29. śastrakarmavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಅಸ್ಮಾದನನ್ತರಂ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮವಿಧ್ಯಧ್ಯಾಯಃ ಪ್ರಸ್ತೂಯತೇ| ಯತೋಽನನ್ತರಾತೀತೇಽಧ್ಯಾಯೇ (ಶ್ಲೋ. ೨೫)-"ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಾ ವಿಶಸ್ಯಾದೌ" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅತಸ್ತಸ್ಯೈವ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣೋ ವಿಧಾನಂ ವಕ್ತುಂ ಯುಕ್ತಮಿತ್ಯಾಹ-

Adhikarana shastrakarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅಥಾತಃ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|

ಸ೦-ಶಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಕರ್ಮ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮ,- ಶಸ್ತ್ರಾವಚಾರಣಕ್ರಿಯಾ, ತಸ್ಯ ವಿಧಿಃ-ಇತಿಕರ್ತವ್ಯತಾ, ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮವಿಧಿಃ, ತಮ್| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್| ನನು, ಯದ್ಯಯಂ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮವಿಧಿಃ, ತತಃ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಗ್ರನ್ಥ ಏವಾದೌ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಂ ಯುಕ್ತಃ, (ಶ್ಲೋ. ೧೪)- "ಪ್ರಾಕ್ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಶ್ಚೇಷ್ಟಂ ಭೋಜಯೇದನ್ನಮಾತುರಮ್|" ಇತ್ಯಾದಿ| ನ ತು "ವ್ರಣಃ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಪ್ರಾಯಃ" ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ| ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮವಿಧೇಃ ಪೂರ್ವಂ ವಿಷಯೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟುಂ ಯುಕ್ತಃ| ಯತಃ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮವಿಧೇರುಪಾಯೋಽಯಮ್, ಇತ್ಯಸ್ಯೈವ ಪೂರ್ವಮುಪನ್ಯಾಸೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana shastrakarmaviShayasya vraNasyotpattiH vraNasyotpattipratibandhaH (1-2) · Śloka 2

ವ್ರಣಃ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಪ್ರಾಯಃ ಪಾಕಾಚ್ಛ್ವಥುಪೂರ್ವಕಾತ್| ತಮೇವೋಪಚರೇತ್ತಸ್ಮಾದ್ರಕ್ಷನ್ ಪಾಕಂ ಪ್ರಯತ್ನತಃ||೧|| ಸುಶೀತಲೇಪಸೇಕಾಸ್ರಮೋಕ್ಷಸಂಶೋಧನಾದಿಭಿಃ| |೨|

ಸ೦-ಪ್ರಾಯೋ ವ್ರಣಃ ಪಾಕಾತ್ ಸಞ್ಜಾಯತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಾತ್ ? ಶ್ವಯಥುಃ ಪೂರ್ವೋ ಯಸ್ಯ ಪಾಕಸ್ಯ ಸ ಶ್ವಯಥುಪೂರ್ವಕಃ, ತಸ್ಮಾತ್| ಶ್ವಯಥುಪಾಕಮನ್ತರೇಣಾಪಿ ಶಸ್ತ್ರಾದ್ಯಭಿಘಾತಾತ್ ವ್ರಣೋ ಜಾಯತ ಇತಿ ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಮ್| ಯಸ್ಮಾಚ್ಛ್ವಯಾಥುಪೂರ್ವಕಾತ್ ಪಾಕಾತ್ ವ್ರಣಃ ಸಞ್ಜಾಯತೇ, ಅತಸ್ತಮೇವ-ಶ್ವಯಥುಂ, ಉಪಚರೇತ್-ಉಪಕ್ರಮೇತ್| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ? ಪಾಕಂ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ರಕ್ಷನ್| ಕಥಮ್ ? ಸುಶೀತಲೇಪಸೇಕಾದಿಭಿಃ| ಸುಶೀತಾಭ್ಯಾಂ-ಸ್ಪರ್ಶತೋ ವೀರ್ಯತಶ್ಚ, ಲೇಪಸೇಕಾಭ್ಯಾಮ್| ತಥಾ, ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣೇನ| ತಥಾ, ಸಂಶೋಧನೇನ-ವಮನೇನ ವಿರೇಕೇಣ ಚ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಕಷಾಯಪಾನಘೃತಪಾನಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ತಸ್ಯ ಚ ಶೋಫಸ್ಯಾಮಪಚ್ಯಮಾನಪಕ್ವಾಖ್ಯಾತಿಸ್ತಿಸ್ರೋಽವಸ್ಥಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯಾಹ-

Adhikarana apakvasya shvayathorlakShaNam (2) · Śloka 2

| ಶೋಫೋಽಲ್ಪೋಽಲ್ಪೋಷ್ಮರುಕ್ಸಾಮಃಸವರ್ಣಃ ಕಠಿನಃ ಸ್ಥಿರಃ||೨||

ಸ೦-ಆಮೋ ಯಃ ಶೋಫಃ ಸಃ ಪ್ರಮಾಣತೋಽಲ್ಪಃ| ತಥಾ, ಅಲ್ಪೋಷ್ಮಾ| ತಥಾ, ಅಲ್ಪರುಕ್-ಅಲ್ಪಶೂಲಃ| ತಥಾ, ಸವರ್ಣಃ-ತ್ವಕ್ಸಮಾನವರ್ಣಃ| ತಥಾ, ಕಠಿನೋ-ನ ಮೃದುಃ, ಪಕ್ವವತ್| ತಥಾ, ಸ್ಥಿರೋ-ನ ಪಕ್ವವಚ್ಚಲಃ| ಸ ಆಮಃ ಸಾಮ ಇತಿ "ಸೋಽಚಿ ಲೋಪೇ ಚೇತ್ಪಾದಪೂರಣಮ್" ಇತಿ ಸುಲೋಪಃ|

Adhikarana pacyamAnasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4

ಪಚ್ಯಮಾನೋ ವಿವರ್ಣಸ್ತು ರಾಗೀ ಬಸ್ತಿರಿವಾತತಃ| ಸ್ಫುಟತೀವ ಸನಿಸ್ತೋದಃ ಸಾಙ್ಗಮರ್ದವಿಜೃಮ್ಭಿಕಃ||೩|| ಸಂರಮ್ಭಾರುಚಿದಾಹೋಷಾತೃಡ್ಜ್ವರಾನಿದ್ರತಾನ್ವಿತಃ| ಸ್ತ್ಯಾನಂ ವಿಷ್ಯನ್ದಯತ್ಯಾಜ್ಯಂ ವ್ರಣವತ್ಸ್ಪರ್ಶನಾಸಹಃ||೪||

ಸ೦-ಸ ಶೋಫಃ ಪಚ್ಯಮಾನೋ ವಿವರ್ಣೋ-ನ ತ್ವಕ್ಸಮಾನವರ್ಣಃ| ತಥಾ ರಾಗೀ-ಲೋಹಿತವರ್ಣಃ| ತಥಾ, ಬಸ್ತಿರಿವಾತತಃ-ಸ್ತಬ್ಧೋ ವಾತಪೂರ್ಣದೃತಿವತ್| ಛಾಗಾದೀನಾಂ ತು ಮೂತ್ರಾಧಾರೋ ಬಸ್ತಿರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ತಥಾ, ಸ್ಫುಟತೀವ| { ತಥಾ, } ಸನಿಸ್ತೋದಃ-ಸಹ ನಿಸ್ತೋದೇನ ವರ್ತತ ಇತಿ ಸನಿಸ್ತೋದಃ| ನಿಯತಪ್ರಬನ್ಧಪ್ರವೃತ್ತಾ ರೂಕ್-ನಿಸ್ತೋದೋ, ವಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ತು ಶೂಲಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಸಾಙ್ಗೇತ್ಯಾದಿ| ಅಙ್ಗಾನಾಂ ಮರ್ದಃ- ಕ್ಷೋಭಃ, ಸಹಾಙ್ಗಮರ್ದವಿಜೃಮ್ಭಿಕಾಯಾಂ ವರ್ತತ ಇತಿ ಸಾಙ್ಗಮರ್ದವಿಜೃಮ್ಭಿಕಃ| ತಥಾ, ಸಂರಮ್ಭಾದಿಭಿರ್ಯುತಃ| ಅನ್ವಿತಶಬ್ದೇನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಂರಮ್ಭಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸಂರಮ್ಭೋ-ವಾಗ್ವಿಷಯಾತೀತಾನಾಂ ಸ್ವಸಂವೇದ್ಯಾನಾಮನೇಕರೂಪಾಣಾಂ ಪೀಡನವಿಘಟ್ಟನಚ್ಛೇದನಭೇದನದಂಶನಾದೀನಾಂ ರೂಜಾಂ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ| ಸರ್ವಾಙ್ಗೀಣಸ್ತೀವ್ರೋ-ದಾಹಃ| ಅರತಿಮಾನ್ ದಾಹ ಉಷಾ ಉಚ್ಯತೇ| ತಥಾ, ಸ ಪಚ್ಯಮಾನೋ ಘೃತಂ ಸ್ತ್ಯಾನಮುಪಯುಕ್ತಂ ವಿಲೀನಯತಿ| ತಥಾ, ಸ್ಪರ್ಶನಂ ನ ಸಹತೇ ವ್ರಣವತ್|

Adhikarana pakvasyalakShaNam (5-6) · Śloka 6

ಪಕ್ವೇಽಲ್ಪವೇಗತಾ ಗ್ಲಾನಿಃ ಪಾಣ್ಡುತಾ ವಲಿಸಮ್ಭವಃ| ನಾಮೋಽನ್ತೇಷೂನ್ನತಿರ್ಮಧ್ಯೇ ಕಣ್ಡೂಶೋಫಾದಿಮಾರ್ದವಮ್||೫|| ಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ಪೂಯಸ್ಯ ಸಞ್ಚಾರೋ ಭವೇದ್ಬಸ್ತಾವಿವಾಮ್ಭಸಃ| |೬|

ಸ೦-ಪಕ್ವೇ ಸತಿ, ಅಲ್ಪವೇಗತಾ ಭವತಿ, ನ ತು ಸಂರಮ್ಭಃ| ತಥಾ, ಗ್ಲಾನಿಃ-ಮ್ಲಾನತ್ವಮ್| ತಥಾ, ಪಾಣ್ಡುತ್ವಂ ವಲೀನಾಂ ಚೋದ್ಭವಃ| ತಥಾ, ಅನ್ತೇಷು-ಪರ್ಯನ್ತೇಷು, ನಾಮೋ-ನಿಮ್ನತ್ವಮ್, ಮಧ್ಯ ಉನ್ನತಿಃ| ನಾಮೋಽನ್ತೇಷ್ವಿತ್ಯುಕ್ತ್ಯೈವ ಮಧ್ಯ ಉನ್ನತಿತ್ವಂ ಲಬ್ಧಮೇವ, ಉನ್ನತಿಗ್ರಹಣಂ ತ್ವತಿಶಯಾರ್ಥಮ್, ತೇನೋತ್ತುಣ್ಡಿತ್ವಂ ಗಮ್ಯತೇ| ತಥಾ, ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಮೃದುತ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಸತಿ ಪೂಯಸ್ಯ ಸಞ್ಚಾರೋ ಭವತಿ, ಬಸ್ತೇರನ್ತಃಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಯಥಾಽಮ್ಭಸಃ ಸಞ್ಚಾರಃ|

Adhikarana pAkasya raktadoShatrayakAryatvam (6-7) · Śloka 7

| ಶೂಲಂ ನರ್ತೇಽನಿಲಾದ್ದಾಹಃ ಪಿತ್ತಾಚ್ಛೋಫಃ ಕಫೋದಯಾತ್||೬|| ರೋಗೋ ರಕ್ತಾಚ್ಚ ಪಾಕಃ ಸ್ಯಾದತೋ ದೋಷೈಃ ಸಶೋಣಿತೈಃ| |೭|

ಸ೦-ವಾತಂ ವಿನಾ ಶೂಲಂ ನ ಭವತಿ| ಪಿತ್ತಮನ್ತರೇಣ ದಾಹೋ ನ ಸ್ಯಾತ್| ಕಫೋದಯಾದ್ವಿನಾ ಶೋಫೋ ನ ಸ್ಯಾತ್| ಶೋಫಃ ಕಫಾದಿತಿ ವಕ್ತವ್ಯ ಉದಯಗ್ರಹಣಂ ವಿಶೇಷದ್ಯೋತನಾರ್ಥಮ್| ರಕ್ತಾದೃತೇ-ರಕ್ತಂ ವಿನಾ, ರಾಗಸ್ಯ ಲೌಹಿತ್ಯಸ್ಯ ಸಮ್ಭವೋ ನ| ತೇನ ಕಫಾಧಿಕೈಃ ಸರ್ವೈರ್ದೋಷೈಃ ಶೋಣಿತಸಹಿತೈಃ ಶ್ವಯಥುಪಾಕಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಗಮ್ಯತೇ|

Adhikarana atipakvasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| ಪಾಕೇಽತಿವೃತ್ತೇ ಸುಷಿರಸ್ತನುತ್ವಗ್ದೋಷಭಕ್ಷಿತಃ||೭|| ವಲೀಭಿರಾಚಿತಃ ಶ್ಯಾವಃ ಶೀರ್ಯಮಾಣತನೂರುಹಃ| |೮|

ಸ೦-ಪಾಕೇ ಚಾತಿವೃತ್ತೇ-ಅತಿಕ್ರಾನ್ತೇ, ಸುಷಿರೋಽನ್ತಸ್ಥಃ ಶೋಫದೇಶಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ತಥಾ, ತನುಃ-ತನ್ವೀ, ತ್ವಕ್ ಯಸ್ಮಿನ್ ಸ ತನುತ್ವಕ್| ತಥಾ, ದೋಷಭಕ್ಷಿತಃ-ಪೂಯವಾನ್, ದೋಷಶಬ್ದೇನೇಹ ಪೂಯ ಉಚ್ಯತೇ, ತೇನ ಭಕ್ಷಿತತ್ವಾತ್ ಸುಷಿರತ್ವಂ ತನುತ್ವಕ್ತ್ವಂ ಚಾಸ್ಯ| ತಥಾ, ವಲೀಭಿರಾಚಿತೋ-ವ್ಯಾಪ್ತಃ| ತಥಾ, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣಃ| ತಥಾ, ಶೀರ್ಯಮಾಣತನೂರುಹಃ-ಪತದ್ರೋಮಾ|

