Adhikarana shastrakarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|
अथातः शस्त्रकर्मविधिमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmaviShayasya vraNasyotpattiH vraNasyotpattipratibandhaH (1-2) · Śloka 2
ਵ੍ਰਣਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਾਕਾਚ੍ਛ੍ਵਥੁਪੂਰ੍ਵਕਾਤ੍| ਤਮੇਵੋਪਚਰੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਸਨ੍ ਪਾਕਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ||੧|| ਸੁਸ਼ੀਤਲੇਪਸੇਕਾਸ੍ਰਮੋਕ੍ਸਸਂਸ਼ੋਧਨਾਦਿਭਿਃ| |੨|
व्रणः सञ्जायते प्रायः पाकाच्छ्वथुपूर्वकात्| तमेवोपचरेत्तस्माद्रक्षन् पाकं प्रयत्नतः||१|| सुशीतलेपसेकास्रमोक्षसंशोधनादिभिः| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvasya shvayathorlakShaNam (2) · Śloka 2
| ਸ਼ੋਫੋਲ੍ਪੋਲ੍ਪੋਸ੍ਮਰੁਕ੍ਸਾਮਃਸਵਰ੍ਣਃ ਕਠਿਨਃ ਸ੍ਥਿਰਃ||੨||
| शोफोऽल्पोऽल्पोष्मरुक्सामःसवर्णः कठिनः स्थिरः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pacyamAnasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
ਪਚ੍ਯਮਾਨੋ ਵਿਵਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਰਾਗੀ ਬਸ੍ਤਿਰਿਵਾਤਤਃ| ਸ੍ਫੁਟਤੀਵ ਸਨਿਸ੍ਤੋਦਃ ਸਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਵਿਜਮ੍ਭਿਕਃ||੩|| ਸਂਰਮ੍ਭਾਰੁਚਿਦਾਹੋਸਾਤਡ੍ਜ੍ਵਰਾਨਿਦ੍ਰਤਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਂ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਵ੍ਰਣਵਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਸਹਃ||੪||
पच्यमानो विवर्णस्तु रागी बस्तिरिवाततः| स्फुटतीव सनिस्तोदः साङ्गमर्दविजृम्भिकः||३|| संरम्भारुचिदाहोषातृड्ज्वरानिद्रतान्वितः| स्त्यानं विष्यन्दयत्याज्यं व्रणवत्स्पर्शनासहः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvasyalakShaNam (5-6) · Śloka 6
ਪਕ੍ਵੇਲ੍ਪਵੇਗਤਾ ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਵਲਿਸਮ੍ਭਵਃ| ਨਾਮੋਨ੍ਤੇਸੂਨ੍ਨਤਿਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕਣ੍ਡੂਸ਼ੋਫਾਦਿਮਾਰ੍ਦਵਮ੍||੫|| ਸ੍ਪਸ੍ਟੇ ਪੂਯਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਾਰੋ ਭਵੇਦ੍ਬਸ੍ਤਾਵਿਵਾਮ੍ਭਸਃ| |੬|
पक्वेऽल्पवेगता ग्लानिः पाण्डुता वलिसम्भवः| नामोऽन्तेषून्नतिर्मध्ये कण्डूशोफादिमार्दवम्||५|| स्पृष्टे पूयस्य सञ्चारो भवेद्बस्ताविवाम्भसः| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAkasya raktadoShatrayakAryatvam (6-7) · Śloka 7
| ਸ਼ੂਲਂ ਨਰ੍ਤੇਨਿਲਾਦ੍ਦਾਹਃ ਪਿਤ੍ਤਾਚ੍ਛੋਫਃ ਕਫੋਦਯਾਤ੍||੬|| ਰੋਗੋ ਰਕ੍ਤਾਚ੍ਚ ਪਾਕਃ ਸ੍ਯਾਦਤੋ ਦੋਸੈਃ ਸਸ਼ੋਣਿਤੈਃ| |੭|
| शूलं नर्तेऽनिलाद्दाहः पित्ताच्छोफः कफोदयात्||६|| रोगो रक्ताच्च पाकः स्यादतो दोषैः सशोणितैः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atipakvasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
| ਪਾਕੇਤਿਵਤ੍ਤੇ ਸੁਸਿਰਸ੍ਤਨੁਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਭਕ੍ਸਿਤਃ||੭|| ਵਲੀਭਿਰਾਚਿਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਃ ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਤਨੂਰੁਹਃ| |੮|
| पाकेऽतिवृत्ते सुषिरस्तनुत्वग्दोषभक्षितः||७|| वलीभिराचितः श्यावः शीर्यमाणतनूरुहः| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapAkasya lakShaNam (8-10) · Śloka 10
| ਕਫਜੇਸੁ ਤੁ ਸ਼ੋਫੇਸੁ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਪਾਕਮੇਤ੍ਯਸਕ੍||੮|| ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ ਤਤੋਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤਸ਼ੋਫਤਾ| ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਰੁਜੋਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਘਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤ੍ਵਮਸ਼੍ਮਵਤ੍||੯|| ਰਕ੍ਤਪਾਕਮਿਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਮੁਕ੍ਤਸਂਸ਼ਯਃ| |੧੦|
| कफजेषु तु शोफेषु गम्भीरं पाकमेत्यसृक्||८|| पक्वलिङ्गं ततोऽस्पष्टं यत्र स्याच्छीतशोफता| त्वक्सावर्ण्यं रुजोऽल्पत्वं घनस्पर्शत्वमश्मवत्||९|| रक्तपाकमिति ब्रूयात्तं प्राज्ञो मुक्तसंशयः| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAraNapATanayorviShayobhedaH (10-11) · Śloka 11
| ਅਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵੇਬਲੇ ਬਾਲੇ ਪਾਕਾਦ੍ਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਦ੍ਧਤੇ||੧੦|| ਦਾਰਣਂ ਮਰ੍ਮਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸ੍ਥਿਤੇ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪਾਟਨਮ੍| |੧੧|
