ಪೂರ್ವೈಃ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಲಿಲೇನ ವಾ||೬||

ಸ೦-ಬೃಂಹಣಂ ನಸ್ಯಂ ಧನ್ವೋತ್ಥಮಾಂಸೋದ್ಭವರಸೈಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ಅಸೃಜಾ-ರಕ್ತೇನ, ಧನ್ವೋತ್ಥೇನೈವ| ತಥಾ, ಖಪುರೈಃ-ನಿರ್ಯಾಸವಿಶೇಷೈಃ| ಅಪಿಶಬ್ದಾದನ್ಯೈರಪಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಃ ಸ್ನೇಹೈರತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಬೃಂಹಣಂ ಭವತಿ| ಶಮನಂ ನಸ್ಯಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಸ್ನೇಹೈರ್ಘೃತಾದಿಭಿಸ್ತಥಾ ಮಾಂಸರಸಾದಿಭಿರ್ಯೋಜಯೇತ್| ತಥಾ, ಕ್ಷೀರೇಣ ಜಲೇನ ಚೇತಿ| ಸುಶ್ರುತಸ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟತರಮುವಾಚ (ಚಿ. ಅ. ೪೦|೨೨)- "ತತ್ತು ನಸ್ಯಂ ದೇಯಂ ವಾತಾಭಿಭೂತೇ ಶಿರಸಿ ದನ್ತಕೇಶಶ್ಮಶ್ರುಪ್ರಪಾತದಾರುಣಕಕರ್ಣಶೂಲಕರ್ಣಕ್ಷ್ವೇಡತಿಮಿರಸ್ವರೋಪಘಾತನಾಸಾರೋಗ ಮುಖಶೋಷೇಷ್ವಕಾಲಜವಲೀಪಲಿತಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇ ದಾರುಣಪ್ರಬೋಧೇ ವಾತಪೈತ್ತಿಕೇಷು ಚಾನ್ಯೇಷು ಮುಖರೋಗೇಷು ವಾತಪಿತ್ತಹರದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧೇನ ಸ್ನೇಹೇನೇತಿ| ಶಿರೋವಿರೇಚನಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಽಭಿವ್ಯಾಪ್ತತಾಲುಕಣ್ಠಶಿರಸಾಂ ನಿದ್ರಾಭಿಭೂತಾನಾಂ ಶಿರೋಗೌರವಶೂಲಪೀನಸಾರ್ದ್ಧಾವಭೇದಕಕೃಮಿಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾಪಸ್ಮಾರಗನ್ಧಾಜ್ಞಾನೇಷ್ವನ್ಯೇಷು ಚೋರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗತೇಷು ಕಫಜೇಷು ವಿಕಾರೇಷು ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೈಸ್ತತ್ಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಸ್ನೇಹೇನೇತಿ|" ತಥಾ-"ಸಮ್ಯಗ್ವಿಶುದ್ಧೇ ಶಿರಸಿ ಸರ್ಪಿರ್ನಸ್ತೋ ನಿಷೇಚಯೇತ್| ಅವಪೀಡಸ್ತು ಶಿರೋವಿರೇಚನವದಭಿಷ್ಯನ್ದಸರ್ಪದಷ್ಟವಿಸಂಜ್ಞೇಭ್ಯೋ ದದ್ಯಾತ್, ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಾಮನ್ಯತಮಮವಪಿಷ್ಯಾವಪೀಡ್ಯ ಚ| ಚೇತೋವಿಕಾರಕೃಮಿವಿಷಾಭಿಪನ್ನಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಧಮೇತ್| ಶರ್ಕರೇಕ್ಷುರಸಕ್ಷೀರಘೃತಮಾಂಸರಸಾನಾಮನ್ಯತಮಂ ಕ್ಷೀಣಾನಾಂ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತೇ ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ಕೃಶದುರ್ಬಲಭೀರೂಣಾಂ ಸುಕುಮಾರಸ್ಯ ಯೋಷಿತಾಮ್| ಶ್ರೃತಾಃ ಸ್ನೇಹಾಃ ಶಿರಃಶುದ್ಧ್ಯೈ ಕಲ್ಕಸ್ತೇಭ್ಯೋ ಯಥಾ ಹಿತಃ||" ಇತಿ|

Adhikarana marshAdaya pa~jca nasyabhedAH (7-8) · Śloka 8

ಅಧುನಾಽನ್ಯಾನಪಿ ನಸ್ಯವಿಶೇಷಾನಾಹ - - - - ಮರ್ಶಶ್ಚ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಶ್ಚ ದ್ವಿಧಾ ಸ್ನೇಹೋಽತ್ರ ಮಾತ್ರಯಾ| ಕಲ್ಕಾದ್ಯೈರವಪೀಡಸ್ತು ಸ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಮೂರ್ದ್ಧರೇಚನಃ||೭|| ಧ್ಮಾನಂ ವಿರೇಚನಶ್ಚೂರ್ಣೋ| |೮|

ಸ೦-ಅತ್ರ-ಏಷು ನಸ್ಯಭೇದೇಷು ಮಧ್ಯೇ, ಮರ್ಶಾಖ್ಯಃ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಾಖ್ಯಶ್ಚೇತಿ ಸ್ನೇಹೋ ದ್ವಿಧಾ-ಭೇದದ್ವಯೇನ ಭವತಿ| ಕಥಮ್ ? ಮಾತ್ರಯಾ,-ಮಾತ್ರಾಭೇದೇನ, ನ ತು ವಸ್ತುಭೇದೇನ| ಕಲ್ಕಾದ್ಯೈರಿತ್ಯಾದಿ| ತುರವಧಾರಣೇ ಭಿನ್ನಕ್ರಮಃ| ಕಲ್ಕಾದ್ಯೈರೇವಾವಪೀಡಃ, ನ ಸ್ನೇಹೇನಾಪಿ| ಸ ಚಾವಪೀಡಃ, ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ-ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕಕ್ವಾಥರಸಾದ್ಯೈಃ, ನ ಮೃದುಭಿಃ| ಮೂರ್ದ್ಧರೇಚನಃ-ಶಿರೋವಿರೇಚನಾಖ್ಯಂ ನಾಮಾನ್ತರಮಸ್ಯ| ಅತೀಕ್ಷ್ಣೈಸ್ತು ಶಮನಸಂಜ್ಞಮೇತದ್ವಿರೇಚನಂ ನಸ್ಯಮ್| ಪುನಃ ಪ್ರಕಾರಾನ್ತರಮಾಹ-ಧ್ಮಾನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಚೂರ್ಣೋ-ಮರೀಚಾದಿಭಿಃ ಕೃತೋ, ನಾಸಯಾ ಪ್ರಣೀಯಮಾನೋ ವಿರೇಚನೋ-ಬಹಿರ್ದೋಷನಿರಸನೋ, ಧ್ಮಾನಂ-ಪ್ರಧ್ಮಾನಾಖ್ಯಂ ನಸ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana pradhamanasya vidhiH, pradhamanaya bahudoShaharatve yuktiH (8-9) · Śloka 9

ಕಥಂ ಪುನರಸೌ ನಾಸಾಯಾಂ ಧ್ಮಾಪಯಿತವ್ಯಃ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ತಂ ಮುಖವಾಯುನಾ| ಷಡಙ್ಗುಲದ್ವಿಮುಖಯಾ ನಾಡ್ಯಾ ಭೇಷಜಗರ್ಭಯಾ||೮|| ಸ ಹಿ ಭೂರಿತರಂ ದೋಷಂ ಚೂರ್ಣತ್ವಾದಪಕರ್ಷತಿ| |೯|