Adhikarana raktapAkasya lakShaNam (8-10) · Śloka 10

| ಕಫಜೇಷು ತು ಶೋಫೇಷು ಗಮ್ಭೀರಂ ಪಾಕಮೇತ್ಯಸೃಕ್||೮|| ಪಕ್ವಲಿಙ್ಗಂ ತತೋಽಸ್ಪಷ್ಟಂ ಯತ್ರ ಸ್ಯಾಚ್ಛೀತಶೋಫತಾ| ತ್ವಕ್ಸಾವರ್ಣ್ಯಂ ರುಜೋಽಲ್ಪತ್ವಂ ಘನಸ್ಪರ್ಶತ್ವಮಶ್ಮವತ್||೯|| ರಕ್ತಪಾಕಮಿತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ತಂ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಮುಕ್ತಸಂಶಯಃ| |೧೦|

ಸ೦-ಯದ್ಯಪಿ ತ್ರಿಭಿರೇವ ದೋಷೈಃ ಶೋಣಿತಾನ್ವಿತೈಃ ಪಾಕೋ ಜಾಯತೇ, ತಥಾಽಪಿ ಕಫಜೇಷ್ವಿತ್ಯುಕ್ತೇರಧಿಕತರಕಫೇಷ್ವಿತಿ ಗಮ್ಯತೇ| ಕಫಜೇಷ್ವಿತಿ ಬಹುವಚನನಿರ್ದೇಶಾತ್ ದೇಹದೇಶಬಹುತ್ವಾದ್ಯೇಷು ದೇಹದೇಶೇಷ್ವಸೌ ಕಫೋ ಜಾಯತೇ, ತೇಷು ಕಫಜೇಷು ಶೋಫೇಷು ಗಮ್ಭೀರಂ-ದುರ್ಲಕ್ಷ್ಯಮತಿಶಯೇನಾನ್ತರ್ನಿಗೂಢತ್ವಾತ್, ಅಸೃಕ್ ಪಾಕಮೇತಿ| ಅತ ಏವ ಪಕ್ವಲಿಙ್ಗಂ-ಪಕ್ವಲಕ್ಷಣಂ, ಅಸ್ಪಷ್ಟಂ ದುರ್ಲಕ್ಷ್ಯಂ, ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ಯತ್ರ ಶೀತಗುಣಯೋಗಾತ್, ಶೀತಶ್ಚಾಸೌ ಶೋಫಶ್ಚ ಶೀತಶೋಫಃ, ತಸ್ಯ ಭಾವಃ ಶೀತಶೋಫತಾ| ತಥಾ, ತ್ವಕ್ಸಮಾನವರ್ಣತ್ವಮ್| ತಥಾ, ರುಜಃ ಸ್ತೋಕತ್ವಮ್| ತಥಾ, ಘನಸ್ಪರ್ಶತ್ವಂ-ನಿಬಿಡಸ್ಪರ್ಶತಾ ಸ್ಯಾತ್, ಅಶ್ಮವತ್-ಹಸ್ತಾದಿನಾ ಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ಪಾಷಾಣತುಲ್ಯಃ ಸ್ಪರ್ಶ ಉಪಲಭ್ಯತೇ| ತಂ-ತಥಾಭೂತಂ ಶ್ವಯಥುಪಾಕಂ, ರಕ್ತಪಾಕಮಿತ್ಯೇವಂ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ-ಧೀಮಾನ್, ಬ್ರೂಯಾತ್-ನ ತು ಶೋಫಂ ಪಕ್ವಮಿತಿ ಕಥಯೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಮುಕ್ತಸಂಶಯಃ,- ಶೋಣಿತಂ ಪಕ್ವಂ ನಾತ್ರ ಶೋಫ ಇತ್ಯೇವಂ ವದೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana dAraNapATanayorviShayobhedaH (10-11) · Śloka 11

| ಅಲ್ಪಸತ್ತ್ವೇಽಬಲೇ ಬಾಲೇ ಪಾಕಾದ್ವಾಽತ್ಯರ್ಥಮುದ್ಧತೇ||೧೦|| ದಾರಣಂ ಮರ್ಮಸನ್ಧ್ಯಾದಿಸ್ಥಿತೇ ಚಾನ್ಯತ್ರ ಪಾಟನಮ್| |೧೧|

ಸ೦-ಸ್ತೋಕೇ ಸತ್ತ್ವೇ ಸತಿ, ತಥಾ ದುರ್ಬಲೇ, ತಥಾ ಬಾಲೇ, ಏತೇಷು ಜಾತೇ ಶ್ವಯಥೌ, ತಥಾ ಪಾಕಾದ್ವಾಽತ್ಯರ್ಥಮುದ್ಧತೇ-ಅತಿಕ್ರಾನ್ತೇ ಚ ಶ್ವಯಥೌ, ದಾರಣಂ ಕಾರ್ಯಮ್; ವ್ರಣಪ್ರತಿಷೇಧೋದ್ದಿಷ್ಟೈರ್ದಾರಣದ್ರವ್ಯೈಃ (ಹೃ. ಉ. ಅ. ೨೫|೩೭)| ಯಥಾ-"ಗುಗ್ಗುಲ್ವತಸಿಗೇನ್ದತಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀಕಪೋತವಿಟ್| ಕ್ಷಾರೌಷಧಾನಿ ಕ್ಷಾರಾಶ್ಚ ಪಕ್ವಶೋಫವಿದಾರಣಮ್||" ಇತಿ| ನ ಕೇವಲಮಲ್ಪಸತ್ತ್ವ ಇತ್ಯಾದಿಕೇ ಶ್ವಥೌ ದಾರಣಂ ಕಾರ್ಯಮ್, ಯಾವತ್ ಚಶಬ್ದಾತ್ ಮರ್ಮಸನ್ಧ್ಯಾದಿಸ್ಥಿತೇ ಚ ಶ್ವಯಥೌ ದಾರಣಂ ಕಾರ್ಯಮ್, ನ ಪಾಟನಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ| ಅನ್ಯತ್ರೇತಿ ದಾರಣವಿಷಯಾನಿರ್ದಿಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾನೇ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪಾಟನಂ ಕಾರ್ಯಮ್|

Adhikarana apakvasya dAraNapATananiShedhaH (11-12) · Śloka 12

| ಆಮಚ್ಛೇದೇ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುವ್ಯಾಪದೋಽಸೃಗತಿಸ್ರುತಿಃ||೧೧|| ರೂಜೋಽತಿವೃದ್ಧಿರ್ದರಣಂ ವಿಸರ್ಪೋ ವಾ ಕ್ಷತೋದ್ಭವಃ| |೧೨|

ಸ೦-ಆಮಸ್ಯ ಶೋಫಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಛೇದೇ ಸತಿ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುವ್ಯಾಪದೋ ಭವನ್ತಿ| ತಥಾ, ಅಸೃಜೋಽತಿಸ್ರಾವಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ರುಜಾಯಾ ವಿವೃದ್ಧಿಃ| ತಥಾ, ದರಣಂ ವಿಸರ್ಪೋ ವಾ ಕ್ಷತೋತ್ಥಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana pakvasyAcCedane doShaH (12-13) · Śloka 13

| ತಿಷ್ಠನ್ನನ್ತಃ ಪುನಃ ಪೂಯಃ ಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸೃಗಾಮಿಷಮ್||೧೨|| ವಿವೃದ್ಧೋ ದಹತಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ತೃಣೋಲಪಮಿವಾನಲಃ| |೧೩|

ಸ೦-ಅನ್ತಃ-ಅನ್ತರೇ, ತು ಪೂಯಸ್ತಿಷ್ಠನ್ ಸನ್ ಸಿರಾದೀನಿ ದಹತಿ| ಕಃ ಕಮಿವ ? ಅನಲಸ್ತೃಣೋಲಪಮಿವ|

Adhikarana AmapakvalakShaNAnaBij~jAnindA (13-14) · Śloka 14

| ಯಶ್ಛಿನತ್ತ್ಯಾಮಮಜ್ಞಾನಾದ್ಯಶ್ಚ ಪಕ್ವಮುಪೇಕ್ಷತೇ||೧೩|| ಶ್ವಪಚಾವಿವ ವಿಜ್ಞೇಯೌ ತಾವನಿಶ್ಚಿತಕಾರಿಣೌ| |೧೪|

ಸ೦-ಯಃ-ಪುರುಷಃ (ವೈದ್ಯಃ), ಅಜ್ಞಾನಾತ್-ಮೋಹಾತ್, ಆಮಂ- ಅಪಕ್ವಂ, ಛಿನತ್ತಿ| ಯಶ್ಚ ಪಕ್ವಮುಪೇಕ್ಷತೇ-ನ ಪಾಟಯತಿ| ತೌ-ನರೌ, ಶ್ವಪಚತುಲ್ಯೌ ವೇದ್ಯೌ, ಆತುರವ್ಯಾಪಾದನಾತ್| ತದ್ವಯಾಪಾದನಂ ತು ಕುತೋ ವಿಧತ್ತಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಅನಿಶ್ಚಿತಕಾರಿಣೌ,-ಅಸಮೀಕ್ಷ್ಯವಿಧಾಯಿನೌ ಯತಃ|

Adhikarana shastrakarmaNaH pUrvaM BojanAdi (14-15) · Śloka 15

| ಪ್ರಾಕ್ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಶ್ಚೇಷ್ಟಂ ಭೋಜಯೇದನ್ನಮಾತುರಮ್||೧೪|| ಪಾನಪಂ ಪಾಯಯೇನ್ಮದ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಯೋ ವೇದನಾಕ್ಷಮಃ| ನ ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಯನ್ನಸಂಯೋಗಾನ್ಮತ್ತಃ ಶಸ್ತ್ರಂ ನ ಬುಧ್ಯತೇ||೧೫||

ಸ೦-ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಃ ಪ್ರಾಕ್-ಪೂರ್ವಂ, ಆತುರಮಿಷ್ಟಮನ್ನಂ-ಯದ್ವ್ರಣೇಽಪಥ್ಯಮಪಿ, ತದ್ವಲಾಧಾನಾರ್ಥಂ ಭೋಜಯೇತ್| ತಥಾ, ಯೋ ವೇದನಾಕ್ಷಮಃ-ಶಸ್ತ್ರವ್ಯಥಾಮಸಹಿಷ್ಣುಃ, ತಮಾತುರಂ ಮದ್ಯೋಚಿತಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ-ತೀವ್ರಮದಂ, ಮದ್ಯಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಏವಂ ಸತಿ ಯತ್ಸ್ಯಾತ್ತದಾಹ-ನ ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಯನ್ನಸಂಯೋಗಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಯತೋಽನ್ನೋಪಯೋಗಾನ್ನ ಮುಹ್ಯತಿ| ಪರಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮದ್ಯಪಾನಾನ್ಮತ್ತಃ ಸನ್ ಶಸ್ತ್ರಂ-ನ್ಯಸ್ತಮಙ್ಗೇ, ನ ಬುಧ್ಯತೇ-ನ ಚೇತಯತೇ, ತತ್ಕದರ್ಥನಯಾ ಕ್ಲಿಶ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana mUDhagarBAdau BojanAdiniShedhaH (16) · Śloka 16

ಅನ್ಯತ್ರ ಮೂಢಗರ್ಭಾಶ್ಮಮುಖರೋಗೋದರಾತುರಾತ್| |೧೬|

ಸ೦-ಅಶ್ಮಶಬ್ದೇನಾಶ್ಮರೀ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಮೂಢಗರ್ಭಾದಿಭಿರ್ಯ ಆತುರಸ್ತಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವೇಷ್ಟಭೋಜನಂ ಮದ್ಯಪಾನಂ ಚ ಕಾರಯಿತವ್ಯಮ್|

Adhikarana shastrakarmavidhiH BojanAdiniShedhaH (16-18) · Śloka 18

| ಅಥಾಹೃತೋಪಕರಣಂ ವೈದ್ಯಃ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಮಾತುರಮ್||೧೬|| ಸಮ್ಮುಖೋ ಯನ್ತ್ರಯಿತ್ವಾಽಽಶು ನ್ಯಸ್ಯೇನ್ಮರ್ಮಾದಿ ವರ್ಜಯನ್| ಅನುಲೋಮಂ ಸುನಿಶಿತಂ ಶಸ್ತ್ರಮಾಪೂಯದರ್ಶನಾತ್||೧೭|| ಸಕೃದೇವಾಹರೇತ್ತಚ್ಚ| |೧೮|

ಸ೦-ಅಥಶಬ್ದೇನ ಮಙ್ಗಲವಾಚಿನಾ ಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಮರ್ಥಂ ಸೂಚಯತಿ| ಯಥಾ (ಸೂ. ಅ. ೩೮)- "ಸುಮುಹೂರ್ತೇ ಚ ದಧ್ಯಕ್ಷತಾನ್ನಪಾನರುಕ್ಮರತ್ನಾರ್ಚಿತವಿಪ್ರಂ ಪ್ರಣತೇಷ್ಟದೇವತಂ" ಇತ್ಯಾದಿ| ಆಹೃತಂ-ಢೌಕಿತಂ ಸಮೀಪಾನೀತಂ, ಉಪಕರಣಂ-ತತ್ಕಾಲಯೋಗ್ಯಂ ಯನ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಾಗ್ನಿಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಪಿಚುಪ್ಲೋತಸ್ನೇಹಮಧುಕಲ್ಕಾದಿಕಂ, ಯಸ್ಯ ತಮ್, ಆತುರಂ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಂ-ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖಂ, ವೈದ್ಯಃ ಸಮ್ಮುಖಃ-ಪ್ರತ್ಯಙ್ಮುಖೋ, ಯನ್ತ್ರಯಿತ್ವಾ ಶಸ್ತ್ರಮಾಶು-ನ ವಿಲಮ್ಬಿತಂ, ನ್ಯಸ್ಯೇತ್-ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಮರ್ಮಾದಿ ವರ್ಜಯನ್-ಮರ್ಮಸಿರಾಸನ್ಧ್ಯಾದೀನ್ ಪರಿಹರನ್| ತಥಾ, ಅನುಲೋಮಂ ಕೃತ್ವಾ-ನ ಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯೇನ| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಶಸ್ತ್ರಮ್ ? ಸುನಿಶಿತಂ-ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣಮ್| ತಚ್ಚ ಶಸ್ತ್ರಮಾಪೂಯದರ್ಶನಾತ್ ನ್ಯಸೇತ್,-ನ ತ್ವಧಿಕಮ್| ತತ್ ಕಿಂ ತತ್ರೈವ ಸ್ಥಾಪ್ಯಮ್ ? ತಚ್ಚ ಸಕೃದೇವ-ನ ಬಹೂನ್ ವಾರಾನ್, ಆಹರೇತ್-ಆಕರ್ಷೇತ್|