| अल्पसत्त्वेऽबले बाले पाकाद्वाऽत्यर्थमुद्धते||१०|| दारणं मर्मसन्ध्यादिस्थिते चान्यत्र पाटनम्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvasya dAraNapATananiShedhaH (11-12) · Śloka 12
| ਆਮਚ੍ਛੇਦੇ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਵ੍ਯਾਪਦੋਸਗਤਿਸ੍ਰੁਤਿਃ||੧੧|| ਰੂਜੋਤਿਵਦ੍ਧਿਰ੍ਦਰਣਂ ਵਿਸਰ੍ਪੋ ਵਾ ਕ੍ਸਤੋਦ੍ਭਵਃ| |੧੨|
| आमच्छेदे सिरास्नायुव्यापदोऽसृगतिस्रुतिः||११|| रूजोऽतिवृद्धिर्दरणं विसर्पो वा क्षतोद्भवः| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvasyAcCedane doShaH (12-13) · Śloka 13
| ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਨਨ੍ਤਃ ਪੁਨਃ ਪੂਯਃ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸਗਾਮਿਸਮ੍||੧੨|| ਵਿਵਦ੍ਧੋ ਦਹਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਤਣੋਲਪਮਿਵਾਨਲਃ| |੧੩|
| तिष्ठन्नन्तः पुनः पूयः सिरास्नाय्वसृगामिषम्||१२|| विवृद्धो दहति क्षिप्रं तृणोलपमिवानलः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmapakvalakShaNAnaBij~jAnindA (13-14) · Śloka 14
| ਯਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਮਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ||੧੩|| ਸ਼੍ਵਪਚਾਵਿਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯੌ ਤਾਵਨਿਸ਼੍ਚਿਤਕਾਰਿਣੌ| |੧੪|
| यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यश्च पक्वमुपेक्षते||१३|| श्वपचाविव विज्ञेयौ तावनिश्चितकारिणौ| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmaNaH pUrvaM BojanAdi (14-15) · Śloka 15
| ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਭੋਜਯੇਦਨ੍ਨਮਾਤੁਰਮ੍||੧੪|| ਪਾਨਪਂ ਪਾਯਯੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਯੋ ਵੇਦਨਾਕ੍ਸਮਃ| ਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਯਨ੍ਨਸਂਯੋਗਾਨ੍ਮਤ੍ਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ||੧੫||
| प्राक् शस्त्रकर्मणश्चेष्टं भोजयेदन्नमातुरम्||१४|| पानपं पाययेन्मद्यं तीक्ष्णं यो वेदनाक्षमः| न मूर्च्छत्यन्नसंयोगान्मत्तः शस्त्रं न बुध्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhagarBAdau BojanAdiniShedhaH (16) · Śloka 16
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਸ਼੍ਮਮੁਖ਼ਰੋਗੋਦਰਾਤੁਰਾਤ੍| |੧੬|
अन्यत्र मूढगर्भाश्ममुख़रोगोदरातुरात्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmavidhiH BojanAdiniShedhaH (16-18) · Śloka 18
| ਅਥਾਹਤੋਪਕਰਣਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖ਼ਮਾਤੁਰਮ੍||੧੬|| ਸਮ੍ਮੁਖ਼ੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਨ੍ਯਸ੍ਯੇਨ੍ਮਰ੍ਮਾਦਿ ਵਰ੍ਜਯਨ੍| ਅਨੁਲੋਮਂ ਸੁਨਿਸ਼ਿਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਪੂਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍||੧੭|| ਸਕਦੇਵਾਹਰੇਤ੍ਤਚ੍ਚ| |੧੮|
| अथाहृतोपकरणं वैद्यः प्राङ्मुख़मातुरम्||१६|| सम्मुख़ो यन्त्रयित्वाऽऽशु न्यस्येन्मर्मादि वर्जयन्| अनुलोमं सुनिशितं शस्त्रमापूयदर्शनात्||१७|| सकृदेवाहरेत्तच्च| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pATanapramANam pATanasthAnam (18-21) · Śloka 21
ਪਾਕੇ ਤੁ ਸੁਮਹਤ੍ਯਪਿ| ਪਾਟਯੇਤ੍ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਸਮ੍ਯਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਮ੍||੧੮|| ਏਸਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਗੇਸਿਣ੍ਯਾ ਪਰਿਤਃ ਸੁਨਿਰੂਪਿਤਮ੍| ਅਙ੍ਗੁਲੀਨਾਲਵਾਲੈਰ੍ਵਾ ਯਥਾਦੇਸ਼ਂ ਯਥਾਸ਼ਯਮ੍||੧੯|| ਯਤੋ ਗਤਾਂ ਗਤਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਸਙ੍ਗੋ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਂ ਨਿਰਾਸ਼ਯਮ੍||੨੦|| ਆਯਤਂ ਚ ਵਿਸ਼ਾਲਂ ਚ ਯਥਾ ਦੋਸੋ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| |੨੧|
पाके तु सुमहत्यपि| पाटयेत् द्व्यङ्गुलं सम्यद्व्यङ्गुलत्र्यङ्गुलान्तरम्||१८|| एषित्वा सम्यगेषिण्या परितः सुनिरूपितम्| अङ्गुलीनालवालैर्वा यथादेशं यथाशयम्||१९|| यतो गतां गतिं विद्यादुत्सङ्गो यत्र यत्र च| तत्र तत्र व्रणं कुर्यात्सुविभक्तं निराशयम्||२०|| आयतं च विशालं च यथा दोषो न तिष्ठति| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pATane vaidyagatasAmagrI (21-22) · Śloka 22
| ਸ਼ੌਰ੍ਯਮਾਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਸ੍ਵੇਦਵੇਪਥੂ||੨੧|| ਅਸਮ੍ਮੋਹਸ਼੍ਚ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| |੨੨|