ಸ೦-ತಂ-ಚೂರ್ಣಂ, ಮುಖವಾಯುನಾ-ಫೂತ್ಕಾರಾಖ್ಯೇನ, ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್-ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಕಥಮ್ ? ನಾಡ್ಯಾ, ಕಾರಣಭೂತಯಾ| ಕಿಮ್ಭೂತಯಾ ? ಷಡಙ್ಗುಲದ್ವಿಮುಖಯಾ,-ಷಡಙ್ಗುಲಾನಿ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಷಡಙ್ಗುಲಾ, ದ್ವೇ ಮುಖೇ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ದ್ವಿಮುಖಾ, ಷಡಙ್ಗುಲಾ ಚಾಸೌ ದ್ವಿಮುಖಾ ಚ ಷಡಙ್ಗುಲದ್ವಿಮುಖಾ, ತಯಾ| ತಥಾವಿಧಯಾ, ತಥಾ ಭೇಷಜಗರ್ಭಯಾ-ತ್ರಿಕಟುಕಾದಿಚೂರ್ಣಭರಿತಯಾ| ಸ ಹಿ-ಚೂರ್ಣೋ, ಭೂರಿತರಂ-ಬಹುತರಂ, ದೋಷಂ ಚೂರ್ಣತ್ವಾದಪಕರ್ಷತಿ, ನ ತಥಾ ಕಲ್ಕಕ್ವಾಥಾದಯಃ| ತಸ್ಮಾದ್ವಿರೇಚನಾಖ್ಯೋಽಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana bindumAnam, marshasya mAtrAtrayam, avapIDashirovirecanayormAtrAtrayam (9-11) · Śloka 11

ಅಧುನಾ ಮರ್ಶಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಪರಿಮಾಣಮಧಿಕೃತ್ಯಾಹ - - - - | ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಙ್ಗುಲೀಪರ್ವದ್ವಯಾನ್ಮಗ್ನಸಮುದ್ಧೃತಾತ್||೯|| ಯಾವತ್ಪತ್ಯಸೌ ಬಿನ್ದುರ್ದಶಾಷ್ಟೌ ಷಟ್ ಕ್ರಮೇಣ ತೇ| ಮರ್ಶಸ್ಯೋತ್ಕೃಷ್ಟಮಧ್ಯೋನಾ ಮಾತ್ರಾಸ್ತಾ ಏವ ಚ ಕ್ರಮಾತ್||೧೦|| ಬಿನ್ದುದ್ವಯೋನಾಃ ಕಲ್ಕಾದೇಃ| |೧೧|

ಸ೦-ಪ್ರದೇಶಿನೀ-ಅಙ್ಗುಷ್ಠಸಮೀಪಜಾಽಙ್ಗುಲೀ, ತಸ್ಯಾಃ ಪರ್ವದ್ವಯಂ, ತಸ್ಮಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾತ್ ? ಪೂರ್ವಂ ಭಗ್ನಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಸಮುದ್ಧೃತಂ, ತಸ್ಮಾತ್ ಮಗ್ನಸಮುದ್ಧೃತಾತ್ ತರ್ಜನೀಪರ್ವದ್ವಯಾತ್ ಯಾವತ್ಪರಿಮಾಣಂ ಪತತಿ, ಅಸೌ ಬಿನ್ದುಃ, 'ಉಚ್ಯತೇ' ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತೇ-ಬಿನ್ದವೋ, ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಮರ್ಶಸ್ಯ ದಶೋತ್ಕೃಷ್ಟಾ ಮಾತ್ರಾ, ಅಷ್ಟೌ ಮಧ್ಯಮಾ ಮಾತ್ರಾ, ಷಟ್ ಕನಿಷ್ಠಾ ಮಾತ್ರಾ| ತಾ ಏವ ಕ್ರಮಾನ್ಮಾತ್ರಾ ಬಿನ್ದುದ್ವಯೇನೋನಾಃ ಕಲ್ಕಸ್ವರಸಾದೇಃ| ತೇನಾಷ್ಟೌ ಬಿನ್ದವ ಉತ್ತಮಾ ಮಾತ್ರಾ, ಷಣ್ಮಧ್ಯಮಾ, ಚತ್ವಾರಃ ಕನಿಷ್ಠಾ, ಇತ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ| ಯಾವದಿತಿ ಯತ್ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಯೇತಿ| ಯತ್ತದೇತೇಭ್ಯಃ ಪರಿಮಾಣೇ ವತುಪ್, ಆ ಸರ್ವನಾಮ್ನ ಇತ್ಯಾಕಾರಾದೇಶಃ|

Adhikarana pItatoyAdInAM nasyaniShedhaH (11-13) · Śloka 13

ಅಧುನಾ ಯೇಷಾಂ ನಸ್ಯಮಯುಕ್ತಂ ತಾನಾಹ - - - - ಯೋಜಯೇನ್ನ ತು ನಾವನಮ್| ತೋಯಮದ್ಯಗರಸ್ನೇಹಪೀತಾನಾಂ ಪಾತುಮಿಚ್ಛತಾಮ್||೧೧|| ಭುಕ್ತಭಕ್ತಶಿರಃಸ್ನಾತಸ್ನಾತುಕಾಮಸ್ರುತಾಸೃಜಾಮ್| ನವಪೀನಸವೇಗಾರ್ತಸೂತಿಕಾಶ್ವಾಸಕಾಸಿನಾಮ್||೧೨|| ಶುದ್ಧಾನಾಂ ದತ್ತಬಸ್ತೀನಾಂ ತಥಾಽನಾರ್ತವದುರ್ದಿನೇ| ಅನ್ಯತ್ರಾತ್ಯಯಿಕಾದ್ವ್ಯಾಧೇಃ|೧೩|

