27. sirāvyadhavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

அநந்தராதீதேऽத்யாயே ஶங்காதீந் லோஹிதாவஸேசநோபாயாநுக்த்வா 'ப்ரச்சாநேநைகதேஶஸ்தஂ' இத்யாதிவாக்யேந தேஷாஂ விஷயோ தர்ஶிதஃ| ஸிராவ்யதஸ்ய து பஹுவக்தவ்யத்வாத் பதகத்யாயௌ யுக்த இத்யாஹ-

Adhikarana sirAvyadhavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதஃ ஸிராவ்யதவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே|௨|

ஸ௦-ஸரத்யாபீ ரக்தமிதி ஸிராஃ, தாஸாஂ வ்யதஃ, தஸ்ய விதிஃ, தமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| ஶேஷஂ பூர்வவத்|

Adhikarana shuddharaktasya lakShaNam shuddharaktasyArogyahetutvam (1-2) · Śloka 2

மதுரஂ லவணஂ கிஞ்சிதஶீதோஷ்ணமஸஂஹதம்| பத்மேந்த்ரகோபஹேமாவிஶஶலோஹிதலோஹிதம்||௧|| லோஹிதஂ ப்ரபவஃ ஶுத்தஂ, தநோஸ்தேநைவ ச ஸ்திதிஃ| |௨|

ஸ௦-லோஹிதஂ மதுரகுணஂ(ரஸஂ) , ததா, ஈஷல்லவணஂ, கிஞ்சிச்சப்த ஈஷதர்தே, ததாऽஶீதோஷ்ணஂ-நஞீஷதர்தே, ஈஷச்சீதமீஷதுஷ்ணஂ, ததாऽஸஂஹதஂ-த்ரவஂ, ஶுத்தஂ ஸ்யாத்| ஸம்ப்ரதி வர்ணதஃ ஶுத்தலோஹிதலக்ஷணமாஹ-பத்மேத்யாதி| இந்த்ரகோபஃ-மகநக்ஷத்ரோத்பந்நஃ கீடகவிஶேஷஃ| ஹேம-கநகம்| அவிஃ-மேஷஃ| அவிஶஶயோர்லோஹிதஶப்தேந ரக்தவாசிநா ஸம்பந்தஃ| பத்மாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| பத்மேந்த்ரகோபஹேமாவிஶஶலோஹிதமிவ லோஹிதஂ-ரக்தவர்ணஂ, யத்ரக்தஂ தச்சுத்தஂ ஸ்யாத்| தச்ச தநோஃ-ஶரீரஸ்ய, ப்ரபவஃ-உத்பத்திஹேதுஃ| தேநைவரக்தேந, தநோஃ ஸ்திதிஃ-ப்ரபந்தாவிச்சேதலக்ஷணா| அநேகதஷ்டாந்தோபாதாநஂ ச ஶுத்தரக்தஸ்யாநேகவர்ணதர்ஶநாத்|

Adhikarana raktasya duShTikAraNam (2) · Śloka 2

| தத்பித்தஶ்லேஷ்மலைஃ ப்ராயோ தூஷ்யதே|௨|

ஸ௦-தச்ச-ரக்தஂ, பாஹுல்யேந பித்தஶ்லேஷ்மலைர்தூஷ்யதே| பித்தலைஃ-க்ஷாரோஷ்ணதீக்ஷ்ணாதிபிஃ| ஶ்லேஷ்மலைஃ-மாஷதிலாதிபிஃ| ததா புராகதாத்தைவாதபி, ஶரத்காலஸ்வபாவாத் கதாசித்வாதலைரபி தூஷ்யத இதி ப்ராயோக்ரஹணம்|

