29. śastrakarmavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana shastrakarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅಥಾತಃ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|

Adhikarana shastrakarmaviShayasya vraNasyotpattiH vraNasyotpattipratibandhaH (1-2) · Śloka 2

ವ್ರಣಃ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಪ್ರಾಯಃ ಪಾಕಾಚ್ಛ್ವಥುಪೂರ್ವಕಾತ್| ತಮೇವೋಪಚರೇತ್ತಸ್ಮಾದ್ರಕ್ಷನ್ ಪಾಕಂ ಪ್ರಯತ್ನತಃ||೧|| ಸುಶೀತಲೇಪಸೇಕಾಸ್ರಮೋಕ್ಷಸಂಶೋಧನಾದಿಭಿಃ| |೨|

Adhikarana apakvasya shvayathorlakShaNam (2) · Śloka 2

| ಶೋಫೋಽಲ್ಪೋಽಲ್ಪೋಷ್ಮರುಕ್ಸಾಮಃಸವರ್ಣಃ ಕಠಿನಃ ಸ್ಥಿರಃ||೨||

Adhikarana pacyamAnasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4

ಪಚ್ಯಮಾನೋ ವಿವರ್ಣಸ್ತು ರಾಗೀ ಬಸ್ತಿರಿವಾತತಃ| ಸ್ಫುಟತೀವ ಸನಿಸ್ತೋದಃ ಸಾಙ್ಗಮರ್ದವಿಜೃಮ್ಭಿಕಃ||೩|| ಸಂರಮ್ಭಾರುಚಿದಾಹೋಷಾತೃಡ್ಜ್ವರಾನಿದ್ರತಾನ್ವಿತಃ| ಸ್ತ್ಯಾನಂ ವಿಷ್ಯನ್ದಯತ್ಯಾಜ್ಯಂ ವ್ರಣವತ್ಸ್ಪರ್ಶನಾಸಹಃ||೪||

Adhikarana pakvasyalakShaNam (5-6) · Śloka 6

ಪಕ್ವೇಽಲ್ಪವೇಗತಾ ಗ್ಲಾನಿಃ ಪಾಣ್ಡುತಾ ವಲಿಸಮ್ಭವಃ| ನಾಮೋಽನ್ತೇಷೂನ್ನತಿರ್ಮಧ್ಯೇ ಕಣ್ಡೂಶೋಫಾದಿಮಾರ್ದವಮ್||೫|| ಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ಪೂಯಸ್ಯ ಸಞ್ಚಾರೋ ಭವೇದ್ಬಸ್ತಾವಿವಾಮ್ಭಸಃ| |೬|

Adhikarana pAkasya raktadoShatrayakAryatvam (6-7) · Śloka 7

| ಶೂಲಂ ನರ್ತೇಽನಿಲಾದ್ದಾಹಃ ಪಿತ್ತಾಚ್ಛೋಫಃ ಕಫೋದಯಾತ್||೬|| ರೋಗೋ ರಕ್ತಾಚ್ಚ ಪಾಕಃ ಸ್ಯಾದತೋ ದೋಷೈಃ ಸಶೋಣಿತೈಃ| |೭|

Adhikarana atipakvasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| ಪಾಕೇಽತಿವೃತ್ತೇ ಸುಷಿರಸ್ತನುತ್ವಗ್ದೋಷಭಕ್ಷಿತಃ||೭|| ವಲೀಭಿರಾಚಿತಃ ಶ್ಯಾವಃ ಶೀರ್ಯಮಾಣತನೂರುಹಃ| |೮|

Adhikarana raktapAkasya lakShaNam (8-10) · Śloka 10

| ಕಫಜೇಷು ತು ಶೋಫೇಷು ಗಮ್ಭೀರಂ ಪಾಕಮೇತ್ಯಸೃಕ್||೮|| ಪಕ್ವಲಿಙ್ಗಂ ತತೋಽಸ್ಪಷ್ಟಂ ಯತ್ರ ಸ್ಯಾಚ್ಛೀತಶೋಫತಾ| ತ್ವಕ್ಸಾವರ್ಣ್ಯಂ ರುಜೋಽಲ್ಪತ್ವಂ ಘನಸ್ಪರ್ಶತ್ವಮಶ್ಮವತ್||೯|| ರಕ್ತಪಾಕಮಿತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ತಂ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಮುಕ್ತಸಂಶಯಃ| |೧೦|

Adhikarana dAraNapATanayorviShayobhedaH (10-11) · Śloka 11

| ಅಲ್ಪಸತ್ತ್ವೇಽಬಲೇ ಬಾಲೇ ಪಾಕಾದ್ವಾಽತ್ಯರ್ಥಮುದ್ಧತೇ||೧೦|| ದಾರಣಂ ಮರ್ಮಸನ್ಧ್ಯಾದಿಸ್ಥಿತೇ ಚಾನ್ಯತ್ರ ಪಾಟನಮ್| |೧೧|

