29. śastrakarmavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧ੍ਯਧ੍ਯਾਯਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤੂਯਤੇ| ਯਤੋਨਨ੍ਤਰਾਤੀਤੇਧ੍ਯਾਯੇ (ਸ਼੍ਲੋ. ੨੫)-"ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਵਿਸ਼ਸ੍ਯਾਦੌ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਤਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣੋ ਵਿਧਾਨਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana shastrakarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|

ਸ੦-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ,- ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣਕ੍ਰਿਯਾ, ਤਸ੍ਯ ਵਿਧਿਃ-ਇਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾ, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਃ, ਤਮ੍| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਨਨੁ, ਯਦ੍ਯਯਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਃ, ਤਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਗ੍ਰਨ੍ਥ ਏਵਾਦੌ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਂ ਯੁਕ੍ਤਃ, (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੪)- "ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਭੋਜਯੇਦਨ੍ਨਮਾਤੁਰਮ੍|" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਤੁ "ਵ੍ਰਣਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰਾਯਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧੇਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸਯੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੁਂ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਯਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧੇਰੁਪਾਯੋਯਮ੍, ਇਤ੍ਯਸ੍ਯੈਵ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਾਸੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana shastrakarmaviShayasya vraNasyotpattiH vraNasyotpattipratibandhaH (1-2) · Śloka 2

ਵ੍ਰਣਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਾਕਾਚ੍ਛ੍ਵਥੁਪੂਰ੍ਵਕਾਤ੍| ਤਮੇਵੋਪਚਰੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਸਨ੍ ਪਾਕਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ||੧|| ਸੁਸ਼ੀਤਲੇਪਸੇਕਾਸ੍ਰਮੋਕ੍ਸਸਂਸ਼ੋਧਨਾਦਿਭਿਃ| |੨|

ਸ੦-ਪ੍ਰਾਯੋ ਵ੍ਰਣਃ ਪਾਕਾਤ੍ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਤ੍ ? ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਯਸ੍ਯ ਪਾਕਸ੍ਯ ਸ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪੂਰ੍ਵਕਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍| ਸ਼੍ਵਯਥੁਪਾਕਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਵ੍ਰਣੋ ਜਾਯਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਵਯਾਥੁਪੂਰ੍ਵਕਾਤ੍ ਪਾਕਾਤ੍ ਵ੍ਰਣਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ, ਅਤਸ੍ਤਮੇਵ-ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ, ਉਪਚਰੇਤ੍-ਉਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ? ਪਾਕਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਰਕ੍ਸਨ੍| ਕਥਮ੍ ? ਸੁਸ਼ੀਤਲੇਪਸੇਕਾਦਿਭਿਃ| ਸੁਸ਼ੀਤਾਭ੍ਯਾਂ-ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤੋ ਵੀਰ੍ਯਤਸ਼੍ਚ, ਲੇਪਸੇਕਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਤਥਾ, ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣੇਨ| ਤਥਾ, ਸਂਸ਼ੋਧਨੇਨ-ਵਮਨੇਨ ਵਿਰੇਕੇਣ ਚ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਕਸਾਯਪਾਨਘਤਪਾਨਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਮਪਚ੍ਯਮਾਨਪਕ੍ਵਾਖ੍ਯਾਤਿਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋਵਸ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana apakvasya shvayathorlakShaNam (2) · Śloka 2

| ਸ਼ੋਫੋਲ੍ਪੋਲ੍ਪੋਸ੍ਮਰੁਕ੍ਸਾਮਃਸਵਰ੍ਣਃ ਕਠਿਨਃ ਸ੍ਥਿਰਃ||੨||

ਸ੦-ਆਮੋ ਯਃ ਸ਼ੋਫਃ ਸਃ ਪ੍ਰਮਾਣਤੋਲ੍ਪਃ| ਤਥਾ, ਅਲ੍ਪੋਸ੍ਮਾ| ਤਥਾ, ਅਲ੍ਪਰੁਕ੍-ਅਲ੍ਪਸ਼ੂਲਃ| ਤਥਾ, ਸਵਰ੍ਣਃ-ਤ੍ਵਕ੍ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਃ| ਤਥਾ, ਕਠਿਨੋ-ਨ ਮਦੁਃ, ਪਕ੍ਵਵਤ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਥਿਰੋ-ਨ ਪਕ੍ਵਵਚ੍ਚਲਃ| ਸ ਆਮਃ ਸਾਮ ਇਤਿ "ਸੋਚਿ ਲੋਪੇ ਚੇਤ੍ਪਾਦਪੂਰਣਮ੍" ਇਤਿ ਸੁਲੋਪਃ|

Adhikarana pacyamAnasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4

ਪਚ੍ਯਮਾਨੋ ਵਿਵਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਰਾਗੀ ਬਸ੍ਤਿਰਿਵਾਤਤਃ| ਸ੍ਫੁਟਤੀਵ ਸਨਿਸ੍ਤੋਦਃ ਸਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਵਿਜਮ੍ਭਿਕਃ||੩|| ਸਂਰਮ੍ਭਾਰੁਚਿਦਾਹੋਸਾਤਡ੍ਜ੍ਵਰਾਨਿਦ੍ਰਤਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਂ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਵ੍ਰਣਵਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਸਹਃ||੪||

ਸ੦-ਸ ਸ਼ੋਫਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨੋ ਵਿਵਰ੍ਣੋ-ਨ ਤ੍ਵਕ੍ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਃ| ਤਥਾ ਰਾਗੀ-ਲੋਹਿਤਵਰ੍ਣਃ| ਤਥਾ, ਬਸ੍ਤਿਰਿਵਾਤਤਃ-ਸ੍ਤਬ੍ਧੋ ਵਾਤਪੂਰ੍ਣਦਤਿਵਤ੍| ਛਾਗਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਮੂਤ੍ਰਾਧਾਰੋ ਬਸ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਸ੍ਫੁਟਤੀਵ| { ਤਥਾ, } ਸਨਿਸ੍ਤੋਦਃ-ਸਹ ਨਿਸ੍ਤੋਦੇਨ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਸਨਿਸ੍ਤੋਦਃ| ਨਿਯਤਪ੍ਰਬਨ੍ਧਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਰੂਕ੍-ਨਿਸ੍ਤੋਦੋ, ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਤੁ ਸ਼ੂਲਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਾਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਙ੍ਗਾਨਾਂ ਮਰ੍ਦਃ- ਕ੍ਸੋਭਃ, ਸਹਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਵਿਜਮ੍ਭਿਕਾਯਾਂ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਸਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਵਿਜਮ੍ਭਿਕਃ| ਤਥਾ, ਸਂਰਮ੍ਭਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਤਃ| ਅਨ੍ਵਿਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਂਰਮ੍ਭਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸਂਰਮ੍ਭੋ-ਵਾਗ੍ਵਿਸਯਾਤੀਤਾਨਾਂ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦ੍ਯਾਨਾਮਨੇਕਰੂਪਾਣਾਂ ਪੀਡਨਵਿਘਟ੍ਟਨਚ੍ਛੇਦਨਭੇਦਨਦਂਸ਼ਨਾਦੀਨਾਂ ਰੂਜਾਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀਣਸ੍ਤੀਵ੍ਰੋ-ਦਾਹਃ| ਅਰਤਿਮਾਨ੍ ਦਾਹ ਉਸਾ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਸ ਪਚ੍ਯਮਾਨੋ ਘਤਂ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਲੀਨਯਤਿ| ਤਥਾ, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨ ਸਹਤੇ ਵ੍ਰਣਵਤ੍|

Adhikarana pakvasyalakShaNam (5-6) · Śloka 6

ਪਕ੍ਵੇਲ੍ਪਵੇਗਤਾ ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਵਲਿਸਮ੍ਭਵਃ| ਨਾਮੋਨ੍ਤੇਸੂਨ੍ਨਤਿਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕਣ੍ਡੂਸ਼ੋਫਾਦਿਮਾਰ੍ਦਵਮ੍||੫|| ਸ੍ਪਸ੍ਟੇ ਪੂਯਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਾਰੋ ਭਵੇਦ੍ਬਸ੍ਤਾਵਿਵਾਮ੍ਭਸਃ| |੬|

ਸ੦-ਪਕ੍ਵੇ ਸਤਿ, ਅਲ੍ਪਵੇਗਤਾ ਭਵਤਿ, ਨ ਤੁ ਸਂਰਮ੍ਭਃ| ਤਥਾ, ਗ੍ਲਾਨਿਃ-ਮ੍ਲਾਨਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ, ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਂ ਵਲੀਨਾਂ ਚੋਦ੍ਭਵਃ| ਤਥਾ, ਅਨ੍ਤੇਸੁ-ਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇਸੁ, ਨਾਮੋ-ਨਿਮ੍ਨਤ੍ਵਮ੍, ਮਧ੍ਯ ਉਨ੍ਨਤਿਃ| ਨਾਮੋਨ੍ਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਮਧ੍ਯ ਉਨ੍ਨਤਿਤ੍ਵਂ ਲਬ੍ਧਮੇਵ, ਉਨ੍ਨਤਿਗ੍ਰਹਣਂ ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍, ਤੇਨੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤ੍ਵਂ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਮਦੁਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਪਸ੍ਟੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਪੂਯਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਾਰੋ ਭਵਤਿ, ਬਸ੍ਤੇਰਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਯਥਾਮ੍ਭਸਃ ਸਞ੍ਚਾਰਃ|

Adhikarana pAkasya raktadoShatrayakAryatvam (6-7) · Śloka 7

| ਸ਼ੂਲਂ ਨਰ੍ਤੇਨਿਲਾਦ੍ਦਾਹਃ ਪਿਤ੍ਤਾਚ੍ਛੋਫਃ ਕਫੋਦਯਾਤ੍||੬|| ਰੋਗੋ ਰਕ੍ਤਾਚ੍ਚ ਪਾਕਃ ਸ੍ਯਾਦਤੋ ਦੋਸੈਃ ਸਸ਼ੋਣਿਤੈਃ| |੭|

ਸ੦-ਵਾਤਂ ਵਿਨਾ ਸ਼ੂਲਂ ਨ ਭਵਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰੇਣ ਦਾਹੋ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਫੋਦਯਾਦ੍ਵਿਨਾ ਸ਼ੋਫੋ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ੋਫਃ ਕਫਾਦਿਤਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯ ਉਦਯਗ੍ਰਹਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਦਤੇ-ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਨਾ, ਰਾਗਸ੍ਯ ਲੌਹਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵੋ ਨ| ਤੇਨ ਕਫਾਧਿਕੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤਸਹਿਤੈਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪਾਕਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ|

Adhikarana atipakvasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| ਪਾਕੇਤਿਵਤ੍ਤੇ ਸੁਸਿਰਸ੍ਤਨੁਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਭਕ੍ਸਿਤਃ||੭|| ਵਲੀਭਿਰਾਚਿਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਃ ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਤਨੂਰੁਹਃ| |੮|

ਸ੦-ਪਾਕੇ ਚਾਤਿਵਤ੍ਤੇ-ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ, ਸੁਸਿਰੋਨ੍ਤਸ੍ਥਃ ਸ਼ੋਫਦੇਸ਼ਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਤਨੁਃ-ਤਨ੍ਵੀ, ਤ੍ਵਕ੍ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਤਨੁਤ੍ਵਕ੍| ਤਥਾ, ਦੋਸਭਕ੍ਸਿਤਃ-ਪੂਯਵਾਨ੍, ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨੇਹ ਪੂਯ ਉਚ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਭਕ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੁਸਿਰਤ੍ਵਂ ਤਨੁਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯ| ਤਥਾ, ਵਲੀਭਿਰਾਚਿਤੋ-ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਃ| ਤਥਾ, ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਤਨੂਰੁਹਃ-ਪਤਦ੍ਰੋਮਾ|

Adhikarana raktapAkasya lakShaNam (8-10) · Śloka 10

| ਕਫਜੇਸੁ ਤੁ ਸ਼ੋਫੇਸੁ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਪਾਕਮੇਤ੍ਯਸਕ੍||੮|| ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ ਤਤੋਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤਸ਼ੋਫਤਾ| ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਰੁਜੋਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਘਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤ੍ਵਮਸ਼੍ਮਵਤ੍||੯|| ਰਕ੍ਤਪਾਕਮਿਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਮੁਕ੍ਤਸਂਸ਼ਯਃ| |੧੦|