Adhikarana pATanapramANam pATanasthAnam (18-21) · Śloka 21

ಪಾಕೇ ತು ಸುಮಹತ್ಯಪಿ| ಪಾಟಯೇತ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಸಮ್ಯದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾನ್ತರಮ್||೧೮|| ಏಷಿತ್ವಾ ಸಮ್ಯಗೇಷಿಣ್ಯಾ ಪರಿತಃ ಸುನಿರೂಪಿತಮ್| ಅಙ್ಗುಲೀನಾಲವಾಲೈರ್ವಾ ಯಥಾದೇಶಂ ಯಥಾಶಯಮ್||೧೯|| ಯತೋ ಗತಾಂ ಗತಿಂ ವಿದ್ಯಾದುತ್ಸಙ್ಗೋ ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಚ| ತತ್ರ ತತ್ರ ವ್ರಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸುವಿಭಕ್ತಂ ನಿರಾಶಯಮ್||೨೦|| ಆಯತಂ ಚ ವಿಶಾಲಂ ಚ ಯಥಾ ದೋಷೋ ನ ತಿಷ್ಠತಿ| |೨೧|

ಸ೦-ಪಾಕೇ ತು ಸುಮಹತ್ಯಪಿ ಪಾಟಯೇತ್| ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ-ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಪರಿಮಾಣಂ ವ್ರಣಂ, ಸಮ್ಯಕ್ ಕುರ್ಯಾತ್,-ನಾಧಿಕಮ್| ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇತ್ಯಾದಿ| ಅಙ್ಗುಲದ್ವಯಮಥವಾಽಙ್ಗುಲತ್ರಯಮನ್ತರೀಕೃತ್ಯ ಪುನರನ್ಯಂ ವ್ರಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್,-ನ ತ್ವಾಸನ್ನಮ್| ತಥಾ, ಏಷಿಣ್ಯಾ ಸಮ್ಯಗೇಷಿತ್ವಾ-ಗವೇಶಯಿತ್ವಾ, ಪರಿತಃ-ಸಮನ್ತಾತ್, ಸುನಿರೂಪಿತಂ-ಸುಪರ್ಯಾಲೋಚಿತಮ್| ನ ಕೇವಲಮೇಷಿಣ್ಯಾ, ಯಾವದಙ್ಗುಲ್ಯಾ, ನಾಲೇನ-ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಾದಿಜೇನ, ವಾಲೈರ್ವಾ-ವರಾಹಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧಿಭಿಃ, ಅನ್ವೇಷ್ಯ ಯಥಾದೇಶಂ ಯಥಾಶಯಂ ವ್ರಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಂ ಚ ಪ್ರದೇಶಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ-ಯತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯತೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರದೇಶೇ ಗತಾಂ-ದೂರಯಾತಾಂ, ಗತಿಂ-ನಾಡೀಂ, ಜಾನೀಯಾತ್ ತಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರದೇಶೇ ವ್ರಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಶ್ವಯಥುಪ್ರದೇಶೇ, ಉತ್ಸಙ್ಗಂ-ಉನ್ನತಿಂ, ವಿದ್ಯಾತ್ ತತ್ರ ತತ್ರ ಪ್ರದೇಶೇ ವ್ರಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕಿಂಭೂತಂ ವ್ರಣಮ್ ? ಸುಷ್ಠು ವಿಭಕ್ತೌ ಪಾರ್ಶ್ವಾಪರಪಾರ್ಶ್ವಾದಿವಿಭಾಗೌ ಯಸ್ಯ ತಂ ತಥಾವಿಧಮ್| ತಥಾ, ನಿರಾಶಯಮ್,-ನ ವಿದ್ಯತ ಆಶಯಃ-ಪೂಯಾದೇರ್ದೋಷಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಂ, ಯಸ್ಯ ತಥಾಭೂತಂ ನಿರಾಶಯಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ಆಯತಂ-ದೀರ್ಘಮ್, ತಥಾ ವಿಶಾಲಂ-ವಿಸ್ತಿರ್ಣಂ, ಕುರ್ಯಾತ್| ಏವಂ ಕೃತೇ ಸತಿ ದೋಷಃ-ಪೂಯಾಖ್ಯೋ, ನ ತಿಷ್ಠತಿ-ನ ಸ್ಥಿತಿಂ ಲಭತೇ|

Adhikarana pATane vaidyagatasAmagrI (21-22) · Śloka 22

| ಶೌರ್ಯಮಾಶುಕ್ರಿಯಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಶಸ್ತ್ರಮಸ್ವೇದವೇಪಥೂ||೨೧|| ಅಸಮ್ಮೋಹಶ್ಚ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ ಶಸ್ಯತೇ| |೨೨|

ಸ೦-ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ ಶೌರ್ಯಂ-ಪಾಟನಾದೌ ವೀರ್ಯಂ, ಶಸ್ಯತೇ| ತಥಾ, ಆಶುಕ್ರಿಯಾ-ಚತುರಹಸ್ತತಾ| ತಥಾ, ತೀಕ್ಷ್ಣಶಸ್ತ್ರತಾ| ತಥಾ, ಸ್ವೇದಶ್ಚ ವೇಪಥುಶ್ಚ, ನ ವಿದ್ಯಮಾನೌ ತೌ ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್, ಸ್ವೇದಾಭಾವಃ ಕಮ್ಪಾಭಾವಶ್ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಅಸಮ್ಮೋಹಃ-ತತ್ಕಾಲೋಚಿತಕಾರ್ಯಕರಣೇ ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ನನು, "ಶೌರ್ಯಂ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಶಸ್ಯತೇ" ಇತ್ಯುಕ್ತ್ಯೈವ ಸ್ವೇದಕಮ್ಪಾಭಾವಃ ಪ್ರತ್ಯಪಾದಿ| ತಥಾ ಚ ಸ್ವೇದವೇಪಥೂ ಭೀರೋರೇವ ಸಮ್ಭವತಃ, ನ ಶೂರಸ್ಯ| ಇತ್ಯನರ್ಥಕಂ "ಅಸ್ವೇದವೇಪಥೂ" ಇತಿ| ಅತ್ರಾಚಕ್ಷ್ಮಹೇ ಸತ್ಯಮೇವೈತೌ ಬೀರುಗುಣೌ, ಕಿನ್ತೂಷ್ಣಕಾಲವಶಾತ್ ಪ್ರಕೃತಿವಶಾದ್ವಾ ಯಸ್ಯ ಸ್ವೇದವೇಪಥೂ ಭವತಃ, ತತ್ಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮೇತದುಕ್ತಮ್| ಸಸ್ವೇದಸ್ಯ ಹಿ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಕರ್ತುಮುದ್ಯತಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಗ್ರಹಣಮೇವ ನ ತಥಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ, ತದ್ವತ್ಸಕಮ್ಪಸ್ಯಾಪಿ| ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ಪರಿಹಾರೋ ಯುಕ್ತಃ|

Adhikarana lalATAdau tiryak pATanam (22-23) · Śloka 23

| ತಿರ್ಯಕ್ಛಿನ್ದ್ಯಾಲ್ಲಲಾಟಾಭ್ರೂದನ್ತವೇಷ್ಟಕಜತ್ರುಣಿ||೨೨|| ಕುಕ್ಷಿಕಕ್ಷಾಕ್ಷಿಕೂಟೌಷ್ಠಕಪೋಲಗಲವಙ್ಕ್ಷಣೇ| |೨೩|

ಸ೦-ಲಲಾಟಾದಿದೇಶೇಷು ತಿರ್ಯಕ್ ಛೇದಃ ಕಾರ್ಯಃ| ದನ್ತವೇಷ್ಟಕೋ ದನ್ತಪಿಣ್ಡಿಕಾ ದನ್ತಾಧಾರ ಉಚ್ಯತೇ|

Adhikarana pradeshAntare tiryakpATananiShedhaH (23) · Śloka 23

| ಅನ್ಯತ್ರ ಛೇದನಾತ್ತಿರ್ಯಕ್ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುವಿಪಾಟನಮ್||೨೩||

ಸ೦-ಅನ್ಯತ್ರ ಪ್ರದೇಶೇ ತಿರ್ಯಕ್ ಛೇದನಾತ್ ಸಿರಾಣಾಂ ಸ್ನಾಯೂನಾಂ ಚ ವ್ಯಾಪತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana pATanAnantaraM kartavyam (24-28) · Śloka 28

ಶಸ್ತ್ರೇಽವಚಾರಿತೇ ವಾಗ್ಭಿಃ ಶೀತಾಮ್ಭೋಭಿಶ್ಚ ರೋಗಿಣಮ್| ಆಶ್ವಾಸ್ಯ ಪರಿತೋಽಙ್ಗುಲ್ಯಾ ಪರಿಪೀಡ್ಯ ವ್ರಣಂ ತತಃ||೨೪|| ಕ್ಷಾಲಯಿತ್ವಾ ಕಷಾಯೇಣ ಪ್ಲೋತೇನಾಮ್ಭೋಽಪನೀಯ ಚ| ಗುಗ್ಗುಲ್ವಗುರುಸಿದ್ಧಾರ್ಥಹಿಙ್ಗುಸರ್ಜರಸಾನ್ವಿತೈಃ||೨೫|| ಧೂಪಯೇತ್ಪಟುಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾನಿಮ್ಬಪತ್ರೈರ್ಘೃತಪ್ಲುತೈಃ| ತಿಲಕಲ್ಕಾಜ್ಯಮಧುಭಿರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಭೇಷಜೇನ ಚ||೨೬|| ದಿಗ್ಧಾಂ ವರ್ತಿಂ ತತೋ ದದ್ಯಾತ್ತೈರೇವಾಚ್ಛಾದಯೇಚ್ಚ ತಾಂ| ಘೃತಾಕ್ತೈಃ ಸಕ್ತುಭಿಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಘನಾಂ ಕವಲಿಕಾಂ ತತಃ||೨೭|| ನಿಧಾಯ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ಪಟ್ಟೇನ ಸುಸಮಾಹಿತಮ್| ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಸವ್ಯೇಽಪಸವ್ಯೇ ವಾ ನಾಧಸ್ತಾನ್ನೈವ ಚೋಪರಿ||೨೮||

ಸ೦-ಶಸ್ತ್ರೇಽವಚಾರಿತೇ-ನ್ಯಸ್ತೇ ಸತಿ, ವಾಗ್ಭಿಃ-ತತ್ಕಾಲೋಚಿತಾರ್ಭಿರ್ಮಧುರಾಭಿಃ 'ಸ್ವಸ್ಥೋ ಜಾತೋಽಸಿ' ಇತ್ಯೇವಂಪ್ರಾಯಾಭಿಃ, ತಥಾ ಶೀತಾಮ್ಭೋಭಿಃ-ಪರಿಷೇಕಾದಿಭಿಃ, ಆತುರಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ, ಅನನ್ತರಂ ವ್ರಣಂ ಪರಿತಃ-ಸಮನ್ತಾತ್, ಅಙ್ಗುಲ್ಯಾ ಪರಿಪೀಡ್ಯ-ಪೂಯಾದಿದೋಷಂ ನಿರ್ಹಾರ್ಯ, ಅನನ್ತರಂ ಕಷಾಯೇಣ-ಮಧುಯಷ್ಟ್ಯಾದಿಸಾಧಿತೇನ, ಕ್ಷಾಲಯಿತ್ವಾ, ತತಃ ಪ್ಲೋತೇನಕಾರ್ಪಾಸಾದಿಜವಸ್ತ್ರಖಣ್ಡೇನ, ಜಲಮಪನೀಯ-ಪಾನೀಯಾರ್ದ್ರತಾಂ ನಿರ್ಹೃತ್ಯ, ಅನನ್ತರಂ ವ್ರಣಂ ಗುಗ್ಗುಲ್ವಾದಿಭಿರ್ನಿಮ್ಬಪತ್ರಾನ್ತೈರ್ಧೂಪಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಘೃತಪ್ಲುತೈಃ|- ಪ್ಲುತಗ್ರಹಣಾದ್ಬಹುಘೃತೈರಿತಿ ದ್ಯೋತಯತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಸೂ. ಅ. ೩೮)- "ಗುಗ್ಗುಲ್ವಾದಿಭಿರೇವಂ ಶಯನಾಸನಾದಿ ದ್ವಿರಹ್ನೋ ಧೂಪಯೇತ್|" ಇತಿ| ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ, ವರ್ತಿಂ-ಕಾರ್ಪಾಸಾದಿಮಯೀಂ, ವ್ರಣಾನ್ತರ್ದದ್ಯಾತ್-ಪ್ರವೇಶಯೇತ್, ವೈದ್ಯಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಮ್ ? ದಿಗ್ಧಾಮ್| ಕೈಃ ? ತಿಲಕಲ್ಕಾಜ್ಯಮಧುಭಿಃ,-ವಾತವ್ರಣೇ ತಿಲಪಿಷ್ಟದಿಗ್ಧಾಂ, ಪಿತ್ತವ್ರಣೇ ಘೃತದಿಗ್ಧಾಂ, ಕಫವ್ರಣೇ ಮಧುದಿಗ್ಧಾಮ್| ಕೇಚಿತ್ತು ಸರ್ವೈರೇವ ತೈರ್ಯುಗಪದ್ದಿಗ್ಧಾಮಿತ್ಯಾಹುಃ| ನ ಚ ಕೇವಲಂ ತಿಲಾದಿಭಿಃ, ಯಾವತ್ ಯಥಾಸ್ವಂ-ಯತ್ ಯಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯ ಸ್ವಂ ಭೇಷಜಂ, ತೇನ ಚ ದಿಗ್ಧಾಮ್| ತೈರೇವ-ತಿಲಕಲ್ಕಾದಿಭಿಃ, ವ್ರಣಾನ್ತಃಪ್ರವಿಷ್ಟಾಂ ತಾಂ-ವರ್ತಿಂ, ಆಚ್ಛಾದಯೇತ್-ಸ್ಥಗಯೇತ್| ಊರ್ಧ್ವಂ-ತದುಪರಿಷ್ಟಾತ್, ಘೃತಯುಕ್ತೈಃ ಸಕ್ತುಭಿರಾಚ್ಛಾದಯೇತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಸೂ. ಅ. ೩೮)-"ನಾತಿಭೃಷ್ಟಯವಸಕ್ತುಭಿರ್ಘೃತಾಕ್ತೈರ್ಭಾಜನಾನ್ತೇಽಮ್ಭಸಾ ದಕ್ಷಿಣಾಙ್ಗುಲೀಭಿಃ ಸುಮೃದಿತೈರವಚ್ಛಾದ್ಯ" ಇತಿ| ತತೋ- ವ್ರಣಾನ್ತಃಪ್ರವಿಷ್ಟವರ್ತಿಚ್ಛಾದನಾದನನ್ತರಂ, ಕವಲಿಕಾಂ-ಬಹುವಸ್ತ್ರಖಣ್ಡಪುಟನಿರ್ವರ್ತಿತಾಂ, ನಿಧಾಯ-ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ, ಪಟ್ಟೇನ-ನಿಬಿಡವಸ್ತ್ರಖಣ್ಡೇನ, ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ ವ್ರಣಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಕಥಮ್ ? ಯುಕ್ತ್ಯಾ-ದೋಷಕಾಲಾನುಗುಣಯಾ| ಅತ ಏವ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಜಗಾದ (ಸೂ.ಅ.೩೮)-"ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವಾಂಸ್ತತ್ರ ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿರ್ವಾ ವೇಷ್ಟಯೇದ್ವ್ರಣಾನ್| ಸಕೃದೇವ ಪರಿಕ್ಷಪ್ಯ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾಭಿಘಾತಜಾನ್|| ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷತರುಜಾಯಾಂ ತು ಪ್ರತತಾಯಾಂ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಸರ್ಪಿಷೋಷ್ಣೇನ ವ್ರಣಂ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ಉದಕುಮ್ಭಾಚ್ಚಾಪೋ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪ್ರೋಕ್ಷಯನ್ ಪರಿತ ಉಪಚರೇತ್|" ಇತಿ| ಕಥಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ ? ಸುಸಮಾಹಿತಂ ಕೃತ್ವಾ-ನಾವಹೇಲಯಾ, ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವೇ ವಾ| ಅಧಸ್ತಾತ್ ನ ಬಧ್ನೀಯಾತ್, ನೈವ ಚೋಪರಿ-ಊರ್ಧ್ವಂ, ಬಧ್ನೀಯಾತ್, ನೈವ ಚೋಪರಿ-ಊರ್ಧ್ವಂ, ಬಧ್ನೀಯಾತ್|