ಸ೦-ತೋಯಾದಿ ಪೀತಂ ಯೈಸ್ತೇಷಾಮ್| ಅತ್ರ "ಆಹಿತಾಗ್ನ್ಯಾದಿತ್ವಾತ್" ಪರನಿಪಾತಃ| ತಥಾ ಪಾತುಮಿಚ್ಛತಾಂ ನಾವನಂ-ನಸ್ಯಂ, ನೈವ ಯೋಜಯೇತ್| ತೋಯಾದಿಪೀತಾನಾಂ ಪಾತುಮಿಚ್ಛತಾಂ ಚ ಯೋಜಿತಂ ನಸ್ಯಂ ನಾಸಾಸ್ಯಸ್ಯನ್ದೋಪದೇಹತಿಮಿರಶಿರೋರೋಗಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಭುಕ್ತಭಕ್ತಸ್ಯ ಚ ದೋಷಾ ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಾವೃತ್ಯ ಛರ್ದಿಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾನ್ ಜನಯೇಯುಃ| ಶಿರೋಭ್ಯಕ್ತಸ್ಯ ಚ ಶಿರೋಕ್ಷಿಕರ್ಣಶೂಲಕಣ್ಠರೋಗಪೀನಸಹನುಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಾರ್ದಿತಶಿರಃಕಮ್ಪಾನ್| ಶಿರಃಸ್ನಾತಸ್ಯ ಸ್ನಾತುಕಾಮಸ್ಯ ಚ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಸ್ತಿಮಿತೋ ದೋಷೋ ಜಾಡ್ಯಾರುಚಿಪೀನಸಾನ್| ಸ್ರುತರಕ್ತಸ್ಯ ಚ ಕ್ಷಾಮತಾಮರುಚಿಮಗ್ನಿಸಾದಂ ಚ| ನವಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಸ್ಯ ಸ್ರೋತೋರೋಧಾತ್ ದೃಷ್ಟಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಕೇಶಶಾತಕೃಮಿಕಣ್ಡೂವಿಚರ್ಚಿಕಾರೋಗಾನ್| ಮೂತ್ರಿತೋಚ್ಚಾರಿತಾದಿವೇಗಾರ್ತಾನಾಂ ಭೃಶತರಂ ವೇಗವಿಧಾರಣಜಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್| ಸೂತಿಕಾಯಾಃ ಸ್ರುತರಕ್ತದೋಷಾನ್| ಶ್ವಾಸಕಾಸಿನೋರ್ವ್ಯಾಧಿವಿವೃದ್ಧಿಮ್| ಶುದ್ಧಾನಾಂ ಕೃತವಮನವಿರೇಚನಾದೀನಾಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಸ್ವರೇನ್ದ್ರಿಯಹಾನಿಶಿರೋಗೌರವಕಣ್ಡೂಕೃಮಿದೋಷಾನ್| ದತ್ತಬಸ್ತೀನಾಂ ವಿವೃತಸ್ರೋತಸ್ತಯಾಽತಿವ್ಯಾಪ್ತ್ಯಾ ಶ್ವಾಸಕಾಸಾದೀನೇವ| ತಥಾ, ಅನಾರ್ತವದುರ್ದಿನೇ ಸಹಸೈವ ಶೈತ್ಯಾಚ್ಛಿರೋರುಗ್ವೇಪಥುಸ್ತೈಮಿತ್ಯತಾಲುನೇತ್ರಕಣ್ಡೂಪಾಕಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಕಣ್ಠರೋಗ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾರೂಂಷಿಕಾಃ| ಏಷು ಚ ನಸ್ಯದೋಷೇಷು ಜಾತೇಷು ಯಥಾಸ್ವಮಾಯತನಂ ದೋಷೋದ್ರೇಕಂ ಚಾಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಶಿರೋವಿರೇಕವಕ್ಕ್ರಲೇಪಸೇಕತೀಕ್ಷ್ಣಾವಪೀಡಧೂಮಗಣ್ಡೂಷಾದೀನಿ ಯಥಾಸ್ವಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ವಿಶೇಷಃ (ಸೂ. ಅ. ೨೯)- "ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಶ್ಚ ಭಕ್ತದ್ವೇಷಜ್ವರಮೂರ್ಚ್ಛಾರ್ದ್ಧಾವಭೇದಕಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಅಪತ್ಯಂ ಚ ವ್ಯಙ್ಗಂ ವಿಕಲೇನ್ದ್ರಿಯಮುನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಯುಕ್ತಂ ವಾ ಸ್ಯಾತ್| ವಿಶೇಷೇಣ ತು ಗರ್ಭಿಣೀ ರೂಕ್ಷೇ ನಸ್ಯಕರ್ಮಣಿ ವರ್ಷಾಭೂಕಾಕೋಲೀಕಪಿಕಚ್ಛೂಭಿಃ ಶೃತಂ ಪಯಃ ಪಿಬೇತ್| ಬಲಾವಿದಾರ್ಯಂಶುಮತೀಮೇದಾಭಿರ್ವಾ| ಏಭಿರೇವ ಚ ಶ್ರೃತಂ ಹವಿಃ| ವಾತಹರಸಿದ್ಧಶ್ಚ ಸ್ನೇಹಃ ಶಿರೋಬಸ್ತೌ ಕರ್ಣಪೂರಣೇ ಚ ಯೋಜ್ಯಃ| ಸರ್ವಂ ಚ ಬೃಂಹಣಮನ್ನಪಾನಮ್|" ಇತಿ| ತೋಯಪೀತಾದಿಷು ಸದೈವ ಕಿಂ ನಸ್ಯಂ ನ ಯೋಜ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಅನ್ಯತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಆತ್ಯಯಿಕೇ ವ್ಯಾಧೌ ನಸ್ಯಂ ಯೋಜ್ಯಮೇವ|

Adhikarana nasyakAlaH (13-16) · Śloka 16

ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಯತ್ರ ಕಾಲೇ ಯತ್ರ ಚ ದೋಷೇ ನಸ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ತದ್ದರ್ಶನಾರ್ಥಮಾಹ - - - - | ಅಥ ನಸ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೩|| ಪ್ರಾತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಪಿತ್ತೇ, ಸಾಯಂನಿಶೋಶ್ಚಲೇ| ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೇ ತು ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಶರತ್ಕಾಲವಸನ್ತಯೋಃ||೧೪|| ಶೀತೇ ಮಧ್ಯಂದಿನೇ, ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಸಾಯಂ ವರ್ಷಾಸು ಸಾತಪೇ| ವಾತಾಭಿಭೂತೇ ಶಿರಸಿ ಹಿಧ್ಮಾಯಾಮಪತಾನಕೇ||೧೫|| ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭೇ ಸ್ವರಭ್ರಂಶೇ ಸಾಯಂಪ್ರಾತರ್ದಿನೇದಿನೇ| ಏಕಾಹಾನ್ತರಮನ್ಯತ್ರ|೧೬|

ಸ೦-ಕಾರಣೇ ಕಾರ್ಯೋಪಚಾರಾತ್ಕಫರೋಗಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಶಬ್ದೇನೋಕ್ತಃ| [ ಏವಂ ಪಿತ್ತಾದಾವಪಿ| ] ಶ್ಲೇಷ್ಮರೋಗೇಷು ಪ್ರಾತರ್ನಸ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಪಿತ್ತರೋಗೇಷು ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ| ವಾತರೋಗೇಷ್ವಪರಾಹ್ಣೇ ರಾತ್ರೌ ಚ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ವಿಶೇಷಃ (ಸೂ. ಅ. ೨೯) - "ಲಾಲಾಸ್ರಾವಸುಪ್ತಪ್ರಲಾಪದನ್ತಕಟಕಟಾಯನಕ್ರಥನಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲನಪೂತಿಮುಖಕರ್ಣನಾದತೃಷ್ಣಾರ್ದಿತಶಿರೋರೋಗಶ್ವಾಸಕಾಸೋನ್ನಿದ್ರೇಷು ರಾತ್ರೌ" ಇತಿ| ಸ್ವಸ್ಥೇತ್ಯಾದಿ| ತುರವಧಾರಣೇ| ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೇ ಶರದಿ ವಸನ್ತೇ ಚ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಏವಂ ನಸ್ಯಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಶೀತೇ-ಹೇಮನ್ತಶಿಶಿರಲಕ್ಷಣೇ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ| ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಸಾಯಂ-ಅಪರಾಹ್ಣೇ| ವರ್ಷಾಸು ಸಾತಪೇ-ದೃಶ್ಯಮಾನರವೌ ವಾಸರೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಅಧುನಾ ದೋಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ ನಸ್ಯಕಾಲನಿಯಮಮಾಹ-ವಾತೇತ್ಯಾದಿ| ವಾತಾಭಿಭೂತಮೂರ್ದ್ಧಾದಿಷು ಸ್ವರಭ್ರಂಶಾನ್ತೇಷು ಸಾಯಂಪ್ರಾತಃ-ಪೂರ್ವಾಹ್ಣಾಪರಾಹ್ಣಯೋಃ, [ ದಿನೇದಿನೇ- ] ಪ್ರತಿದಿನಂ ಚ, ನೈಕಾಹಾನ್ತರಿತಮ್| ಅನ್ಯತ್ರ-ವಾತಾಭಿಭೂತಮೂರ್ದ್ಧಾದಿಭ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ರೋಗೇ, ಏಕಾಹಾನ್ತರಮ್|