ਸ੦-ਯਦ੍ਯਪਿ ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਦੋਸੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ਪਾਕੋ ਜਾਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਕਫਜੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਰਧਿਕਤਰਕਫੇਸ੍ਵਿਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਕਫਜੇਸ੍ਵਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਦੇਹਦੇਸ਼ਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ਯੇਸੁ ਦੇਹਦੇਸ਼ੇਸ੍ਵਸੌ ਕਫੋ ਜਾਯਤੇ, ਤੇਸੁ ਕਫਜੇਸੁ ਸ਼ੋਫੇਸੁ ਗਮ੍ਭੀਰਂ-ਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਮਤਿਸ਼ਯੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ਨਿਗੂਢਤ੍ਵਾਤ੍, ਅਸਕ੍ ਪਾਕਮੇਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ-ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ, ਅਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਂ, ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਯਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤਗੁਣਯੋਗਾਤ੍, ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚਾਸੌ ਸ਼ੋਫਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਸ਼ੋਫਃ, ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਃ ਸ਼ੀਤਸ਼ੋਫਤਾ| ਤਥਾ, ਤ੍ਵਕ੍ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ, ਰੁਜਃ ਸ੍ਤੋਕਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ, ਘਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤ੍ਵਂ-ਨਿਬਿਡਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਸ਼੍ਮਵਤ੍-ਹਸ੍ਤਾਦਿਨਾ ਸ੍ਪਸ੍ਟੇ ਪਾਸਾਣਤੁਲ੍ਯਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ| ਤਂ-ਤਥਾਭੂਤਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪਾਕਂ, ਰਕ੍ਤਪਾਕਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ-ਧੀਮਾਨ੍, ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍-ਨ ਤੁ ਸ਼ੋਫਂ ਪਕ੍ਵਮਿਤਿ ਕਥਯੇਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਮੁਕ੍ਤਸਂਸ਼ਯਃ,- ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸ਼ੋਫ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਦੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana dAraNapATanayorviShayobhedaH (10-11) · Śloka 11

| ਅਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵੇਬਲੇ ਬਾਲੇ ਪਾਕਾਦ੍ਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਦ੍ਧਤੇ||੧੦|| ਦਾਰਣਂ ਮਰ੍ਮਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸ੍ਥਿਤੇ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪਾਟਨਮ੍| |੧੧|

ਸ੦-ਸ੍ਤੋਕੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਸਤਿ, ਤਥਾ ਦੁਰ੍ਬਲੇ, ਤਥਾ ਬਾਲੇ, ਏਤੇਸੁ ਜਾਤੇ ਸ਼੍ਵਯਥੌ, ਤਥਾ ਪਾਕਾਦ੍ਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਦ੍ਧਤੇ-ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਚ ਸ਼੍ਵਯਥੌ, ਦਾਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍; ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰ੍ਦਾਰਣਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ (ਹ. ਉ. ਅ. ੨੫|੩੭)| ਯਥਾ-"ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਤਸਿਗੇਨ੍ਦਤਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਕਪੋਤਵਿਟ੍| ਕ੍ਸਾਰੌਸਧਾਨਿ ਕ੍ਸਾਰਾਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਫਵਿਦਾਰਣਮ੍||" ਇਤਿ| ਨ ਕੇਵਲਮਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕੇ ਸ਼੍ਵਥੌ ਦਾਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍, ਯਾਵਤ੍ ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਮਰ੍ਮਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸ੍ਥਿਤੇ ਚ ਸ਼੍ਵਯਥੌ ਦਾਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍, ਨ ਪਾਟਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰੇਤਿ ਦਾਰਣਵਿਸਯਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਾਟਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍|

Adhikarana apakvasya dAraNapATananiShedhaH (11-12) · Śloka 12

| ਆਮਚ੍ਛੇਦੇ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਵ੍ਯਾਪਦੋਸਗਤਿਸ੍ਰੁਤਿਃ||੧੧|| ਰੂਜੋਤਿਵਦ੍ਧਿਰ੍ਦਰਣਂ ਵਿਸਰ੍ਪੋ ਵਾ ਕ੍ਸਤੋਦ੍ਭਵਃ| |੧੨|

ਸ੦-ਆਮਸ੍ਯ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਛੇਦੇ ਸਤਿ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਵ੍ਯਾਪਦੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਅਸਜੋਤਿਸ੍ਰਾਵਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਰੁਜਾਯਾ ਵਿਵਦ੍ਧਿਃ| ਤਥਾ, ਦਰਣਂ ਵਿਸਰ੍ਪੋ ਵਾ ਕ੍ਸਤੋਤ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana pakvasyAcCedane doShaH (12-13) · Śloka 13

| ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਨਨ੍ਤਃ ਪੁਨਃ ਪੂਯਃ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸਗਾਮਿਸਮ੍||੧੨|| ਵਿਵਦ੍ਧੋ ਦਹਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਤਣੋਲਪਮਿਵਾਨਲਃ| |੧੩|

ਸ੦-ਅਨ੍ਤਃ-ਅਨ੍ਤਰੇ, ਤੁ ਪੂਯਸ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍ ਸਨ੍ ਸਿਰਾਦੀਨਿ ਦਹਤਿ| ਕਃ ਕਮਿਵ ? ਅਨਲਸ੍ਤਣੋਲਪਮਿਵ|

Adhikarana AmapakvalakShaNAnaBij~jAnindA (13-14) · Śloka 14

| ਯਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਮਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ||੧੩|| ਸ਼੍ਵਪਚਾਵਿਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯੌ ਤਾਵਨਿਸ਼੍ਚਿਤਕਾਰਿਣੌ| |੧੪|

ਸ੦-ਯਃ-ਪੁਰੁਸਃ (ਵੈਦ੍ਯਃ), ਅਜ੍ਞਾਨਾਤ੍-ਮੋਹਾਤ੍, ਆਮਂ- ਅਪਕ੍ਵਂ, ਛਿਨਤ੍ਤਿ| ਯਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ-ਨ ਪਾਟਯਤਿ| ਤੌ-ਨਰੌ, ਸ਼੍ਵਪਚਤੁਲ੍ਯੌ ਵੇਦ੍ਯੌ, ਆਤੁਰਵ੍ਯਾਪਾਦਨਾਤ੍| ਤਦ੍ਵਯਾਪਾਦਨਂ ਤੁ ਕੁਤੋ ਵਿਧਤ੍ਤਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤਕਾਰਿਣੌ,-ਅਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯਵਿਧਾਯਿਨੌ ਯਤਃ|

Adhikarana shastrakarmaNaH pUrvaM BojanAdi (14-15) · Śloka 15

| ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਭੋਜਯੇਦਨ੍ਨਮਾਤੁਰਮ੍||੧੪|| ਪਾਨਪਂ ਪਾਯਯੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਯੋ ਵੇਦਨਾਕ੍ਸਮਃ| ਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਯਨ੍ਨਸਂਯੋਗਾਨ੍ਮਤ੍ਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ||੧੫||

ਸ੦-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਕ੍-ਪੂਰ੍ਵਂ, ਆਤੁਰਮਿਸ੍ਟਮਨ੍ਨਂ-ਯਦ੍ਵ੍ਰਣੇਪਥ੍ਯਮਪਿ, ਤਦ੍ਵਲਾਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ, ਯੋ ਵੇਦਨਾਕ੍ਸਮਃ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਥਾਮਸਹਿਸ੍ਣੁਃ, ਤਮਾਤੁਰਂ ਮਦ੍ਯੋਚਿਤਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ-ਤੀਵ੍ਰਮਦਂ, ਮਦ੍ਯਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਸਤਿ ਯਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾਹ-ਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਯਨ੍ਨਸਂਯੋਗਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤੋਨ੍ਨੋਪਯੋਗਾਨ੍ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ| ਪਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਯਪਾਨਾਨ੍ਮਤ੍ਤਃ ਸਨ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ-ਨ੍ਯਸ੍ਤਮਙ੍ਗੇ, ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ-ਨ ਚੇਤਯਤੇ, ਤਤ੍ਕਦਰ੍ਥਨਯਾ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana mUDhagarBAdau BojanAdiniShedhaH (16) · Śloka 16

ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਸ਼੍ਮਮੁਖ਼ਰੋਗੋਦਰਾਤੁਰਾਤ੍| |੧੬|

ਸ੦-ਅਸ਼੍ਮਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਸ਼੍ਮਰੀ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਦਿਭਿਰ੍ਯ ਆਤੁਰਸ੍ਤਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵੇਸ੍ਟਭੋਜਨਂ ਮਦ੍ਯਪਾਨਂ ਚ ਕਾਰਯਿਤਵ੍ਯਮ੍|

Adhikarana shastrakarmavidhiH BojanAdiniShedhaH (16-18) · Śloka 18

| ਅਥਾਹਤੋਪਕਰਣਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖ਼ਮਾਤੁਰਮ੍||੧੬|| ਸਮ੍ਮੁਖ਼ੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਨ੍ਯਸ੍ਯੇਨ੍ਮਰ੍ਮਾਦਿ ਵਰ੍ਜਯਨ੍| ਅਨੁਲੋਮਂ ਸੁਨਿਸ਼ਿਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਪੂਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍||੧੭|| ਸਕਦੇਵਾਹਰੇਤ੍ਤਚ੍ਚ| |੧੮|

ਸ੦-ਅਥਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਙ੍ਗਲਵਾਚਿਨਾ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਮਰ੍ਥਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਯਥਾ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)- "ਸੁਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਚ ਦਧ੍ਯਕ੍ਸਤਾਨ੍ਨਪਾਨਰੁਕ੍ਮਰਤ੍ਨਾਰ੍ਚਿਤਵਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਤੇਸ੍ਟਦੇਵਤਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਹਤਂ-ਢੌਕਿਤਂ ਸਮੀਪਾਨੀਤਂ, ਉਪਕਰਣਂ-ਤਤ੍ਕਾਲਯੋਗ੍ਯਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠਪਿਚੁਪ੍ਲੋਤਸ੍ਨੇਹਮਧੁਕਲ੍ਕਾਦਿਕਂ, ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍, ਆਤੁਰਂ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖ਼ਂ-ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਮੁਖ਼ਂ, ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਮ੍ਮੁਖ਼ਃ-ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਮੁਖ਼ੋ, ਯਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਸ਼ੁ-ਨ ਵਿਲਮ੍ਬਿਤਂ, ਨ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍-ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਮਰ੍ਮਾਦਿ ਵਰ੍ਜਯਨ੍-ਮਰ੍ਮਸਿਰਾਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਪਰਿਹਰਨ੍| ਤਥਾ, ਅਨੁਲੋਮਂ ਕਤ੍ਵਾ-ਨ ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ? ਸੁਨਿਸ਼ਿਤਂ-ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਪੂਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਨ੍ਯਸੇਤ੍,-ਨ ਤ੍ਵਧਿਕਮ੍| ਤਤ੍ ਕਿਂ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਮ੍ ? ਤਚ੍ਚ ਸਕਦੇਵ-ਨ ਬਹੂਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍, ਆਹਰੇਤ੍-ਆਕਰ੍ਸੇਤ੍|

Adhikarana pATanapramANam pATanasthAnam (18-21) · Śloka 21

ਪਾਕੇ ਤੁ ਸੁਮਹਤ੍ਯਪਿ| ਪਾਟਯੇਤ੍ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਸਮ੍ਯਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਮ੍||੧੮|| ਏਸਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਗੇਸਿਣ੍ਯਾ ਪਰਿਤਃ ਸੁਨਿਰੂਪਿਤਮ੍| ਅਙ੍ਗੁਲੀਨਾਲਵਾਲੈਰ੍ਵਾ ਯਥਾਦੇਸ਼ਂ ਯਥਾਸ਼ਯਮ੍||੧੯|| ਯਤੋ ਗਤਾਂ ਗਤਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਸਙ੍ਗੋ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਂ ਨਿਰਾਸ਼ਯਮ੍||੨੦|| ਆਯਤਂ ਚ ਵਿਸ਼ਾਲਂ ਚ ਯਥਾ ਦੋਸੋ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| |੨੧|