Adhikarana paTTakavalikAvikeshikAnAM visheShaH (29) · Śloka 29

ಶುಚಿಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಢಾಃ ಪಟ್ಟಾಃ ಕವಲ್ಯಃ ಸವಿಕೇಶಿಕಾಃ| ಧೂಪಿತಾ ಮೃದವಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾ ನಿರ್ವಲೀಕಾ ವ್ರಣೇ ಹಿತಾಃ||೨೯||

ಸ೦-ತಥಾ ಶುಚಯಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸೂತ್ರಾ ದೃಢಾಶ್ಚ ಪಟ್ಟಾಃ, ತಥಾ ಕವಲಿಕಾಃ ಸವಿಕೇಶಿಕಾಶ್ಚ ವ್ರಣೇ ಹಿತಾಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ? ಧೂಪಿತಾಃ, ತಥಾ ಮೃದವಃ, ತಥಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾಃ, ತಥಾ ವಲೀರಹಿತಾಃ|

Adhikarana rakShA baliSca (30) · Śloka 30

ಕುರ್ವೀತಾನನ್ತರಂ ತಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಂ ರಕ್ಷೋನಿಷಿದ್ಧಯೇ| ಬಲಿಂ ಚೋಪಹರೇತ್ತೇಭ್ಯಃ|೩೦|

ಸ೦-ಅನನ್ತರಂ [ ತಸ್ಯ-] ರೋಗಿಣಃ ಕೃತಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣೋ, ವ್ರಣೇ ರಕ್ಷಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕಿಮರ್ಥಮ್ ? ರಕ್ಷೋನಿಷಿದ್ಧಯೇ-ಪಿಶಿತಾಶನರಾಕ್ಷಸಾದಿನಿಷೇಧಾಯ| ತೇಭ್ಯಶ್ಚ-ರಕ್ಷೋಭ್ಯೋ, ಬಲಿಮುಪಹರೇತ್-ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana auShadhividhAraNam (30-31) · Śloka 31

| ಸದಾ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ಚ ಧಾರಯೇತ್||೩೦|| ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ಗುಹಾಮತಿಗುಹಾಂ ಜಟಿಲಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೀಮ್| ವಚಾಂ ಛ್ಹತ್ರಾಮತಿಚ್ಛ್ಹತ್ರಾಂ ದೂರ್ವಾಂ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಾನಪಿ||೩೧||

ಸ೦-ಸರ್ವಕಾಲಂ ಚೌಷಧೀರ್ಮೂರ್ಧ್ನಾ ಧಾರಯೇತ್| ತಾ ಏವಾಹ-ಲಕ್ಷ್ಮೀಮಿತ್ಯಾದಿ| ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ-ಪದ್ಮಚಾರಿಣೀಮ್| ಗುಹಾಂ-ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಮ್| ಅತಿಗುಹಾಂ-ಶಾಲಿಪರ್ಣಾಮ್| ಜಟಿಲಾಂ-ಮಾಂಸೀಮ್| ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಣೀಂ-ಬ್ರಹ್ಮಯಷ್ಟಿಕಾಮ್| ವಚಾಂ-ಉಗ್ರಗನ್ಧಾಮ್| ಛತ್ರಾಂ-ಶತಪುಷ್ಪಾಮ್| ಅತಿಚ್ಛತ್ರಾಂ-ವಿಷಾಣಿಕಾಮ್|

Adhikarana AhAravihAraniyamaH (32) · Śloka 32

ತತಃ ಸ್ನೇಹದಿನೇಹೋಕ್ತಂ ತಸ್ಯಾಚಾರಂ ಸಮಾದಿಶೇತ್| |೩೨|

ಸ೦-ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ, ತಸ್ಯ ವ್ರಣಿನಃ, ಆಚಾರಮಾದಿಶೇತ್| ಕಥಮಮ್ ? ಸ್ನೇಹದಿನೇಹೋಕ್ತಮ್,-ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ದಿನಂ ಸ್ನೇಹದಿನಂ, ಸ್ನೇಹಪಾನೋಪಲಕ್ಷಿತಮಹಃ, ತತ್ರೇಹಾ-ಚೇಷ್ಟಾ, ತಸ್ಯಾಮುಕ್ತಂ-ಸ್ನೇಹಪಾನವಿಧ್ಯುಪದಿಷ್ಟಂ "ಉಷ್ಣೋದಕೋಪಚಾರೀ ಸ್ಯಾತ್" ಇತ್ಯಾದಿಕಮ್|

Adhikarana vraNe divAsvapnaniShedhaH (32) · Śloka 32

| ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೋ ವ್ರಣೇ ಕಣ್ಡೂರಾಗರುಕ್ಶೋಫಪೂಯಕೃತ್||೩೨||

ಸ೦-ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೋ ವ್ರಣೇ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಕೃತ್| ತಸ್ಮಾತ್ ವ್ರಣಿನಾಽಹಃ ಸ್ವಪ್ನೋ ನ ಸೇವ್ಯಃ|

Adhikarana vraNe strIsa~gganiShedhaH (33-1) · Śloka 1

ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತು ಸ್ಮೃತಿಸಂಸ್ಪರ್ಶದರ್ಶನೈಶ್ಚಲಿತಸ್ರುತೇ| ಶುಕ್ರೇ ವ್ಯವಾಯಜಾನ್ ದೋಷಾನಸಂಸರ್ಗೇಽಪ್ಯವಾಪ್ನುಯಾತ್||೩೩|| (ವ್ರಣೇ ಶ್ವಯಥುರಾಯಾಸಾತ್ ಸ ಚ ರಾಗಶ್ಚ ಜಾಗರಾತ್| ತೌ ಚ ರುಕ್ ಚ ದಿವಾಸ್ವಾಪಾತ್ತಾಶ್ಚ ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಮೈಥುನಾತ್)||೧||

ಸ೦-ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತು ಸ್ಮೃತಿಸಂಸ್ಪರ್ಶದರ್ಶನೈಃ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಚ್ಚಲಿತಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಸ್ರುತಂ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚಲಿತಸ್ರುತೇ ಶುಕ್ರೇ ಸತ್ಯಸಂಸರ್ಗೇಽಪಿ-ತಾಸಾಮಸಮ್ಬನ್ಧೇಽಪಿ ಮೈಥುನಮನ್ತರೇಣಾಪಿ, ವ್ಯವಾಯಜಾನ್-ಮೈಥುನೋತ್ಥಾನ್, ದೋಷಾನವಾಪ್ನುಯಾತ್| ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ತ್ರೀಸ್ಮರಣಸಂಸ್ಪರ್ಶದರ್ಶನಾನಿ ವರ್ಜ್ಯಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana vraNe bhojanam,vraNe BojanaviSeShaH (34-37) · Śloka 37

ಭೋಜನಂ ಚ ಯಥಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಯವಗೋಧೂಮಷಷ್ಟಿಕಾಃ| ಮಸೂರಮುದ್ಗತುವರೀಜೀವನ್ತೀಸುನಿಷಣ್ಣಕಾಃ||೩೪|| ಬಾಲಮೂಲಕವಾರ್ತಾಕತಣ್ಡುಲೀಯಕವಾಸ್ತುಕಮ್| ಕಾರವೇಲ್ಲಕಕರ್ಕೋಟಪಟೋಲಕಟುಕಾಫಲಮ್||೩೫|| ಸೈನ್ಧವಂ ದಾಡಿಮಂ ಧಾತ್ರೀ ಘೃತಂ ತಪ್ತಹಿಮಂ ಜಲಮ್| ಜೀರ್ಣಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಲ್ಪಮುಷ್ಣೋದಕೋತ್ತರಮ್||೩೬|| ಭುಞ್ಜಾನೋ ಜಾಙ್ಗಲೈರ್ಮಾಂಸೈಃ ಶೀಘ್ರಂ ವ್ರಣಮಪೋಹತಿ| |೩೭|

ಸ೦-ಭೋಜನಂ ಯಥಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ-ಯದ್ಯಸ್ಯ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಯವಾದಿ, ತಥಾ ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಿಶಾಕಂ ಚ, ತಥಾ ಸೈನ್ಧವಾದಿಕಂ, ಪುರಾಣಶಾಲಿಭಕ್ತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ-ಸ್ನೇಹಂ, ತಥಾಽಲ್ಪಂ, ಜಾಙ್ಗಲೈರ್ಮಾಂಸೈಃ ಸಹ ಭುಞ್ಜಾನ ಉಷ್ಣೋದಕೋತ್ತರಂ ಯಥಾಭವತಿ, ಏವಂ ವ್ರಣೀ ಶೀಘ್ರಂ ವ್ರಣಮಪೋಹತಿ|

Adhikarana viShamAshanasamashanAdhyAshananiShedhaH (37-38) · Śloka 38

| ಅಶಿತಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಕಾಲೇ ಪಥ್ಯಂ ಯಾತಿ ಜರಾಂ ಸುಖಮ್||೩೭|| ಅಜೀರ್ಣಾತ್ತ್ವನಿಲಾದೀನಾಂ ವಿಭ್ರಮೋ ಬಲವಾನ್ ಭವೇತ್| ತತಃ ಶೋಫರುಜಾಪಾಕದಾಹಾನಾಹಾನವಾಪ್ನುಯಾತ್||೩೮||

ಸ೦-ಮಾತ್ರಯಾ ಕಾಲೇ ಭುಕ್ತಂ ಪಥ್ಯಂ ಸುಖೇನ ಜರಾಂ ಯಾತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ಪಥ್ಯಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಕಾಲೇ ಭೋಕ್ತವ್ಯಮ್| ಅಜೀರ್ಣಂ ತು ನ ಕಥಞ್ಚಿತ್ ಕಾರ್ಯಮ್| ಯತೋಽಜೀರ್ಣಾತ್ ವಾತಾದೀನಾಂ ಬಲವಾನ್ ವಿಭ್ರಮಃ-ಕ್ಷೋಭಃ, ಸ್ಯಾತ್| { ತತಃ- } ತಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷೋಭಾತ್, ಶೋಫಾದೀನ್ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್|

Adhikarana navadhAnyAdivargaH navadhAnyAderatyapathyatvam (39-40) · Śloka 40

ನವಂ ಧಾನ್ಯಂ ತಿಲಾನ್ ಮಾಷಾನ್ ಮದ್ಯಂ ಮಾಂಸಮಜಾಙ್ಗಲಮ್| ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುವಿಕೃತೀರಮ್ಲಂ ಲವಣಂ ಕಟುಕಂ ತ್ಯಜೇತ್||೩೯|| ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ವಿದಾಹಿ ಗುರು ಶೀತಲಮ್| ವರ್ಗೋಽಯಂ ನವಧಾನ್ಯಾದಿರ್ವ್ರಣಿನಃ ಸರ್ವದೋಷಕೃತ್||೪೦||

ಸ೦-ನವಧಾನ್ಯಾದಿ ತ್ಯಜೇತ್| ಯತೋಽಯಂ ನವಧಾನ್ಯಾದಿವರ್ಗೋ ವ್ರಣಿನಃ ಸರ್ವಾನ್ ದೋಷಾನ್ ಕರೋತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಸೂ.ಅ.೩೮)-"ನವಧಾನ್ಯಮಾಷಕಲಾಯಕುಲತ್ಥನಿಷ್ಪಾವಶಿಮ್ಬೀಶೀತಾಮ್ಬುಮದ್ಯೇಕ್ಷುಕ್ಷಿರಪಿಷ್ಟತಿಲವಿಕೃತಿಶುಷ್ಕಶಾಕಪಿಶಿತಹರಿತಕಾಮ್ಲಲವಣಕಟುಕಕ್ಷಾರಾನ್ಪಾಮಿಷಾಣಿ ವರ್ಜಯೇತ್|" ಇತಿ| ಶೀತಲಂ-ಶೀತಾಮ್ಬ್ವಾದಿ|

Adhikarana madyasya tato~apathyatvam (41) · Śloka 41

ಮದ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣರೂಕ್ಷಾಮ್ಲಮಾಶು ವ್ಯಾಪಾದಯೇದ್ವ್ರಣಮ್| |೪೧|

ಸ೦-ಮದ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಾದಿಗುಣಂ ದ್ರಾಕ್ ವ್ರಣಂ ವ್ಯಾಪಾದಯೇತ್| ತಸ್ಮಾತ್ ಮದ್ಯಮೀದೃಶಂ ವರ್ಜ್ಯಮ್, ನಾಪರಮ್| ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ-"ಸಸ್ನೇಹಂ ಮಧುರಪ್ರಾಯಂ ನಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣಮಕರ್ಕಶಮ್| ತನು ಯತ್ಸುಖಪೇಯಂ ಚ ಮಾರ್ದ್ವೀಕೇಷು ತದುತ್ತಮಮ್||" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ತಸ್ಮಾತ್ ಮಾರ್ದ್ವೀಕಾದಿಪ್ರಾಯಂ ರೋಧ್ರಾಸವಾದಿಕಂ ವಾ ಯನ್ಮದ್ಯಂ ತಸ್ಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪೇಯಮೇವ|