Adhikarana apakvasya dAraNapATananiShedhaH (11-12) · Śloka 12

| ಆಮಚ್ಛೇದೇ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುವ್ಯಾಪದೋಽಸೃಗತಿಸ್ರುತಿಃ||೧೧|| ರೂಜೋಽತಿವೃದ್ಧಿರ್ದರಣಂ ವಿಸರ್ಪೋ ವಾ ಕ್ಷತೋದ್ಭವಃ| |೧೨|

Adhikarana pakvasyAcCedane doShaH (12-13) · Śloka 13

| ತಿಷ್ಠನ್ನನ್ತಃ ಪುನಃ ಪೂಯಃ ಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸೃಗಾಮಿಷಮ್||೧೨|| ವಿವೃದ್ಧೋ ದಹತಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ತೃಣೋಲಪಮಿವಾನಲಃ| |೧೩|

Adhikarana AmapakvalakShaNAnaBij~jAnindA (13-14) · Śloka 14

| ಯಶ್ಛಿನತ್ತ್ಯಾಮಮಜ್ಞಾನಾದ್ಯಶ್ಚ ಪಕ್ವಮುಪೇಕ್ಷತೇ||೧೩|| ಶ್ವಪಚಾವಿವ ವಿಜ್ಞೇಯೌ ತಾವನಿಶ್ಚಿತಕಾರಿಣೌ| |೧೪|

Adhikarana shastrakarmaNaH pUrvaM BojanAdi (14-15) · Śloka 15

| ಪ್ರಾಕ್ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಶ್ಚೇಷ್ಟಂ ಭೋಜಯೇದನ್ನಮಾತುರಮ್||೧೪|| ಪಾನಪಂ ಪಾಯಯೇನ್ಮದ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಯೋ ವೇದನಾಕ್ಷಮಃ| ನ ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಯನ್ನಸಂಯೋಗಾನ್ಮತ್ತಃ ಶಸ್ತ್ರಂ ನ ಬುಧ್ಯತೇ||೧೫||

Adhikarana mUDhagarBAdau BojanAdiniShedhaH (16) · Śloka 16

ಅನ್ಯತ್ರ ಮೂಢಗರ್ಭಾಶ್ಮಮುಖರೋಗೋದರಾತುರಾತ್| |೧೬|

Adhikarana shastrakarmavidhiH BojanAdiniShedhaH (16-18) · Śloka 18

| ಅಥಾಹೃತೋಪಕರಣಂ ವೈದ್ಯಃ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಮಾತುರಮ್||೧೬|| ಸಮ್ಮುಖೋ ಯನ್ತ್ರಯಿತ್ವಾಽಽಶು ನ್ಯಸ್ಯೇನ್ಮರ್ಮಾದಿ ವರ್ಜಯನ್| ಅನುಲೋಮಂ ಸುನಿಶಿತಂ ಶಸ್ತ್ರಮಾಪೂಯದರ್ಶನಾತ್||೧೭|| ಸಕೃದೇವಾಹರೇತ್ತಚ್ಚ| |೧೮|

Adhikarana pATanapramANam pATanasthAnam (18-21) · Śloka 21

ಪಾಕೇ ತು ಸುಮಹತ್ಯಪಿ| ಪಾಟಯೇತ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಸಮ್ಯದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾನ್ತರಮ್||೧೮|| ಏಷಿತ್ವಾ ಸಮ್ಯಗೇಷಿಣ್ಯಾ ಪರಿತಃ ಸುನಿರೂಪಿತಮ್| ಅಙ್ಗುಲೀನಾಲವಾಲೈರ್ವಾ ಯಥಾದೇಶಂ ಯಥಾಶಯಮ್||೧೯|| ಯತೋ ಗತಾಂ ಗತಿಂ ವಿದ್ಯಾದುತ್ಸಙ್ಗೋ ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಚ| ತತ್ರ ತತ್ರ ವ್ರಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸುವಿಭಕ್ತಂ ನಿರಾಶಯಮ್||೨೦|| ಆಯತಂ ಚ ವಿಶಾಲಂ ಚ ಯಥಾ ದೋಷೋ ನ ತಿಷ್ಠತಿ| |೨೧|

Adhikarana pATane vaidyagatasAmagrI (21-22) · Śloka 22

| ಶೌರ್ಯಮಾಶುಕ್ರಿಯಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಶಸ್ತ್ರಮಸ್ವೇದವೇಪಥೂ||೨೧|| ಅಸಮ್ಮೋಹಶ್ಚ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ ಶಸ್ಯತೇ| |೨೨|