Adhikarana nasyAvRutteravadhiH (16) · Śloka 16

| ಸಪ್ತಾಹಂ ಚ ತದಾಚರೇತ್||೧೬||

ಸ೦-ಸಪ್ತಾಹಂ ಚ ನಸ್ಯಮಾಚರೇತ್,- ಸಪ್ತಾಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ ನಸ್ಯಂ ನ ವಿದಧ್ಯಾತ್|

Adhikarana nasyavidhiH, nasye puThasa~gkhyA (17-21) · Śloka 21

ಇದಾನೀಂ ಯಾದೃಶಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಯಥಾಸ್ಥಿತಸ್ಯ ನಸ್ಯಂ ದೇಯಂ ತಥಾಽಽಹ - - - - ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೋತ್ತಮಾಙ್ಗಸ್ಯ ಪ್ರಾಕ್ಕೃತಾವಶ್ಯಕಸ್ಯ ಚ| ನಿವಾತಶಯನಸ್ಥಸ್ಯ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್ ಪುನಃ||೧೭|| ಅಥೋತ್ತಾನುರ್ಜುದೇಹಸ್ಯ ಪಾಣಿಪಾದೇ ಪ್ರಸಾರಿತೇ| ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ನತಪಾದಸ್ಯ ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮೂರ್ದ್ಧನಿ ನಾಮಿತೇ||೧೮|| ನಾಸಾಪುಟಂ ಪಿಧಾಯೈಕಂ ಪರ್ಯಾಯೇಣ ನಿಷೇಚಯೇತ್| ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುತಪ್ತಂ ಭೈಷ್ಜ್ಯಂ ಪ್ರಣಾಡ್ಯಾ ಪಿಚುನಾಽಥವಾ||೧೯|| ದತ್ತೇ ಪಾದತಲಸ್ಕನ್ಧಹಸ್ತಕರ್ಣಾದಿ ಮರ್ದಯೇತ್| ಶನೈರುಚ್ಛಿದ್ಯ ನಿಷ್ಠೀವೇತ್ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರುಭಯೋಸ್ತತಃ||೨೦|| ಆಭೇಷಜಕ್ಷಯಾದೇವಂ ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿರ್ವಾ ನಸ್ಯಮಾಚರೇತ್| |೨೧|

ಸ೦-ಪೂರ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪಶ್ಚಾತ್ ಸ್ವಿನ್ನಮುತ್ತಮಾಙ್ಗಂ-ಶಿರೋ, ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ| ತಥಾ, ಪ್ರಾಕ್-ಪೂರ್ವಂ, ಕೃತಮಾವಶ್ಯಕಂ-ಅವಶ್ಯಕರಣೀಯಮುಚ್ಚಾರಮೂತ್ರೋತ್ಸರ್ಗದನ್ತಧಾವನಾದಿಕಂ, ಯೇನ ಸ ಪ್ರಾಕ್ಕೃತಾವಶ್ಯಕಃ, ತಸ್ಯ| ತಥಾ, ನಿವಾತಸ್ಥಾನೇ ಶಯನಂ ಯತ್ತತ್ರ ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಸತಃ, ಭೂಯೋ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಅಥ-ಅನನ್ತರಮ್, ಉತ್ತಾನಸ್ಪಷ್ಟಸ್ಥಿತಶರೀರಸ್ಯ ಸತೋ ಹಸ್ತಚರಣೇ ಪ್ರಸಾರಿತೇ, ತಥಾ ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ನತಚರಣಸ್ಯ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛಿರಸಿ ನಾಮಿತೇ ಸತಿ, ನಾಸಾಪುಟಮೇಕಂ ಪಿಧಾಯ-ಸ್ಥಗಯಿತ್ವಾ, ಪರ್ಯಾಯೇಣ-ನ ತು ಯುಗಪತ್, ಭೈಷಜ್ಯಂ ನಿಷೇಚಯೇತ್| ಕೀದೃಶಮ್ ? ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುತಪ್ತಂ,- ಉಷ್ಣೋದಕೋಷ್ಣೀಕೃತಮ್| ಕೇನ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್ ? ಪ್ರಣಾಡ್ಯಾ, ಅಥವಾ ಪಿಚುನಾ-ಕಾರ್ಪಾಸಾದಿಮಯೇನ| ದತ್ತೇ ನಸ್ಯೇ ಸತಿ ಪಾದತಲಸ್ಕನ್ಧಹಸ್ತಕರ್ಣಾದಿ ಮರ್ದಯೇತ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಗ್ರೀವಾಲಲಾಟಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ| ಸುಶ್ರುತೇ ಚಾಭ್ಯಧಾಯಿ (ಚಿ. ಅ. ೪೦|೨೫)- "ವಸ್ತ್ರಾವಚ್ಛಾದಿತನೇತ್ರಾಯ ವಾಮಹಸ್ತಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಗ್ರೋನ್ನಾಮಿತನಾಸಿಕಾಗ್ರಾಯ ವಿಶುದ್ಧಸ್ರೋತಸಿ ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತೇನ ಸ್ನೇಹಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುಪ್ರತಪ್ತಂ ರಜತಸುವರ್ಣತಾಮ್ರಮಣಿಮೃತ್ಪಾತ್ರಶುಕ್ತೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಥಮನವಚ್ಛಿನ್ನಧಾರಮಾಸಿಞ್ಚೇತ್|" ಇತಿ| ಶನೈರಿತ್ಯಾದಿ| ತತೋ-ಮರ್ದನಾನನ್ತರಂ, ಶನೈರುಚ್ಛಿದ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರುಭಯೋರ್ನಿಷ್ಠೀವೇತ್| (ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು ಸೂ. ಅ. ೨೯)- "ಅನಭ್ಯವಹರನ್| ಕಫಸಹಿತಮಭ್ಯವಹೃತಮಗ್ನಿಮವಾಸಾದಯೇದ್ದೋಷಂ ಚ ಸಂವರ್ದ್ಧಯೇತ್| ಏಕಪಾರ್ಶ್ವನಿಷ್ಠೀವನೇ ನ ಸರ್ವಾಃ ಶಿರಾ ಭೇಷಜೇನ ಸಮ್ಯಗ್ವ್ಯಾಪ್ಯನ್ತೇ| ಪುನಃಪುನಶ್ಚೈನಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್|" ಏವಂ-ಅನೇನ ಕ್ರಮೇಣ, ಆಭೇಷಜಕ್ಷಯಾತ್ ಕುರ್ಯಾತ್| (ಪ್ರಾಯಃ ಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತೋಽಯಮಗ್ರಿಮೋ ಗ್ರನ್ಥಃ-) ನ ತು ನಸ್ಯಮಾತ್ರಾ ಸಕೃದೇವ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ತವ್ಯಾ| ಹೀನಮಾತ್ರಂ ಚೌಷಧಂ ನ ದೇಯಮ್| ತದ್ಧಿ ದೋಷಾನುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯಾನಿರ್ಹರನ್ ಗೌರವಾರುಚಿಕಾಸಪ್ರಸೇಕಪೀನಸಚ್ಛರ್ದಿಕಣ್ಠರೋಗಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಧಿಕಮತಿಯೋಗದೋಷಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸಕೃದೇವ ಸರ್ವಂ ದತ್ತಮುಚ್ಛಿನ್ದ್ಯಮಾನಂ ಶಿರೋರೋಗೇಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಘ್ರಾಣಕ್ಲೇದಾನುಚ್ಛ್ವಾಸೋಪರೋಧಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅತ್ಯುಷ್ಣಂ ದಾಹಪಾಕಜ್ವರರತಾಗಮ [ ಶಿರೋರುಗ್ದೃಷ್ಟಿದೌರ್ಬಲ್ಯ ] ಮೂರ್ಛಾಭ್ರಮಾನ್| ಅತಿಶೀತಂ ಹೀನದೋಷಾನ್| ಅತ್ಯುನ್ನತಶಿರಸಃ ಸಮ್ಯಗಪ್ರತಿಪದ್ಯಮಾನಂ ತಾನೇವ ಹೀನದೋಷಾನ್| ಅತ್ಯವನತಶಿರಸೋ ದೂರಗಮನಾನ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಜಾಡ್ಯ [ ಕಣ್ಡೂದಾಹ ] ಜ್ವರಾನ್| ಸಙ್ಕುಚಿತಗಾತ್ರಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ಧಮನೀರಪ್ರಾಪ್ನುವದ್ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶಂ [ ವೇದನಾಂ ಸ್ತಮ್ಭಂ ವಾ ] ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana nasyamUrcchAyAM pratIkAraH (21) · Śloka 21