Adhikarana duShTaraktasya kAryam duShTaraktakAryasya sAmAnyalakShaNam (2-5) · Śloka 5

| குருதே ததஃ||௨|| விஸர்பவித்ரதிப்லீஹகுல்மாக்நிஸதநஜ்வராந்| முகநேத்ரஶிரோரோகமததட்லவணாஸ்யதாஃ||௩|| குஷ்டவாதாஸ்ரபித்தாஸ்ரகட்வம்லோத்கிரணப்ரமாந்| ஶீதோஷ்ணஸ்நிக்தரூக்ஷாத்யைரூபக்ராந்தாஶ்ச யே கதாஃ||௪|| ஸம்யக்ஸாத்யா ந ஸித்யந்தி தே ச ரக்தப்ரகோபஜாஃ| |௫|

ஸ௦-ததோ-தூஷணாத்காரணாத், விஸர்பாதீந் ப்ரமாந்தாந் குருதே| ததா, ஶீதோஷ்ணாதிபிஃ ஸம்யக்சிகித்ஸிதாஃ ஸாத்யா அபி ரோகா யே ந ஸித்யந்தி, தே ச ரக்தப்ரகோபஜாஃ| ந கேவலஂ விஸர்பாதயஃ, இதி சார்தஃ| ஆதிஶப்தேந ஸ்தம்பஸ்வேதநாதிபரிக்ரஹஃ|

Adhikarana duShTaraktakAryasya pratIkAraH (5) · Śloka 5

| தேஷு ஸ்ராவயிதுஂ ரக்தமுத்ரிக்தஂ வ்யதயேத்ஸிராம்||௫||

ஸ௦-ததா, தேஷு-விஸர்பாதிஷு ரோகேஷு, உல்பணஂ ரக்தஂ ஸ்ராவயிதஂ ஸிராஂ வ்யதயேத்| அதந்தத்வாதத்ர வத்தேரபாவஃ|

Adhikarana unaShoDashAbdAdInAM sirAvyAdhaniShedhaH (6-9) · Śloka 9

ந தூநஷோடஶாதீதஸப்தத்யப்தஸ்ருதாஸஜாம்| அஸ்நிக்தாஸ்வேதிதாத்யர்தஸ்வேதிதாநிலரோகிணாம்||௬|| கர்பிணீஸூதிகாஜீர்ணபித்தாஸ்ரஶ்வாஸகாஸிநாம்| அதீஸாரோதரச்சர்திபாண்டுஸர்வாங்கஶோபிநாம்||௭|| ஸ்நேஹபீதே ப்ரயுக்தேஷு ததா பஞ்சஸு கர்மஸு| நாயந்த்ரிதாஂ ஸிராஂ வித்யேந்ந திர்யங்காப்யநுத்திதாம்||௮|| நாதிஶீதோஷ்ணவாதாப்ரேஷ்வந்யத்ராத்யயிகாத்கதாத்| |௯|

ஸ௦-ஊநஷோடஶவர்ஷாதீநாஂ து ஸிராஂ ந வ்யதயேத்| ஸ்நேஹபீதே-பீதஸ்நேஹ இத்யர்தஃ, ஆஹிதாக்ந்யாதித்வாத் பரநிபாதஃ| ததா, பஞ்சஸு-வமநாதிஷு, கர்மஸு விஹிதேஷு ஸத்ஸு, ஸிராஂ ந வ்யதயேத்| ததா, அயந்த்ரிதாஂ-அபத்தாஂ, ஸிராஂ ந வ்யதயேத்| ததா, ந திர்யக், ந சாநுத்திதாஂ, நாதிஶீதே, நாத்யுஷ்ணே, நாதிவாதே, ந ச மேகோதயே, ஸிராஂ வ்யதயேத்| ஆத்யயிகாத்-ரோஹிணீவிஷாதிகாத், அந்யத்ர ந வ்யதயேத்| ஆத்யயிகே து ரோகே ஶீதோஷ்ணவஷ்டீநாஂ யதாயதஂ ப்ரதீகாரஂ விதாய ஸிராஂ மோக்ஷயேதேவ|