Adhikarana lalATAdau tiryak pATanam (22-23) · Śloka 23

| ತಿರ್ಯಕ್ಛಿನ್ದ್ಯಾಲ್ಲಲಾಟಾಭ್ರೂದನ್ತವೇಷ್ಟಕಜತ್ರುಣಿ||೨೨|| ಕುಕ್ಷಿಕಕ್ಷಾಕ್ಷಿಕೂಟೌಷ್ಠಕಪೋಲಗಲವಙ್ಕ್ಷಣೇ| |೨೩|

Adhikarana pradeshAntare tiryakpATananiShedhaH (23) · Śloka 23

| ಅನ್ಯತ್ರ ಛೇದನಾತ್ತಿರ್ಯಕ್ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುವಿಪಾಟನಮ್||೨೩||

Adhikarana pATanAnantaraM kartavyam (24-28) · Śloka 28

ಶಸ್ತ್ರೇಽವಚಾರಿತೇ ವಾಗ್ಭಿಃ ಶೀತಾಮ್ಭೋಭಿಶ್ಚ ರೋಗಿಣಮ್| ಆಶ್ವಾಸ್ಯ ಪರಿತೋಽಙ್ಗುಲ್ಯಾ ಪರಿಪೀಡ್ಯ ವ್ರಣಂ ತತಃ||೨೪|| ಕ್ಷಾಲಯಿತ್ವಾ ಕಷಾಯೇಣ ಪ್ಲೋತೇನಾಮ್ಭೋಽಪನೀಯ ಚ| ಗುಗ್ಗುಲ್ವಗುರುಸಿದ್ಧಾರ್ಥಹಿಙ್ಗುಸರ್ಜರಸಾನ್ವಿತೈಃ||೨೫|| ಧೂಪಯೇತ್ಪಟುಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾನಿಮ್ಬಪತ್ರೈರ್ಘೃತಪ್ಲುತೈಃ| ತಿಲಕಲ್ಕಾಜ್ಯಮಧುಭಿರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಭೇಷಜೇನ ಚ||೨೬|| ದಿಗ್ಧಾಂ ವರ್ತಿಂ ತತೋ ದದ್ಯಾತ್ತೈರೇವಾಚ್ಛಾದಯೇಚ್ಚ ತಾಂ| ಘೃತಾಕ್ತೈಃ ಸಕ್ತುಭಿಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಘನಾಂ ಕವಲಿಕಾಂ ತತಃ||೨೭|| ನಿಧಾಯ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ಪಟ್ಟೇನ ಸುಸಮಾಹಿತಮ್| ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಸವ್ಯೇಽಪಸವ್ಯೇ ವಾ ನಾಧಸ್ತಾನ್ನೈವ ಚೋಪರಿ||೨೮||

Adhikarana paTTakavalikAvikeshikAnAM visheShaH (29) · Śloka 29

ಶುಚಿಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಢಾಃ ಪಟ್ಟಾಃ ಕವಲ್ಯಃ ಸವಿಕೇಶಿಕಾಃ| ಧೂಪಿತಾ ಮೃದವಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾ ನಿರ್ವಲೀಕಾ ವ್ರಣೇ ಹಿತಾಃ||೨೯||

Adhikarana rakShA baliSca (30) · Śloka 30

ಕುರ್ವೀತಾನನ್ತರಂ ತಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಂ ರಕ್ಷೋನಿಷಿದ್ಧಯೇ| ಬಲಿಂ ಚೋಪಹರೇತ್ತೇಭ್ಯಃ|೩೦|

Adhikarana auShadhividhAraNam (30-31) · Śloka 31

| ಸದಾ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ಚ ಧಾರಯೇತ್||೩೦|| ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ಗುಹಾಮತಿಗುಹಾಂ ಜಟಿಲಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೀಮ್| ವಚಾಂ ಛ್ಹತ್ರಾಮತಿಚ್ಛ್ಹತ್ರಾಂ ದೂರ್ವಾಂ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಾನಪಿ||೩೧||

Adhikarana AhAravihAraniyamaH (32) · Śloka 32

ತತಃ ಸ್ನೇಹದಿನೇಹೋಕ್ತಂ ತಸ್ಯಾಚಾರಂ ಸಮಾದಿಶೇತ್| |೩೨|

Adhikarana vraNe divAsvapnaniShedhaH (32) · Śloka 32

| ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೋ ವ್ರಣೇ ಕಣ್ಡೂರಾಗರುಕ್ಶೋಫಪೂಯಕೃತ್||೩೨||