| शौर्यमाशुक्रिया तीक्ष्णं शस्त्रमस्वेदवेपथू||२१|| असम्मोहश्च वैद्यस्य शस्त्रकर्मणि शस्यते| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lalATAdau tiryak pATanam (22-23) · Śloka 23
| ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਲ੍ਲਲਾਟਾਭ੍ਰੂਦਨ੍ਤਵੇਸ੍ਟਕਜਤ੍ਰੁਣਿ||੨੨|| ਕੁਕ੍ਸਿਕਕ੍ਸਾਕ੍ਸਿਕੂਟੌਸ੍ਠਕਪੋਲਗਲਵਙ੍ਕ੍ਸਣੇ| |੨੩|
| तिर्यक्छिन्द्याल्ललाटाभ्रूदन्तवेष्टकजत्रुणि||२२|| कुक्षिकक्षाक्षिकूटौष्ठकपोलगलवङ्क्षणे| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pradeshAntare tiryakpATananiShedhaH (23) · Śloka 23
| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਛੇਦਨਾਤ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਵਿਪਾਟਨਮ੍||੨੩||
| अन्यत्र छेदनात्तिर्यक् सिरास्नायुविपाटनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pATanAnantaraM kartavyam (24-28) · Śloka 28
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਵਚਾਰਿਤੇ ਵਾਗ੍ਭਿਃ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਭੋਭਿਸ਼੍ਚ ਰੋਗਿਣਮ੍| ਆਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਪਰਿਤੋਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਪਰਿਪੀਡ੍ਯ ਵ੍ਰਣਂ ਤਤਃ||੨੪|| ਕ੍ਸਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਕਸਾਯੇਣ ਪ੍ਲੋਤੇਨਾਮ੍ਭੋਪਨੀਯ ਚ| ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਗੁਰੁਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਹਿਙ੍ਗੁਸਰ੍ਜਰਸਾਨ੍ਵਿਤੈਃ||੨੫|| ਧੂਪਯੇਤ੍ਪਟੁਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰੈਰ੍ਘਤਪ੍ਲੁਤੈਃ| ਤਿਲਕਲ੍ਕਾਜ੍ਯਮਧੁਭਿਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਭੇਸਜੇਨ ਚ||੨੬|| ਦਿਗ੍ਧਾਂ ਵਰ੍ਤਿਂ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੈਰੇਵਾਚ੍ਛਾਦਯੇਚ੍ਚ ਤਾਂ| ਘਤਾਕ੍ਤੈਃ ਸਕ੍ਤੁਭਿਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਘਨਾਂ ਕਵਲਿਕਾਂ ਤਤਃ||੨੭|| ਨਿਧਾਯ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ਪਟ੍ਟੇਨ ਸੁਸਮਾਹਿਤਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸਵ੍ਯੇਪਸਵ੍ਯੇ ਵਾ ਨਾਧਸ੍ਤਾਨ੍ਨੈਵ ਚੋਪਰਿ||੨੮||
शस्त्रेऽवचारिते वाग्भिः शीताम्भोभिश्च रोगिणम्| आश्वास्य परितोऽङ्गुल्या परिपीड्य व्रणं ततः||२४|| क्षालयित्वा कषायेण प्लोतेनाम्भोऽपनीय च| गुग्गुल्वगुरुसिद्धार्थहिङ्गुसर्जरसान्वितैः||२५|| धूपयेत्पटुषड्ग्रन्थानिम्बपत्रैर्घृतप्लुतैः| तिलकल्काज्यमधुभिर्यथास्वं भेषजेन च||२६|| दिग्धां वर्तिं ततो दद्यात्तैरेवाच्छादयेच्च तां| घृताक्तैः सक्तुभिश्चोर्ध्वं घनां कवलिकां ततः||२७|| निधाय युक्त्या बध्नीयात्पट्टेन सुसमाहितम्| पार्श्वे सव्येऽपसव्ये वा नाधस्तान्नैव चोपरि||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paTTakavalikAvikeshikAnAM visheShaH (29) · Śloka 29
ਸ਼ੁਚਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦਢਾਃ ਪਟ੍ਟਾਃ ਕਵਲ੍ਯਃ ਸਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਃ| ਧੂਪਿਤਾ ਮਦਵਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਨਿਰ੍ਵਲੀਕਾ ਵ੍ਰਣੇ ਹਿਤਾਃ||੨੯||
शुचिसूक्ष्मदृढाः पट्टाः कवल्यः सविकेशिकाः| धूपिता मृदवः श्लक्ष्णा निर्वलीका व्रणे हिताः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rakShA baliSca (30) · Śloka 30
ਕੁਰ੍ਵੀਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾਂ ਰਕ੍ਸੋਨਿਸਿਦ੍ਧਯੇ| ਬਲਿਂ ਚੋਪਹਰੇਤ੍ਤੇਭ੍ਯਃ|੩੦|
कुर्वीतानन्तरं तस्य रक्षां रक्षोनिषिद्धये| बलिं चोपहरेत्तेभ्यः|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhividhAraNam (30-31) · Śloka 31
| ਸਦਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਚ ਧਾਰਯੇਤ੍||੩੦|| ਲਕ੍ਸ੍ਮੀਂ ਗੁਹਾਮਤਿਗੁਹਾਂ ਜਟਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍| ਵਚਾਂ ਛ੍ਹਤ੍ਰਾਮਤਿਚ੍ਛ੍ਹਤ੍ਰਾਂ ਦੂਰ੍ਵਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਨਪਿ||੩੧||
| सदा मूर्ध्ना च धारयेत्||३०|| लक्ष्मीं गुहामतिगुहां जटिलां ब्रह्मचारिणीम्| वचां छ्हत्रामतिच्छ्हत्रां दूर्वां सिद्धार्थकानपि||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAravihAraniyamaH (32) · Śloka 32
ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਦਿਨੇਹੋਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯਾਚਾਰਂ ਸਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੩੨|