ಯದಿ ಚ ನಸ್ಯೇ ದೀಯಮಾನೇ ಭೇಷಜವೇಗಾದಸಾತ್ಮ್ಯೇನ ವಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಸ್ಯಾತ್ ತದಾ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಂ ಶೀತತೋಯೇನ ಸಿಞ್ಚೇತ್ಪರಿಹರನ್ ಶಿರಃ||೨೧||

ಸ೦-ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಂ ಸತ್ಯಾಂ ಶೀತಜಲೇನ ಮೂರ್ದ್ಧವರ್ಜಂ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಸೂ. ಅ. ೨೯) - "ನ ಚ ನಸ್ಯೇ ನಿಷಿಚ್ಯಮಾನೇ ಕೋಪಹಾಸವ್ಯಾಹಾರಸ್ಪನ್ದನೋಚ್ಛಿನ್ದನಾನ್ಯಾಚರೇತ್| ತಥಾ ಹಿ ಶಿರೋರುಕ್ಽಽಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಕಾಸತಿಮಿರಖಲತಿಪಲಿತವ್ಯಙ್ಗತಿಲಕಾಲಕಮುಖದೂಷಿಕಾಣಾಂ ಸಮ್ಭವಃ|" ಇತಿ|

Adhikarana virecananasyAnte snehanaM nasyam (22) · Śloka 22

ಸ್ನೇಹಂ ವಿರೇಚನಸ್ಯಾನ್ತೇ ದದ್ಯಾದ್ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ| |೨೨|

ಸ೦-ವಿರೇಚನಸ್ಯಾವಸಾನೇ ದೇಶದೋಷಸಾತ್ಮ್ಯಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಸ್ನೇಹಮನುಷೇಚಯೇತ್| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ (ಸಙ್ಗ್ರಹೇ) ಚೋಕ್ತಮ್| (ಸೂ. ಅ. ೨೯) - "ಅಥ ನಸ್ಯಾರ್ಹಂ ನರಮವ್ಯಾಹತವೇಗಂ ಧೌತಾನ್ತರ್ಬಹಿರ್ಮುಖಂ ಸ್ವವಸ್ಥಿತಶಿರಸಂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಧೂಮಪಾನವಿಶುದ್ಧಸ್ರೋತಸಂ ಸ್ವಾಸ್ತೀರ್ಣನಿವಾತಶಯನಸ್ಥಮುತ್ತಾನಶೀರ್ಷಮೀಷದುನ್ನತಪಾದಂ ಪ್ರಸಾರಿತಚರಣಂ ಚ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಂ ಪಾಣಿತಾಪೇನ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್|" ಇತಿ|

Adhikarana nasyAnte uttAnashayanam (22) · Śloka 22

| ನಸ್ಯಾನ್ತೇ ವಾಕ್ಶತಂ ತಿಷ್ಠೇದುತ್ತಾನಃ|೨೨|

ಸ೦-ನಸ್ಯಾವಸಾನೇ ವಾಕ್ಽಽಶತಂ-ಮಾತ್ರಾಶತಮುತ್ತಾನೋ ನಿದ್ರಾಮಸೇವಮಾನಸ್ತಿಷ್ಠೇತ್|

Adhikarana tato dhUmagaNDUShau (22-23) · Śloka 23

| ಧಾರಯೇತ್ತತಃ||೨೨|| ಧೂಮಂ ಪೀತ್ವಾ ಕವೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಕವಲಾನ್ ಕಣ್ಠಶುದ್ಧಯೇ| |೨೩|

ಸ೦-ತತೋ-ವಾಕ್ಶತಾವಸ್ಥಾನಾದನನ್ತರಮ್, ಈಷದುಷ್ಣಜಲಕವಲಾನ್ ಧಾರಯೇತ್| ಕಿಮರ್ಥಮ್ ? ಕಣ್ಠಶುದ್ಧಯೇ ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟದೋಷಶಾನ್ತಯೇ ಚ| ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ ? ಧೂಮಂ-ವಿರೇಚನಾದ್ಯನ್ಯತಮಂ, ಯಥಾಯೋಗಂ ಪೀತ್ವಾ, ತತೋಽಸ್ಯ ಸ್ನೇಹೋಕ್ತಮಾಚಾರಮಾದಿಶೇತ್|

Adhikarana snehananasyasya samyagyogahInayogAtiyogaH (23-24) · Śloka 24

| ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಸುಖೋಚ್ಛ್ವಾಸಸ್ವಪ್ನಬೋಧಾಕ್ಷಪಾಟವಮ್||೨೩|| ರೂಕ್ಷೇಽಕ್ಷಿಸ್ತಬ್ಧತಾ ಶೋಷೋ ನಾಸಾಸ್ಯೇ ಮೂರ್ದ್ಧಶೂನ್ಯತಾ| ಸ್ನಿಗ್ಧೇಽತಿ ಕಣ್ಡೂಗುರುತಾಪ್ರಸೇಕಾರುಚಿಪೀನಸಾಃ||೨೪||