Adhikarana shiroroge netraroge ca vedhyAH sirAH (9-10) · Śloka 10

| ஶிரோநேத்ரவிகாரேஷு லலாட்யாஂ மோக்ஷயேத்ஸிராம்||௯|| ஆபாங்க்யாமுபநாஸ்யாஂ வா| |௧௦|

ஸ௦-ஶிரோநயநவிகாரேஷு லலாட்யாஂ ஸிராஂ மோக்ஷயேத்| லலாடே பவா-லலாட்யா, ஶரீராவயவாத்யத், ஏவமக்ரேऽபி| அபாங்கே பவாஂ அபாங்க்யாஂ, நாஸிகாஸமீபே பவாஂ-உபநாஸ்யாஂ, வா|

Adhikarana karNarogeShu sirAH (10) · Śloka 10

கர்ணரோகேஷு கர்ணஜாம்| |௧௦|

ஸ௦-கர்ணாமயேஷு கர்ணஜாஂ-கர்ணஸமீபபவாஂ, ஸிராஂ வித்யேத்|

Adhikarana nAsAroge sirAH (10) · Śloka 10

| நாஸாரோகேஷு நாஸாக்ரே ஸ்திதாம்|௧௦|

ஸ௦-நாஸாமயேஷு நாஸாக்ரே ஸ்திதாஂ வித்யேத்|

Adhikarana pInase sirAH (10-11) · Śloka 11

| நாஸாலலாடயோஃ||௧௦|| பீநஸே| |௧௧|

ஸ௦-பீநஸே-ப்ரதிஶ்யாயே, நாஸாலலாடமத்யஸ்தாஂ ஸிராஂ வித்யேத்|

Adhikarana mukharogeShu sirAH (11) · Śloka 11

முகரோகேஷு ஜிஹ்வௌஷ்டஹநுதாலுகாஃ| |௧௧|

ஸ௦-முகரோகேஷு ஜிஹ்வாதிகாஃ ஸிரா வித்யேத்|

Adhikarana jatrUrdhvagranthiShu sirAH (11) · Śloka 11

| ஜத்ரூர்த்வக்ரந்திஷு க்ரீவாகர்ணஶங்கஶிரஃஶ்ரிதாஃ||௧௧||

ஸ௦-ஜத்ரூர்த்வஂ-வக்ஷோஂஸயோஃ ஸந்த்யூர்த்வஂ, யே க்ரந்தயஸ்தேஷு க்ரீவாத்யாஶ்ரிதாஃ ஸிரா வித்யேத்|

Adhikarana unmAde sirAH (12) · Śloka 12

உரோபாங்கலலாடஸ்தா உந்மாதே| |௧௨|

ஸ௦-உந்மாதே உரஃஸ்தா அபாங்கஸ்தா லலாடாஶ்ரிதாஶ்ச வித்யேத்|

Adhikarana apasmAre sirAH shirorogAdiShu sAmAnyataH sirAH (12) · Śloka 12

ऽபஸ்மதௌ புநஃ| ஹநுஸந்தௌ ஸமஸ்தே வா ஶிராஂ ப்ரூமத்யகாமிநீம்||௧௨||

ஸ௦-அபஸ்மாரே து ஹநுஸந்தௌ ஸ்திதாஂ ஸிராஂ வித்யேத்| ஸமஸ்தே-ஸர்வஸ்மிந், வா ஹநௌ ஸிராஂ வித்யேத்| ப்ரூமத்யகாமிநீஂ- ப்ரூமத்யஸ்தாஂ, ஸிராஂ வாऽபரஸ்மதௌ வித்யேதிதி வாஶப்தோऽத்ராநுவர்த்ய யோஜ்யஃ|