ਸ੦-ਪਾਕੇ ਤੁ ਸੁਮਹਤ੍ਯਪਿ ਪਾਟਯੇਤ੍| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ-ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਪਰਿਮਾਣਂ ਵ੍ਰਣਂ, ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍,-ਨਾਧਿਕਮ੍| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਙ੍ਗੁਲਦ੍ਵਯਮਥਵਾਙ੍ਗੁਲਤ੍ਰਯਮਨ੍ਤਰੀਕਤ੍ਯ ਪੁਨਰਨ੍ਯਂ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍,-ਨ ਤ੍ਵਾਸਨ੍ਨਮ੍| ਤਥਾ, ਏਸਿਣ੍ਯਾ ਸਮ੍ਯਗੇਸਿਤ੍ਵਾ-ਗਵੇਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ, ਪਰਿਤਃ-ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍, ਸੁਨਿਰੂਪਿਤਂ-ਸੁਪਰ੍ਯਾਲੋਚਿਤਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਮੇਸਿਣ੍ਯਾ, ਯਾਵਦਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ, ਨਾਲੇਨ-ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਦਿਜੇਨ, ਵਾਲੈਰ੍ਵਾ-ਵਰਾਹਾਦਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਭਿਃ, ਅਨ੍ਵੇਸ੍ਯ ਯਥਾਦੇਸ਼ਂ ਯਥਾਸ਼ਯਂ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਂ ਚ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ-ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਗਤਾਂ-ਦੂਰਯਾਤਾਂ, ਗਤਿਂ-ਨਾਡੀਂ, ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ, ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਂ-ਉਨ੍ਨਤਿਂ, ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਂਭੂਤਂ ਵ੍ਰਣਮ੍ ? ਸੁਸ੍ਠੁ ਵਿਭਕ੍ਤੌ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਪਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਦਿਵਿਭਾਗੌ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍| ਤਥਾ, ਨਿਰਾਸ਼ਯਮ੍,-ਨ ਵਿਦ੍ਯਤ ਆਸ਼ਯਃ-ਪੂਯਾਦੇਰ੍ਦੋਸਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਂ, ਯਸ੍ਯ ਤਥਾਭੂਤਂ ਨਿਰਾਸ਼ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਆਯਤਂ-ਦੀਰ੍ਘਮ੍, ਤਥਾ ਵਿਸ਼ਾਲਂ-ਵਿਸ੍ਤਿਰ੍ਣਂ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤਿ ਦੋਸਃ-ਪੂਯਾਖ੍ਯੋ, ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ-ਨ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਲਭਤੇ|

Adhikarana pATane vaidyagatasAmagrI (21-22) · Śloka 22

| ਸ਼ੌਰ੍ਯਮਾਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਸ੍ਵੇਦਵੇਪਥੂ||੨੧|| ਅਸਮ੍ਮੋਹਸ਼੍ਚ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| |੨੨|

ਸ੦-ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ-ਪਾਟਨਾਦੌ ਵੀਰ੍ਯਂ, ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਆਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਾ-ਚਤੁਰਹਸ੍ਤਤਾ| ਤਥਾ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਤਾ| ਤਥਾ, ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਵੇਪਥੁਸ਼੍ਚ, ਨ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੌ ਤੌ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍, ਸ੍ਵੇਦਾਭਾਵਃ ਕਮ੍ਪਾਭਾਵਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਅਸਮ੍ਮੋਹਃ-ਤਤ੍ਕਾਲੋਚਿਤਕਾਰ੍ਯਕਰਣੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਨਨੁ, "ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਸ੍ਵੇਦਕਮ੍ਪਾਭਾਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਿ| ਤਥਾ ਚ ਸ੍ਵੇਦਵੇਪਥੂ ਭੀਰੋਰੇਵ ਸਮ੍ਭਵਤਃ, ਨ ਸ਼ੂਰਸ੍ਯ| ਇਤ੍ਯਨਰ੍ਥਕਂ "ਅਸ੍ਵੇਦਵੇਪਥੂ" ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ ਸਤ੍ਯਮੇਵੈਤੌ ਬੀਰੁਗੁਣੌ, ਕਿਨ੍ਤੂਸ੍ਣਕਾਲਵਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਵਸ਼ਾਦ੍ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਵੇਪਥੂ ਭਵਤਃ, ਤਤ੍ਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮੇਤਦੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਹਿ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤੁਮੁਦ੍ਯਤਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣਮੇਵ ਨ ਤਥਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਕਮ੍ਪਸ੍ਯਾਪਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਪਰਿਹਾਰੋ ਯੁਕ੍ਤਃ|

Adhikarana lalATAdau tiryak pATanam (22-23) · Śloka 23

| ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਲ੍ਲਲਾਟਾਭ੍ਰੂਦਨ੍ਤਵੇਸ੍ਟਕਜਤ੍ਰੁਣਿ||੨੨|| ਕੁਕ੍ਸਿਕਕ੍ਸਾਕ੍ਸਿਕੂਟੌਸ੍ਠਕਪੋਲਗਲਵਙ੍ਕ੍ਸਣੇ| |੨੩|

ਸ੦-ਲਲਾਟਾਦਿਦੇਸ਼ੇਸੁ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਛੇਦਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਦਨ੍ਤਵੇਸ੍ਟਕੋ ਦਨ੍ਤਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਦਨ੍ਤਾਧਾਰ ਉਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana pradeshAntare tiryakpATananiShedhaH (23) · Śloka 23

| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਛੇਦਨਾਤ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਵਿਪਾਟਨਮ੍||੨੩||

ਸ੦-ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਛੇਦਨਾਤ੍ ਸਿਰਾਣਾਂ ਸ੍ਨਾਯੂਨਾਂ ਚ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana pATanAnantaraM kartavyam (24-28) · Śloka 28

ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਵਚਾਰਿਤੇ ਵਾਗ੍ਭਿਃ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਭੋਭਿਸ਼੍ਚ ਰੋਗਿਣਮ੍| ਆਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਪਰਿਤੋਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਪਰਿਪੀਡ੍ਯ ਵ੍ਰਣਂ ਤਤਃ||੨੪|| ਕ੍ਸਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਕਸਾਯੇਣ ਪ੍ਲੋਤੇਨਾਮ੍ਭੋਪਨੀਯ ਚ| ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਗੁਰੁਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਹਿਙ੍ਗੁਸਰ੍ਜਰਸਾਨ੍ਵਿਤੈਃ||੨੫|| ਧੂਪਯੇਤ੍ਪਟੁਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰੈਰ੍ਘਤਪ੍ਲੁਤੈਃ| ਤਿਲਕਲ੍ਕਾਜ੍ਯਮਧੁਭਿਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਭੇਸਜੇਨ ਚ||੨੬|| ਦਿਗ੍ਧਾਂ ਵਰ੍ਤਿਂ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੈਰੇਵਾਚ੍ਛਾਦਯੇਚ੍ਚ ਤਾਂ| ਘਤਾਕ੍ਤੈਃ ਸਕ੍ਤੁਭਿਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਘਨਾਂ ਕਵਲਿਕਾਂ ਤਤਃ||੨੭|| ਨਿਧਾਯ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ਪਟ੍ਟੇਨ ਸੁਸਮਾਹਿਤਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸਵ੍ਯੇਪਸਵ੍ਯੇ ਵਾ ਨਾਧਸ੍ਤਾਨ੍ਨੈਵ ਚੋਪਰਿ||੨੮||

ਸ੦-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਵਚਾਰਿਤੇ-ਨ੍ਯਸ੍ਤੇ ਸਤਿ, ਵਾਗ੍ਭਿਃ-ਤਤ੍ਕਾਲੋਚਿਤਾਰ੍ਭਿਰ੍ਮਧੁਰਾਭਿਃ 'ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਜਾਤੋਸਿ' ਇਤ੍ਯੇਵਂਪ੍ਰਾਯਾਭਿਃ, ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਭੋਭਿਃ-ਪਰਿਸੇਕਾਦਿਭਿਃ, ਆਤੁਰਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਣਂ ਪਰਿਤਃ-ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍, ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਪਰਿਪੀਡ੍ਯ-ਪੂਯਾਦਿਦੋਸਂ ਨਿਰ੍ਹਾਰ੍ਯ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਕਸਾਯੇਣ-ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਸਾਧਿਤੇਨ, ਕ੍ਸਾਲਯਿਤ੍ਵਾ, ਤਤਃ ਪ੍ਲੋਤੇਨਕਾਰ੍ਪਾਸਾਦਿਜਵਸ੍ਤ੍ਰਖਣ੍ਡੇਨ, ਜਲਮਪਨੀਯ-ਪਾਨੀਯਾਰ੍ਦ੍ਰਤਾਂ ਨਿਰ੍ਹਤ੍ਯ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਣਂ ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਨ੍ਤੈਰ੍ਧੂਪਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਘਤਪ੍ਲੁਤੈਃ|- ਪ੍ਲੁਤਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਬਹੁਘਤੈਰਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)- "ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਾਦਿਭਿਰੇਵਂ ਸ਼ਯਨਾਸਨਾਦਿ ਦ੍ਵਿਰਹ੍ਨੋ ਧੂਪਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਵਰ੍ਤਿਂ-ਕਾਰ੍ਪਾਸਾਦਿਮਯੀਂ, ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਤਰ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍, ਵੈਦ੍ਯਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਮ੍ ? ਦਿਗ੍ਧਾਮ੍| ਕੈਃ ? ਤਿਲਕਲ੍ਕਾਜ੍ਯਮਧੁਭਿਃ,-ਵਾਤਵ੍ਰਣੇ ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਦਿਗ੍ਧਾਂ, ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਰਣੇ ਘਤਦਿਗ੍ਧਾਂ, ਕਫਵ੍ਰਣੇ ਮਧੁਦਿਗ੍ਧਾਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੈਰੇਵ ਤੈਰ੍ਯੁਗਪਦ੍ਦਿਗ੍ਧਾਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਨ ਚ ਕੇਵਲਂ ਤਿਲਾਦਿਭਿਃ, ਯਾਵਤ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਂ-ਯਤ੍ ਯਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਸ੍ਵਂ ਭੇਸਜਂ, ਤੇਨ ਚ ਦਿਗ੍ਧਾਮ੍| ਤੈਰੇਵ-ਤਿਲਕਲ੍ਕਾਦਿਭਿਃ, ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਂ ਤਾਂ-ਵਰ੍ਤਿਂ, ਆਚ੍ਛਾਦਯੇਤ੍-ਸ੍ਥਗਯੇਤ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਤਦੁਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍, ਘਤਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸਕ੍ਤੁਭਿਰਾਚ੍ਛਾਦਯੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)-"ਨਾਤਿਭਸ੍ਟਯਵਸਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਘਤਾਕ੍ਤੈਰ੍ਭਾਜਨਾਨ੍ਤੇਮ੍ਭਸਾ ਦਕ੍ਸਿਣਾਙ੍ਗੁਲੀਭਿਃ ਸੁਮਦਿਤੈਰਵਚ੍ਛਾਦ੍ਯ" ਇਤਿ| ਤਤੋ- ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਵਰ੍ਤਿਚ੍ਛਾਦਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਕਵਲਿਕਾਂ-ਬਹੁਵਸ੍ਤ੍ਰਖਣ੍ਡਪੁਟਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਿਤਾਂ, ਨਿਧਾਯ-ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ, ਪਟ੍ਟੇਨ-ਨਿਬਿਡਵਸ੍ਤ੍ਰਖਣ੍ਡੇਨ, ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਵ੍ਰਣਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਦੋਸਕਾਲਾਨੁਗੁਣਯਾ| ਅਤ ਏਵ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਜਗਾਦ (ਸੂ.ਅ.੩੮)-"ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾ ਵੇਸ੍ਟਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਾਨ੍| ਸਕਦੇਵ ਪਰਿਕ੍ਸਪ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭਿਘਾਤਜਾਨ੍|| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਤਰੁਜਾਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤਤਾਯਾਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਰ੍ਪਿਸੋਸ੍ਣੇਨ ਵ੍ਰਣਂ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਉਦਕੁਮ੍ਭਾਚ੍ਚਾਪੋ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸਯਨ੍ ਪਰਿਤ ਉਪਚਰੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਕਥਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ? ਸੁਸਮਾਹਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ-ਨਾਵਹੇਲਯਾ, ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵਾ| ਅਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਨ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍, ਨੈਵ ਚੋਪਰਿ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍, ਨੈਵ ਚੋਪਰਿ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍|