ಸ೦-ಸಮ್ಯಕ್ಽಽಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಶಿರಸಿ ಸುಖೋಚ್ಛ್ವಾಸಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಸೂ. ಅ. ೨೯) - "ಸಮ್ಯಕ್ಽಽಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ವಿರಿಕ್ತೇ ವಾ ಸುಖೋಚ್ಛ್ವಾಸನಿಃಶ್ವಾಸಕ್ಷವಥುಸ್ವಪ್ನಪ್ರಬೋಧಶಿರೋವದನೇನ್ದ್ರಿಯವಿಶುದ್ಧಯೋ ಭವನ್ತಿ, ಯಥೋಕ್ತವ್ಯಾಧ್ಯುಪಶಮಶ್ಚ|" ಇತಿ| ಸ೦-ರೂಕ್ಷೇ ತು ಶಿರಸ್ಯಕ್ಷಿಸ್ತಬ್ಧತಾ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ನಾಸಾಯಾಮಾಸ್ಯೇ ಚ ಶೋಷೋ ಮೂರ್ದ್ಧಶೂನ್ಯತಾ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಸ೦-ಅತಿಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಕಣ್ಡ್ವಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ|

Adhikarana virecananasyasya samyagyogahInayogAtiyogAH (25) · Śloka 25

ಸುವಿರಿಕ್ತೇಽಕ್ಷಿಲಘುತಾವಕ್ಕ್ರಸ್ವರವಿಶುದ್ಧಯಃ| ದುರ್ವಿರಿಕ್ತೇ ಗದೋದ್ರೇಕಃ, ಕ್ಷಾಮತಾಽತಿವಿರೇಚಿತೇ||೨೫||

ಸ೦-ಸುವಿರಿಕ್ತೇ-ಸಮ್ಯಗ್ವಿರಿಕ್ತೇ, ಅಕ್ಷಿಲಘುತಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ಸ೦-ದುರ್ವಿರಿಕ್ತೇ ಗದೋದ್ರೇಕೋ-ರೋಗಸ್ಯಾಧಿಕ್ಯಮ್| ಅತಿವಿರೇಚಿತೇ ಕ್ಷಾಮತಾ-ಕೃಶತಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana pratimarshasya viShayaH (26) · Śloka 26

ಅಧುನಾ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಸ್ಯ ವಿಷಯಂ ಸೂಚಯಿತುಮಾಹ - - - - ಪ್ರತಿಮರ್ಶಃ ಕ್ಷತಕ್ಷಾಮಬಾಲವೃದ್ಧಸುಖಾತ್ಮಸು| ಪ್ರಯೋಜ್ಯೋಽಕಾಲವರ್ಷೇಽಪಿ|೨೬|

ಸ೦-ಪ್ರತಿಮರ್ಶಃ ಕ್ಷತಕ್ಷಾಮಾದಿಷು ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ| ಅಕಾಲವರ್ಷಣೇಽಪಿ ಕಾರ್ಯಃ|

Adhikarana duShTapInasAdau pratimarshaniShedhaH (26-27) · Śloka 27

| ನ ತ್ವಿಷ್ಟೋ ದುಷ್ಟಪೀನಸೇ||೨೬|| ಮದ್ಯಪೀತೇಽಬಲಶ್ರೋತ್ರೇ ಕೃಮಿದೂಷಿತಮೂರ್ದ್ಧನಿ| ಉತ್ಕೃಷ್ಟೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟದೋಷೇ ಚ, ಹೀನಮಾತ್ರತಯಾ ಹಿ ಸಃ||೨೭||

ಸ೦-ದೃಷ್ಟಪೀನಸೇ ತು ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ| ದುಷ್ಟಪೀನಸೋ-ನಾಸಾರೋಗೇಷು (ಹೃ. ಉ. ಅ. ೧೯|೯) ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಃ| ತಥಾ ಮದ್ಯಪೀತೇ, ತಥಾಽಬಲಶ್ರೋತೇ-ರುದ್ಧಶ್ರವಣಮಾರ್ಗೇ, ತಥಾ ಕೃಮಿಭಿರ್ದೂಷಿತೋ ಮೂರ್ದ್ಧಾ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ ಕೃಮಿಪೀಡಿತಶಿರಸಿ, ತಥೋತ್ಕೃಷ್ಟೋ-ವೃದ್ಧಿಂ ಗತಃ, ತಥೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಃ-ಪ್ರಚಲೋ, ದೋಷೋ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ, ಪ್ರತಿಮರ್ಶೋ ನ ಯೋಜ್ಯಃ| ಕೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ (ಕಾರಣೇನ) ನ ಯೋಜ್ಯಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಹೀನೇತ್ಯಾದಿ| ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಏಷಾಂ ಸಃ-ಪ್ರತಿಮರ್ಶಃ, ಹೀನಮಾತ್ರತಯಾ,-ಹೀನಾ ಮಾತ್ರಾ ಯಸ್ಯ ಸ ಹೀನಮಾತ್ರಃ, ತಸ್ಯ ಭಾವೋ ಹೀನಮಾತ್ರತಾ, ತಯಾ| ಯ (ಅ) ಸ್ಮಾದಸೌ ನ ಯುಜ್ಯತೇ| ಏಷಾಂ ಹ್ಯುದೀರ್ಣದೋಷತ್ವಾತ್ ತಾವತಾ ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶ ಏವ ಭವತಿ ನ ಶಮಃ|

Adhikarana pratimarshasya pa~jcadasha kAlAH (28-29) · Śloka 29

ನಿಶಾಹರ್ಭುಕ್ತವಾನ್ತಾಹಃ ಸ್ವಪ್ನಾಧ್ವಶ್ರಮರೇತಸಾಮ್| ಶಿರೋಭ್ಯಞ್ಜನಗಣ್ಡೂಷಪ್ರಸ್ರಾವಾಞ್ಜನವರ್ಚಸಾಮ್||೨೮|| ದನ್ತಕಾಷ್ಠಸ್ಯ ಹಾಸಸ್ಯ ಯೋಜ್ಯೋಽನ್ತೇಽಸೌ ದ್ವಿಬಿನ್ದುಕಃ| |೨೯|

ಸ೦-ಅಸೌ-ಪ್ರತಿಮರ್ಶೌ, ದ್ವಿಬಿನ್ದುಕೋ ನಿಶಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚದಶಾನಾಂ ಕಾಲಾನಾಮನ್ತೇ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ|

Adhikarana uktakAlAnAM phalam (29-30) · Śloka 30

| ಪಞ್ಚಸು ಸ್ರೋತಸಾಂ ಶುದ್ಧಿಃ, ಕ್ಲಮನಾಶಸ್ತ್ರಿಷು ಕ್ರಮಾತ್||೨೯|| ದೃಗ್ಬಲಂ ಪಞ್ಚಸು, ತತೋ ದನ್ತದಾರ್ಢ್ಯಂ ಮರುಚ್ಛಮಃ| |೩೦|

ಸ೦-ತತ್ರ ನಿಶಾಹರ್ಭುಕ್ತವಾನ್ತಾಹಃಸ್ವಪ್ನಾಖ್ಯೇಷು ಪಞ್ಚಸು ಕಾಲೇಷು ಪ್ರತಿಮರ್ಶೇ ಪ್ರಯುಕ್ತೇ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಶುದ್ಧಿರ್ಭವತಿ| ಕ್ರಮಾತ್-ಕ್ರಮೇಣೈವ ಪಠಿತೇಷು| ಅಧ್ವಶ್ರಮಮೈಥುನಾನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಮನ್ತೇ ಪ್ರತಿಮರ್ಶೇ ದತ್ತೇ ಸತಿ ಕ್ಲಮಸ್ಯ ನಾಶಃ ಸ್ಯಾತ್| ಉಪಲಕ್ಷಣಂ ಚೇದಮ್| ಮನಃಪ್ರಸಾದಶಿರೋಲಾಘವೇಽಪಿ ಭವತಃ| ಏವಂ ಶಿರೋಭ್ಯಞ್ಜನಾದಿಷು ಪಞ್ಚಸ್ವನ್ತೇ ಪ್ರತಿಮರ್ಶೇ ಯೋಜಿತೇ ಸತಿ ದೃಷ್ಟೇರ್ಬಲಂ ಸ್ಯಾತ್| ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ, ದನ್ತಕಾಷ್ಠಹಾಸಯೋರನ್ತೇ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ದ್ವಿಜದೃಢತ್ವಂ ಪವನಶಮಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana vayovisheSheNa nasyadhUmakavalashodhanAnAM niShedhaH (30-31) · Śloka 31