ततः स्नेहदिनेहोक्तं तस्याचारं समादिशेत्| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNe divAsvapnaniShedhaH (32) · Śloka 32
| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਵ੍ਰਣੇ ਕਣ੍ਡੂਰਾਗਰੁਕ੍ਸ਼ੋਫਪੂਯਕਤ੍||੩੨||
| दिवास्वप्नो व्रणे कण्डूरागरुक्शोफपूयकृत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNe strIsa~gganiShedhaH (33-1) · Śloka 1
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਸ੍ਮਤਿਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਲਿਤਸ੍ਰੁਤੇ| ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਵ੍ਯਵਾਯਜਾਨ੍ ਦੋਸਾਨਸਂਸਰ੍ਗੇਪ੍ਯਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍||੩੩|| (ਵ੍ਰਣੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਾਯਾਸਾਤ੍ ਸ ਚ ਰਾਗਸ਼੍ਚ ਜਾਗਰਾਤ੍| ਤੌ ਚ ਰੁਕ੍ ਚ ਦਿਵਾਸ੍ਵਾਪਾਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਮੈਥੁਨਾਤ੍)||੧||
स्त्रीणां तु स्मृतिसंस्पर्शदर्शनैश्चलितस्रुते| शुक्रे व्यवायजान् दोषानसंसर्गेऽप्यवाप्नुयात्||३३|| (व्रणे श्वयथुरायासात् स च रागश्च जागरात्| तौ च रुक् च दिवास्वापात्ताश्च मृत्युश्च मैथुनात्)||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNe bhojanam,vraNe BojanaviSeShaH (34-37) · Śloka 37
ਭੋਜਨਂ ਚ ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਵਗੋਧੂਮਸਸ੍ਟਿਕਾਃ| ਮਸੂਰਮੁਦ੍ਗਤੁਵਰੀਜੀਵਨ੍ਤੀਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਾਃ||੩੪|| ਬਾਲਮੂਲਕਵਾਰ੍ਤਾਕਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਵਾਸ੍ਤੁਕਮ੍| ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਕਰ੍ਕੋਟਪਟੋਲਕਟੁਕਾਫਲਮ੍||੩੫|| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਦਾਡਿਮਂ ਧਾਤ੍ਰੀ ਘਤਂ ਤਪ੍ਤਹਿਮਂ ਜਲਮ੍| ਜੀਰ੍ਣਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਲ੍ਪਮੁਸ੍ਣੋਦਕੋਤ੍ਤਰਮ੍||੩੬|| ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਜਾਙ੍ਗਲੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਮਪੋਹਤਿ| |੩੭|
भोजनं च यथासात्म्यं यवगोधूमषष्टिकाः| मसूरमुद्गतुवरीजीवन्तीसुनिषण्णकाः||३४|| बालमूलकवार्ताकतण्डुलीयकवास्तुकम्| कारवेल्लककर्कोटपटोलकटुकाफलम्||३५|| सैन्धवं दाडिमं धात्री घृतं तप्तहिमं जलम्| जीर्णशाल्योदनं स्निग्धमल्पमुष्णोदकोत्तरम्||३६|| भुञ्जानो जाङ्गलैर्मांसैः शीघ्रं व्रणमपोहति| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAshanasamashanAdhyAshananiShedhaH (37-38) · Śloka 38
| ਅਸ਼ਿਤਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕਾਲੇ ਪਥ੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਜਰਾਂ ਸੁਖ਼ਮ੍||੩੭|| ਅਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ਤ੍ਵਨਿਲਾਦੀਨਾਂ ਵਿਭ੍ਰਮੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਭਵੇਤ੍| ਤਤਃ ਸ਼ੋਫਰੁਜਾਪਾਕਦਾਹਾਨਾਹਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍||੩੮||
| अशितं मात्रया काले पथ्यं याति जरां सुख़म्||३७|| अजीर्णात्त्वनिलादीनां विभ्रमो बलवान् भवेत्| ततः शोफरुजापाकदाहानाहानवाप्नुयात्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navadhAnyAdivargaH navadhAnyAderatyapathyatvam (39-40) · Śloka 40
ਨਵਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਤਿਲਾਨ੍ ਮਾਸਾਨ੍ ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਂਸਮਜਾਙ੍ਗਲਮ੍| ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਵਿਕਤੀਰਮ੍ਲਂ ਲਵਣਂ ਕਟੁਕਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੩੯|| ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਵਿਦਾਹਿ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਵਰ੍ਗੋਯਂ ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦਿਰ੍ਵ੍ਰਣਿਨਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍||੪੦||
नवं धान्यं तिलान् माषान् मद्यं मांसमजाङ्गलम्| क्षीरेक्षुविकृतीरम्लं लवणं कटुकं त्यजेत्||३९|| यच्चान्यदपि विष्टम्भि विदाहि गुरु शीतलम्| वर्गोऽयं नवधान्यादिर्व्रणिनः सर्वदोषकृत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasya tato~apathyatvam (41) · Śloka 41
ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਮਾਸ਼ੁ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਮ੍| |੪੧|
मद्यं तीक्ष्णोष्णरूक्षाम्लमाशु व्यापादयेद्व्रणम्| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNashushrUShaNam (41-43) · Śloka 43