Adhikarana paTTakavalikAvikeshikAnAM visheShaH (29) · Śloka 29

ਸ਼ੁਚਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦਢਾਃ ਪਟ੍ਟਾਃ ਕਵਲ੍ਯਃ ਸਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਃ| ਧੂਪਿਤਾ ਮਦਵਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਨਿਰ੍ਵਲੀਕਾ ਵ੍ਰਣੇ ਹਿਤਾਃ||੨੯||

ਸ੦-ਤਥਾ ਸ਼ੁਚਯਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸੂਤ੍ਰਾ ਦਢਾਸ਼੍ਚ ਪਟ੍ਟਾਃ, ਤਥਾ ਕਵਲਿਕਾਃ ਸਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਣੇ ਹਿਤਾਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਧੂਪਿਤਾਃ, ਤਥਾ ਮਦਵਃ, ਤਥਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਃ, ਤਥਾ ਵਲੀਰਹਿਤਾਃ|

Adhikarana rakShA baliSca (30) · Śloka 30

ਕੁਰ੍ਵੀਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾਂ ਰਕ੍ਸੋਨਿਸਿਦ੍ਧਯੇ| ਬਲਿਂ ਚੋਪਹਰੇਤ੍ਤੇਭ੍ਯਃ|੩੦|

ਸ੦-ਅਨਨ੍ਤਰਂ [ ਤਸ੍ਯ-] ਰੋਗਿਣਃ ਕਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣੋ, ਵ੍ਰਣੇ ਰਕ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ? ਰਕ੍ਸੋਨਿਸਿਦ੍ਧਯੇ-ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਰਾਕ੍ਸਸਾਦਿਨਿਸੇਧਾਯ| ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ-ਰਕ੍ਸੋਭ੍ਯੋ, ਬਲਿਮੁਪਹਰੇਤ੍-ਦਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana auShadhividhAraNam (30-31) · Śloka 31

| ਸਦਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਚ ਧਾਰਯੇਤ੍||੩੦|| ਲਕ੍ਸ੍ਮੀਂ ਗੁਹਾਮਤਿਗੁਹਾਂ ਜਟਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍| ਵਚਾਂ ਛ੍ਹਤ੍ਰਾਮਤਿਚ੍ਛ੍ਹਤ੍ਰਾਂ ਦੂਰ੍ਵਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਨਪਿ||੩੧||

ਸ੦-ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਚੌਸਧੀਰ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਤਾ ਏਵਾਹ-ਲਕ੍ਸ੍ਮੀਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਕ੍ਸ੍ਮੀਂ-ਪਦ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍| ਗੁਹਾਂ-ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਮ੍| ਅਤਿਗੁਹਾਂ-ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣਾਮ੍| ਜਟਿਲਾਂ-ਮਾਂਸੀਮ੍| ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਣੀਂ-ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਸ੍ਟਿਕਾਮ੍| ਵਚਾਂ-ਉਗ੍ਰਗਨ੍ਧਾਮ੍| ਛਤ੍ਰਾਂ-ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਮ੍| ਅਤਿਚ੍ਛਤ੍ਰਾਂ-ਵਿਸਾਣਿਕਾਮ੍|

Adhikarana AhAravihAraniyamaH (32) · Śloka 32

ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਦਿਨੇਹੋਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯਾਚਾਰਂ ਸਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੩੨|

ਸ੦-ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਿਨਃ, ਆਚਾਰਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਕਥਮਮ੍ ? ਸ੍ਨੇਹਦਿਨੇਹੋਕ੍ਤਮ੍,-ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਦਿਨਂ ਸ੍ਨੇਹਦਿਨਂ, ਸ੍ਨੇਹਪਾਨੋਪਲਕ੍ਸਿਤਮਹਃ, ਤਤ੍ਰੇਹਾ-ਚੇਸ੍ਟਾ, ਤਸ੍ਯਾਮੁਕ੍ਤਂ-ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਵਿਧ੍ਯੁਪਦਿਸ੍ਟਂ "ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍|

Adhikarana vraNe divAsvapnaniShedhaH (32) · Śloka 32

| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਵ੍ਰਣੇ ਕਣ੍ਡੂਰਾਗਰੁਕ੍ਸ਼ੋਫਪੂਯਕਤ੍||੩੨||

ਸ੦-ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਵ੍ਰਣੇ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਕਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਵ੍ਰਣਿਨਾਹਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਨ ਸੇਵ੍ਯਃ|

Adhikarana vraNe strIsa~gganiShedhaH (33-1) · Śloka 1

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਸ੍ਮਤਿਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਲਿਤਸ੍ਰੁਤੇ| ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਵ੍ਯਵਾਯਜਾਨ੍ ਦੋਸਾਨਸਂਸਰ੍ਗੇਪ੍ਯਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍||੩੩|| (ਵ੍ਰਣੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਾਯਾਸਾਤ੍ ਸ ਚ ਰਾਗਸ਼੍ਚ ਜਾਗਰਾਤ੍| ਤੌ ਚ ਰੁਕ੍ ਚ ਦਿਵਾਸ੍ਵਾਪਾਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਮੈਥੁਨਾਤ੍)||੧||

ਸ੦-ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਸ੍ਮਤਿਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਚ੍ਚਲਿਤਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸ੍ਰੁਤਂ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਲਿਤਸ੍ਰੁਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਸਤ੍ਯਸਂਸਰ੍ਗੇਪਿ-ਤਾਸਾਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਪਿ ਮੈਥੁਨਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ, ਵ੍ਯਵਾਯਜਾਨ੍-ਮੈਥੁਨੋਤ੍ਥਾਨ੍, ਦੋਸਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਮਰਣਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana vraNe bhojanam,vraNe BojanaviSeShaH (34-37) · Śloka 37

ਭੋਜਨਂ ਚ ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਵਗੋਧੂਮਸਸ੍ਟਿਕਾਃ| ਮਸੂਰਮੁਦ੍ਗਤੁਵਰੀਜੀਵਨ੍ਤੀਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਾਃ||੩੪|| ਬਾਲਮੂਲਕਵਾਰ੍ਤਾਕਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਵਾਸ੍ਤੁਕਮ੍| ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਕਰ੍ਕੋਟਪਟੋਲਕਟੁਕਾਫਲਮ੍||੩੫|| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਦਾਡਿਮਂ ਧਾਤ੍ਰੀ ਘਤਂ ਤਪ੍ਤਹਿਮਂ ਜਲਮ੍| ਜੀਰ੍ਣਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਲ੍ਪਮੁਸ੍ਣੋਦਕੋਤ੍ਤਰਮ੍||੩੬|| ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਜਾਙ੍ਗਲੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਮਪੋਹਤਿ| |੩੭|

ਸ੦-ਭੋਜਨਂ ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ-ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਵਾਦਿ, ਤਥਾ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਾਕਂ ਚ, ਤਥਾ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਕਂ, ਪੁਰਾਣਸ਼ਾਲਿਭਕ੍ਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ-ਸ੍ਨੇਹਂ, ਤਥਾਲ੍ਪਂ, ਜਾਙ੍ਗਲੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਸਹ ਭੁਞ੍ਜਾਨ ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਤ੍ਤਰਂ ਯਥਾਭਵਤਿ, ਏਵਂ ਵ੍ਰਣੀ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਮਪੋਹਤਿ|

Adhikarana viShamAshanasamashanAdhyAshananiShedhaH (37-38) · Śloka 38

| ਅਸ਼ਿਤਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕਾਲੇ ਪਥ੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਜਰਾਂ ਸੁਖ਼ਮ੍||੩੭|| ਅਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ਤ੍ਵਨਿਲਾਦੀਨਾਂ ਵਿਭ੍ਰਮੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਭਵੇਤ੍| ਤਤਃ ਸ਼ੋਫਰੁਜਾਪਾਕਦਾਹਾਨਾਹਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍||੩੮||

ਸ੦-ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕਾਲੇ ਭੁਕ੍ਤਂ ਪਥ੍ਯਂ ਸੁਖੇਨ ਜਰਾਂ ਯਾਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਥ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕਾਲੇ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਅਜੀਰ੍ਣਂ ਤੁ ਨ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਯਤੋਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਬਲਵਾਨ੍ ਵਿਭ੍ਰਮਃ-ਕ੍ਸੋਭਃ, ਸ੍ਯਾਤ੍| { ਤਤਃ- } ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਸੋਭਾਤ੍, ਸ਼ੋਫਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍|

Adhikarana navadhAnyAdivargaH navadhAnyAderatyapathyatvam (39-40) · Śloka 40

ਨਵਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਤਿਲਾਨ੍ ਮਾਸਾਨ੍ ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਂਸਮਜਾਙ੍ਗਲਮ੍| ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਵਿਕਤੀਰਮ੍ਲਂ ਲਵਣਂ ਕਟੁਕਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੩੯|| ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਵਿਦਾਹਿ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਵਰ੍ਗੋਯਂ ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦਿਰ੍ਵ੍ਰਣਿਨਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍||੪੦||

ਸ੦-ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਯਤੋਯਂ ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗੋ ਵ੍ਰਣਿਨਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੩੮)-"ਨਵਧਾਨ੍ਯਮਾਸਕਲਾਯਕੁਲਤ੍ਥਨਿਸ੍ਪਾਵਸ਼ਿਮ੍ਬੀਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਮਦ੍ਯੇਕ੍ਸੁਕ੍ਸਿਰਪਿਸ੍ਟਤਿਲਵਿਕਤਿਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਪਿਸ਼ਿਤਹਰਿਤਁਕਾਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਕਕ੍ਸਾਰਾਨ੍ਪਾਮਿਸਾਣਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਸ਼ੀਤਲਂ-ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬ੍ਵਾਦਿ|

Adhikarana madyasya tato~apathyatvam (41) · Śloka 41

ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਮਾਸ਼ੁ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਮ੍| |੪੧|

ਸ੦-ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ ਵ੍ਰਣਂ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਮਦ੍ਯਮੀਦਸ਼ਂ ਵਰ੍ਜ੍ਯਮ੍, ਨਾਪਰਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ-"ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਮਧੁਰਪ੍ਰਾਯਂ ਨਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਕਰ੍ਕਸ਼ਮ੍| ਤਨੁ ਯਤ੍ਸੁਖਪੇਯਂ ਚ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕੇਸੁ ਤਦੁਤ੍ਤਮਮ੍||" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਦਿਪ੍ਰਾਯਂ ਰੋਧ੍ਰਾਸਵਾਦਿਕਂ ਵਾ ਯਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਤਸ੍ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪੇਯਮੇਵ|

Adhikarana vraNashushrUShaNam (41-43) · Śloka 43

| ਵਾਲੋਸ਼ੀਰੈਸ਼੍ਚ ਵੀਜ੍ਯੇਤ ਨ ਚੈਨਂ ਪਰਿਘਟ੍ਟਯੇਤ੍||੪੧|| ਨ ਤੁਦੇਨ੍ਨ ਚ ਕਣ੍ਡੂਯੇਚ੍ਚੇਸ੍ਟਮਾਨਸ਼੍ਚ ਪਾਲਯੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਦ੍ਧਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਕਥਾਃ ਸ਼੍ਰੁਣ੍ਵਨ੍ਮਨਃਪ੍ਰਿਯਾਃ||੪੨|| ਆਸ਼ਾਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਮੋਕ੍ਸਾਯਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਮਪੋਹਤਿ| |੪੩|

ਸ੦-ਵਾਲੋਸ਼ੀਰੈਸ਼੍ਚੈਨਂ ਵ੍ਰਣਂ ਵੀਜਯੇਤ੍| ਨ ਚੈਨਂ ਪਰਿਘਟ੍ਟਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਨ ਵ੍ਯਥਯੇਤ੍| ਨਾਪਿ ਕਣ੍ਡੂਯੇਤ੍| {ਚੇਸ੍ਟਮਾਨਃ-ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ} ਵ੍ਯਾਪਾਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍, ਵ੍ਰਣਂ ਪਾਲਯੇਤ੍-ਰਕ੍ਸੇਤ੍| ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਕਥਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਰਿਯਾ ਆਕਰ੍ਣਯਨ੍ ਰੋਗਮੁਕ੍ਤਯੇ ਵਿਹਿਤਾਸ਼ੋਹ੍ਨਾਯ ਵ੍ਰਣਮਪੋਹਤਿ|