Adhikarana vraNashushrUShaNam (41-43) · Śloka 43

| ವಾಲೋಶೀರೈಶ್ಚ ವೀಜ್ಯೇತ ನ ಚೈನಂ ಪರಿಘಟ್ಟಯೇತ್||೪೧|| ನ ತುದೇನ್ನ ಚ ಕಣ್ಡೂಯೇಚ್ಚೇಷ್ಟಮಾನಶ್ಚ ಪಾಲಯೇತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧವೃದ್ಧದ್ವಿಜಾತೀನಾಂ ಕಥಾಃ ಶ್ರುಣ್ವನ್ಮನಃಪ್ರಿಯಾಃ||೪೨|| ಆಶಾವಾನ್ ವ್ಯಾಧಿಮೋಕ್ಷಾಯಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ವ್ರಣಮಪೋಹತಿ| |೪೩|

ಸ೦-ವಾಲೋಶೀರೈಶ್ಚೈನಂ ವ್ರಣಂ ವೀಜಯೇತ್| ನ ಚೈನಂ ಪರಿಘಟ್ಟಯೇತ್| ತಥಾ ನ ವ್ಯಥಯೇತ್| ನಾಪಿ ಕಣ್ಡೂಯೇತ್| {ಚೇಷ್ಟಮಾನಃ-ಕ್ರಿಯಾಸು} ವ್ಯಾಪಾರಂ ಕುರ್ವನ್, ವ್ರಣಂ ಪಾಲಯೇತ್-ರಕ್ಷೇತ್| ತಥಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದೀನಾಂ ಕಥಾಶ್ಚಿತ್ತಪ್ರಿಯಾ ಆಕರ್ಣಯನ್ ರೋಗಮುಕ್ತಯೇ ವಿಹಿತಾಶೋಽಹ್ನಾಯ ವ್ರಣಮಪೋಹತಿ|

Adhikarana tRutIye divase prakShAlanAdikam dvitIye prakShAlanAdiniShedhaH niShedhAtikrame doShaH (43-44) · Śloka 44

| ತೃತೀಯೇಽಹ್ನಿ ಪುನಃ ಕುರ್ಯಾದ್ವ್ರಣಕರ್ಮ ಚ ಪೂರ್ವವತ್||೪೩|| ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದಿ, ದಿವಸೇ ದ್ವಿತೀಯೇ ನಾಚರೇತ್ತಥಾ| ತೀವ್ರವ್ಯಥೋ ವಿಗ್ರಥಿತಶ್ಚಿರಾತ್ಸಂರೋಹತಿ ವ್ರಣಃ||೪೪||

ಸ೦-ತೃತೀಯೇ ಚ ದಿವಸೇ ಪುನರಪಿ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದಿ ಕರ್ಮ ಪೂರ್ವವತ್ಪೂರ್ವೇಣ ವ್ರಣಕರ್ಮಣಾ ತುಲ್ಯಂ, ಕುರ್ಯಾತ್| ದ್ವಿತೀಯೇ ತು ದಿವಸೇ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದಿ ನಾಚರೇತ್| ಕಿಮಿತ್ಯಾಹ-ತಥೇತ್ಯಾದಿ| ತಥಾ-ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ವ್ರಣಸ್ತೀವ್ರವ್ಯಥಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ತಥಾ, ವಿಗ್ರಥಿತಃ-ಸ ಪ್ರದೇಶೋ ಬಹುಭಿರ್ಗ್ರನ್ಥಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ವ್ರಣಾಶ್ಚಿರಾತ್-ಚಿರೇಣ ಕಾಲೇನ, ಸಂರೋಹತಿ-ಸಂರೋಹಂ ಯಾತಿ ರೂಢಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ|

Adhikarana snigdhAdivikeshikAyAH kalkasya ca niShedhaH (45) · Śloka 45

ಸ್ನಿಗ್ಧಾಂ ರೂಕ್ಷಾಂ ಶ್ಲಥಾಂ ಗಾಢಾಂ ದುರ್ನ್ಯಸ್ತಾಂ ಚ ವಿಕೇಶಿಕಾಮ್| ವ್ರಣೇ ನ ದದ್ಯಾತ್ಕಲ್ಕಂ ವಾ|೪೫|

ಸ೦-ವ್ರಣೇ-ವ್ರಣಾಖ್ಯೇ ಆಧಾರೇ, ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ವಿಕೇಶಿಕಾಂವ್ರಣಾನ್ತಃಪ್ರವೇಶಯೋಗ್ಯಾಂ ವರ್ತಿಂ, ನ ದದ್ಯಾತ್| ಶ್ಲಥಾಂ-ಶಿಥಿಲಾಮ್, ಗಾಢಾಂ-ನಿಬಿಡಾಮ್, ದುರ್ನ್ಯಸ್ತಾಂ-ವಿಷಮನ್ಯಸ್ತಾಂ| ಅತ್ರ ಚಾತಿಶಬ್ದೋಽರ್ಥವಶಾದ್ಗಮ್ಯಮಾನೋ ಬೋಧ್ಯಃ| ಅತ ಏವ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಸ್ಪಷ್ಟಂ ಕೃತ್ವೋವಾಚ (ಸೂ.ಅ. ೩೮)- {"ಅತಿಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಮತಿಶ್ಲಥಮತಿಗಾಢಮ್| } ಅತಿಸ್ನೇಹಾತ್ಕ್ಲೇದಃ|" ಇತಿ| ಕಲ್ಕಂ ವಾ-ಕಲ್ಕಮಪ್ಯತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ವ್ರಣೇ ನ ಯೋಜಯೇತ್| ಪಿಷ್ಟಮೌಷಧಂ ದ್ರವಾಪ್ಲುತಂ ಕಲ್ಕ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ (ಹೃ.ಕ.ಅ.೬|೧೦)| ಕಿಮಿತಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾಂ ವಿವೇಶಿಕಾಂ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ನ ದದ್ಯಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana niShedhAtikrame doShaH (45-47) · Śloka 47

| ಸ್ನೇಹಾತ್ಕ್ಲೇದೋ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ||೪೫|| ಮಾಂಸಚ್ಛೇದೋಽತಿರುಗ್ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ವರಣಂ ಶೋಣಿತಾಗಮಃ| ಶ್ಲಥಾತಿಗಾಢದುರ್ನ್ಯಾಸೈರ್ವ್ರಣವರ್ತ್ಮಾವಘರ್ಷಣಮ್||೪೬|| ಘ್|೪೭|

ಸ೦-ಯತೋಽತಿಸ್ನೇಹಾತ್ ಕ್ಲೇದವೃದ್ಧಿಃ| ಅತರೂಕ್ಷತ್ವಾಚ್ಚ ಮಾಂಸಚ್ಛೇದೋಽತಿವ್ಯಥಾ ಚ, ತಥಾ ವಿದಾರಣಂ ರಕ್ತಸ್ರಾವಶ್ಚ| ಶ್ಲಥಾದಿಗುಣಯುಕ್ತೇನ ಚ ವ್ರಣಮಾರ್ಗಸ್ಯಾವಘರ್ಷಣಂ ಸ್ಯಾತ್| ವಿಕೇಶಿಕಾ ವ್ರಣೇ ಕಸ್ಮಾದ್ಧೀಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana vikeshikAyA guNaH (47) · Śloka 47

ಸಪೂತಿಮಾಂಸಂ ಸೋತ್ಸಙ್ಗಂ ಸಗತಿಂ ಪೂಯಗರ್ಭಿಣಮ್| ವ್ರಣಂ ವಿಶೋಧಯೇಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಸ್ಥಿತಾ ಹ್ಯನ್ತರ್ವಿಕೇಶಿಕಾ||೪೭||

ಸ೦-ವಿಕೇಶಿಕಾ ವ್ರಣಾನ್ತರೇ ಸ್ಥಿತಾ ಪೂತ್ಯಾದಿಯುಕ್ತಂ ವ್ರಣಂ ವಿಶೋಧಯೇತ್| ಅತೋಽಸೌ ಯೋಜ್ಯಾ| ಕೀದೃಗ್ವ್ರಣಂ ? ಪೂತಿಯುಕ್ತಮಾಂಸಮ್, ಸೋತ್ಸಙ್ಗಂ-ಉನ್ನತಮ್, ಪೂಯಾದಿಭಕ್ಷಿತಮಾಂಸಾದಿಪ್ರದೇಶಃ ಶೂನ್ಯೋ ದೇಹಸ್ಯ ಗತಿರುಚ್ಯತೇ, {ಸಗತಿಂ-} ಗತಿಯುಕ್ತಮ್, ಪೂಯಶ್ಚಾಸೌ ಗರ್ಭಶ್ಚ, ಸ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ಸ ಪೂಯಗರ್ಭೀ ತಂ ಚ|

Adhikarana apakvapATane cikitsA (48) · Śloka 48

ವ್ಯಮ್ಲಂ ತು ಪಾಟಿತಂ ಶೋಫಂ ಪಾಚನೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್| ಭೋಜನೈರುಪನಾಹೈಶ್ಚ ನಾತಿವ್ರಣವಿರೋಧಿಭಿಃ||೪೮||

ಸ೦-ವ್ಯಮ್ಲಂ-ವಿದಗ್ಧಂ ಪಕ್ವಾಪಕ್ವಂ ವ್ರಣಂ, ಪಕ್ವಮಿತ್ಯಜ್ಞಾನಾತ್ ಪಾಟಿತಮ್| ತಥಾವಿಧಿಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಪಾಚನೈರನ್ನಪಾನೈಸ್ತಥಾವಿಧೈಶ್ಚೋಪನಾಹೈಃ-ಸಾತ್ವಣಕಿಣ್ವಾದಿಕಲ್ಪಿತೈಃ, ಉಪಾಚರೇತ್| ನ ಚ ಸರ್ವೈರೇವಾವಿಶೇಷೇಣ ಪಾಚನೈರುಪಾಚರೇದಿತ್ಯಾಹ-ನಾತೀತ್ಯಾದಿ| ವ್ರಣಾತಿವಿರೋಧೀನಿ ಯಾನಿ ಶ್ವಯಥುಪಾಚನಾನಿ-ಅಮ್ಲಕಟುಕತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಲವಣಪ್ರಾಯಾಣಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತಥೈವಂಪ್ರಾಯಾಣಿ ಭೋಜನಾನಿ, ನ ತೈರುಪಾಚರೇತ್| ಅಪಿ ತು ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ವ್ರಣವಿರೋಧೀನಿ ಯಾನಿ ತೈರುಚಿತೈರುಪಕ್ರಮೇದಿತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್, ನಾತಿಶಬ್ದಪ್ರಯೋಗಾತ್|

Adhikarana sIvanasya viShayaH (49-51) · Śloka 51

ಸದ್ಯಃ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಾನ್ ಸೀವ್ಯೇದ್ವಿವೃತಾನಭಿಘಾತಜಾನ್| ಮೇದೋಜಾಲ್ಲಿಖಿತಾನ್ ಗ್ರನ್ಥೀನ್ ಹ್ರಸ್ವಾಃ ಪಾಲೀಶ್ಚ ಕರ್ಣಯೋಃ||೪೯|| ಶಿರೋಕ್ಷಿಕೂಟನಾಸೌಷ್ಠಗಣ್ಡಕರ್ಣೋರುಬಾಹುಷು| ಗ್ರೀವಾಲಲಾಟಮುಷ್ಕಸ್ಫಿಙ್ಮೇಢ್ರಪಾಯೂದರಾದಿಷು||೫೦|| ಗಮ್ಭೀರೇಷು ಪ್ರದೇಶೇಷು ಮಾಂಸಲೇಷ್ವಚಲೇಷು ಚ| |೫೧|

ಸ೦-ಸದ್ಯೋವ್ರಣಾನಭಿಘಾತಜಾನ್ ವಿವೃತಾನ್-ವಿಸ್ತೀರ್ಣಮುಖಾನ್, ಸದ್ಯಃ-ತತ್ಕ್ಷಣಾದೇವ, ಸೀವ್ಯೇತ್| ಸಙ್ಕುಚಿತವದನಾಸ್ತು ತೇ ನ ಸೀವ್ಯಾಃ| ಅಭಿಘಾತಾಜ್ಜನ್ಮ ಯೇಷಾಂ ತಾನೇವಮ್| ಸದ್ಯೋವ್ರಣಾನಿತಿ ಸದ್ಯೋಗ್ರಹಣಮಭಿಘಾತಜೇಷ್ವಪಿ ಚಿರಕಾಲಸ್ಥಿತೇಷು ನಾಯಂ ವಿಧಿರಿತಿ ದ್ಯೋತಯತಿ| ಮೇದೋಜಾನ್ ಗ್ರನ್ಥೀನ್ ಲಿಖಿತಾನ್-ಶಸ್ತ್ರಲಿಖಿತಾನ್, ಸೂಚ್ಯಾ ಸೀವ್ಯೇತ್| ಕರ್ಣಯೋಶ್ಚ ಹ್ರಖಾಃ ಪಾಲೀರ್ಲಿಖಿತಾಃ ಸೀವ್ಯೇತ್| ಶಿರೋಕ್ಷಿಪ್ರಭೃತಿಷು ಪ್ರದೇಶೇಷು ಪ್ರಭೂತಮಾಂಸೇಷ್ವಚಲೇಷು ಚ ಸ್ಥಿತಾನ್ ವ್ರಣಾನ್ ಸೀವ್ಯೇತ್|

Adhikarana sIvanAviShayaH (51-52) · Śloka 52

| ನ ತು ವಙ್ಕ್ಷಣಕಕ್ಷಾದಾವಲ್ಪಮಾಂಸೇ ಚಲೇ ವ್ರಣಾನ್||೫೧|| ವಾಯುನಿರ್ವಾಹಿಣಾಃ ಶಲ್ಯಗರ್ಭಾನ್ ಕ್ಷಾರವಿಷಾಗ್ನಿಜಾನ್| |೫೨|