Adhikarana vidradhipArshcashUlayoH sirAH (13) · Śloka 13

வித்ரதௌ பார்ஶ்வஶூலே ச பார்ஶ்வகக்ஷாஸ்தநாந்தரே| |௧௩|

ஸ௦-வித்ரதௌ பார்ஶ்வஶூலே ச பார்ஶ்வஸ்தாஃ கக்ஷாஸ்தாஃ ஸ்தநாந்தரஸ்தாஶ்ச ஸிரா வித்யேத்|

Adhikarana tRutIyakajvare sirAH (13) · Śloka 13

| ததீயகேஂऽஸயோர்மத்யே|௧௩|

ஸ௦-ததீயகே ஜ்வரேஂऽஸயோர்மத்யே-ஸ்கந்தஸந்தௌ ஸ்திதாஂ ஸிராஂ, வித்யேத்|

Adhikarana caturthakajvare sirAH (13) · Śloka 13

| ஸ்கந்தஸ்யாதஶ்சதுர்தகே||௧௩||

ஸ௦-சதுர்தகே ஜ்வரே ஸ்கந்தஸ்யாதோகதாஂ-அந்யதரபார்ஶ்வாஶ்ரயாஂ, ஸிராஂ வித்யேத்|

Adhikarana sashUlaprAvAhikAyAM sirAH (14) · Śloka 14

ப்ரவாஹிகாயாஂ ஶூலிந்யாஂ ஶ்ரோணிதோ த்வ்யங்குலே ஸ்திதாஂ| |௧௪|

ஸ௦-ப்ரவாஹிகாயாஂ ஶூலயுக்தாயாஂ ஶ்ரோணிதஃ-கட்யாஃ, த்வ்யங்குலே ஸ்திதாஂ ஸிராஂ வித்யேத்|

Adhikarana shukrarogemeDhraroge ca sirAH (14) · Śloka 14

| ஶுக்ரமேட்ராமயே மேட்ரே|௧௪|

ஸ௦-ஶுக்ரரோகே மேட்ரரோகே ச மேட்ரஸ்திதாஂ ஸிராஂ வித்யேத்|

Adhikarana galagaNDayoH sirAH (14) · Śloka 14

| ஊருகாஂ கலகண்டயோஃ||௧௪||

ஸ௦-கலகண்டயோஶ்சோபயோரூருஸ்தாஂ ஸிராஂ வித்யேத்|

Adhikarana gRudhrasyAM sirAH (15) · Śloka 15

கத்ரஸ்யாஂ ஜாநுநோऽதஸ்தாதூர்த்வஂ வா சதுரங்குலே| |௧௫|

ஸ௦-கத்ரஸ்யாஂ ஜாநுநோऽதஸ்தாச்சதுரங்குல ஊர்த்வஂ வா ஜாநுநஶ்சதுரங்குலே ஸ்திதாஂ ஸிராஂ வித்யேத்|

Adhikarana apacyAM sirAH (15) · Śloka 15

| இந்த்ரபஸ்தேரதோऽபச்யாஂ த்வ்யங்குலே|௧௫|

ஸ௦-அபசீஸஂஜ்ஞே ரோகே இந்த்ரபஸ்தேரதோ த்வ்யங்குலே ஸிராஂ வித்யேத்| இந்த்ரபஸ்திஃ-ஜங்காந்தரே வக்ஷ்யமாணஃ (ஹ. ஶா. அ. ௪|௫)

Adhikarana sakthishUle kroShTukashIrShake ca sirAH (15-16) · Śloka 16

| சதுரங்குலே||௧௫|| ஊர்த்வஂ குல்பஸ்ய ஸக்த்யர்தௌ, ததா க்ரோஷ்டுகஶீர்ஷகே| |௧௬|

ஸ௦-ஸக்திபீடாயாஂ குல்பஸ்யோர்த்வஂ சதுரங்குலே ஸிராஂ வித்யேத்| க்ரோஷ்டுகஶீர்ஷாக்யே வாதரோகவிஶேஷே குல்பஸ்யோர்த்வஂ சதுரங்குலே வித்யேத்|