| ਵਾਲੋਸ਼ੀਰੈਸ਼੍ਚ ਵੀਜ੍ਯੇਤ ਨ ਚੈਨਂ ਪਰਿਘਟ੍ਟਯੇਤ੍||੪੧|| ਨ ਤੁਦੇਨ੍ਨ ਚ ਕਣ੍ਡੂਯੇਚ੍ਚੇਸ੍ਟਮਾਨਸ਼੍ਚ ਪਾਲਯੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਦ੍ਧਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਕਥਾਃ ਸ਼੍ਰੁਣ੍ਵਨ੍ਮਨਃਪ੍ਰਿਯਾਃ||੪੨|| ਆਸ਼ਾਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਮੋਕ੍ਸਾਯਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਮਪੋਹਤਿ| |੪੩|
| वालोशीरैश्च वीज्येत न चैनं परिघट्टयेत्||४१|| न तुदेन्न च कण्डूयेच्चेष्टमानश्च पालयेत्| स्निग्धवृद्धद्विजातीनां कथाः श्रुण्वन्मनःप्रियाः||४२|| आशावान् व्याधिमोक्षाया क्षिप्रं व्रणमपोहति| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIye divase prakShAlanAdikam dvitIye prakShAlanAdiniShedhaH niShedhAtikrame doShaH (43-44) · Śloka 44
| ਤਤੀਯੇਹ੍ਨਿ ਪੁਨਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਰਣਕਰ੍ਮ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੪੩|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿ, ਦਿਵਸੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਨਾਚਰੇਤ੍ਤਥਾ| ਤੀਵ੍ਰਵ੍ਯਥੋ ਵਿਗ੍ਰਥਿਤਸ਼੍ਚਿਰਾਤ੍ਸਂਰੋਹਤਿ ਵ੍ਰਣਃ||੪੪||
| तृतीयेऽह्नि पुनः कुर्याद्व्रणकर्म च पूर्ववत्||४३|| प्रक्षालनादि, दिवसे द्वितीये नाचरेत्तथा| तीव्रव्यथो विग्रथितश्चिरात्संरोहति व्रणः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhAdivikeshikAyAH kalkasya ca niShedhaH (45) · Śloka 45
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂ ਰੂਕ੍ਸਾਂ ਸ਼੍ਲਥਾਂ ਗਾਢਾਂ ਦੁਰ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਂ ਚ ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਮ੍| ਵ੍ਰਣੇ ਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ|੪੫|
स्निग्धां रूक्षां श्लथां गाढां दुर्न्यस्तां च विकेशिकाम्| व्रणे न दद्यात्कल्कं वा|४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShedhAtikrame doShaH (45-47) · Śloka 47
| ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਕ੍ਲੇਦੋ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ||੪੫|| ਮਾਂਸਚ੍ਛੇਦੋਤਿਰੁਗ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਰਣਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਗਮਃ| ਸ਼੍ਲਥਾਤਿਗਾਢਦੁਰ੍ਨ੍ਯਾਸੈਰ੍ਵ੍ਰਣਵਰ੍ਤ੍ਮਾਵਘਰ੍ਸਣਮ੍||੪੬|| ਘ੍|੪੭|
| स्नेहात्क्लेदो विवर्द्धते||४५|| मांसच्छेदोऽतिरुग्रौक्ष्याद्वरणं शोणितागमः| श्लथातिगाढदुर्न्यासैर्व्रणवर्त्मावघर्षणम्||४६|| घ्|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikeshikAyA guNaH (47) · Śloka 47
ਸਪੂਤਿਮਾਂਸਂ ਸੋਤ੍ਸਙ੍ਗਂ ਸਗਤਿਂ ਪੂਯਗਰ੍ਭਿਣਮ੍| ਵ੍ਰਣਂ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾ||੪੭||
सपूतिमांसं सोत्सङ्गं सगतिं पूयगर्भिणम्| व्रणं विशोधयेच्छीघ्रं स्थिता ह्यन्तर्विकेशिका||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvapATane cikitsA (48) · Śloka 48
ਵ੍ਯਮ੍ਲਂ ਤੁ ਪਾਟਿਤਂ ਸ਼ੋਫਂ ਪਾਚਨੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਭੋਜਨੈਰੁਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਨਾਤਿਵ੍ਰਣਵਿਰੋਧਿਭਿਃ||੪੮||
व्यम्लं तु पाटितं शोफं पाचनैः समुपाचरेत्| भोजनैरुपनाहैश्च नातिव्रणविरोधिभिः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanasya viShayaH (49-51) · Śloka 51
ਸਦ੍ਯਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਵਿਵਤਾਨਭਿਘਾਤਜਾਨ੍| ਮੇਦੋਜਾਲ੍ਲਿਖਿਤਾਨ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨ੍ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਃ ਪਾਲੀਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਣਯੋਃ||੪੯|| ਸ਼ਿਰੋਕ੍ਸਿਕੂਟਨਾਸੌਸ੍ਠਗਣ੍ਡਕਰ੍ਣੋਰੁਬਾਹੁਸੁ| ਗ੍ਰੀਵਾਲਲਾਟਮੁਸ੍ਕਸ੍ਫਿਙ੍ਮੇਢ੍ਰਪਾਯੂਦਰਾਦਿਸੁ||੫੦|| ਗਮ੍ਭੀਰੇਸੁ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਮਾਂਸਲੇਸ੍ਵਚਲੇਸੁ ਚ| |੫੧|
सद्यः सद्योव्रणान् सीव्येद्विवृतानभिघातजान्| मेदोजाल्लिखितान् ग्रन्थीन् ह्रस्वाः पालीश्च कर्णयोः||४९|| शिरोक्षिकूटनासौष्ठगण्डकर्णोरुबाहुषु| ग्रीवाललाटमुष्कस्फिङ्मेढ्रपायूदरादिषु||५०|| गम्भीरेषु प्रदेशेषु मांसलेष्वचलेषु च| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanAviShayaH (51-52) · Śloka 52
| ਨ ਤੁ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਕਕ੍ਸਾਦਾਵਲ੍ਪਮਾਂਸੇ ਚਲੇ ਵ੍ਰਣਾਨ੍||੫੧|| ਵਾਯੁਨਿਰ੍ਵਾਹਿਣਾਃ ਸ਼ਲ੍ਯਗਰ੍ਭਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਵਿਸਾਗ੍ਨਿਜਾਨ੍| |੫੨|