ಸ೦-ವಙ್ಕ್ಷಣಾದಿಸ್ಥಿತಾನಾಂ ವ್ರಣಾನಾಂ ಗಮ್ಭೀರಾದಿಪ್ರದೇಶತ್ವಾತ್ಸೀವನಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ತನ್ನಿಷಿಧ್ಯತೇ| ಮಾಂಸಲೇಷು ಸ್ಥಿರೇಷು ಚ ವ್ರಣಾನ್ ಸೀವ್ಯೇದಿತ್ಯುಕ್ತ್ಯೈವಾಲ್ಪಮಾಂಸೇ ಚಲೇ ಸ್ಥಾನೇ ವ್ರಣಾನ್ನ ಸೀವ್ಯೇದಿತ್ಯರ್ಥೇ ಲಬ್ಧೇ, ಅಲ್ಪಮಾಂಸಾಂಶ್ಚಲಾಂಶ್ಚ ವ್ರಣಾನ್ ನ ಸೀವ್ಯೇದಿತಿ ವಚನಮತಿಶಯಾರ್ಥಮ್| ಜಾತುಚಿದಭಿಘಾತಜಾನ್ ವಿವೃತಾನಪ್ಯೇವಂವಿಧಾನ್ ವ್ರಣಾನ್ ನ ಸೀವ್ಯೇದಿತಿ ಗಮಯತಿ| ತಥಾ, ವಾಯುಂ ನಿರ್ವಹನ್ತಿ-ನಿಃಶ್ವಸನ್ತಿ, ತಾನ್ ವಾಯುನಿರ್ವಾಹಿಣೋ ನ ಸೀವ್ಯೇತ್| ತಥಾ ಶಲ್ಯಂ ಗರ್ಭೇ ಯೇಷಾಂ ತಾನ್ ಶಲ್ಯಗರ್ಭಾನ್, ತಥಾ ಕ್ಷಾರವಿಷಾಗ್ನಿಭ್ಯೋ ಜಾತಾನ್ ವ್ರಣಾನ್ ನ ಸೀವ್ಯೇತ್| ಸೀವನಾತ್ಪೂರ್ವಂ ಯತ್ಕ್ರಿಯತೇ ತದ್ದರ್ಶಯತಿ-

Adhikarana sIvanasya vidhiH (52-54) · Śloka 54

| ಸೀವ್ಯೇಚ್ಚಲಾಸ್ಥಿಶುಷ್ಕಾಸ್ರತೃಣರೋಮಾಪನೀಯ ತು||೫೨|| ಪ್ರಲಮ್ಬಿ ಮಾಂಸಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ನಿವೇಶ್ಯ ಸ್ವನಿವೇಶನೇ| ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿ ಚ ಸ್ಥಿತೇ ರಕ್ತೇ ಸ್ನಾಯ್ವಾ ಸೂತ್ರೇಣ ವಲ್ಕಲೈಃ||೫೩|| ಸೀವ್ಯೇನ್ನ ದೂರೇ ನಾಸನ್ನೇ ಗೃಹ್ಣನ್ನಾಲ್ಪಂ ನ ವಾ ಬಹು| |೫೪|

ಸ೦-ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚಲಿತಮಸ್ಥ್ಯಪನೀಯ-ನಿರಸ್ಯ, ತಥಾ ಶುಷ್ಕರಕ್ತಂ ತೃಣಾನಿ ರೋಮಾಣಿ ಚಾಪಾಸ್ಯ, ತಥಾ ಶಸ್ತ್ರಾದಿನಾ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಲಮ್ಬಿ ವ್ರಣೇ ಯದ್ವಿದ್ಯತೇ ಮಾಂಸಂ ತತ್ ಸ್ವನಿವೇಶನೇ-ಆತ್ಮೀಯೇ ಸ್ಥಾನೇ, ನಿವೇಶ್ಯ-ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ, ತಥಾ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿ ಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ, ಸ್ಥಿತೇ ರಕ್ತೇ ಅಸ್ತ್ರವದ್ರೂಪತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸತಿ, ವ್ರಣಂ ಸೀವ್ಯೇತ್| ಕೇನ ? ಸ್ನಾಯ್ವಾದಿನಾ, ತಥಾ ವಲ್ಕಲೈಃ| ವಲ್ಕಲಾನಿ-ಶಣಾಶ್ಮನ್ತಕಾದಿತ್ವಗುದ್ಭವಾನಿ, ತೈಃ| ಕಥಂ ಸೀವ್ಯೇತ್ ? ನ ದೂರೇ-ನ ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟೇ, ನ ಚಾಸನ್ನೇ-ನಾತಿನಿಕಟೇ ನಾಲ್ಪಂ ವ್ರಣಾಂಶಂ ನ ಚ ಬಹು ಗೃಹ್ಣನ್|

Adhikarana sIvanAnantaraM kartavyam (54-55) · Śloka 55

| ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾ ತತಶ್ಚಾರ್ತಂ ವ್ರಣೇ ಮಧುಘೃತದ್ರುತೈಃ||೫೪|| ಅಞ್ಜನಕ್ಷೌ ಮಜಮಷೀಫಲಿನೀಶಲ್ಲಕೀಫಲೈಃ| ಸರೋಧ್ರಮಧುಕೈರ್ದಿಗ್ಧೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ಬನ್ಧಾದಿ ಪೂರ್ವವತ್||೫೫||

ಸ೦-ತತಃ-ತಸ್ಮಾತ್ಸೀವನಾದನನ್ತರಂ, ಆತುರಂ ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾ- ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಶೀತಾಮ್ಬುಸ್ಪರ್ಶವ್ಯಜನಾದಿಭಿಃ, ಅನನ್ತರಮುಕ್ತೈರ್ಲಿಪ್ತೇ ವ್ರಣೇ ಸತಿ| ಕೈಃ ? ಅಞ್ಜನಾದಿಭಿಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಮಧುಘೃತಾಭ್ಯಾಂ ದ್ರುತೈಃ-ಆಲೋಡಿತೈಃ| ಪೂರ್ವವದ್ಬನ್ಧಾದಿ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್,- ತೃತೀಯಾನ್ತಾದ್ವತಿಃ, ಪೂರ್ವೋದ್ದಿಷ್ಟೇನ ಕರ್ಮಣಾ ತುಲ್ಯಂ ಕಷಾಯಕ್ಷಾಲನಾದಿ ಕವಲಿಕಾದಿಕಂ ಚ ಯೋಜ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana shuShkaM vraNamArdaM kRutvA sIvyet (56) · Śloka 56

ವ್ರಣೇ ನಿಃಶೋಣಿತೌಷ್ಠೋ ಯಃ ಕಿಞ್ಚಿದೇವಾವಲಿಖ್ಯ ತಮ್| ಸಞ್ಜಾತರುಧಿರಂ ಸೀವ್ಯೇತ್ಸನ್ಧಾನಂ ಹ್ಯಸ್ಯ ಶೋಣಿತಮ್||೫೬||

ಸ೦-ಅವಿದ್ಯಮಾನಶೋಣಿತೌ ಓಷ್ಟೌ-ಪಾರ್ಶ್ವೌ, ಯಸ್ಯ ತಮೇವಂಭೂತಂ ವ್ರಣಂ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ-ಈಷನ್ಮಾತ್ರಮೇವ ಶಸ್ತ್ರೇಣಾವಲಿಖ್ಯ, ತಂ ಸಞ್ಜಾತರುಧಿರಂ ಸನ್ತಂ ಸೀವ್ಯೇತ್, ನ ತ್ವೇವಮೇವ| ಯಸ್ಮಾದಸ್ಯ-ವ್ರಣಸ್ಯ, ಸನ್ಧಾನಂ ಶೋಣಿತಮೇವ|

Adhikarana bandhanasya sAdhanAni (57-59) · Śloka 59

ಬನ್ಧನಾನಿ ತು ದೇಶಾದೀನ್ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಯುಞ್ಜೀತ ತೇಷು ಚ| ಆವಿಕಾಜಿನಕೌಶೇಯಮುಷ್ಣಮ್, ಕ್ಷೌ ಮಂ ತು ಶೀತಲಮ್||೫೭|| ಶೀತೋಷ್ಣಮ್ ತೂಲಸನ್ತಾನಕಾರ್ಪಾಸಸ್ನಾಯುವಲ್ಕಜಮ್| ತಾಮ್ರಾಯಸ್ತ್ರಪುಸೀಸಾನಿ ವ್ರಣೇ ಮೇದಃಕಫಾಧಿಕೇ||೫೮|| ಭಙ್ಗೇ ಚ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ಫಲಕಂ ಚರ್ಮವಲ್ಕಕುಶಾದಿ ಚ| |೫೯|

ಸ೦-ಬಧ್ಯತೇ ವ್ರಣ ಏಭಿರಿತಿ ಬನ್ಧನಾನಿ,- ಆವಿಕಾಜಿನಾದೀನಿ, ತೇಷು-ವ್ರಣೇಷು, ದೇಶಕಾಲಸಾತ್ಮ್ಯಾದೀನ್ ವೀಕ್ಷ್ಯ-ನಿರೂಪ್ಯ, ಯಥಾಯೋಗಮಾವಿಕಾದ್ಯನ್ಯತಮಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ತೇಷಾಂ ಚ ಬನ್ಧನಾನಾಂ ಸ್ವರೂಪಮಾಹ-ಆವಿಕೇತ್ಯಾದಿ| ಅವಿರೇವಾವಿಕಃ, ತಸ್ಯೇದಮಾವಿಕಮ್| "ಅವೇಃ ಕಃ" ಇತಿ ಕಃ, "ತಸ್ಯೇದಮ್" ಇತ್ಯಣ್| ಅಜಿನಂ-ಚರ್ಮ| ಕೋಶಾತ್ಸಮ್ಭೂತಂ-ಕೌಶೇಯಮ್| "ಕೋಷಾಢ್ಢಞ್" ಇತಿ ಢಞ್| ಆವಿಕಾದಿಕಂ ಬನ್ಧನತ್ರಯಮುಷ್ಣಂ-ಉಷ್ಣವೀರ್ಯಮ್| ಕ್ಷೌ ಮಂ ತು ಬನ್ಧನಂ ಶೀತಲಂ-ಶೀತವೀರ್ಯಮ್| ತೂಲಸನ್ತಾನಾದಿಜಂ ಶೀತೋಷ್ಣಂ-ಉಭಯಸ್ವಭಾವಮ್| ತೂಲಂ ಶಾಲ್ಮಲ್ಯಾದಿಜಂ ತಸ್ಯ ಸನ್ತಾನಃ-ಸನ್ತತಿಃ ಸೂತ್ರರೂಪತಾ, ತೇನ ನಿಷ್ಪಾದಿತಮ್| ಮೇದಃಕಫಾಧಿಕೇ ವ್ರಣೇ ತಾಮ್ರಾದೀನಿ ಬನ್ಧನಾರ್ಥಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಭಙ್ಗೇ-ಅಸ್ಥಿಭಙ್ಗೇ| ನ ಕೇವಲಂ ತಾಮ್ರಾದೀನಿ ಮೇದಃಕಫಾಧಿಕೇ ವ್ರಣೇ ಯುಞ್ಜಯಾತ್, ಯಾವಚ್ಚಶಬ್ದಾತ್ತಾನಿ ಭಙ್ಗೇಽಪಿ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ನ ಚ ಕೇವಲಂ ಭಙ್ಗೇ ತಾಮ್ರಾದೀನಿ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್, ಯಾವತ್ಫಲಕಾದಿ ಚ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಕುಶಾಶಬ್ದೇನ ವಂಶಾದಿಕಮ್ಬಿಕೋಚ್ಯತೇ| ಅಧುನಾ ಬನ್ಧಪ್ರಕಾರಾನ್ನಿರ್ದಿಶತಿ-

Adhikarana bandhanaprakArAH (59-61) · Śloka 61

ಸ್ವನಾಮಾನುಗತಾಕಾರಾ ಬನ್ಧಾಸ್ತು ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ||೫೯|| ಕೋಶಸ್ವಸ್ತಿಕಮುತ್ತೋಲೀಚೀನದಾಮಾನುವೇಲ್ಲಿತಮ್| ಖಟ್ವಾವಿಬನ್ಧಸ್ಥಗಿಕಾವಿತಾನೋತ್ಸಙ್ಗತೋಷ್ಫಣಾಃ||೬೦|| ಯಮಕಂ ಮಣ್ಡಲಾಖ್ಯಂ ಚ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀ ಚೇತಿ ಯೋಜಯೇತ್| (ವಿದಧ್ಯಾತ್ತೇಷು ತೇಷ್ವೇವ ಕೋಶಮಙ್ಗುಲಿಪರ್ವಸು| ಸ್ವಸ್ತಿಕಂ ಕರ್ಣಕಕ್ಷಾದಿಸ್ತನೇಷೂಕ್ತಂ ಚ ಸನ್ಧಿಷು||೧|| ಮುತ್ತೋಲೀಂ ಮೇಢ್ರಗ್ರೀವಾದೌ ಯುಞ್ಜ್ಯಾಚ್ಚೀನಮಪಾಙ್ಗಯೋಃ| ಸಮ್ಬಾಧೇಽಙೇ ತಥಾ ದಾಮ, ಶಾಖಾಸ್ವೇವಾನುವೇಲ್ಲಿತಮ್||೨|| ಖಟ್ಟಾಂ ಗಣ್ಡೇ ಹನೌ ಶಙ್ಖೇ, ವಿಬನ್ಧಂ ಪೃಷ್ಠಕೋದರೇ| ಅಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಮೇಢ್ರಾಗ್ರೇ ಸ್ಥಗಿಕಾಮನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿಷು||೩|| ವಿತಾನಂ ಪೃಥುಲಾಙ್ಗಾದೌ ತಥಾ ಶಿರಸಿ ಚೇರಯೇತ್| ವಿಲಮ್ಬಿನಿ ತಥೋತ್ಸಙ್ಗಂ, ನಾಸೌಷ್ಠಚಿಬುಕಾದಿಷು||೪|| ಗೋಷ್ಫಣಂ ಸನ್ಧಿಷು ತಥಾ, ಯಮಕಂ ಯಮಿಕೇ ವ್ರಣೇ| ವೃತ್ತೇಽಙ್ಘೇ ಮಣ್ಡಲಾಖ್ಯಂ, ಚ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀ ಚೋರ್ಧ್ವಜತ್ರುಷು||೫|| ) ಯೋ ಯತ್ರ ಸುನಿವಿಷ್ಟಃ ಸ್ಯಾತ್ತಂ ತೇಷಾಂ ತತ್ರೇ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್||೬೧||