Adhikarana pAdadAhAdiShu ShaTsu sirAH (16-17) · Śloka 17

| பாததாஹே குடே ஹர்ஷே விபாத்யாஂ வாதகண்டகே||௧௬|| சிப்பே ச த்வ்யங்குலே வித்யேதுபரி க்ஷிப்ரமர்மணஃ| |௧௭|

ஸ௦-பாததாஹாதிஷு க்ஷிப்ரமமர்ண உபரி த்வ்யங்குலே வித்யேத்| குடஂ-வாதரக்தம்|

Adhikarana vishvAcyAM sirAH (17) · Śloka 17

| கத்ரஸ்யாமிவ விஶ்வாச்யாம்|௧௭|

ஸ௦-விஶ்வாச்யாஂ கத்ரஸீப்ரோக்தாஂ ஸிராஂ வித்யேத்| "கத்ரஸ்யாஂ ஜாநுநோऽதஸ்தாத் " இதி|

Adhikarana yathoktasirANAmadarshane tadAsannAH sirAH (17-18) · Śloka 18

| யதோக்தாநாமதர்ஶநே||௧௭|| மர்மஹீநே யதாஸந்நே தேஶேऽந்யாஂ வ்யதயேத் ஸிராம்| |௧௮|

ஸ௦-யதோக்தாநாஂ ஸிராணாமதர்ஶநே ஸதி மர்மவர்ஜிதே யதாஸந்நே ஸ்தாநே வ்யாதிவஶாதபராஂ வ்யதயேத்|

Adhikarana sirAvyadhavidhiH kaNThordhasirANAM yantraNam (18-22) · Śloka 22

| அத ஸ்நிக்ததநுஃ ஸஜ்ஜஸர்வோபகரணோ பலீ||௧௮|| கதஸ்வஸ்த்யயநஃ ஸ்நிக்தரஸாந்நப்ரதிபோஜிதஃ| அக்நிதாபாதபஸ்விந்நோ ஜாநூச்சாஸநஸஂஸ்திதஃ||௧௯|| மதுபட்டாத்தகேஶாந்தோ ஜாநுஸ்தாபிதகூர்பரஃ| முஷ்டிப்யாஂ வஸ்த்ரகர்பாப்யாஂ மந்யே காடஂ நிபீடயேத்||௨௦|| தந்தப்ரபீடநோத்காஸகண்டாத்மாநாநி சாசரேத்| பஷ்டதோ யந்த்ரயேச்சைநஂ வஸ்த்ரமாவேஷ்டயந்நரஃ||௨௧|| கந்தராயாஂ பரிக்ஷிப்ய ந்யஸ்யாந்தர்வாமதர்ஜநீம்| ஏஷோऽந்தர்முகவர்ஜ்யாநாஂ ஸிராணாஂ யந்த்ரணே விதிஃ||௨௨||