Adhikarana vraNe strIsa~gganiShedhaH (33-1) · Śloka 1

ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತು ಸ್ಮೃತಿಸಂಸ್ಪರ್ಶದರ್ಶನೈಶ್ಚಲಿತಸ್ರುತೇ| ಶುಕ್ರೇ ವ್ಯವಾಯಜಾನ್ ದೋಷಾನಸಂಸರ್ಗೇಽಪ್ಯವಾಪ್ನುಯಾತ್||೩೩|| (ವ್ರಣೇ ಶ್ವಯಥುರಾಯಾಸಾತ್ ಸ ಚ ರಾಗಶ್ಚ ಜಾಗರಾತ್| ತೌ ಚ ರುಕ್ ಚ ದಿವಾಸ್ವಾಪಾತ್ತಾಶ್ಚ ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಮೈಥುನಾತ್)||೧||

Adhikarana vraNe bhojanam,vraNe BojanaviSeShaH (34-37) · Śloka 37

ಭೋಜನಂ ಚ ಯಥಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಯವಗೋಧೂಮಷಷ್ಟಿಕಾಃ| ಮಸೂರಮುದ್ಗತುವರೀಜೀವನ್ತೀಸುನಿಷಣ್ಣಕಾಃ||೩೪|| ಬಾಲಮೂಲಕವಾರ್ತಾಕತಣ್ಡುಲೀಯಕವಾಸ್ತುಕಮ್| ಕಾರವೇಲ್ಲಕಕರ್ಕೋಟಪಟೋಲಕಟುಕಾಫಲಮ್||೩೫|| ಸೈನ್ಧವಂ ದಾಡಿಮಂ ಧಾತ್ರೀ ಘೃತಂ ತಪ್ತಹಿಮಂ ಜಲಮ್| ಜೀರ್ಣಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಲ್ಪಮುಷ್ಣೋದಕೋತ್ತರಮ್||೩೬|| ಭುಞ್ಜಾನೋ ಜಾಙ್ಗಲೈರ್ಮಾಂಸೈಃ ಶೀಘ್ರಂ ವ್ರಣಮಪೋಹತಿ| |೩೭|

Adhikarana viShamAshanasamashanAdhyAshananiShedhaH (37-38) · Śloka 38

| ಅಶಿತಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಕಾಲೇ ಪಥ್ಯಂ ಯಾತಿ ಜರಾಂ ಸುಖಮ್||೩೭|| ಅಜೀರ್ಣಾತ್ತ್ವನಿಲಾದೀನಾಂ ವಿಭ್ರಮೋ ಬಲವಾನ್ ಭವೇತ್| ತತಃ ಶೋಫರುಜಾಪಾಕದಾಹಾನಾಹಾನವಾಪ್ನುಯಾತ್||೩೮||

Adhikarana navadhAnyAdivargaH navadhAnyAderatyapathyatvam (39-40) · Śloka 40

ನವಂ ಧಾನ್ಯಂ ತಿಲಾನ್ ಮಾಷಾನ್ ಮದ್ಯಂ ಮಾಂಸಮಜಾಙ್ಗಲಮ್| ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುವಿಕೃತೀರಮ್ಲಂ ಲವಣಂ ಕಟುಕಂ ತ್ಯಜೇತ್||೩೯|| ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ವಿದಾಹಿ ಗುರು ಶೀತಲಮ್| ವರ್ಗೋಽಯಂ ನವಧಾನ್ಯಾದಿರ್ವ್ರಣಿನಃ ಸರ್ವದೋಷಕೃತ್||೪೦||

Adhikarana madyasya tato~apathyatvam (41) · Śloka 41

ಮದ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣರೂಕ್ಷಾಮ್ಲಮಾಶು ವ್ಯಾಪಾದಯೇದ್ವ್ರಣಮ್| |೪೧|

Adhikarana vraNashushrUShaNam (41-43) · Śloka 43

| ವಾಲೋಶೀರೈಶ್ಚ ವೀಜ್ಯೇತ ನ ಚೈನಂ ಪರಿಘಟ್ಟಯೇತ್||೪೧|| ನ ತುದೇನ್ನ ಚ ಕಣ್ಡೂಯೇಚ್ಚೇಷ್ಟಮಾನಶ್ಚ ಪಾಲಯೇತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧವೃದ್ಧದ್ವಿಜಾತೀನಾಂ ಕಥಾಃ ಶ್ರುಣ್ವನ್ಮನಃಪ್ರಿಯಾಃ||೪೨|| ಆಶಾವಾನ್ ವ್ಯಾಧಿಮೋಕ್ಷಾಯಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ವ್ರಣಮಪೋಹತಿ| |೪೩|