Adhikarana tRutIye divase prakShAlanAdikam dvitIye prakShAlanAdiniShedhaH niShedhAtikrame doShaH (43-44) · Śloka 44

| ਤਤੀਯੇਹ੍ਨਿ ਪੁਨਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਰਣਕਰ੍ਮ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੪੩|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿ, ਦਿਵਸੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਨਾਚਰੇਤ੍ਤਥਾ| ਤੀਵ੍ਰਵ੍ਯਥੋ ਵਿਗ੍ਰਥਿਤਸ਼੍ਚਿਰਾਤ੍ਸਂਰੋਹਤਿ ਵ੍ਰਣਃ||੪੪||

ਸ੦-ਤਤੀਯੇ ਚ ਦਿਵਸੇ ਪੁਨਰਪਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿ ਕਰ੍ਮ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਵ੍ਰਣਕਰ੍ਮਣਾ ਤੁਲ੍ਯਂ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤੁ ਦਿਵਸੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿ ਨਾਚਰੇਤ੍| ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ-ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਵ੍ਰਣਸ੍ਤੀਵ੍ਰਵ੍ਯਥਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਵਿਗ੍ਰਥਿਤਃ-ਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋ ਬਹੁਭਿਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਵ੍ਰਣਾਸ਼੍ਚਿਰਾਤ੍-ਚਿਰੇਣ ਕਾਲੇਨ, ਸਂਰੋਹਤਿ-ਸਂਰੋਹਂ ਯਾਤਿ ਰੂਢਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ|

Adhikarana snigdhAdivikeshikAyAH kalkasya ca niShedhaH (45) · Śloka 45

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂ ਰੂਕ੍ਸਾਂ ਸ਼੍ਲਥਾਂ ਗਾਢਾਂ ਦੁਰ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਂ ਚ ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਮ੍| ਵ੍ਰਣੇ ਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ|੪੫|

ਸ੦-ਵ੍ਰਣੇ-ਵ੍ਰਣਾਖ੍ਯੇ ਆਧਾਰੇ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਂਵ੍ਰਣਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੋਗ੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਤਿਂ, ਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼੍ਲਥਾਂ-ਸ਼ਿਥਿਲਾਮ੍, ਗਾਢਾਂ-ਨਿਬਿਡਾਮ੍, ਦੁਰ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਂ-ਵਿਸਮਨ੍ਯਸ੍ਤਾਂ| ਅਤ੍ਰ ਚਾਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋਰ੍ਥਵਸ਼ਾਦ੍ਗਮ੍ਯਮਾਨੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਅਤ ਏਵ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵੋਵਾਚ (ਸੂ.ਅ. ੩੮)- {"ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਮਤਿਸ਼੍ਲਥਮਤਿਗਾਢਮ੍| } ਅਤਿਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਕ੍ਲੇਦਃ|" ਇਤਿ| ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ-ਕਲ੍ਕਮਪ੍ਯਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਵ੍ਰਣੇ ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਪਿਸ੍ਟਮੌਸਧਂ ਦ੍ਰਵਾਪ੍ਲੁਤਂ ਕਲ੍ਕ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ (ਹ.ਕ.ਅ.੬|੧੦)| ਕਿਮਿਤਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਂ ਵਿਵੇਸ਼ਿਕਾਂ ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana niShedhAtikrame doShaH (45-47) · Śloka 47

| ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਕ੍ਲੇਦੋ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ||੪੫|| ਮਾਂਸਚ੍ਛੇਦੋਤਿਰੁਗ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਰਣਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਗਮਃ| ਸ਼੍ਲਥਾਤਿਗਾਢਦੁਰ੍ਨ੍ਯਾਸੈਰ੍ਵ੍ਰਣਵਰ੍ਤ੍ਮਾਵਘਰ੍ਸਣਮ੍||੪੬|| ਘ੍|੪੭|

ਸ੦-ਯਤੋਤਿਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਦਵਦ੍ਧਿਃ| ਅਤਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਮਾਂਸਚ੍ਛੇਦੋਤਿਵ੍ਯਥਾ ਚ, ਤਥਾ ਵਿਦਾਰਣਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ| ਸ਼੍ਲਥਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚ ਵ੍ਰਣਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯਾਵਘਰ੍ਸਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾ ਵ੍ਰਣੇ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਧੀਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana vikeshikAyA guNaH (47) · Śloka 47

ਸਪੂਤਿਮਾਂਸਂ ਸੋਤ੍ਸਙ੍ਗਂ ਸਗਤਿਂ ਪੂਯਗਰ੍ਭਿਣਮ੍| ਵ੍ਰਣਂ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾ||੪੭||

ਸ੦-ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਤਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਪੂਤ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਅਤੋਸੌ ਯੋਜ੍ਯਾ| ਕੀਦਗ੍ਵ੍ਰਣਂ ? ਪੂਤਿਯੁਕ੍ਤਮਾਂਸਮ੍, ਸੋਤ੍ਸਙ੍ਗਂ-ਉਨ੍ਨਤਮ੍, ਪੂਯਾਦਿਭਕ੍ਸਿਤਮਾਂਸਾਦਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯੋ ਦੇਹਸ੍ਯ ਗਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ, {ਸਗਤਿਂ-} ਗਤਿਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਪੂਯਸ਼੍ਚਾਸੌ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚ, ਸ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸ ਪੂਯਗਰ੍ਭੀ ਤਂ ਚ|

Adhikarana apakvapATane cikitsA (48) · Śloka 48

ਵ੍ਯਮ੍ਲਂ ਤੁ ਪਾਟਿਤਂ ਸ਼ੋਫਂ ਪਾਚਨੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਭੋਜਨੈਰੁਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਨਾਤਿਵ੍ਰਣਵਿਰੋਧਿਭਿਃ||੪੮||

ਸ੦-ਵ੍ਯਮ੍ਲਂ-ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਂ ਵ੍ਰਣਂ, ਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਪਾਟਿਤਮ੍| ਤਥਾਵਿਧਿਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਪਾਚਨੈਰਨ੍ਨਪਾਨੈਸ੍ਤਥਾਵਿਧੈਸ਼੍ਚੋਪਨਾਹੈਃ-ਸਾਤ੍ਵਣਕਿਣ੍ਵਾਦਿਕਲ੍ਪਿਤੈਃ, ਉਪਾਚਰੇਤ੍| ਨ ਚ ਸਰ੍ਵੈਰੇਵਾਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਾਚਨੈਰੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਾਹ-ਨਾਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਰਣਾਤਿਵਿਰੋਧੀਨਿ ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪਾਚਨਾਨਿ-ਅਮ੍ਲਕਟੁਕਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਵਣਪ੍ਰਾਯਾਣਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤਥੈਵਂਪ੍ਰਾਯਾਣਿ ਭੋਜਨਾਨਿ, ਨ ਤੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਅਪਿ ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਵ੍ਰਣਵਿਰੋਧੀਨਿ ਯਾਨਿ ਤੈਰੁਚਿਤੈਰੁਪਕ੍ਰਮੇਦਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍, ਨਾਤਿਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍|

Adhikarana sIvanasya viShayaH (49-51) · Śloka 51

ਸਦ੍ਯਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਵਿਵਤਾਨਭਿਘਾਤਜਾਨ੍| ਮੇਦੋਜਾਲ੍ਲਿਖਿਤਾਨ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨ੍ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਃ ਪਾਲੀਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਣਯੋਃ||੪੯|| ਸ਼ਿਰੋਕ੍ਸਿਕੂਟਨਾਸੌਸ੍ਠਗਣ੍ਡਕਰ੍ਣੋਰੁਬਾਹੁਸੁ| ਗ੍ਰੀਵਾਲਲਾਟਮੁਸ੍ਕਸ੍ਫਿਙ੍ਮੇਢ੍ਰਪਾਯੂਦਰਾਦਿਸੁ||੫੦|| ਗਮ੍ਭੀਰੇਸੁ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਮਾਂਸਲੇਸ੍ਵਚਲੇਸੁ ਚ| |੫੧|

ਸ੦-ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਨਭਿਘਾਤਜਾਨ੍ ਵਿਵਤਾਨ੍-ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਮੁਖਾਨ੍, ਸਦ੍ਯਃ-ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਦੇਵ, ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਵਦਨਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਨ ਸੀਵ੍ਯਾਃ| ਅਭਿਘਾਤਾਜ੍ਜਨ੍ਮ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨੇਵਮ੍| ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਨਿਤਿ ਸਦ੍ਯੋਗ੍ਰਹਣਮਭਿਘਾਤਜੇਸ੍ਵਪਿ ਚਿਰਕਾਲਸ੍ਥਿਤੇਸੁ ਨਾਯਂ ਵਿਧਿਰਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਮੇਦੋਜਾਨ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨ੍ ਲਿਖਿਤਾਨ੍-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਲਿਖਿਤਾਨ੍, ਸੂਚ੍ਯਾ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਕਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਖਾਃ ਪਾਲੀਰ੍ਲਿਖਿਤਾਃ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਸ਼ਿਰੋਕ੍ਸਿਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਪ੍ਰਭੂਤਮਾਂਸੇਸ੍ਵਚਲੇਸੁ ਚ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍|

Adhikarana sIvanAviShayaH (51-52) · Śloka 52

| ਨ ਤੁ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਕਕ੍ਸਾਦਾਵਲ੍ਪਮਾਂਸੇ ਚਲੇ ਵ੍ਰਣਾਨ੍||੫੧|| ਵਾਯੁਨਿਰ੍ਵਾਹਿਣਾਃ ਸ਼ਲ੍ਯਗਰ੍ਭਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਵਿਸਾਗ੍ਨਿਜਾਨ੍| |੫੨|

ਸ੦-ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਦਿਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਗਮ੍ਭੀਰਾਦਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ਸੀਵਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਨ੍ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ| ਮਾਂਸਲੇਸੁ ਸ੍ਥਿਰੇਸੁ ਚ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸੀਵ੍ਯੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵਾਲ੍ਪਮਾਂਸੇ ਚਲੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਨ ਸੀਵ੍ਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥੇ ਲਬ੍ਧੇ, ਅਲ੍ਪਮਾਂਸਾਂਸ਼੍ਚਲਾਂਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਨ ਸੀਵ੍ਯੇਦਿਤਿ ਵਚਨਮਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਜਾਤੁਚਿਦਭਿਘਾਤਜਾਨ੍ ਵਿਵਤਾਨਪ੍ਯੇਵਂਵਿਧਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਨ ਸੀਵ੍ਯੇਦਿਤਿ ਗਮਯਤਿ| ਤਥਾ, ਵਾਯੁਂ ਨਿਰ੍ਵਹਨ੍ਤਿ-ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਿ, ਤਾਨ੍ ਵਾਯੁਨਿਰ੍ਵਾਹਿਣੋ ਨ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਗਰ੍ਭੇ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨ੍ ਸ਼ਲ੍ਯਗਰ੍ਭਾਨ੍, ਤਥਾ ਕ੍ਸਾਰਵਿਸਾਗ੍ਨਿਭ੍ਯੋ ਜਾਤਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਨ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਸੀਵਨਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-

Adhikarana sIvanasya vidhiH (52-54) · Śloka 54

| ਸੀਵ੍ਯੇਚ੍ਚਲਾਸ੍ਥਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਰਤਣਰੋਮਾਪਨੀਯ ਤੁ||੫੨|| ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਿ ਮਾਂਸਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਸ੍ਵਨਿਵੇਸ਼ਨੇ| ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿ ਚ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਵਲ੍ਕਲੈਃ||੫੩|| ਸੀਵ੍ਯੇਨ੍ਨ ਦੂਰੇ ਨਾਸਨ੍ਨੇ ਗਹ੍ਣਨ੍ਨਾਲ੍ਪਂ ਨ ਵਾ ਬਹੁ| |੫੪|