| न तु वङ्क्षणकक्षादावल्पमांसे चले व्रणान्||५१|| वायुनिर्वाहिणाः शल्यगर्भान् क्षारविषाग्निजान्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanasya vidhiH (52-54) · Śloka 54
| ਸੀਵ੍ਯੇਚ੍ਚਲਾਸ੍ਥਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਰਤਣਰੋਮਾਪਨੀਯ ਤੁ||੫੨|| ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਿ ਮਾਂਸਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਸ੍ਵਨਿਵੇਸ਼ਨੇ| ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿ ਚ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਵਲ੍ਕਲੈਃ||੫੩|| ਸੀਵ੍ਯੇਨ੍ਨ ਦੂਰੇ ਨਾਸਨ੍ਨੇ ਗਹ੍ਣਨ੍ਨਾਲ੍ਪਂ ਨ ਵਾ ਬਹੁ| |੫੪|
| सीव्येच्चलास्थिशुष्कास्रतृणरोमापनीय तु||५२|| प्रलम्बि मांसं विच्छिन्नं निवेश्य स्वनिवेशने| सन्ध्यस्थि च स्थिते रक्ते स्नाय्वा सूत्रेण वल्कलैः||५३|| सीव्येन्न दूरे नासन्ने गृह्णन्नाल्पं न वा बहु| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanAnantaraM kartavyam (54-55) · Śloka 55
| ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚਾਰ੍ਤਂ ਵ੍ਰਣੇ ਮਧੁਘਤਦ੍ਰੁਤੈਃ||੫੪|| ਅਞ੍ਜਨਕ੍ਸੌ ਮਜਮਸੀਫਲਿਨੀਸ਼ਲ੍ਲਕੀਫਲੈਃ| ਸਰੋਧ੍ਰਮਧੁਕੈਰ੍ਦਿਗ੍ਧੇ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਬਨ੍ਧਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੫੫||
| सान्त्वयित्वा ततश्चार्तं व्रणे मधुघृतद्रुतैः||५४|| अञ्जनक्षौ मजमषीफलिनीशल्लकीफलैः| सरोध्रमधुकैर्दिग्धे युञ्ज्याद्बन्धादि पूर्ववत्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkaM vraNamArdaM kRutvA sIvyet (56) · Śloka 56
ਵ੍ਰਣੇ ਨਿਃਸ਼ੋਣਿਤੌਸ੍ਠੋ ਯਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵਾਵਲਿਖ਼੍ਯ ਤਮ੍| ਸਞ੍ਜਾਤਰੁਧਿਰਂ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍||੫੬||
व्रणे निःशोणितौष्ठो यः किञ्चिदेवावलिख़्य तम्| सञ्जातरुधिरं सीव्येत्सन्धानं ह्यस्य शोणितम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhanasya sAdhanAni (57-59) · Śloka 59
ਬਨ੍ਧਨਾਨਿ ਤੁ ਦੇਸ਼ਾਦੀਨ੍ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤੇਸੁ ਚ| ਆਵਿਕਾਜਿਨਕੌਸ਼ੇਯਮੁਸ੍ਣਮ੍, ਕ੍ਸੌ ਮਂ ਤੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍||੫੭|| ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਮ੍ ਤੂਲਸਨ੍ਤਾਨਕਾਰ੍ਪਾਸਸ੍ਨਾਯੁਵਲ੍ਕਜਮ੍| ਤਾਮ੍ਰਾਯਸ੍ਤ੍ਰਪੁਸੀਸਾਨਿ ਵ੍ਰਣੇ ਮੇਦਃਕਫਾਧਿਕੇ||੫੮|| ਭਙ੍ਗੇ ਚ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਫਲਕਂ ਚਰ੍ਮਵਲ੍ਕਕੁਸ਼ਾਦਿ ਚ| |੫੯|
बन्धनानि तु देशादीन् वीक्ष्य युञ्जीत तेषु च| आविकाजिनकौशेयमुष्णम्, क्षौ मं तु शीतलम्||५७|| शीतोष्णम् तूलसन्तानकार्पासस्नायुवल्कजम्| ताम्रायस्त्रपुसीसानि व्रणे मेदःकफाधिके||५८|| भङ्गे च युञ्ज्यात्फलकं चर्मवल्ककुशादि च| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhanaprakArAH (59-61) · Śloka 61
ਸ੍ਵਨਾਮਾਨੁਗਤਾਕਾਰਾ ਬਨ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ||੫੯|| ਕੋਸ਼ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਮੁਤ੍ਤੋਲੀਚੀਨਦਾਮਾਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਮ੍| ਖਟ੍ਵਾਵਿਬਨ੍ਧਸ੍ਥਗਿਕਾਵਿਤਾਨੋਤ੍ਸਙ੍ਗਤੋਸ੍ਫਣਾਃ||੬੦|| ਯਮਕਂ ਮਣ੍ਡਲਾਖ੍ਯਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਚੇਤਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| (ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਤੇਸੁ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਕੋਸ਼ਮਙ੍ਗੁਲਿਪਰ੍ਵਸੁ| ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਕਰ੍ਣਕਕ੍ਸਾਦਿਸ੍ਤਨੇਸੂਕ੍ਤਂ ਚ ਸਨ੍ਧਿਸੁ||੧|| ਮੁਤ੍ਤੋਲੀਂ ਮੇਢ੍ਰਗ੍ਰੀਵਾਦੌ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਚ੍ਚੀਨਮਪਾਙ੍ਗਯੋਃ| ਸਮ੍ਬਾਧੇਙੇ ਤਥਾ ਦਾਮ, ਸ਼ਾਖਾਸ੍ਵੇਵਾਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਮ੍||੨|| ਖਟ੍ਟਾਂ ਗਣ੍ਡੇ ਹਨੌ ਸ਼ਙ੍ਖੇ, ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਪਸ੍ਠਕੋਦਰੇ| ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਲਿਮੇਢ੍ਰਾਗ੍ਰੇ ਸ੍ਥਗਿਕਾਮਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਸੁ||੩|| ਵਿਤਾਨਂ ਪਥੁਲਾਙ੍ਗਾਦੌ ਤਥਾ ਸ਼ਿਰਸਿ ਚੇਰਯੇਤ੍| ਵਿਲਮ੍ਬਿਨਿ ਤਥੋਤ੍ਸਙ੍ਗਂ, ਨਾਸੌਸ੍ਠਚਿਬੁਕਾਦਿਸੁ||੪|| ਗੋਸ੍ਫਣਂ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਤਥਾ, ਯਮਕਂ ਯਮਿਕੇ ਵ੍ਰਣੇ| ਵਤ੍ਤੇਙ੍ਘੇ ਮਣ੍ਡਲਾਖ੍ਯਂ, ਚ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਸੁ||੫|| ) ਯੋ ਯਤ੍ਰ ਸੁਨਿਵਿਸ੍ਟਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਤੇਸਾਂ ਤਤ੍ਰੇ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍||੬੧||