ಅಧುನಾ ನಸ್ಯಸ್ಯ ಧೂಮಾದೀನಾಂ ಚ ಪುರುಷವಿಶೇಷೇ ನಿಯಮಂ ಕುರ್ವನ್ನಾಹ - - - - | ನ ನಸ್ಯಮೂನಸಪ್ತಾಬ್ದೇ ನಾತೀತಾಶೀತಿವತ್ಸರೇ||೩೦|| ನ ಚೋನಾಷ್ಟಾದಶೇ ಧೂಮಃ, ಕವಲೋ ನೋನಪಞ್ಚಮೇ| ನ ಶುದ್ಧಿರೂನದಶಮೇ ನ ಚಾತಿಕ್ರಾನ್ತಸಪ್ತತೌ||೩೧||

ಸ೦-ಊನಸಪ್ತವರ್ಷೇ ನಸ್ಯಂ ನ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ, ಅತಿಕ್ರಾನ್ತಾಶೀತಿವರ್ಷೇ ಚ ನಸ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜನಮ್| ಅಪೂರ್ಣಾಷ್ಟಾದಶವರ್ಶೇ ಧೂಮೋ ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ| ಕವಲೋಽಪೂರ್ಣಪಞ್ಚವತ್ಸರೇ ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ| ಊನದಶಮವರ್ಷೇ ಶುದ್ಧಿಃ-ವಮನವಿರೇಕಾದಿಕಾ, ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ| ತಥಾ, ಅತೀತಸಪ್ತತಿವರ್ಷೇ ಚ ಶುದ್ಧಿರ್ನ ಯೋಜ್ಯಾ|

Adhikarana pratimarshasya sukhasevyatvam (32-33) · Śloka 33

ಆಜನ್ಮಮರಣಂ ಶಸ್ತಃ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಸ್ತು ಬಸ್ತಿವತ್| ಮರ್ಶವಚ್ಚ ಗುಣಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್ಸ ಹಿ ನಿತ್ಯೋಪಸೇವನಾತ್||೩೨|| ನ ಚಾತ್ರ ಯನ್ತ್ರಣಾ ನಾಪಿ ವ್ಯಾಪದ್ಭ್ಯೋ ಮರ್ಶವದ್ಭಯಮ್| |೩೩|

ಸ೦-ಪ್ರತಿಮರ್ಶಃ ಪುನರ್ಬಸ್ತಿರಿವ ಶಸ್ತೋ-ಹಿತಃ| ಕಥಮ್ ? ಆಜನ್ಮಮರಣಂ,-ಜನ್ಮಮರಣೇ ಅವಧಿಂ ಕೃತ್ವಾ, ಪ್ರತಿಮರ್ಶೋ ಹಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ ಚ-ಪ್ರತಿಮರ್ಶೋ, ನಿತ್ಯೋಪಸೇವನಾತ್-ಸನ್ತತಮಭ್ಯಸ್ಯಮಾನೋ, ಮರ್ಶ ಇವ ಗುಣಾನ್-ಸುಖೋಚ್ಛ್ವಾಸಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅತ್ರ ಚ-ಪ್ರತಿಮರ್ಶೇ, ಯನ್ತ್ರಣಾ-"ಉಷ್ಣೋದಕೋಪಚಾರೀ ಸ್ಯಾತ್" ಇತ್ಯಾದಿಕಾ, ನಾಸ್ತಿ| ನ ಚ ವ್ಯಾಪಭ್ದ್ಯಃ-"ಅಕ್ಷಿಸ್ತಬ್ಧತಾ ಶೋಷಃ" ಇತ್ಯಾದಿಭ್ಯೋ, ಭಯಂ ಮರ್ಶ ಇವ-ಮರ್ಶವತ್ ನಾಸ್ತೀತಿ| ಮರ್ಶ ಇವ ಮರ್ಶವತ್, ಸಪ್ತಮ್ಯನ್ತಾದ್ವತಿಃ|

Adhikarana nityanasye tailamevocitam (33-34) · Śloka 34

| ತೈಲಮೇವ ಚ ನಸ್ಯಾರ್ಥೇ ನಿತ್ಯಾಭ್ಯಾಸೇನ ಶಸ್ಯತೇ||೩೩|| ಶಿರಸಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಧಾಮತ್ವಾತ್ಸ್ನೇಹಾಃ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ನೇತರೇ| |೩೪|

ಸ೦-ತೈಲಮೇವ ನಿತ್ಯಾಭ್ಯಾಸೇನ ಪ್ರತಿಮರ್ಶನ್ಯಾಯೇನ ನಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಭವತಿ| ಕುತೋ ಹೇತೋಃ ? ಮೂರ್ಧ್ನಃ ಕಫಸ್ಥಾನತ್ವಾತ್| ನ ತ್ವಪರೇ ಸ್ನೇಹಾಃ| ತೇಷಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲತ್ವಾದಿತಿ ಭಾವಃ|

Adhikarana marshapratimarshAdiShu visheShaguNotkarShApakRuShTatvam (34-36) · Śloka 36

| ಆಶುಕೃಚ್ಚಿರಕಾರಿತ್ವಂ ಗುಣೋತ್ಕರ್ಷಾಪಕೃಷ್ಟತಾ||೩೪|| ಮರ್ಶೇ ಚ ಪ್ರತಿಮರ್ಶೇ ಚ ವಿಶೇಷೋ ನ ಭವೇದ್ಯದಿ| ಕೋ ಮರ್ಶಂ ಸಪರೀಹಾರಂ ಸಾಪದಂ ಚ ಭಜೇತ್ತತಃ||೩೫|| ಅಚ್ಛಪಾನವಿಚಾರಾಖ್ಯೌ ಕುಟೀವಾತಾತಪಸ್ಥಿತೀ| ಅನ್ವಾಸಮಾತ್ರಾಬಸ್ತೀ ಚ ತದ್ವದೇವ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್||೩೬||