ਸ੦-ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਲਿਤਮਸ੍ਥ੍ਯਪਨੀਯ-ਨਿਰਸ੍ਯ, ਤਥਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਰਕ੍ਤਂ ਤਣਾਨਿ ਰੋਮਾਣਿ ਚਾਪਾਸ੍ਯ, ਤਥਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਲਮ੍ਬਿ ਵ੍ਰਣੇ ਯਦ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਮਾਂਸਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਨਿਵੇਸ਼ਨੇ-ਆਤ੍ਮੀਯੇ ਸ੍ਥਾਨੇ, ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ-ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ, ਤਥਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ, ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਅਸ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਰੂਪਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਤਿ, ਵ੍ਰਣਂ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਕੇਨ ? ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦਿਨਾ, ਤਥਾ ਵਲ੍ਕਲੈਃ| ਵਲ੍ਕਲਾਨਿ-ਸ਼ਣਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਾਦਿਤ੍ਵਗੁਦ੍ਭਵਾਨਿ, ਤੈਃ| ਕਥਂ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ ? ਨ ਦੂਰੇ-ਨ ਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟੇ, ਨ ਚਾਸਨ੍ਨੇ-ਨਾਤਿਨਿਕਟੇ ਨਾਲ੍ਪਂ ਵ੍ਰਣਾਂਸ਼ਂ ਨ ਚ ਬਹੁ ਗਹ੍ਣਨ੍|

Adhikarana sIvanAnantaraM kartavyam (54-55) · Śloka 55

| ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚਾਰ੍ਤਂ ਵ੍ਰਣੇ ਮਧੁਘਤਦ੍ਰੁਤੈਃ||੫੪|| ਅਞ੍ਜਨਕ੍ਸੌ ਮਜਮਸੀਫਲਿਨੀਸ਼ਲ੍ਲਕੀਫਲੈਃ| ਸਰੋਧ੍ਰਮਧੁਕੈਰ੍ਦਿਗ੍ਧੇ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਬਨ੍ਧਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੫੫||

ਸ੦-ਤਤਃ-ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੀਵਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਆਤੁਰਂ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ- ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵ੍ਯਜਨਾਦਿਭਿਃ, ਅਨਨ੍ਤਰਮੁਕ੍ਤੈਰ੍ਲਿਪ੍ਤੇ ਵ੍ਰਣੇ ਸਤਿ| ਕੈਃ ? ਅਞ੍ਜਨਾਦਿਭਿਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਰੁਤੈਃ-ਆਲੋਡਿਤੈਃ| ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਬਨ੍ਧਾਦਿ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍,- ਤਤੀਯਾਨ੍ਤਾਦ੍ਵਤਿਃ, ਪੂਰ੍ਵੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਤੁਲ੍ਯਂ ਕਸਾਯਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿ ਕਵਲਿਕਾਦਿਕਂ ਚ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana shuShkaM vraNamArdaM kRutvA sIvyet (56) · Śloka 56

ਵ੍ਰਣੇ ਨਿਃਸ਼ੋਣਿਤੌਸ੍ਠੋ ਯਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵਾਵਲਿਖ਼੍ਯ ਤਮ੍| ਸਞ੍ਜਾਤਰੁਧਿਰਂ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍||੫੬||

ਸ੦-ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਸ਼ੋਣਿਤੌ ਓਸ੍ਟੌ-ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੌ, ਯਸ੍ਯ ਤਮੇਵਂਭੂਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ-ਈਸਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮੇਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਵਲਿਖ੍ਯ, ਤਂ ਸਞ੍ਜਾਤਰੁਧਿਰਂ ਸਨ੍ਤਂ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍, ਨ ਤ੍ਵੇਵਮੇਵ| ਯਸ੍ਮਾਦਸ੍ਯ-ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ, ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਵ|

Adhikarana bandhanasya sAdhanAni (57-59) · Śloka 59

ਬਨ੍ਧਨਾਨਿ ਤੁ ਦੇਸ਼ਾਦੀਨ੍ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤੇਸੁ ਚ| ਆਵਿਕਾਜਿਨਕੌਸ਼ੇਯਮੁਸ੍ਣਮ੍, ਕ੍ਸੌ ਮਂ ਤੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍||੫੭|| ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਮ੍ ਤੂਲਸਨ੍ਤਾਨਕਾਰ੍ਪਾਸਸ੍ਨਾਯੁਵਲ੍ਕਜਮ੍| ਤਾਮ੍ਰਾਯਸ੍ਤ੍ਰਪੁਸੀਸਾਨਿ ਵ੍ਰਣੇ ਮੇਦਃਕਫਾਧਿਕੇ||੫੮|| ਭਙ੍ਗੇ ਚ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਫਲਕਂ ਚਰ੍ਮਵਲ੍ਕਕੁਸ਼ਾਦਿ ਚ| |੫੯|

ਸ੦-ਬਧ੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਣ ਏਭਿਰਿਤਿ ਬਨ੍ਧਨਾਨਿ,- ਆਵਿਕਾਜਿਨਾਦੀਨਿ, ਤੇਸੁ-ਵ੍ਰਣੇਸੁ, ਦੇਸ਼ਕਾਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ-ਨਿਰੂਪ੍ਯ, ਯਥਾਯੋਗਮਾਵਿਕਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਸਾਂ ਚ ਬਨ੍ਧਨਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਮਾਹ-ਆਵਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਿਰੇਵਾਵਿਕਃ, ਤਸ੍ਯੇਦਮਾਵਿਕਮ੍| "ਅਵੇਃ ਕਃ" ਇਤਿ ਕਃ, "ਤਸ੍ਯੇਦਮ੍" ਇਤ੍ਯਣ੍| ਅਜਿਨਂ-ਚਰ੍ਮ| ਕੋਸ਼ਾਤ੍ਸਮ੍ਭੂਤਂ-ਕੌਸ਼ੇਯਮ੍| "ਕੋਸਾਢ੍ਢਞ੍" ਇਤਿ ਢਞ੍| ਆਵਿਕਾਦਿਕਂ ਬਨ੍ਧਨਤ੍ਰਯਮੁਸ੍ਣਂ-ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਸੌ ਮਂ ਤੁ ਬਨ੍ਧਨਂ ਸ਼ੀਤਲਂ-ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਤੂਲਸਨ੍ਤਾਨਾਦਿਜਂ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ-ਉਭਯਸ੍ਵਭਾਵਮ੍| ਤੂਲਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲ੍ਯਾਦਿਜਂ ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਾਨਃ-ਸਨ੍ਤਤਿਃ ਸੂਤ੍ਰਰੂਪਤਾ, ਤੇਨ ਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤਮ੍| ਮੇਦਃਕਫਾਧਿਕੇ ਵ੍ਰਣੇ ਤਾਮ੍ਰਾਦੀਨਿ ਬਨ੍ਧਨਾਰ੍ਥਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਭਙ੍ਗੇ-ਅਸ੍ਥਿਭਙ੍ਗੇ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਤਾਮ੍ਰਾਦੀਨਿ ਮੇਦਃਕਫਾਧਿਕੇ ਵ੍ਰਣੇ ਯੁਞ੍ਜਯਾਤ੍, ਯਾਵਚ੍ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਤਾਨਿ ਭਙ੍ਗੇਪਿ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਨ ਚ ਕੇਵਲਂ ਭਙ੍ਗੇ ਤਾਮ੍ਰਾਦੀਨਿ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍, ਯਾਵਤ੍ਫਲਕਾਦਿ ਚ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਂਸ਼ਾਦਿਕਮ੍ਬਿਕੋਚ੍ਯਤੇ| ਅਧੁਨਾ ਬਨ੍ਧਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਤਿ-

Adhikarana bandhanaprakArAH (59-61) · Śloka 61

ਸ੍ਵਨਾਮਾਨੁਗਤਾਕਾਰਾ ਬਨ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ||੫੯|| ਕੋਸ਼ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਮੁਤ੍ਤੋਲੀਚੀਨਦਾਮਾਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਮ੍| ਖਟ੍ਵਾਵਿਬਨ੍ਧਸ੍ਥਗਿਕਾਵਿਤਾਨੋਤ੍ਸਙ੍ਗਤੋਸ੍ਫਣਾਃ||੬੦|| ਯਮਕਂ ਮਣ੍ਡਲਾਖ੍ਯਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਚੇਤਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| (ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਤੇਸੁ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਕੋਸ਼ਮਙ੍ਗੁਲਿਪਰ੍ਵਸੁ| ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਕਰ੍ਣਕਕ੍ਸਾਦਿਸ੍ਤਨੇਸੂਕ੍ਤਂ ਚ ਸਨ੍ਧਿਸੁ||੧|| ਮੁਤ੍ਤੋਲੀਂ ਮੇਢ੍ਰਗ੍ਰੀਵਾਦੌ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਚ੍ਚੀਨਮਪਾਙ੍ਗਯੋਃ| ਸਮ੍ਬਾਧੇਙੇ ਤਥਾ ਦਾਮ, ਸ਼ਾਖਾਸ੍ਵੇਵਾਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਮ੍||੨|| ਖਟ੍ਟਾਂ ਗਣ੍ਡੇ ਹਨੌ ਸ਼ਙ੍ਖੇ, ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਪਸ੍ਠਕੋਦਰੇ| ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਲਿਮੇਢ੍ਰਾਗ੍ਰੇ ਸ੍ਥਗਿਕਾਮਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਸੁ||੩|| ਵਿਤਾਨਂ ਪਥੁਲਾਙ੍ਗਾਦੌ ਤਥਾ ਸ਼ਿਰਸਿ ਚੇਰਯੇਤ੍| ਵਿਲਮ੍ਬਿਨਿ ਤਥੋਤ੍ਸਙ੍ਗਂ, ਨਾਸੌਸ੍ਠਚਿਬੁਕਾਦਿਸੁ||੪|| ਗੋਸ੍ਫਣਂ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਤਥਾ, ਯਮਕਂ ਯਮਿਕੇ ਵ੍ਰਣੇ| ਵਤ੍ਤੇਙ੍ਘੇ ਮਣ੍ਡਲਾਖ੍ਯਂ, ਚ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਸੁ||੫|| ) ਯੋ ਯਤ੍ਰ ਸੁਨਿਵਿਸ੍ਟਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਤੇਸਾਂ ਤਤ੍ਰੇ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍||੬੧||

ਸ੦-ਸ੍ਵਂ ਚ ਤਨ੍ਨਾਮ ਚ ਸ੍ਵਨਾਮ, ਤੇਨਾਨੁਗਤਃ-ਅਨੁਬਦ੍ਧਃ, ਆਕਾਰਃ-ਸਂਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸੋ, ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਬਨ੍ਧਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਃ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋਵਧਾਰਣਾਰ੍ਥਃ| ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੈਵੇਤਿ, ਨ ਨ੍ਯੂਨਾਃ| ਕੋਸ਼ਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗ੍ਯਨ੍ਤਾਃ| ਤੇਸਾਂ-ਬਨ੍ਧਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ, ਯੋ-ਬਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸੋ, ਯਤ੍ਰ-ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਹਦੇਸ਼ੇ, ਸੁਨਿਵਿਸ੍ਟੋ ਭਵੇਤ੍, ਤਂ-ਬਨ੍ਧਂ ਕੋਸ਼ਾਦਿਕਂ, ਤਤ੍ਰ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ, ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਕੋਸ਼ੋਙ੍ਗੁਲੀਪਰ੍ਵਸੁ ਚਰ੍ਮਾਦਿਕਤਃ| ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਸਨ੍ਧਿਕੂਰ੍ਚਭ੍ਰੂਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰਕ੍ਸਾਕ੍ਸਿਕਪੋਲਕਰ੍ਣੇਸੁ| ਮੁਤ੍ਤੋਲੀ ਗ੍ਰੀਵਾਮੇਢ੍ਰਯੋਃ| ਚੀਨਮਪਾਙ੍ਗਯੋਃ| ਦਾਮ ਸਮ੍ਬਾਧੇਙ੍ਗੇ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਦੌ| ਅਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਂ ਸ਼ਾਖਾਸੁ| ਖਟ੍ਵਾ ਹਨੁਸਨ੍ਧਿਗਣ੍ਡੇਸੁ| ਵਿਬਨ੍ਧਮੁਦਰੋਰੁਪਸ੍ਠੇਸੁ| ਸ੍ਥਗਿਕਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਲੀਮਢ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਸੁ| ਵਿਤਾਨਂ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਦੌ ਪਥੁਲੇਙ੍ਗੇ| ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਮਙ੍ਗਵਿਸ਼ੇਸੇ ਲਮ੍ਬਿਨਿ ਬਾਹ੍ਵਾਦੌ| ਗੋਸ੍ਫਣਂ ਨਾਸੌਸ੍ਠਚਿਬੁਕਸਕ੍ਥਿਸੁ| ਯਮਕਂ ਯਮਲਵ੍ਰਣਯੋਃ| ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਤ੍ਤੇਙ੍ਗੇ| ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਰ੍ਯਾ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਸਾਂ ਬਨ੍ਧਾਨਾਂ ਗਾਢਸ਼ਿਥਿਲਾਦਿਬਨ੍ਧਤ੍ਵਂ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਨੁਰੋਧਾਨ੍ਨਿਰੂਪਯਤਿ-