ಸ೦-ಸ್ವಂ ಚ ತನ್ನಾಮ ಚ ಸ್ವನಾಮ, ತೇನಾನುಗತಃ-ಅನುಬದ್ಧಃ, ಆಕಾರಃ-ಸಂಸ್ಥಾನವಿಶೇಷೋ, ಯೇಷಾಂ ತೇ ಪಞ್ಚದಶ ಬನ್ಧಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಃ| ತುಶಬ್ದೋಽವಧಾರಣಾರ್ಥಃ| ಅರ್ಥಾತ್ ಪಞ್ಚದಶೈವೇತಿ, ನ ನ್ಯೂನಾಃ| ಕೋಶಾದಯಃ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗ್ಯನ್ತಾಃ| ತೇಷಾಂ-ಬನ್ಧಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ, ಯೋ-ಬನ್ಧವಿಶೇಷೋ, ಯತ್ರ-ಯಸ್ಮಿನ್ದೇಹದೇಶೇ, ಸುನಿವಿಷ್ಟೋ ಭವೇತ್, ತಂ-ಬನ್ಧಂ ಕೋಶಾದಿಕಂ, ತತ್ರ-ತಸ್ಮಿನ್ದೇಶೇ, ಯೋಜಯೇತ್| ತತ್ರ ಕೋಶೋಽಙ್ಗುಲೀಪರ್ವಸು ಚರ್ಮಾದಿಕೃತಃ| ಸ್ವಸ್ತಿಕಂ ಸನ್ಧಿಕೂರ್ಚಭ್ರೂಸ್ತನಾನ್ತರಕ್ಷಾಕ್ಷಿಕಪೋಲಕರ್ಣೇಷು| ಮುತ್ತೋಲೀ ಗ್ರೀವಾಮೇಢ್ರಯೋಃ| ಚೀನಮಪಾಙ್ಗಯೋಃ| ದಾಮ ಸಮ್ಬಾಧೇಽಙ್ಗೇ ವಙ್ಕ್ಷಣಾದೌ| ಅನುವೇಲ್ಲಿತಂ ಶಾಖಾಸು| ಖಟ್ವಾ ಹನುಸನ್ಧಿಗಣ್ಡೇಷು| ವಿಬನ್ಧಮುದರೋರುಪೃಷ್ಠೇಷು| ಸ್ಥಗಿಕಾಽಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲೀಮಢ್ರಾನ್ತ್ರಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿಷು| ವಿತಾನಂ ಮೂರ್ದ್ಧಾದೌ ಪೃಥುಲೇಽಙ್ಗೇ| ಉತ್ಸಙ್ಗಮಙ್ಗವಿಶೇಷೇ ಲಮ್ಬಿನಿ ಬಾಹ್ವಾದೌ| ಗೋಷ್ಫಣಂ ನಾಸೌಷ್ಠಚಿಬುಕಸಕ್ಥಿಷು| ಯಮಕಂ ಯಮಲವ್ರಣಯೋಃ| ಮಣ್ಡಲಂ ವೃತ್ತೇಽಙ್ಗೇ| ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಮಿತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾರ್ಯಾ| ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯೇಷಾಂ ಬನ್ಧಾನಾಂ ಗಾಢಶಿಥಿಲಾದಿಬನ್ಧತ್ವಂ ದೇಶಾದ್ಯನುರೋಧಾನ್ನಿರೂಪಯತಿ-

Adhikarana pradeshavisheSheNa bandhanavisheShaH (62-66) · Śloka 66

ಬಧ್ನೀಯಾದ್ಗಾಢಮೂರುಸ್ಫಿಕ್ಕಕ್ಷಾವಙ್ಕ್ಷಣಮೂರ್ಧಸು| ಶಾಖಾವದನಕರ್ಣಾರಃಪೃಷ್ಠಪಾರ್ಶ್ವಗಲೋದರೇ||೬೨|| ಸಮಂ ಮೇಹನಮುಷ್ಕೇ ಚ, ನೇತ್ರೇ ಸನ್ಧಿಷು ಚ ಶ್ಲಥಮ್| ಬಧ್ನೀಯಾಚ್ಛ್ಹಿಥಿಲಸ್ಥಾನೇ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವೇ ಸಮಮ್||೬೩|| ಗಾಢಮೇವ ಸಮಸ್ಥಾನೇ, ಭೃಶಂ ಗಾಢಂ ತದಾಶಯೇ| ಶೀತೇ ವಸನ್ತೇಽಪಿ ಚ ತೌ ಮೋಕ್ಷಣೀಯೌ ತ್ರ್ಯಹಾತ್ರ್ಯಹಾತ್||೬೪|| ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ಥಯೋರ್ಬನ್ಧೋ ಗಾಢಸ್ಥಾನೇ ಸಮೋ ಮತಃ| ಸಮಸ್ಥಾನೇ ಶ್ಲಥೋ, ನೈವ ಶಿಥಿಲಸ್ಯಾಶಯೇ ತಥಾ||೬೫|| ಸಾಯಂಪ್ರಾತಸ್ತಯೋರ್ಮೋಕ್ಷೋ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಶರದಿ ಚೇಷ್ಯತೇ| |೬೬|

ಸ೦-ಊರುಸ್ಫಿಗಾದಿಷು ದೇಶೇಷು ಗಾಢಂ ಬನ್ಧಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್, ನ ತು ಶ್ಲಥಮ್| ಶಾಖಾವದನಾದಿಷು ಸಮಂ ಬನ್ಧಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಚಶಬ್ದಾನ್ಮೇಹನೇ ಮುಷ್ಕಯೋಶ್ಚ ಸಮಮೇವ| ನೇತ್ರೇ-ನಯನೇ, ತಥಾಽಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಷು ಶಿಥಿಲಂ ಬನ್ಧಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಶಿಥಿಲಸ್ಥಾನೇ ಶಿಥಿಲೋ ಬನ್ಧ ಉಪದಿಷ್ಟಃ ತತ್ರ ಸ್ಥಾನೇ ಯೌ ವ್ರಣೌ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವೌ ತೌ ಸಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಬಧ್ನೀಯಾತ್, ನ ಗಾಢಂ ನ ಶಿಥಿಲಮ್| ಸಮಸ್ಥಾನೇ ಸಮೋ ಬನ್ಧ ಉಪದಿಷ್ಟಃ, ತತ್ರ ಸ್ಥಾನೇ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವೌ ವ್ರಣೌ ಗಾಢಮೇವ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಭೃಶಮಿತ್ಯಾದಿ| ತದಿತ್ಯನೇನ ಗಾಢಾಶಯಃ ಪರಾಮೃಶ್ಯತೇ| ಗಾಢಬನ್ಧೋದ್ದಿಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾನೇ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವೌ ವ್ರಣೌ ಭೃಶಂ-ಸುತರಾಂ, ಗಾಢಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ತೌ-ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವೌ ವ್ರಣೌ, ಶೀತೇ-ಹೇಮನ್ತಶಿಶಿರಾಖ್ಯೇ ಕಾಲೇ, ವಸನ್ತೇ ಚ ತ್ರ್ಯಹಾತ್ತ್ರ್ಯಹಾತ್-ತ್ರಿದಿನಂ ತ್ರಿದಿನಮನ್ತರೀಕೃತ್ಯ, ಮೋಕ್ಷಣಿಯೌ-ಮೋಕ್ಷಣಾರ್ಹೌ ಭವತಃ| ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ಥಯೋರ್ವ್ರಣಯೋರ್ಗಾಢಬನ್ಧಸ್ಥಾನೇ ಸಮೋ ಬನ್ಧೋ ಮತಃ, ನ ಶಿಥಿಲಃ| ಸಮಸ್ಥಾನೇ ಯತ್ರ ಸಮೋ ಬನ್ಧಃ ಉಪದಿಷ್ಟಃ ಶಾಖಾವದನಾದೌ, ತತ್ರಸ್ಥಯೋಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ಥಯೋರ್ವ್ರಣಯೋಃ ಶಿಥಿಲೋ ಬನ್ಧಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಶಿಥಿಲಸ್ಯ ಬನ್ಧಸ್ಯಾಶಯೇ ಯತ್ರ ಶಿಥಿಲೋ ಬನ್ಧಃ ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ, ತತ್ರ ನೈವ ಬನ್ಧಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ| ಏವಕಾರೋಽವಧಾರಣಾರ್ಥಃ ಕೃತಃ| ತಯೋಃ-ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ಥಯೋಃ, ಸಾಯಂಪ್ರಾತರ್ದ್ವೌ ಕಾಲೌ ಮೋಕ್ಷ ಇಷ್ಯತೇ| ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಶರದಿ ಚಾನ್ಯದೋಷೋತ್ಥವ್ರಣಸ್ಯಾಪಿ ಸಾಯಂಪ್ರಾತರ್ಮೋಕ್ಷ ಇಷ್ಯತೇ| ನ ತು ಬನ್ಧೇನ ವಿನಾ ವ್ರಣೋ ಧಾರ್ಯ ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana bandhAkaraNe doShaH (66-67) · Śloka 67

| ಅಬದ್ಧೋ ದಂಶಮಶಕಶೀತವಾತಾದಿಪೀಡಿತಃ||೬೬|| ದುಷ್ಟಿಭವೇಚ್ಚಿರಂ ಚಾತ್ರ ನ ತಿಷ್ಠೇತ್ಸ್ನೇಹಭೇಷಜಮ್| ಕೃಚ್ಛ್ಹ್ರೇಣ ಶುದ್ಧಿಂ ರೂಢಿಂ ವಾ ಯಾತಿ ರೂಢೋ ವಿವರ್ಣತಾಮ್||೬೭||

ಸ೦-ಅಬದ್ಧೋ ವ್ರಣೋ ದಂಶಾದಿಭಿಃ ಪೀಡಿತೋ-ವ್ಯಥಿತಃ, ತಥಾಽಽದಿಶಬ್ದಾತ್ ರಜೋಧೂಮಾದಿಭಿಶ್ಚ ವ್ಯಥಿತಃ, ಅದುಷ್ಟೋಽಪಿ ದುಷ್ಟೀಭವತಿ| ಅತ್ರ ಚ-ವ್ರಣೇ, ಬನ್ಧಮನ್ತರೇಣ ವ್ರಣಘ್ನಃ ಸ್ನೇಹ ಉಪಯೋಜಿತೋ ಭೇಷಜಂ ಚೋಪಯೋಜಿತಂ ಚಿರಂ ನ ತಿಷ್ಠೇತ್| ಬನ್ಧಂ ಚ ವಿನಾ ಸಮ್ಯಗುಪಚರ್ಯಮಾಣೋಽಪಿ ವ್ರಣಃ ಕಷ್ಟೇನ ಶುದ್ಧಿಂ ಯಾತಿ| ರೂಢಿಂ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಯಾತಿ| ರೂಢೋಽಪಿ ಸನ್ ವಿವರ್ಣತಾಂ ಯಾತಿ, ನ ಶರೀರವರ್ಣತಾಮ್| ಇತ್ಯಬನ್ಧನಾದ್ದೋಷಾಃ| ಇದಾನೀಂ ಬನ್ಧನಾದ್ಗುಣಾನಾಹ-

Adhikarana bandhakaraNe guNaH (68-70) · Śloka 70

ಬದ್ಧಸ್ತು ಚೂರ್ಣಿತೋ ಭಗ್ನೋ ವಿಶ್ಲಷ್ಟಃ ಪಾಟಿತೋಽಪಿ ವಾ| ಛಿನ್ನಸ್ನಾಯುಸಿರೋಽಪ್ಯಾಶು ಸುಖಂ ಸಂರೋಹತಿ ವ್ರಣಃ||೬೮|| ಉತ್ಥಾನಶಯನಾದ್ಯಾಸು ಸರ್ವೇಹಾಸು ನ ಪೀಡ್ಯತೇ| ಉದ್ವೃತ್ತೌಷ್ಠಃ ಸಮುತ್ಸನ್ನೋ ವಿಷಮಃ ಕಠಿನೋಽತಿರುಕ್||೬೯|| ಸಮೋ ಮೃದುರರುಕ್ ಶೀಘ್ರಂ ವ್ರಣಃ ಶುಧ್ಯತಿ ರೋಹತಿ| |೭೦|

ಸ೦-ತುರವಧಾರಣೇ| ಬದ್ಧ ಏವ ವ್ರಣೋ ಬನ್ಧಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಾತ್, ಚೂರ್ಣಿತಃ-ಅಸ್ಥಿಸಮಾಶ್ರಿತೋ ವ್ರಣಃ, ತಥಾ ಭಗ್ನಃ-ಅಸ್ಥಿಸಮಾಶ್ರಿತ ಏವ ವ್ರಣಃ, ತಥಾ ವಿಶ್ಲಷ್ಟಃ-ಸನ್ಧಿಸ್ಥಾನಾದನ್ಯಸ್ಥಾನಗತೋ ವ್ರಣೋ ನೇತ್ರಾದಿಸ್ಥಃ, ತಥಾ ಪಾಟಿತಃ-ಸರ್ವದೇಶಸ್ಥಿತೋಽಪಿ, ತಥಾ ಛಿನ್ನಸ್ನಾಯುಸಿರೋಽಪ್ಯಾಶು ವ್ರಣಃ ಸುಖಂ ಸಮ್ಯಗ್ರೋಹತಿ| ತಥೋತ್ಥಾನಶಯನಾದ್ಯಾಸು ಸರ್ವಾಸ್ವೀಹಾಸು-ಚೇಷ್ಟಾಸು, ನ ಪೀಡ್ಯತೇ-ನ ವ್ಯಥತೇ| ಊರ್ಧ್ವಂ ವೃತ್ತೌ-ವರ್ತುಲೌ, ಓಷ್ಠೌ ಯಸ್ಯ ಸ ಉದ್ವೃತ್ತೌಷ್ಠಃ, ನ ಸಮಃ| ತಥಾ, ಸಮುತ್ಸನ್ನಃ-ಸಮಾನ್ತಾದುಚ್ಛೂನರೂಪೋ ಯೋ ವ್ರಣೋ ನ ಸಮಃ| ತಥಾ, ವಿಷಮಃ ಉದ್ವೃತ್ತೌಷ್ಠಸಮುತ್ಸನ್ನಾಭ್ಯಾಂ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತೋ ವಿಷಮಸಂಸ್ಥಾನಃ| ತಥಾ, ಕಠಿನೋ-ಯೋ ವ್ರಣೋ ನ ಮೃದುಃ| ತಥಾ, ಅತಿರುಕ್ ಚ ಯೋ ವ್ರಣಃ| ಸ ಸರ್ವ ಉದ್ವೃತ್ತೌಷ್ಠಾದಿಃ ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರೋಽಪಿ ಬನ್ಧಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಾತ್ ಅಶುಭರೂಪತಾಂ ಹಿತ್ವಾ ವ್ರಣಃ { ಸಮೋ ಮೃದುರರುಕ್ ಚ ಭವತಿ, ತಥಾ } ಶೀಘ್ರಂ ಶುದ್ಧಿಂ ಯಾತಿ ರೋಹತಿ| ನನು, ಉದ್ವೃತ್ತೌಷ್ಠಸಮುತ್ಸನ್ನಾವಪಿ ವಿಷಮಕಠಿನಶಬ್ದೇನೈವ (ಬ್ದಾಭ್ಯಾಮೇವ) ಗ್ರಹೀಷ್ಯೇತೇ, ಕಿಮೇತಾಭ್ಯಾಮುಪಾತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ? ಅಸ್ತ್ಯೇವೈತತ್| ಕಿನ್ತ್ವನಯೋಃ ಪೃಥಙ್ನಿರ್ದೇಶೇನಾತಿದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತರತ್ವಂ ಗಮಯತಿ|