Adhikarana tRutIye divase prakShAlanAdikam dvitIye prakShAlanAdiniShedhaH niShedhAtikrame doShaH (43-44) · Śloka 44

| ತೃತೀಯೇಽಹ್ನಿ ಪುನಃ ಕುರ್ಯಾದ್ವ್ರಣಕರ್ಮ ಚ ಪೂರ್ವವತ್||೪೩|| ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದಿ, ದಿವಸೇ ದ್ವಿತೀಯೇ ನಾಚರೇತ್ತಥಾ| ತೀವ್ರವ್ಯಥೋ ವಿಗ್ರಥಿತಶ್ಚಿರಾತ್ಸಂರೋಹತಿ ವ್ರಣಃ||೪೪||

Adhikarana snigdhAdivikeshikAyAH kalkasya ca niShedhaH (45) · Śloka 45

ಸ್ನಿಗ್ಧಾಂ ರೂಕ್ಷಾಂ ಶ್ಲಥಾಂ ಗಾಢಾಂ ದುರ್ನ್ಯಸ್ತಾಂ ಚ ವಿಕೇಶಿಕಾಮ್| ವ್ರಣೇ ನ ದದ್ಯಾತ್ಕಲ್ಕಂ ವಾ|೪೫|

Adhikarana niShedhAtikrame doShaH (45-47) · Śloka 47

| ಸ್ನೇಹಾತ್ಕ್ಲೇದೋ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ||೪೫|| ಮಾಂಸಚ್ಛೇದೋಽತಿರುಗ್ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ವರಣಂ ಶೋಣಿತಾಗಮಃ| ಶ್ಲಥಾತಿಗಾಢದುರ್ನ್ಯಾಸೈರ್ವ್ರಣವರ್ತ್ಮಾವಘರ್ಷಣಮ್||೪೬|| ಘ್|೪೭|

Adhikarana vikeshikAyA guNaH (47) · Śloka 47

ಸಪೂತಿಮಾಂಸಂ ಸೋತ್ಸಙ್ಗಂ ಸಗತಿಂ ಪೂಯಗರ್ಭಿಣಮ್| ವ್ರಣಂ ವಿಶೋಧಯೇಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಸ್ಥಿತಾ ಹ್ಯನ್ತರ್ವಿಕೇಶಿಕಾ||೪೭||

Adhikarana apakvapATane cikitsA (48) · Śloka 48

ವ್ಯಮ್ಲಂ ತು ಪಾಟಿತಂ ಶೋಫಂ ಪಾಚನೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್| ಭೋಜನೈರುಪನಾಹೈಶ್ಚ ನಾತಿವ್ರಣವಿರೋಧಿಭಿಃ||೪೮||

Adhikarana sIvanasya viShayaH (49-51) · Śloka 51

ಸದ್ಯಃ ಸದ್ಯೋವ್ರಣಾನ್ ಸೀವ್ಯೇದ್ವಿವೃತಾನಭಿಘಾತಜಾನ್| ಮೇದೋಜಾಲ್ಲಿಖಿತಾನ್ ಗ್ರನ್ಥೀನ್ ಹ್ರಸ್ವಾಃ ಪಾಲೀಶ್ಚ ಕರ್ಣಯೋಃ||೪೯|| ಶಿರೋಕ್ಷಿಕೂಟನಾಸೌಷ್ಠಗಣ್ಡಕರ್ಣೋರುಬಾಹುಷು| ಗ್ರೀವಾಲಲಾಟಮುಷ್ಕಸ್ಫಿಙ್ಮೇಢ್ರಪಾಯೂದರಾದಿಷು||೫೦|| ಗಮ್ಭೀರೇಷು ಪ್ರದೇಶೇಷು ಮಾಂಸಲೇಷ್ವಚಲೇಷು ಚ| |೫೧|

Adhikarana sIvanAviShayaH (51-52) · Śloka 52

| ನ ತು ವಙ್ಕ್ಷಣಕಕ್ಷಾದಾವಲ್ಪಮಾಂಸೇ ಚಲೇ ವ್ರಣಾನ್||೫೧|| ವಾಯುನಿರ್ವಾಹಿಣಾಃ ಶಲ್ಯಗರ್ಭಾನ್ ಕ್ಷಾರವಿಷಾಗ್ನಿಜಾನ್| |೫೨|