Adhikarana pradeshavisheSheNa bandhanavisheShaH (62-66) · Śloka 66

ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਗਾਢਮੂਰੁਸ੍ਫਿਕ੍ਕਕ੍ਸਾਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮੂਰ੍ਧਸੁ| ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਦਨਕਰ੍ਣਾਰਃਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਲੋਦਰੇ||੬੨|| ਸਮਂ ਮੇਹਨਮੁਸ੍ਕੇ ਚ, ਨੇਤ੍ਰੇ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚ ਸ਼੍ਲਥਮ੍| ਬਧ੍ਨੀਯਾਚ੍ਛ੍ਹਿਥਿਲਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵੇ ਸਮਮ੍||੬੩|| ਗਾਢਮੇਵ ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ, ਭਸ਼ਂ ਗਾਢਂ ਤਦਾਸ਼ਯੇ| ਸ਼ੀਤੇ ਵਸਨ੍ਤੇਪਿ ਚ ਤੌ ਮੋਕ੍ਸਣੀਯੌ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍||੬੪|| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਯੋਰ੍ਬਨ੍ਧੋ ਗਾਢਸ੍ਥਾਨੇ ਸਮੋ ਮਤਃ| ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼੍ਲਥੋ, ਨੈਵ ਸ਼ਿਥਿਲਸ੍ਯਾਸ਼ਯੇ ਤਥਾ||੬੫|| ਸਾਯਂਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਯੋਰ੍ਮੋਕ੍ਸੋ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਸ਼ਰਦਿ ਚੇਸ੍ਯਤੇ| |੬੬|

ਸ੦-ਊਰੁਸ੍ਫਿਗਾਦਿਸੁ ਦੇਸ਼ੇਸੁ ਗਾਢਂ ਬਨ੍ਧਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍, ਨ ਤੁ ਸ਼੍ਲਥਮ੍| ਸ਼ਾਖਾਵਦਨਾਦਿਸੁ ਸਮਂ ਬਨ੍ਧਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਮੇਹਨੇ ਮੁਸ੍ਕਯੋਸ਼੍ਚ ਸਮਮੇਵ| ਨੇਤ੍ਰੇ-ਨਯਨੇ, ਤਥਾਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਸੁ ਸ਼ਿਥਿਲਂ ਬਨ੍ਧਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਸ਼ਿਥਿਲਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਿਥਿਲੋ ਬਨ੍ਧ ਉਪਦਿਸ੍ਟਃ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਨੇ ਯੌ ਵ੍ਰਣੌ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵੌ ਤੌ ਸਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍, ਨ ਗਾਢਂ ਨ ਸ਼ਿਥਿਲਮ੍| ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸਮੋ ਬਨ੍ਧ ਉਪਦਿਸ੍ਟਃ, ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵੌ ਵ੍ਰਣੌ ਗਾਢਮੇਵ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਭਸ਼ਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਗਾਢਾਸ਼ਯਃ ਪਰਾਮਸ਼੍ਯਤੇ| ਗਾਢਬਨ੍ਧੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵੌ ਵ੍ਰਣੌ ਭਸ਼ਂ-ਸੁਤਰਾਂ, ਗਾਢਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤੌ-ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵੌ ਵ੍ਰਣੌ, ਸ਼ੀਤੇ-ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਖ੍ਯੇ ਕਾਲੇ, ਵਸਨ੍ਤੇ ਚ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍-ਤ੍ਰਿਦਿਨਂ ਤ੍ਰਿਦਿਨਮਨ੍ਤਰੀਕਤ੍ਯ, ਮੋਕ੍ਸਣਿਯੌ-ਮੋਕ੍ਸਣਾਰ੍ਹੌ ਭਵਤਃ| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਯੋਰ੍ਵ੍ਰਣਯੋਰ੍ਗਾਢਬਨ੍ਧਸ੍ਥਾਨੇ ਸਮੋ ਬਨ੍ਧੋ ਮਤਃ, ਨ ਸ਼ਿਥਿਲਃ| ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ ਯਤ੍ਰ ਸਮੋ ਬਨ੍ਧਃ ਉਪਦਿਸ੍ਟਃ ਸ਼ਾਖਾਵਦਨਾਦੌ, ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਯੋਰ੍ਵ੍ਰਣਯੋਃ ਸ਼ਿਥਿਲੋ ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਸ਼ਿਥਿਲਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧਸ੍ਯਾਸ਼ਯੇ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਿਥਿਲੋ ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਰ ਨੈਵ ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ| ਏਵਕਾਰੋਵਧਾਰਣਾਰ੍ਥਃ ਕਤਃ| ਤਯੋਃ-ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਯੋਃ, ਸਾਯਂਪ੍ਰਾਤਰ੍ਦ੍ਵੌ ਕਾਲੌ ਮੋਕ੍ਸ ਇਸ੍ਯਤੇ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਸ਼ਰਦਿ ਚਾਨ੍ਯਦੋਸੋਤ੍ਥਵ੍ਰਣਸ੍ਯਾਪਿ ਸਾਯਂਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮੋਕ੍ਸ ਇਸ੍ਯਤੇ| ਨ ਤੁ ਬਨ੍ਧੇਨ ਵਿਨਾ ਵ੍ਰਣੋ ਧਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana bandhAkaraNe doShaH (66-67) · Śloka 67

| ਅਬਦ੍ਧੋ ਦਂਸ਼ਮਸ਼ਕਸ਼ੀਤਵਾਤਾਦਿਪੀਡਿਤਃ||੬੬|| ਦੁਸ੍ਟਿਭਵੇਚ੍ਚਿਰਂ ਚਾਤ੍ਰ ਨ ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ਸ੍ਨੇਹਭੇਸਜਮ੍| ਕਚ੍ਛ੍ਹ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਰੂਢਿਂ ਵਾ ਯਾਤਿ ਰੂਢੋ ਵਿਵਰ੍ਣਤਾਮ੍||੬੭||

ਸ੦-ਅਬਦ੍ਧੋ ਵ੍ਰਣੋ ਦਂਸ਼ਾਦਿਭਿਃ ਪੀਡਿਤੋ-ਵ੍ਯਥਿਤਃ, ਤਥਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਰਜੋਧੂਮਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਥਿਤਃ, ਅਦੁਸ੍ਟੋਪਿ ਦੁਸ੍ਟੀਭਵਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ-ਵ੍ਰਣੇ, ਬਨ੍ਧਮਨ੍ਤਰੇਣ ਵ੍ਰਣਘ੍ਨਃ ਸ੍ਨੇਹ ਉਪਯੋਜਿਤੋ ਭੇਸਜਂ ਚੋਪਯੋਜਿਤਂ ਚਿਰਂ ਨ ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍| ਬਨ੍ਧਂ ਚ ਵਿਨਾ ਸਮ੍ਯਗੁਪਚਰ੍ਯਮਾਣੋਪਿ ਵ੍ਰਣਃ ਕਸ੍ਟੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤਿ| ਰੂਢਿਂ ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਯਾਤਿ| ਰੂਢੋਪਿ ਸਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਣਤਾਂ ਯਾਤਿ, ਨ ਸ਼ਰੀਰਵਰ੍ਣਤਾਮ੍| ਇਤ੍ਯਬਨ੍ਧਨਾਦ੍ਦੋਸਾਃ| ਇਦਾਨੀਂ ਬਨ੍ਧਨਾਦ੍ਗੁਣਾਨਾਹ-

Adhikarana bandhakaraNe guNaH (68-70) · Śloka 70

ਬਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਚੂਰ੍ਣਿਤੋ ਭਗ੍ਨੋ ਵਿਸ਼੍ਲਸ੍ਟਃ ਪਾਟਿਤੋਪਿ ਵਾ| ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰੋਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸੁਖਂ ਸਂਰੋਹਤਿ ਵ੍ਰਣਃ||੬੮|| ਉਤ੍ਥਾਨਸ਼ਯਨਾਦ੍ਯਾਸੁ ਸਰ੍ਵੇਹਾਸੁ ਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ| ਉਦ੍ਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਃ ਸਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨੋ ਵਿਸਮਃ ਕਠਿਨੋਤਿਰੁਕ੍||੬੯|| ਸਮੋ ਮਦੁਰਰੁਕ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਃ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ਰੋਹਤਿ| |੭੦|

ਸ੦-ਤੁਰਵਧਾਰਣੇ| ਬਦ੍ਧ ਏਵ ਵ੍ਰਣੋ ਬਨ੍ਧਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍, ਚੂਰ੍ਣਿਤਃ-ਅਸ੍ਥਿਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਵ੍ਰਣਃ, ਤਥਾ ਭਗ੍ਨਃ-ਅਸ੍ਥਿਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ ਏਵ ਵ੍ਰਣਃ, ਤਥਾ ਵਿਸ਼੍ਲਸ੍ਟਃ-ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਾਦਨ੍ਯਸ੍ਥਾਨਗਤੋ ਵ੍ਰਣੋ ਨੇਤ੍ਰਾਦਿਸ੍ਥਃ, ਤਥਾ ਪਾਟਿਤਃ-ਸਰ੍ਵਦੇਸ਼ਸ੍ਥਿਤੋਪਿ, ਤਥਾ ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰੋਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵ੍ਰਣਃ ਸੁਖਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰੋਹਤਿ| ਤਥੋਤ੍ਥਾਨਸ਼ਯਨਾਦ੍ਯਾਸੁ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵੀਹਾਸੁ-ਚੇਸ੍ਟਾਸੁ, ਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ-ਨ ਵ੍ਯਥਤੇ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਤ੍ਤੌ-ਵਰ੍ਤੁਲੌ, ਓਸ੍ਠੌ ਯਸ੍ਯ ਸ ਉਦ੍ਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਃ, ਨ ਸਮਃ| ਤਥਾ, ਸਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਃ-ਸਮਾਨ੍ਤਾਦੁਚ੍ਛੂਨਰੂਪੋ ਯੋ ਵ੍ਰਣੋ ਨ ਸਮਃ| ਤਥਾ, ਵਿਸਮਃ ਉਦ੍ਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਸਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੋ ਵਿਸਮਸਂਸ੍ਥਾਨਃ| ਤਥਾ, ਕਠਿਨੋ-ਯੋ ਵ੍ਰਣੋ ਨ ਮਦੁਃ| ਤਥਾ, ਅਤਿਰੁਕ੍ ਚ ਯੋ ਵ੍ਰਣਃ| ਸ ਸਰ੍ਵ ਉਦ੍ਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਾਦਿਃ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਕਾਰੋਪਿ ਬਨ੍ਧਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਅਸ਼ੁਭਰੂਪਤਾਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਃ { ਸਮੋ ਮਦੁਰਰੁਕ੍ ਚ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ } ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤਿ ਰੋਹਤਿ| ਨਨੁ, ਉਦ੍ਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਸਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਾਵਪਿ ਵਿਸਮਕਠਿਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ (ਬ੍ਦਾਭ੍ਯਾਮੇਵ) ਗ੍ਰਹੀਸ੍ਯੇਤੇ, ਕਿਮੇਤਾਭ੍ਯਾਮੁਪਾਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ? ਅਸ੍ਤ੍ਯੇਵੈਤਤ੍| ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਨਯੋਃ ਪਥਙ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇਨਾਤਿਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਰਤ੍ਵਂ ਗਮਯਤਿ|