ஸ௦-அதேத்யாநந்தர்யே| ஸ்நிக்தா தநுர்யஸ்ய ஸ ஸ்நிக்ததநுஃ| ததா, ஸஜ்ஜாநி-ப்ரகுணாநி, { ஸர்வாணி } உபகரணாநி-வஸ்த்ரஷண்டபடோதகஸ்நேஹகைரிகாதீநி, யஸ்ய ஸ ஸஜ்ஜஸர்வோபகரணஃ| ததா, பலீபுஷ்டஃ| ததா, கதஂ ஸ்வஸ்த்யயநஂ-பலிமங்கலஹோமாதிகஂ, யஸ்ய ஸ கதஸ்வஸ்த்யயநஃ| ததா, ஸ்நிக்தரஸயுக்தேநாந்நேந ப்ரதிபோஜிதஃ| ததா, அக்நிதாபஶ்சாதபஶ்ச, தாப்யாஂ ஸ்விந்நஃ| ததா, ஜாநுதுல்யே உச்சாஸநே, ஸஂஸ்திதஃ-ஸமுபவிஷ்டஃ| ததா, மதுநா-ஸூக்ஷ்மேண, வஸ்த்ரபட்டேநாத்தோ-கஹீதோ பத்தஃ கேஶாந்தோ யஸ்ய ஸ ஏவம்| ததா, ஜாநுநோஃ ஸ்தாபிதௌ கூர்பரௌ யேந ஸ ஏவம்| ததா, முஷ்டிப்யாஂ வஸ்த்ரகர்பாப்யாஂ மந்யேऽதிஶயேந பீடயேத்| ததா, தந்தப்ரபீடநாதீந்யாசரேத்| ஏநஂ சாதுரஂ பஷ்டதேஶே வஸநமாவேஷ்டயந்நரோ யந்த்ரயேத்| கதம் ? க்ரீவாயாஂ வஸ்த்ரஂ பரிக்ஷிப்ய, ததாऽந்தஃ-மத்யே, வாமதர்ஜநீஂ ந்யஸ்ய| ஸிராணாஂ யந்த்ரண ஏஷ விதிஃ-ஏதத்விதாநம்| கிம்பூதாநாம் ? அந்தர்முகவர்ஜ்யாநாம்|

Adhikarana sirotthApanavidhiH (23) · Śloka 23

ததோ மத்யமயாऽங்குல்யா வைத்யோऽங்குஷ்டவிமுக்தயா| தாடயேத்|௨௩|

ஸ௦-ததோ-யந்த்ரணாதநந்தரஂ, வைத்யோऽங்குஷ்டவிமுக்தயா வாமபாணிஜயா மத்யமயாऽங்குல்யா தாடயேத்|

Adhikarana sirAlakShIkaraNavidhiH sirAmokShaNavidhiH (23-25) · Śloka 25

| உத்திதாஂ ஜ்ஞாத்வா ஸ்பர்ஶாத்வாऽங்குஷ்டபீடநைஃ||௨௩|| குடார்யா லக்ஷயேந்மத்யே வாமஹஸ்தகஹீதயா| பலோத்தேஶே ஸுநிஷ்கம்பஂ ஸிராஂ, தத்வச்ச மோக்ஷயேத்||௨௪|| தாடயந் பீடயஂஶ்சைநாஂ| |௨௫|