Adhikarana sIvanasya vidhiH (52-54) · Śloka 54

| ಸೀವ್ಯೇಚ್ಚಲಾಸ್ಥಿಶುಷ್ಕಾಸ್ರತೃಣರೋಮಾಪನೀಯ ತು||೫೨|| ಪ್ರಲಮ್ಬಿ ಮಾಂಸಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ನಿವೇಶ್ಯ ಸ್ವನಿವೇಶನೇ| ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿ ಚ ಸ್ಥಿತೇ ರಕ್ತೇ ಸ್ನಾಯ್ವಾ ಸೂತ್ರೇಣ ವಲ್ಕಲೈಃ||೫೩|| ಸೀವ್ಯೇನ್ನ ದೂರೇ ನಾಸನ್ನೇ ಗೃಹ್ಣನ್ನಾಲ್ಪಂ ನ ವಾ ಬಹು| |೫೪|

Adhikarana sIvanAnantaraM kartavyam (54-55) · Śloka 55

| ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾ ತತಶ್ಚಾರ್ತಂ ವ್ರಣೇ ಮಧುಘೃತದ್ರುತೈಃ||೫೪|| ಅಞ್ಜನಕ್ಷೌ ಮಜಮಷೀಫಲಿನೀಶಲ್ಲಕೀಫಲೈಃ| ಸರೋಧ್ರಮಧುಕೈರ್ದಿಗ್ಧೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ಬನ್ಧಾದಿ ಪೂರ್ವವತ್||೫೫||

Adhikarana shuShkaM vraNamArdaM kRutvA sIvyet (56) · Śloka 56

ವ್ರಣೇ ನಿಃಶೋಣಿತೌಷ್ಠೋ ಯಃ ಕಿಞ್ಚಿದೇವಾವಲಿಖ್ಯ ತಮ್| ಸಞ್ಜಾತರುಧಿರಂ ಸೀವ್ಯೇತ್ಸನ್ಧಾನಂ ಹ್ಯಸ್ಯ ಶೋಣಿತಮ್||೫೬||

Adhikarana bandhanasya sAdhanAni (57-59) · Śloka 59

ಬನ್ಧನಾನಿ ತು ದೇಶಾದೀನ್ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಯುಞ್ಜೀತ ತೇಷು ಚ| ಆವಿಕಾಜಿನಕೌಶೇಯಮುಷ್ಣಮ್, ಕ್ಷೌ ಮಂ ತು ಶೀತಲಮ್||೫೭|| ಶೀತೋಷ್ಣಮ್ ತೂಲಸನ್ತಾನಕಾರ್ಪಾಸಸ್ನಾಯುವಲ್ಕಜಮ್| ತಾಮ್ರಾಯಸ್ತ್ರಪುಸೀಸಾನಿ ವ್ರಣೇ ಮೇದಃಕಫಾಧಿಕೇ||೫೮|| ಭಙ್ಗೇ ಚ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ಫಲಕಂ ಚರ್ಮವಲ್ಕಕುಶಾದಿ ಚ| |೫೯|

Adhikarana bandhanaprakArAH (59-61) · Śloka 61

ಸ್ವನಾಮಾನುಗತಾಕಾರಾ ಬನ್ಧಾಸ್ತು ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ||೫೯|| ಕೋಶಸ್ವಸ್ತಿಕಮುತ್ತೋಲೀಚೀನದಾಮಾನುವೇಲ್ಲಿತಮ್| ಖಟ್ವಾವಿಬನ್ಧಸ್ಥಗಿಕಾವಿತಾನೋತ್ಸಙ್ಗತೋಷ್ಫಣಾಃ||೬೦|| ಯಮಕಂ ಮಣ್ಡಲಾಖ್ಯಂ ಚ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀ ಚೇತಿ ಯೋಜಯೇತ್| (ವಿದಧ್ಯಾತ್ತೇಷು ತೇಷ್ವೇವ ಕೋಶಮಙ್ಗುಲಿಪರ್ವಸು| ಸ್ವಸ್ತಿಕಂ ಕರ್ಣಕಕ್ಷಾದಿಸ್ತನೇಷೂಕ್ತಂ ಚ ಸನ್ಧಿಷು||೧|| ಮುತ್ತೋಲೀಂ ಮೇಢ್ರಗ್ರೀವಾದೌ ಯುಞ್ಜ್ಯಾಚ್ಚೀನಮಪಾಙ್ಗಯೋಃ| ಸಮ್ಬಾಧೇಽಙೇ ತಥಾ ದಾಮ, ಶಾಖಾಸ್ವೇವಾನುವೇಲ್ಲಿತಮ್||೨|| ಖಟ್ಟಾಂ ಗಣ್ಡೇ ಹನೌ ಶಙ್ಖೇ, ವಿಬನ್ಧಂ ಪೃಷ್ಠಕೋದರೇ| ಅಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಮೇಢ್ರಾಗ್ರೇ ಸ್ಥಗಿಕಾಮನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿಷು||೩|| ವಿತಾನಂ ಪೃಥುಲಾಙ್ಗಾದೌ ತಥಾ ಶಿರಸಿ ಚೇರಯೇತ್| ವಿಲಮ್ಬಿನಿ ತಥೋತ್ಸಙ್ಗಂ, ನಾಸೌಷ್ಠಚಿಬುಕಾದಿಷು||೪|| ಗೋಷ್ಫಣಂ ಸನ್ಧಿಷು ತಥಾ, ಯಮಕಂ ಯಮಿಕೇ ವ್ರಣೇ| ವೃತ್ತೇಽಙ್ಘೇ ಮಣ್ಡಲಾಖ್ಯಂ, ಚ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀ ಚೋರ್ಧ್ವಜತ್ರುಷು||೫|| ) ಯೋ ಯತ್ರ ಸುನಿವಿಷ್ಟಃ ಸ್ಯಾತ್ತಂ ತೇಷಾಂ ತತ್ರೇ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್||೬೧||