Adhikarana vraNavisheShe lepasya patrAcCAdanam (70-72) · Śloka 72

| ಸ್ಥಿರಾಣಾಮಲ್ಪಮಾಂಸಾನಾಂ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದನುಪರೋಹತಾಮ್||೭೦|| ಪ್ರಚ್ಛ್ಹಾದ್ಯಮೌಷಧಂ ಪತ್ರೈರ್ಯಥಾದೋಷಂ ಯಥರ್ತು ಚ| ಅಜೀರ್ಣತರುಣಾಚ್ಛ್ಹಿದ್ರೈಃ ಸಮನ್ತಾತ್ಸುನಿವೇಶಿತೈಃ||೭೧|| ಧೌತೈರಕರ್ಕಶೈಃ ಕ್ಷೀರಿಭೂರ್ಜಾರ್ಜುನಕದಮ್ಬಜೈಃ| |೭೨|

ಸ೦-ಸ್ಥಿರಾಣಾಂ ವ್ರಣಾನಾಂ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಷಙ್ಗಿಣಾಂ, ತಥಾಽಲ್ಪಮಾಂಸಾನಾಂ-ಅನುಪಚಿತಪಲಲಾನಾಂ, ಅತ ಏವ ಹೇತೋಃ, ತಥಾ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದನುಪರೋಹತಾಂ-ರೂಢಿಮಗಚ್ಛತಾಂ, ಔಷಧಂ-ಕಲ್ಕಸ್ನೇಹಾದಿಕಂ ಯದುಪಯುಜ್ಯತೇ, ತತ್ ಪತ್ರೈಃ ಕ್ಷೀರಿಭೂರ್ಜಾರ್ಜುನಕದಮ್ಬಜೈಃ ಪ್ರಚ್ಛದ್ಯಂ-ಸ್ಥಗಿತವ್ಯಮ್| ಯಥಾದೋಷಂ-ದೋಷಾನತಿಕ್ರಮೇಣ, ಯಥರ್ತು-ಋತ್ವನತಿಕ್ರಮೇಣ ಚ, ತದ್ವಶಾದ್ಯಥಾಯೋಗಮ್| ಯಥಾ-ವಾತವ್ರಣೇ ಶೀತತಾ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೈಃ ಪತ್ರೈಃ, ಪಿತ್ತವ್ರಣೇ ಘರ್ಮಕಾಲೇ ಶೀತಸ್ವಭಾವೈಃ, ಕಫವ್ರಣೇ ಉಷ್ಣಕಾಲೇ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಪ್ರಾಯೈಃ ಏವಂ ಚ ಪ್ರಾವೃಷಿ ಕಾಲೇ ಮಿಶ್ರದೋಷೇ ಚ ಕಲ್ಪನೀಯಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ಪತ್ರೈಃ ? ಅಜೀರ್ಣಾನಿ-ಅಜರ್ಜರಾಣಿ, ತರುಣಾನಿ-ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಾಣಿ, ಅಚ್ಛಿದ್ರಾಣಿ-ಛಿದ್ರರಹಿತಾನಿ, ತೈರಜೀರ್ಣತರುಣಾಚ್ಛಿದ್ರೈಃ| ತಥಾ, ಸಮನ್ತಾತ್-ಸರ್ವತಃ ಸುಷ್ಠು ನಿವೇಶಿತೈಃ| ತಥಾ, ಧೌತೈಃ-ಜಲಾದಿನಾ ನಿರ್ಮಲೀಕೃತೈಃ| ತಥಾ, ಅಕರ್ಕಶೈಃ-ಅಕಠಿನೈಃ|

Adhikarana vraNavisheShe bandhananiShedhaH (72-74) · Śloka 74

| ಕುಷ್ಠಿನಾಮಗ್ನಿದಗ್ಧಾನಾಂ ಪಿಟಿಕಾಮಧುಮೇಹಿನಾಮ್||೭೨|| ಕರ್ಣಿಕಾಶ್ಚೋನ್ದುರುವಿಷೇ ಕ್ಷಾರದಗ್ಧಾ ವಿಷಾನ್ವಿತಾಃ| ಬನ್ಧನೀಯಾ ನ ಮಾಂಸ್ಪಾಕೇ ಗುದಪಾಕೇ ಚ ದಾರುಣೇ||೭೩|| ಶೀರ್ಯಮಾಣಾಃ ಸರುಗ್ದಾಹಾಃ ಶೋಫಾವಸ್ಥಾವಿಸರ್ಪಿಣಃ| |೭೪|

ಸ೦-ಕುಷ್ಠ್ಯಾದೀನಾಂ ಯೇ ವ್ರಣಾಸ್ತೇ ನ ಬನ್ಧನೀಯಾಃ| ತಥಾ, ಉನ್ದುರುವಿಷೇ ಯಾಃ ಕರ್ಣಿಕಾಃ ಕೋಠರೂಪಾಃ, ತಾಶ್ಚ ನ ಬನ್ಧನೀಯಾಃ| ತಥಾ, ಕ್ಷಾರದಗ್ಧಾ ಯೇ ವ್ರಣಾಸ್ತಥಾ ವಿಷದಗ್ಧಾ ಯೇ ವ್ರಣಾಸ್ತೇ ಚ ನ ಬನ್ಧನೀಯಾಃ| ತಥಾ, ಮಾಂಸ್ಪಾಕೇ ವ್ರಣಾಸ್ತಥಾ ದಾರುಣೇ ಚ ಗುದಪಾಕೇ-ನ ಗುದಪಾಕಮಾತ್ರೇ, ವ್ರಣಾಸ್ತೇ ಚ ನ ಬನ್ಧನೀಯಾಃ| ಮಾಂಸ್ಪಾಕ ಇತಿ "ಮಾಂಸಸ್ಯ ಪಚಿಯುಡ್ಘಞೋಃ" ಇತ್ಯಲೋಪಃ| ತಥಾ, ಶೀರ್ಯಮಾಣಾಃ-ಶದನಾವಸ್ಥಾಂ ಭಜಮಾನಾಃ, ತಥಾ ಸರುಗ್ದಾಹಾಃ ತಥಾ ಶೋಫಾವಸ್ಥಾಃ-ಅನೇಕಾವಸ್ಥಾ ಭಜನ್ತೋಽಪಿ ಯೇ ಶೋಫಾವಸ್ಥಾವಸ್ಥಿತಾಃ, ತಥಾ ವಿಸರ್ಪಿಣೋ-ವಿಸರ್ಪಾವಸ್ಥಾಸ್ಥಿತಾಃ ತೇ ಚ ನ ಬನ್ಧನೀಯಾಃ| ಇದಾನೀಂ ಸಕೃಮೀಣಾಂ ವ್ರಣಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ-

Adhikarana vraNe kRumipratIkAraH (74-77) · Śloka 77

| ಅರಕ್ಷಯಾ ವ್ರಣೇ ಯಸ್ಮಿನ್ ಮಕ್ಷಿಕಾ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್ಕೃಮೀನ್||೭೪|| ತೇ ಭಕ್ಷಯನ್ತಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ರುಜಾಶೋಫಾಸ್ರಸಂಸ್ರವಾನ್| ಸುರಸಾದಿಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ತತ್ರ ಧಾವನಪೂರಣೇ||೭೫|| ಸಪ್ತಪರ್ಣಕರಞ್ಜಾರ್ಕನಿಮ್ಬರಾಜಾದನತ್ವಚಃ| ಗೋಮೂತ್ರಕಲ್ಕಿತೋ ಲೇಪಃ ಸೇಕಃ ಕ್ಷಾರಾಮ್ಬುನಾ ಹಿತಃ||೭೬|| ಪ್ರಚ್ಛ್ಹಾದ್ಯ ಮಾಂಸಪೇಶ್ಯಾ ವಾ ವ್ರಣಂ ತಾನಾಶು ನಿರ್ಹರೇತ್| |೭೭|

ಸ೦-ಅರಕ್ಷಯಾ-ಅಪಾಲನೇನ. ಯಸ್ಮಿನ್ ವ್ರಣೇ ಮಕ್ಷಿಕಾ ಕೃಮೀನ್ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ತೇ-ತತ್ರಸ್ಥಾಃ ಕೃಮಯೋ, ವ್ರಣಂ ಭಕ್ಷಯನ್ತೋ ರುಜಾದೀನ್ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ತತ್ರ-ಸಕೃಮೌ ವ್ರಣೇ, ಸುರಸಾದಿಗಣಂ ಧಾವನಪೂರಣೇ-ತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ, ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಧಾವನಂ ಚ ಪೂರಣಂ ಚ ತಸ್ಮಿನ್| ತಥಾ ತಸ್ಮಿನ್ವ್ರಣೇ ಸಪ್ತಪರ್ಣಾದೀನಾಂ ತ್ವಚೋ ಗೋಮೂತ್ರಕಲ್ಕಿತಾಃ-ಪಿಷ್ಟಾಃ, ಲೇಪೋ ಹಿತಃ| ತಥಾ, ಕ್ಷಾರಾಮ್ಬುನಾ ಸೇಕೋ ಹಿತಃ| ಅಥವಾ ಮಾಂಸಪೇಶ್ಯಾ ವ್ರಣಂ ಪ್ರಚ್ಛದ್ಯ, ತಾನ್-ಕೃಮೀನ್, ಆಶು ನಿರ್ಹರೇತ್|

Adhikarana ashuddhasya ropaNaniShedhaH (77-78) · Śloka 78

| ನ ಚೈನಂ ತ್ವರಮಾಣೋಽನ್ತಃ ಸದೋಷಮುಪರೋಹಯೇತ್||೭೭|| ಸೋಽಲ್ಪೇನಾಪ್ಯಪಚಾರೇಣ ಭೂಯೋ ವಿಕುರುತೇ ಯತಃ| |೭೮|

ಸ೦-ನ ಚೈನಂ-ವ್ರಣಮನ್ತಃ ಸದೋಷಂ ತ್ವರಮಾಣೋ ವೈದ್ಯ ಉಪರೋಹಯೇತ್| ಕಸ್ಮಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸ ಇತ್ಯಾತಿ| ಯತೋ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಸಃ-ಅನ್ತಃ ಸ್ಥಿತದೋಷೋ ವ್ರಣೋ, ರೂಢೋಽಪಿ ಭೂಯಃ-ಪುನಃ, ಸ್ತೋಕೇನಾಪ್ಯಪಚಾರೇಣ ವಿಕೃತಿಂ ಯಾತಿ|

Adhikarana rUDhavraNasya saptamAsAvadhirniyamaH (78-79) · Śloka 79

| ರೂಢೇಽಪ್ಯಜೀರ್ಣವ್ಯಾಯಾಮವ್ಯವಾಯಾದೀನ್ ವಿವರ್ಜಯೇತ್||೭೮|| ಹರ್ಷಂ ಕ್ರೋಧಂ ಭಯಂ ಚಾಪಿ ಯಾವದಾಸ್ಥೈರ್ಯಸಮ್ಭವಾತ್| ಆದರೇಣಾನುವರ್ತ್ಯೋಽಯಂ ಮಾಸಾನ್ ಷಟ್ ಸಪ್ತ ವಾ ವಿಧಿಃ||೭೯||

ಸ೦-ರೂಢೇಽಪಿ ಸತ್ಯಜೀರ್ಣಾದೀನ್ ವಿವರ್ಜಯೇತ್| { ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಯಾವತ್ ಹರ್ಷಾದೀನ್ ವರ್ಜಯೇತ್| } ಅಯಂ-ಅಜೀರ್ಣವ್ಯಾಯಾಮವ್ಯವಾಯಾದಿಪರಿವರ್ಜನಲಕ್ಷಣೋ, ವಿಧಿಃ ಷಟ್ ಸಪ್ತ ವಾ ಮಾಸಾನ್ ಆದರೇಣ-ಯತ್ನವತಾ, ಅನುವರ್ತ್ಯಃ-ಅನುಷ್ಠಾತವ್ಯಃ|

Adhikarana anuktaM svayamUhanIyam (29) · Śloka 29

ಉತ್ಪದ್ಯಮಾನಾಸು ಚ ತಾಸು ತಾಸು ವಾರ್ತಾಸು ದೋಷಾದಿಬಲಾನುಸಾರೀ| ತೈಸ್ತೈರುಪಾಯೈಃ ಪ್ರಯತಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೇ ದಾಲೋಚಯನ್ ವಿಸ್ತರಮುತ್ತರೋಕ್ತಮ್||೮೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮವಿಧಿರ್ನಾಮೈಕೋನತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೯||

ಸ೦- ಯಥಾ,- ಮಕ್ಷಿಕಾಭಿಃ ಕೃಮಿನಿಕ್ಷೇಪಾತ್ ಕೃಮಿಪ್ರಾಬಲ್ಯೇ ಜಾತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಹಿತಾ| ತಥಾ, ಅನ್ಯಾಸ್ವಪಿ ತಾಸು ತಾಸು ವಾರ್ತಾಸು ಅವಸ್ಥಾಸ್ವನಿರ್ದಿಷ್ಟಸ್ವರೂಪಾಭಿಧಾನಾಸು, ಉತ್ಪದ್ಯಮಾನಾಸು, ತೈಸ್ತೈಃ- ಉಕ್ತಾನುಕ್ತೈಃ, ಉಪಾಯೈಃ- ಸಾಧನೈಃ, ಚಿಕಿತ್ಸೇದ್ವೈದ್ಯಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೋ ವೈದ್ಯಃ ? ದೋಷಾದಿಬಲಾನುಸಾರೀ,-ದೋಷಾದೀನಾಂ ಬಲಂ ದೋಷಾದಿಬಲಮ್, ಆದಿಶಬ್ದಾದ್ದೇಶಕಾಲಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ, ತದನುಸರತ್ಯೇವಂವಿದೋ ಯೋ ವೈದ್ಯಃ ಸಃ| ತಥಾ, ಪ್ರಯತಿ-ಯತ್ನಪರಃ| ತಥಾ, ಉತ್ತರೇ- ಉತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ವ್ರಣಭಙ್ಗವಿಧಾನೇ, ಉಕ್ತಂ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ, ವಿಸ್ತರಮಾಲೋಚಯನ್-ನಿರೂಪಯನ್, ನ ತು ಯದೃಚ್ಛಯೇತಿ ಭಾವಃ| ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾವೃತ್ತಮ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಕಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮವಿಧಿರ್ನಾಮೈಕೋನತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೯||