ஸ௦-ஸ்பர்ஶேந ததாऽங்குஷ்டபீடநைர்வோத்திதாஂ ஜ்ஞாத்வா, ஊர்த்வதண்டஸிராயா மத்யே ந்யஸ்ய பலோத்தேஶே ஸுநிஷ்கம்பஂ வாமஹஸ்தகஹீதயா குடார்யா ஸிராஂ லக்ஷயேத்| தத்வச்ச மோக்ஷயேத்| யதைவ லக்ஷயேத்ததைவேத்யர்தஃ| வ்ரீஹிமுகேந புநஸ்தாடயந்-வ்யதயந், ததாऽங்குஷ்டாதிநா பீடயந், ஏநாஂ-குடாரிகாவிஷயஜாஂ ஸிராஂ, வித்யேத்| நநு, குடாரிகாவிஷயே கதஂ வ்ரீஹிவக்த்ரஸ்ய ப்ரயோகஃ ? யதஃ 'அபவாதவிஷயஂ பரிஹத்யோத்ஸர்கஃ ப்ரவர்ததே' இதி ந்யாயாத் வ்ரீஹிவக்த்ரஸ்யைவ ஸாமாந்யேந ப்ரயோகோऽநுஜ்ஞாதஃ| ததா சாஹ (ஹ. ஸூ. அ. ௨௬|௧௧)- "வ்ரீஹிவக்த்ரஂ ப்ரயோஜ்யஂ ச தத்ஸிரோதரயோர்வ்யதே|" இதி| குடார்யாஃ புநர்விஶேஷோऽபிஹிதஃ (ஹ. ஸூ. அ. ௨௬|௧௨)-"தயோர்த்வதண்டயாவித்யேதுபர்யஸ்த்நாஂ ஸ்திதாஂ ஶிராம்|" இதி| தஸ்மாதயுக்தமேதத்| அத்ரோச்யதே ஜ்ஞாபகம்| குடாரிகாவிஷயே வ்ரீஹிவக்த்ரஸ்ய ப்ரயோகோ ந்யாய்ய ஏவ| யதயமாசார்யோ வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ.௩௩)-"மாஂஸலே நிக்ஷிபேத்தேஶே வ்ரீஹாஸ்யஂ வ்ரீஹிமாத்ரகம்|" இதி| அநேந ஹி வசநேந க்ரந்தகார இதஂ ப்ரத்யபாதயத்,- பஹுமாஂஸே ஶரீராவயவே வ்ரீஹிமுகஂ வ்ரீஹிமாத்ரஂ நிக்ஷேப்யம், அந்யத்ர த்வாஶயாநுரோதேந வ்ரீஹிவக்த்ரஸ்ய ப்ரயோகஃ கார்ய இதி| அநேநைவாபிப்ராயேண ஶாஸ்த்ரகதா "ப்ரமாணபரிமாணாப்யாஂ ஸங்க்யாயாஶ்சாபி ஸஂஶயே மாத்ரச் வக்தவ்யஃ இத்யநேந மாத்ரச் கதஃ| அந்யதா து ஸ்பஷ்டஂ கத்வா "வ்ரீஹிப்ரமாணஂ வ்ரீஹ்யாஸ்யஂ மாஂஸலே நிக்ஷிபேத்வ்யதே|" இதி பாடஂ குர்யாத்| தஸ்மாத்யுக்தோ வ்ரீஹிமுகஸ்ய குடாரிகாவிஷயே ப்ரயோக இதி|

Adhikarana upanAsikAyA vyadhanam (25) · Śloka 25

வித்யேத்வ்ரீஹிமுகேந து| அங்குஷ்டேநோந்நமய்யாக்ரே நாஸிகாமுபநாஸிகாம்||௨௫||

ஸ௦-அக்ரே-அக்ரதேஶே, நாஸிகாமங்குஷ்டேநோந்நமய்ய, உபநாஸிகாஂ- நாஸிகாஸந்நதேஶஸ்தாஂ ஸிராஂ, வித்யேத்|

Adhikarana jihvAdhaH sirAvyadham (26) · Śloka 26

அப்யுந்நதவிதஷ்டாக்ரஜிஹ்வஸ்யாதஸ்ததாஶ்ரயாம்| |௨௬|

ஸ௦-ஆபிமுக்யேநோந்நதா-உபரி தாலுதேஶே நீதா, ததா விஶேஷேண தந்தைர்தஷ்டா-விதஷ்டா, அக்ரே ஜிஹ்வா-அக்ரஜிஹ்வா, யேநாஸாவப்யுந்நதவிதஷ்டாக்ரஜிஹ்வஃ, தஸ்யாதஃ-ப்ரகதத்வாஜ்ஜிஹ்வாயா ஏவாதஸ்தாத், ததாஶ்ரயாஂ-ஜிஹ்வாதஃஸ்தாஂ ஸிராஂ வித்யேத்| ததித்யநேந ஜிஹ்வாதஃ பராமஶ்யதே| ஜிஹ்வாத ஆஶ்ரயோ யஸ்யாஃ ஸிற்ராயாஃ, தாம்|

Adhikarana grIvAsirANAM yantraNam (26) · Śloka 26

| யந்த்ரயேத்ஸ்தநயோரூர்த்வஂ க்ரீவாஶ்ரிதஸிராவ்யதே||௨௬||

ஸ௦-க்ரீவாஶ்ரிதாநாஂ ஸிராணாஂ வ்யதோ-க்ரீவாஶ்ரிதஸிராவ்யதஃ, தஸ்மிந் ஸ்தநயோரூர்த்வஂ யந்த்ரயேத்-வாஸஸா வேஷ்டயேத்|