Adhikarana pradeshavisheSheNa bandhanavisheShaH (62-66) · Śloka 66

ಬಧ್ನೀಯಾದ್ಗಾಢಮೂರುಸ್ಫಿಕ್ಕಕ್ಷಾವಙ್ಕ್ಷಣಮೂರ್ಧಸು| ಶಾಖಾವದನಕರ್ಣಾರಃಪೃಷ್ಠಪಾರ್ಶ್ವಗಲೋದರೇ||೬೨|| ಸಮಂ ಮೇಹನಮುಷ್ಕೇ ಚ, ನೇತ್ರೇ ಸನ್ಧಿಷು ಚ ಶ್ಲಥಮ್| ಬಧ್ನೀಯಾಚ್ಛ್ಹಿಥಿಲಸ್ಥಾನೇ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವೇ ಸಮಮ್||೬೩|| ಗಾಢಮೇವ ಸಮಸ್ಥಾನೇ, ಭೃಶಂ ಗಾಢಂ ತದಾಶಯೇ| ಶೀತೇ ವಸನ್ತೇಽಪಿ ಚ ತೌ ಮೋಕ್ಷಣೀಯೌ ತ್ರ್ಯಹಾತ್ರ್ಯಹಾತ್||೬೪|| ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ಥಯೋರ್ಬನ್ಧೋ ಗಾಢಸ್ಥಾನೇ ಸಮೋ ಮತಃ| ಸಮಸ್ಥಾನೇ ಶ್ಲಥೋ, ನೈವ ಶಿಥಿಲಸ್ಯಾಶಯೇ ತಥಾ||೬೫|| ಸಾಯಂಪ್ರಾತಸ್ತಯೋರ್ಮೋಕ್ಷೋ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಶರದಿ ಚೇಷ್ಯತೇ| |೬೬|

Adhikarana bandhAkaraNe doShaH (66-67) · Śloka 67

| ಅಬದ್ಧೋ ದಂಶಮಶಕಶೀತವಾತಾದಿಪೀಡಿತಃ||೬೬|| ದುಷ್ಟಿಭವೇಚ್ಚಿರಂ ಚಾತ್ರ ನ ತಿಷ್ಠೇತ್ಸ್ನೇಹಭೇಷಜಮ್| ಕೃಚ್ಛ್ಹ್ರೇಣ ಶುದ್ಧಿಂ ರೂಢಿಂ ವಾ ಯಾತಿ ರೂಢೋ ವಿವರ್ಣತಾಮ್||೬೭||

Adhikarana bandhakaraNe guNaH (68-70) · Śloka 70

ಬದ್ಧಸ್ತು ಚೂರ್ಣಿತೋ ಭಗ್ನೋ ವಿಶ್ಲಷ್ಟಃ ಪಾಟಿತೋಽಪಿ ವಾ| ಛಿನ್ನಸ್ನಾಯುಸಿರೋಽಪ್ಯಾಶು ಸುಖಂ ಸಂರೋಹತಿ ವ್ರಣಃ||೬೮|| ಉತ್ಥಾನಶಯನಾದ್ಯಾಸು ಸರ್ವೇಹಾಸು ನ ಪೀಡ್ಯತೇ| ಉದ್ವೃತ್ತೌಷ್ಠಃ ಸಮುತ್ಸನ್ನೋ ವಿಷಮಃ ಕಠಿನೋಽತಿರುಕ್||೬೯|| ಸಮೋ ಮೃದುರರುಕ್ ಶೀಘ್ರಂ ವ್ರಣಃ ಶುಧ್ಯತಿ ರೋಹತಿ| |೭೦|