Adhikarana vraNavisheShe lepasya patrAcCAdanam (70-72) · Śloka 72

| ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਮਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਨੁਪਰੋਹਤਾਮ੍||੭੦|| ਪ੍ਰਚ੍ਛ੍ਹਾਦ੍ਯਮੌਸਧਂ ਪਤ੍ਰੈਰ੍ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਰ੍ਤੁ ਚ| ਅਜੀਰ੍ਣਤਰੁਣਾਚ੍ਛ੍ਹਿਦ੍ਰੈਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਸੁਨਿਵੇਸ਼ਿਤੈਃ||੭੧|| ਧੌਤੈਰਕਰ੍ਕਸ਼ੈਃ ਕ੍ਸੀਰਿਭੂਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਕਦਮ੍ਬਜੈਃ| |੭੨|

ਸ੦-ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਸਙ੍ਗਿਣਾਂ, ਤਥਾਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਂ-ਅਨੁਪਚਿਤਪਲਲਾਨਾਂ, ਅਤ ਏਵ ਹੇਤੋਃ, ਤਥਾ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਨੁਪਰੋਹਤਾਂ-ਰੂਢਿਮਗਚ੍ਛਤਾਂ, ਔਸਧਂ-ਕਲ੍ਕਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕਂ ਯਦੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਤਤ੍ ਪਤ੍ਰੈਃ ਕ੍ਸੀਰਿਭੂਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਕਦਮ੍ਬਜੈਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਦ੍ਯਂ-ਸ੍ਥਗਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਯਥਾਦੋਸਂ-ਦੋਸਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਯਥਰ੍ਤੁ-ਤ੍ਵਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ, ਤਦ੍ਵਸ਼ਾਦ੍ਯਥਾਯੋਗਮ੍| ਯਥਾ-ਵਾਤਵ੍ਰਣੇ ਸ਼ੀਤਤਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੈਃ ਪਤ੍ਰੈਃ, ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਰਣੇ ਘਰ੍ਮਕਾਲੇ ਸ਼ੀਤਸ੍ਵਭਾਵੈਃ, ਕਫਵ੍ਰਣੇ ਉਸ੍ਣਕਾਲੇ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਪ੍ਰਾਯੈਃ ਏਵਂ ਚ ਪ੍ਰਾਵਸਿ ਕਾਲੇ ਮਿਸ਼੍ਰਦੋਸੇ ਚ ਕਲ੍ਪਨੀਯਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ਪਤ੍ਰੈਃ ? ਅਜੀਰ੍ਣਾਨਿ-ਅਜਰ੍ਜਰਾਣਿ, ਤਰੁਣਾਨਿ-ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਾਣਿ, ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ-ਛਿਦ੍ਰਰਹਿਤਾਨਿ, ਤੈਰਜੀਰ੍ਣਤਰੁਣਾਚ੍ਛਿਦ੍ਰੈਃ| ਤਥਾ, ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍-ਸਰ੍ਵਤਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤੈਃ| ਤਥਾ, ਧੌਤੈਃ-ਜਲਾਦਿਨਾ ਨਿਰ੍ਮਲੀਕਤੈਃ| ਤਥਾ, ਅਕਰ੍ਕਸ਼ੈਃ-ਅਕਠਿਨੈਃ|

Adhikarana vraNavisheShe bandhananiShedhaH (72-74) · Śloka 74

| ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਪਿਟਿਕਾਮਧੁਮੇਹਿਨਾਮ੍||੭੨|| ਕਰ੍ਣਿਕਾਸ਼੍ਚੋਨ੍ਦੁਰੁਵਿਸੇ ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਾ ਵਿਸਾਨ੍ਵਿਤਾਃ| ਬਨ੍ਧਨੀਯਾ ਨ ਮਾਂਸ੍ਪਾਕੇ ਗੁਦਪਾਕੇ ਚ ਦਾਰੁਣੇ||੭੩|| ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਃ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਾਃ ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਾਵਿਸਰ੍ਪਿਣਃ| |੭੪|

ਸ੦-ਕੁਸ੍ਠ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤੇ ਨ ਬਨ੍ਧਨੀਯਾਃ| ਤਥਾ, ਉਨ੍ਦੁਰੁਵਿਸੇ ਯਾਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਃ ਕੋਠਰੂਪਾਃ, ਤਾਸ਼੍ਚ ਨ ਬਨ੍ਧਨੀਯਾਃ| ਤਥਾ, ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਾ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤਥਾ ਵਿਸਦਗ੍ਧਾ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤੇ ਚ ਨ ਬਨ੍ਧਨੀਯਾਃ| ਤਥਾ, ਮਾਂਸ੍ਪਾਕੇ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤਥਾ ਦਾਰੁਣੇ ਚ ਗੁਦਪਾਕੇ-ਨ ਗੁਦਪਾਕਮਾਤ੍ਰੇ, ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤੇ ਚ ਨ ਬਨ੍ਧਨੀਯਾਃ| ਮਾਂਸ੍ਪਾਕ ਇਤਿ "ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਪਚਿਯੁਡ੍ਘਞੋਃ" ਇਤ੍ਯਲੋਪਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਃ-ਸ਼ਦਨਾਵਸ੍ਥਾਂ ਭਜਮਾਨਾਃ, ਤਥਾ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਾਃ ਤਥਾ ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਾਃ-ਅਨੇਕਾਵਸ੍ਥਾ ਭਜਨ੍ਤੋਪਿ ਯੇ ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਾਵਸ੍ਥਿਤਾਃ, ਤਥਾ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣੋ-ਵਿਸਰ੍ਪਾਵਸ੍ਥਾਸ੍ਥਿਤਾਃ ਤੇ ਚ ਨ ਬਨ੍ਧਨੀਯਾਃ| ਇਦਾਨੀਂ ਸਕਮੀਣਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ-

Adhikarana vraNe kRumipratIkAraH (74-77) · Śloka 77

| ਅਰਕ੍ਸਯਾ ਵ੍ਰਣੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਕਮੀਨ੍||੭੪|| ਤੇ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਰੁਜਾਸ਼ੋਫਾਸ੍ਰਸਂਸ੍ਰਵਾਨ੍| ਸੁਰਸਾਦਿਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤਤ੍ਰ ਧਾਵਨਪੂਰਣੇ||੭੫|| ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਕਰਞ੍ਜਾਰ੍ਕਨਿਮ੍ਬਰਾਜਾਦਨਤ੍ਵਚਃ| ਗੋਮੂਤ੍ਰਕਲ੍ਕਿਤੋ ਲੇਪਃ ਸੇਕਃ ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਬੁਨਾ ਹਿਤਃ||੭੬|| ਪ੍ਰਚ੍ਛ੍ਹਾਦ੍ਯ ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯਾ ਵਾ ਵ੍ਰਣਂ ਤਾਨਾਸ਼ੁ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| |੭੭|

ਸ੦-ਅਰਕ੍ਸਯਾ-ਅਪਾਲਨੇਨ. ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਕਮੀਨ੍ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤੇ-ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਃ ਕਮਯੋ, ਵ੍ਰਣਂ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤੋ ਰੁਜਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ-ਸਕਮੌ ਵ੍ਰਣੇ, ਸੁਰਸਾਦਿਗਣਂ ਧਾਵਨਪੂਰਣੇ-ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਧਾਵਨਂ ਚ ਪੂਰਣਂ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵ੍ਰਣੇ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਵਚੋ ਗੋਮੂਤ੍ਰਕਲ੍ਕਿਤਾਃ-ਪਿਸ੍ਟਾਃ, ਲੇਪੋ ਹਿਤਃ| ਤਥਾ, ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸੇਕੋ ਹਿਤਃ| ਅਥਵਾ ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯਾ ਵ੍ਰਣਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਦ੍ਯ, ਤਾਨ੍-ਕਮੀਨ੍, ਆਸ਼ੁ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍|

Adhikarana ashuddhasya ropaNaniShedhaH (77-78) · Śloka 78

| ਨ ਚੈਨਂ ਤ੍ਵਰਮਾਣੋਨ੍ਤਃ ਸਦੋਸਮੁਪਰੋਹਯੇਤ੍||੭੭|| ਸੋਲ੍ਪੇਨਾਪ੍ਯਪਚਾਰੇਣ ਭੂਯੋ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਯਤਃ| |੭੮|

ਸ੦-ਨ ਚੈਨਂ-ਵ੍ਰਣਮਨ੍ਤਃ ਸਦੋਸਂ ਤ੍ਵਰਮਾਣੋ ਵੈਦ੍ਯ ਉਪਰੋਹਯੇਤ੍| ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ ਇਤ੍ਯਾਤਿ| ਯਤੋ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਸਃ-ਅਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਿਤਦੋਸੋ ਵ੍ਰਣੋ, ਰੂਢੋਪਿ ਭੂਯਃ-ਪੁਨਃ, ਸ੍ਤੋਕੇਨਾਪ੍ਯਪਚਾਰੇਣ ਵਿਕਤਿਂ ਯਾਤਿ|

Adhikarana rUDhavraNasya saptamAsAvadhirniyamaH (78-79) · Śloka 79

| ਰੂਢੇਪ੍ਯਜੀਰ੍ਣਵ੍ਯਾਯਾਮਵ੍ਯਵਾਯਾਦੀਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੭੮|| ਹਰ੍ਸਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਭਯਂ ਚਾਪਿ ਯਾਵਦਾਸ੍ਥੈਰ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਤ੍| ਆਦਰੇਣਾਨੁਵਰ੍ਤ੍ਯੋਯਂ ਮਾਸਾਨ੍ ਸਟ੍ ਸਪ੍ਤ ਵਾ ਵਿਧਿਃ||੭੯||

ਸ੦-ਰੂਢੇਪਿ ਸਤ੍ਯਜੀਰ੍ਣਾਦੀਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| { ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਯਾਵਤ੍ ਹਰ੍ਸਾਦੀਨ੍ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| } ਅਯਂ-ਅਜੀਰ੍ਣਵ੍ਯਾਯਾਮਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਪਰਿਵਰ੍ਜਨਲਕ੍ਸਣੋ, ਵਿਧਿਃ ਸਟ੍ ਸਪ੍ਤ ਵਾ ਮਾਸਾਨ੍ ਆਦਰੇਣ-ਯਤ੍ਨਵਤਾ, ਅਨੁਵਰ੍ਤ੍ਯਃ-ਅਨੁਸ੍ਠਾਤਵ੍ਯਃ|

Adhikarana anuktaM svayamUhanIyam (29) · Śloka 29

ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਾਸੁ ਚ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਵਾਰ੍ਤਾਸੁ ਦੋਸਾਦਿਬਲਾਨੁਸਾਰੀ| ਤੈਸ੍ਤੈਰੁਪਾਯੈਃ ਪ੍ਰਯਤਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇ ਦਾਲੋਚਯਨ੍ ਵਿਸ੍ਤਰਮੁਤ੍ਤਰੋਕ੍ਤਮ੍||੮੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੯||

ਸ੦- ਯਥਾ,- ਮਕ੍ਸਿਕਾਭਿਃ ਕਮਿਨਿਕ੍ਸੇਪਾਤ੍ ਕਮਿਪ੍ਰਾਬਲ੍ਯੇ ਜਾਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਵਿਹਿਤਾ| ਤਥਾ, ਅਨ੍ਯਾਸ੍ਵਪਿ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਵਾਰ੍ਤਾਸੁ ਅਵਸ੍ਥਾਸ੍ਵਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਸ੍ਵਰੂਪਾਭਿਧਾਨਾਸੁ, ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਾਸੁ, ਤੈਸ੍ਤੈਃ- ਉਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਤੈਃ, ਉਪਾਯੈਃ- ਸਾਧਨੈਃ, ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੋ ਵੈਦ੍ਯਃ ? ਦੋਸਾਦਿਬਲਾਨੁਸਾਰੀ,-ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਬਲਂ ਦੋਸਾਦਿਬਲਮ੍, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਦਨੁਸਰਤ੍ਯੇਵਂਵਿਦੋ ਯੋ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਃ| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਯਤਿ-ਯਤ੍ਨਪਰਃ| ਤਥਾ, ਉਤ੍ਤਰੇ- ਉਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਵ੍ਰਣਭਙ੍ਗਵਿਧਾਨੇ, ਉਕ੍ਤਂ-ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ, ਵਿਸ੍ਤਰਮਾਲੋਚਯਨ੍-ਨਿਰੂਪਯਨ੍, ਨ ਤੁ ਯਦਚ੍ਛਯੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾਵਤ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਕਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੯||