स्वनामानुगताकारा बन्धास्तु दश पञ्च च||५९|| कोशस्वस्तिकमुत्तोलीचीनदामानुवेल्लितम्| खट्वाविबन्धस्थगिकावितानोत्सङ्गतोष्फणाः||६०|| यमकं मण्डलाख्यं च पञ्चाङ्गी चेति योजयेत्| (विदध्यात्तेषु तेष्वेव कोशमङ्गुलिपर्वसु| स्वस्तिकं कर्णकक्षादिस्तनेषूक्तं च सन्धिषु||१|| मुत्तोलीं मेढ्रग्रीवादौ युञ्ज्याच्चीनमपाङ्गयोः| सम्बाधेऽङे तथा दाम, शाखास्वेवानुवेल्लितम्||२|| खट्टां गण्डे हनौ शङ्खे, विबन्धं पृष्ठकोदरे| अङ्गुष्ठाङ्गुलिमेढ्राग्रे स्थगिकामन्त्रवृद्धिषु||३|| वितानं पृथुलाङ्गादौ तथा शिरसि चेरयेत्| विलम्बिनि तथोत्सङ्गं, नासौष्ठचिबुकादिषु||४|| गोष्फणं सन्धिषु तथा, यमकं यमिके व्रणे| वृत्तेऽङ्घे मण्डलाख्यं, च पञ्चाङ्गी चोर्ध्वजत्रुषु||५|| ) यो यत्र सुनिविष्टः स्यात्तं तेषां तत्रे बुद्धिमान्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pradeshavisheSheNa bandhanavisheShaH (62-66) · Śloka 66
ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਗਾਢਮੂਰੁਸ੍ਫਿਕ੍ਕਕ੍ਸਾਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮੂਰ੍ਧਸੁ| ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਦਨਕਰ੍ਣਾਰਃਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਲੋਦਰੇ||੬੨|| ਸਮਂ ਮੇਹਨਮੁਸ੍ਕੇ ਚ, ਨੇਤ੍ਰੇ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚ ਸ਼੍ਲਥਮ੍| ਬਧ੍ਨੀਯਾਚ੍ਛ੍ਹਿਥਿਲਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵੇ ਸਮਮ੍||੬੩|| ਗਾਢਮੇਵ ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ, ਭਸ਼ਂ ਗਾਢਂ ਤਦਾਸ਼ਯੇ| ਸ਼ੀਤੇ ਵਸਨ੍ਤੇਪਿ ਚ ਤੌ ਮੋਕ੍ਸਣੀਯੌ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍||੬੪|| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਯੋਰ੍ਬਨ੍ਧੋ ਗਾਢਸ੍ਥਾਨੇ ਸਮੋ ਮਤਃ| ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼੍ਲਥੋ, ਨੈਵ ਸ਼ਿਥਿਲਸ੍ਯਾਸ਼ਯੇ ਤਥਾ||੬੫|| ਸਾਯਂਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਯੋਰ੍ਮੋਕ੍ਸੋ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਸ਼ਰਦਿ ਚੇਸ੍ਯਤੇ| |੬੬|
बध्नीयाद्गाढमूरुस्फिक्कक्षावङ्क्षणमूर्धसु| शाख़ावदनकर्णारःपृष्ठपार्श्वगलोदरे||६२|| समं मेहनमुष्के च, नेत्रे सन्धिषु च श्लथम्| बध्नीयाच्छ्हिथिलस्थाने वातश्लेष्मोद्भवे समम्||६३|| गाढमेव समस्थाने, भृशं गाढं तदाशये| शीते वसन्तेऽपि च तौ मोक्षणीयौ त्र्यहात्र्यहात्||६४|| पित्तरक्तोत्थयोर्बन्धो गाढस्थाने समो मतः| समस्थाने श्लथो, नैव शिथिलस्याशये तथा||६५|| सायंप्रातस्तयोर्मोक्षो ग्रीष्मे शरदि चेष्यते| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhAkaraNe doShaH (66-67) · Śloka 67
| ਅਬਦ੍ਧੋ ਦਂਸ਼ਮਸ਼ਕਸ਼ੀਤਵਾਤਾਦਿਪੀਡਿਤਃ||੬੬|| ਦੁਸ੍ਟਿਭਵੇਚ੍ਚਿਰਂ ਚਾਤ੍ਰ ਨ ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ਸ੍ਨੇਹਭੇਸਜਮ੍| ਕਚ੍ਛ੍ਹ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਰੂਢਿਂ ਵਾ ਯਾਤਿ ਰੂਢੋ ਵਿਵਰ੍ਣਤਾਮ੍||੬੭||
| अबद्धो दंशमशकशीतवातादिपीडितः||६६|| दुष्टिभवेच्चिरं चात्र न तिष्ठेत्स्नेहभेषजम्| कृच्छ्ह्रेण शुद्धिं रूढिं वा याति रूढो विवर्णताम्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhakaraNe guNaH (68-70) · Śloka 70
ਬਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਚੂਰ੍ਣਿਤੋ ਭਗ੍ਨੋ ਵਿਸ਼੍ਲਸ੍ਟਃ ਪਾਟਿਤੋਪਿ ਵਾ| ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰੋਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸੁਖਂ ਸਂਰੋਹਤਿ ਵ੍ਰਣਃ||੬੮|| ਉਤ੍ਥਾਨਸ਼ਯਨਾਦ੍ਯਾਸੁ ਸਰ੍ਵੇਹਾਸੁ ਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ| ਉਦ੍ਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਃ ਸਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨੋ ਵਿਸਮਃ ਕਠਿਨੋਤਿਰੁਕ੍||੬੯|| ਸਮੋ ਮਦੁਰਰੁਕ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਃ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ਰੋਹਤਿ| |੭੦|
बद्धस्तु चूर्णितो भग्नो विश्लष्टः पाटितोऽपि वा| छिन्नस्नायुसिरोऽप्याशु सुखं संरोहति व्रणः||६८|| उत्थानशयनाद्यासु सर्वेहासु न पीड्यते| उद्वृत्तौष्ठः समुत्सन्नो विषमः कठिनोऽतिरुक्||६९|| समो मृदुररुक् शीघ्रं व्रणः शुध्यति रोहति| |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNavisheShe lepasya patrAcCAdanam (70-72) · Śloka 72
| ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਮਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਨੁਪਰੋਹਤਾਮ੍||੭੦|| ਪ੍ਰਚ੍ਛ੍ਹਾਦ੍ਯਮੌਸਧਂ ਪਤ੍ਰੈਰ੍ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਰ੍ਤੁ ਚ| ਅਜੀਰ੍ਣਤਰੁਣਾਚ੍ਛ੍ਹਿਦ੍ਰੈਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਸੁਨਿਵੇਸ਼ਿਤੈਃ||੭੧|| ਧੌਤੈਰਕਰ੍ਕਸ਼ੈਃ ਕ੍ਸੀਰਿਭੂਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਕਦਮ੍ਬਜੈਃ| |੭੨|
| स्थिराणामल्पमांसानां रौक्ष्यादनुपरोहताम्||७०|| प्रच्छ्हाद्यमौषधं पत्रैर्यथादोषं यथर्तु च| अजीर्णतरुणाच्छ्हिद्रैः समन्तात्सुनिवेशितैः||७१|| धौतैरकर्कशैः क्षीरिभूर्जार्जुनकदम्बजैः| |७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNavisheShe bandhananiShedhaH (72-74) · Śloka 74
| ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਪਿਟਿਕਾਮਧੁਮੇਹਿਨਾਮ੍||੭੨|| ਕਰ੍ਣਿਕਾਸ਼੍ਚੋਨ੍ਦੁਰੁਵਿਸੇ ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਾ ਵਿਸਾਨ੍ਵਿਤਾਃ| ਬਨ੍ਧਨੀਯਾ ਨ ਮਾਂਸ੍ਪਾਕੇ ਗੁਦਪਾਕੇ ਚ ਦਾਰੁਣੇ||੭੩|| ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਃ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਾਃ ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਾਵਿਸਰ੍ਪਿਣਃ| |੭੪|
| कुष्ठिनामग्निदग्धानां पिटिकामधुमेहिनाम्||७२|| कर्णिकाश्चोन्दुरुविषे क्षारदग्धा विषान्विताः| बन्धनीया न मांस्पाके गुदपाके च दारुणे||७३|| शीर्यमाणाः सरुग्दाहाः शोफावस्थाविसर्पिणः| |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNe kRumipratIkAraH (74-77) · Śloka 77
| ਅਰਕ੍ਸਯਾ ਵ੍ਰਣੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਕਮੀਨ੍||੭੪|| ਤੇ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਰੁਜਾਸ਼ੋਫਾਸ੍ਰਸਂਸ੍ਰਵਾਨ੍| ਸੁਰਸਾਦਿਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤਤ੍ਰ ਧਾਵਨਪੂਰਣੇ||੭੫|| ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਕਰਞ੍ਜਾਰ੍ਕਨਿਮ੍ਬਰਾਜਾਦਨਤ੍ਵਚਃ| ਗੋਮੂਤ੍ਰਕਲ੍ਕਿਤੋ ਲੇਪਃ ਸੇਕਃ ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਬੁਨਾ ਹਿਤਃ||੭੬|| ਪ੍ਰਚ੍ਛ੍ਹਾਦ੍ਯ ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯਾ ਵਾ ਵ੍ਰਣਂ ਤਾਨਾਸ਼ੁ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| |੭੭|
| अरक्षया व्रणे यस्मिन् मक्षिका निक्षिपेत्कृमीन्||७४|| ते भक्षयन्तः कुर्वन्ति रुजाशोफास्रसंस्रवान्| सुरसादिं प्रयुञ्जीत तत्र धावनपूरणे||७५|| सप्तपर्णकरञ्जार्कनिम्बराजादनत्वचः| गोमूत्रकल्कितो लेपः सेकः क्षाराम्बुना हितः||७६|| प्रच्छ्हाद्य मांसपेश्या वा व्रणं तानाशु निर्हरेत्| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashuddhasya ropaNaniShedhaH (77-78) · Śloka 78
| ਨ ਚੈਨਂ ਤ੍ਵਰਮਾਣੋਨ੍ਤਃ ਸਦੋਸਮੁਪਰੋਹਯੇਤ੍||੭੭|| ਸੋਲ੍ਪੇਨਾਪ੍ਯਪਚਾਰੇਣ ਭੂਯੋ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਯਤਃ| |੭੮|
| न चैनं त्वरमाणोऽन्तः सदोषमुपरोहयेत्||७७|| सोऽल्पेनाप्यपचारेण भूयो विकुरुते यतः| |७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUDhavraNasya saptamAsAvadhirniyamaH (78-79) · Śloka 79
| ਰੂਢੇਪ੍ਯਜੀਰ੍ਣਵ੍ਯਾਯਾਮਵ੍ਯਵਾਯਾਦੀਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੭੮|| ਹਰ੍ਸਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਭਯਂ ਚਾਪਿ ਯਾਵਦਾਸ੍ਥੈਰ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਤ੍| ਆਦਰੇਣਾਨੁਵਰ੍ਤ੍ਯੋਯਂ ਮਾਸਾਨ੍ ਸਟ੍ ਸਪ੍ਤ ਵਾ ਵਿਧਿਃ||੭੯||
| रूढेऽप्यजीर्णव्यायामव्यवायादीन् विवर्जयेत्||७८|| हर्षं क्रोधं भयं चापि यावदास्थैर्यसम्भवात्| आदरेणानुवर्त्योऽयं मासान् षट् सप्त वा विधिः||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuktaM svayamUhanIyam (29) · Śloka 29
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਾਸੁ ਚ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਵਾਰ੍ਤਾਸੁ ਦੋਸਾਦਿਬਲਾਨੁਸਾਰੀ| ਤੈਸ੍ਤੈਰੁਪਾਯੈਃ ਪ੍ਰਯਤਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇ ਦਾਲੋਚਯਨ੍ ਵਿਸ੍ਤਰਮੁਤ੍ਤਰੋਕ੍ਤਮ੍||੮੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੯||
उत्पद्यमानासु च तासु तासु वार्तासु दोषादिबलानुसारी| तैस्तैरुपायैः प्रयतश्चिकित्से दालोचयन् विस्तरमुत्तरोक्तम्||८०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने शस्त्रकर्मविधिर्नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२९||
🔊 Audio coming soon