Adhikarana vraNavisheShe lepasya patrAcCAdanam (70-72) · Śloka 72

| ಸ್ಥಿರಾಣಾಮಲ್ಪಮಾಂಸಾನಾಂ ರೌಕ್ಷ್ಯಾದನುಪರೋಹತಾಮ್||೭೦|| ಪ್ರಚ್ಛ್ಹಾದ್ಯಮೌಷಧಂ ಪತ್ರೈರ್ಯಥಾದೋಷಂ ಯಥರ್ತು ಚ| ಅಜೀರ್ಣತರುಣಾಚ್ಛ್ಹಿದ್ರೈಃ ಸಮನ್ತಾತ್ಸುನಿವೇಶಿತೈಃ||೭೧|| ಧೌತೈರಕರ್ಕಶೈಃ ಕ್ಷೀರಿಭೂರ್ಜಾರ್ಜುನಕದಮ್ಬಜೈಃ| |೭೨|

Adhikarana vraNavisheShe bandhananiShedhaH (72-74) · Śloka 74

| ಕುಷ್ಠಿನಾಮಗ್ನಿದಗ್ಧಾನಾಂ ಪಿಟಿಕಾಮಧುಮೇಹಿನಾಮ್||೭೨|| ಕರ್ಣಿಕಾಶ್ಚೋನ್ದುರುವಿಷೇ ಕ್ಷಾರದಗ್ಧಾ ವಿಷಾನ್ವಿತಾಃ| ಬನ್ಧನೀಯಾ ನ ಮಾಂಸ್ಪಾಕೇ ಗುದಪಾಕೇ ಚ ದಾರುಣೇ||೭೩|| ಶೀರ್ಯಮಾಣಾಃ ಸರುಗ್ದಾಹಾಃ ಶೋಫಾವಸ್ಥಾವಿಸರ್ಪಿಣಃ| |೭೪|

Adhikarana vraNe kRumipratIkAraH (74-77) · Śloka 77

| ಅರಕ್ಷಯಾ ವ್ರಣೇ ಯಸ್ಮಿನ್ ಮಕ್ಷಿಕಾ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್ಕೃಮೀನ್||೭೪|| ತೇ ಭಕ್ಷಯನ್ತಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ರುಜಾಶೋಫಾಸ್ರಸಂಸ್ರವಾನ್| ಸುರಸಾದಿಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ತತ್ರ ಧಾವನಪೂರಣೇ||೭೫|| ಸಪ್ತಪರ್ಣಕರಞ್ಜಾರ್ಕನಿಮ್ಬರಾಜಾದನತ್ವಚಃ| ಗೋಮೂತ್ರಕಲ್ಕಿತೋ ಲೇಪಃ ಸೇಕಃ ಕ್ಷಾರಾಮ್ಬುನಾ ಹಿತಃ||೭೬|| ಪ್ರಚ್ಛ್ಹಾದ್ಯ ಮಾಂಸಪೇಶ್ಯಾ ವಾ ವ್ರಣಂ ತಾನಾಶು ನಿರ್ಹರೇತ್| |೭೭|

Adhikarana ashuddhasya ropaNaniShedhaH (77-78) · Śloka 78

| ನ ಚೈನಂ ತ್ವರಮಾಣೋಽನ್ತಃ ಸದೋಷಮುಪರೋಹಯೇತ್||೭೭|| ಸೋಽಲ್ಪೇನಾಪ್ಯಪಚಾರೇಣ ಭೂಯೋ ವಿಕುರುತೇ ಯತಃ| |೭೮|

Adhikarana rUDhavraNasya saptamAsAvadhirniyamaH (78-79) · Śloka 79

| ರೂಢೇಽಪ್ಯಜೀರ್ಣವ್ಯಾಯಾಮವ್ಯವಾಯಾದೀನ್ ವಿವರ್ಜಯೇತ್||೭೮|| ಹರ್ಷಂ ಕ್ರೋಧಂ ಭಯಂ ಚಾಪಿ ಯಾವದಾಸ್ಥೈರ್ಯಸಮ್ಭವಾತ್| ಆದರೇಣಾನುವರ್ತ್ಯೋಽಯಂ ಮಾಸಾನ್ ಷಟ್ ಸಪ್ತ ವಾ ವಿಧಿಃ||೭೯||

Adhikarana anuktaM svayamUhanIyam (29) · Śloka 29

ಉತ್ಪದ್ಯಮಾನಾಸು ಚ ತಾಸು ತಾಸು ವಾರ್ತಾಸು ದೋಷಾದಿಬಲಾನುಸಾರೀ| ತೈಸ್ತೈರುಪಾಯೈಃ ಪ್ರಯತಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೇ ದಾಲೋಚಯನ್ ವಿಸ್ತರಮುತ್ತರೋಕ್ತಮ್||೮೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮವಿಧಿರ್ನಾಮೈಕೋನತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೯||