ಸ೦-ಆಶುಕಾರಿಗುಣಯುಕ್ತೋ ಮರ್ಶಃ, ಚಿರಕಾರೀ ತು ಪ್ರತಿಮರ್ಶಃ| ಗುಣೋತ್ಕರ್ಷತ್ವಯುಕ್ತೋ ಮರ್ಶೋ ಗುಣಾಪಕೃಷ್ಟತಾನ್ವಿತಸ್ತು ಪ್ರತಿಮರ್ಶ ಇತ್ಯನಯೋರ್ಭೇದಃ| ಯದಿ ಚ ಮರ್ಶೇ ಪ್ರತಿಮರ್ಶೇ ಚ ವಿಶೇಷಗುಣೋ ನ ಸ್ಯಾತ್, ತತೋ ಮರ್ಶಂ ಸಪರಿಹಾರಂ ಸವ್ಯಾಪದಂ ಚ ಕೋ ಭಜೇತ್ ? ನ ಕಶ್ಚಿದ್ಭಜೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಮರ್ಶಪ್ರತಿಮರ್ಶವಿಶೇಷವದಚ್ಛಪಾನವಿಚಾರಾಖ್ಯೌ ಸ್ನೇಹೌ ಶೀಘ್ರಕಾರಿತ್ವಾದಿನಾ ವಿಶೇಷೇಣ ನಿರ್ದಿಶೇತ್| ತಥಾ, ಕುಟೀಪ್ರವೇಶಸ್ಥಿತ್ಯಾ ಯದ್ರರಸಾಯನಮುಪಯುಜ್ಯತೇ, ಯಚ್ಚ ವಾತಾತಪಾದ್ಯಪರಿಹಾರಸ್ಥಿತ್ಯಾ ರಸಾಯನಂ ಕ್ರಿಯತೇ, ತೇ ಚ ದ್ವೇ ಅಪಿ ತಥೈವ ಸವಿಶೇಷೇ ನಿರ್ದಿಶೇತ್| ತಥಾ, ಅನ್ವಾಸಃ-ಅನುವಾಸನಂ, ತಥಾ ಮಾತ್ರಾಬಸ್ತಿಶ್ಚ, ತಾವಪ್ಯೇವಂ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಚಿರಕಾರಿತ್ವಾದಿಗುಣೈರ್ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್|

Adhikarana aNutailam (37-38) · Śloka 38

ಇದಾನೀಂ ನಸ್ಯಮಣುತೈಲಂ ನಿರ್ದಿದಿಕ್ಷುರಾಹ - - - - ಜೀವನ್ತೀಜಲದೇವದಾರುಜಲದತ್ವಕ್ಽಽಸೇವ್ಯಗೋಪೀಹಿಮಂ ದಾರ್ವೀತ್ವಙ್ಮಧುಕಪ್ಲವಾಗುರುವರೀಪುಣ್ಡ್ರಾಹ್ವಿಬಿಲ್ವೋತ್ಪಲಮ್| ಧಾವನ್ಯೌ ಸುರಭಿಂ ಸ್ಥಿರೇ ಕೃಮಿಹರಂ ಪತ್ರಂ ತ್ರುಟಿಂ ರೇಣುಕಾಂ ಕಿಞ್ಜಲ್ಕಂ ಕಮಲಾದ್ಬಲಾಂ ಶತಗುಣೇ ದಿವ್ಯೇಽಮ್ಭಸಿಕ್ವಾಥಯೇತ್||೩೭|| ತೈಲಾದ್ರಸಂ ದಶಗುಣಂ ಪರಿಶೇಷ್ಯ ತೇನ ತೈಲಂ ಪಚೇತ ಸಲಿಲೇನ ದಶೈವ ವಾರಾನ್| ಪಾಕೇ ಕ್ಷಿಪೇಚ್ಚ ದಶಮೇ ಸಮಮಾಜದುಗ್ಧಂ ನಸ್ಯಂ ಮಹಾಗುಣಮುಶನ್ತ್ಯಣುತೈಲಮೇತತ್||೩೮||

ಸ೦-ಜೀವನ್ತ್ಯಾದೀನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ದಿವ್ಯೇ ಜಲೇ ಕ್ವಾಥಯೇತ್| ಗೋಪೀ-ಸಾರಿವಾ| ಪ್ಲವಂ-ಗೋಪಾಲದಮನಾಖ್ಯಮ್| ಪುಣ್ಡ್ರಾಹ್ವಂ-ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಮ್| ಧಾವನ್ಯೌ-ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಮಹೋಟಿಕಾಖ್ಯೇ| ಸುರಭಿಃ-ಸಲ್ಲಕೀ| ಸ್ಥಿರೇ-ಶಾಲೀಪರ್ಣೀಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ್ಯೌ| ಕೃಮಿಹರಂ-ವಿಡಙ್ಗಮ್| ಅತ್ರ ತೈಲಸಮಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣೀತಿ ವೃದ್ಧವೈದ್ಯವ್ಯವಹಾರಃ| ಆಕಾಶಾದೇವ ಪಟಾದಿಭಿರ್ಗೃಹೀತಂ ಜಲಂ ದಿವ್ಯಮುಚ್ಯತೇ| ತಚ್ಚ ತೈಲಾಚ್ಛತಗುಣಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ತಾವತ್ಕ್ವಾಥಯೇತ್, ಯಾವದ್ದಶಗುಣೋ ರಸಸ್ತೈಲಾತ್ಸ್ಯಾತ್| ತೇನ ಚ ಕ್ವಾಥೇನ ತೈಲಂ ದಶೈವ ವಾರಾನ್ ಪಚೇತ್| ದಶಮೇ ಚ ಪಾಕೇ ತೈಲಸಮಮಜಾಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ತತಃ ಪುನಃ ಪಚೇತ್| ಇತ್ಯೇತತ್ತೈಲಂ ಮಹಾಗುಣಂ-ಸರ್ವೋತ್ತಮಗುಣಂ, ಅಣುತೈಲಸಂಜ್ಞಂ ಕಥಯನ್ತಿ| ಅಣುಷು ತೈಲಮಣುತೈಲಮ್| ಅಣೂನೀನ್ದ್ರಿಯಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪ್ರವಿಶತೀತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana nasyashIlanasya phalam (20) · Śloka 20

ಘನೋನ್ನತಪ್ರಸನ್ನತ್ವಕ್ಽಽಸ್ಕನ್ಧಗ್ರೀವಾಸ್ಯವಕ್ಷಸಃ| ದೃಢೇನ್ದ್ರಿಯಾಸ್ತಪಲಿತಾ ಭವೇಯುರ್ನಸ್ಯಶೀಲಿನಃ||೩೯|| ಇತಿ ಶ್ರೀ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ನಸ್ಯವಿಧಾರ್ನಾಮ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೦||

ಸ೦-ನಸ್ಯಶೀಲಿನೋ ನಿಬಿಡೋಚ್ಚತರರಮಣೀಯತ್ವಗಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ತ್ವಕ್ ಚ ಸ್ಕನ್ಧಶ್ಚ ಗ್ರೀವಾ ಚಾಸ್ಯಂ ಚ ವಕ್ಷಶ್ಚ ಏತೇಷಾಂ ಸಮಾಹಾರಃ ತ್ವಕ್ಽಽಸ್ಕನ್ಧಗ್ರೀವಾಸ್ಯವಕ್ಷಃ| ಘನೋನ್ನತಪ್ರಸನ್ನಂ ತ್ವಕ್ಽಽಸ್ಕನ್ಧಗ್ರೀವಾಸ್ಯವಕ್ಷೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಘನೋನ್ನತಪ್ರಸನ್ನತ್ವಕ್ಽಽಸ್ಕನ್ಧಗ್ರೀವಾಸ್ಯವಕ್ಷಸಃ| ತಥಾ, ಪುಷ್ಟೇನ್ದ್ರಿಯಾಃ ಪಲಿತವರ್ಜಿತಾಶ್ಚ ಭವೇಯುಃ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ನಸ್ಯವಿಧಿರ್ನಾಮ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೦||