Adhikarana bhujasirANaM yantraNam (27) · Śloka 27

பஷாணகர்பஹஸ்தஸ்ய ஜாநுஸ்தே ப்ரஸதே புஜே| குக்ஷேராரப்ய மதிதே வித்யேத்பத்தோர்த்வபட்டகே||௨௭||

ஸ௦-பாஷாணகர்பௌ ஹஸ்தௌ யஸ்ய, தஸ்ய நரஸ்ய புஜே ஜாநுஸ்தே-ஜாநுபஷ்டஸ்திதே, ப்ரஸதே-ப்ரஸாரிதே| 'புஜே' இத்யேகவசநமதந்த்ரம், த்வாவபி ஹி புஜௌ கஹ்யேதே| குக்ஷேராரப்ய யாவத்க்ரீவஂ தாவந்மதிதே- மலிதே| கஸ்மிந் ? க்ரீவாஶ்ரிதஸிராவ்யர்தார்ஹேऽங்கே| ததா பத்த ஊர்த்வஂ பட்டகோ யஸ்மிஂஸ்தஸ்மிந் வித்யேத்| ப்ரகதத்வாத் ஸிராம்|

Adhikarana hastasirANAM yantraNam (28-29) · Śloka 29

வித்யேத்தஸ்தஶிராஂ பாஹாவநாகுஞ்சிதகூர்பரே| பத்த்வா ஸுகோபவிஷ்டஸ்ய முஷ்டிமங்குஷ்டகார்பிணம்||௨௮|| ஊர்த்வஂ வேத்யப்ரதேஶாச்ச பட்டிகாஂ சதுரங்குலே| |௨௯|

ஸ௦-ஹஸ்தஸிராஂ வித்யேத்| கதம் ? பாஹாவநாகுஞ்சிதகூர்பரே,-அநாகுஞ்சிதஃ-ப்ரஸாரிதஃ, கூர்பரோ யஸ்ய பாஹோஸ்தஸ்மிந்| ததா, ஸுகோபவிஷ்டஸ்ய-ஸுகாஸீநஸ்ய| ததா, முஷ்டிஂ பத்த்வா| கிம்பூதம் ? அங்குஷ்டேந கர்பிணஂ-அங்குஷ்டகர்பிணம்| கூடாங்குஷ்டஂ முஷ்டிஂ பத்த்வேத்யர்தஃ| ததா, வேத்யஸ்தாநாதுபரி சதுரங்குலபரிமாணே ஸ்தாநே பட்டிகாஂ பத்த்வா வித்யேத்|

Adhikarana pArshvasirANAM yantraNam (29) · Śloka 29

| வித்யேதாலம்பமாநஸ்ய பாஹுப்யாஂ பார்ஶ்வயோஃ ஸிராம்||௨௯||

ஸ௦-பாஹுப்யாமாலம்பமாநஸ்ய-அவலம்ப்யஂ வஸ்து புஜாப்யாமாஸஜதஃ பார்ஶ்வயோஃ ஸிராஂ வித்யேத்|

Adhikarana meDhrasirANAM yantraNam (30) · Śloka 30

ப்ரஹஷ்டே மேஹநே| |௩௦|

ஸ௦-ப்ரஹஷ்டே-ஸ்தப்தே, மேட்ரே ததாஶ்ரிதாஂ ஸிராஂ வித்யேத்|

Adhikarana ja~gghAsirANAM yantraNam (30) · Śloka 30

ஜங்காஸிராஂ ஜாநுந்யகுஞ்சிதே| |௩௦|

ஸ௦-ஜாநுந்யகுஞ்சிதே ஸ்பஷ்டே ஸ்திதே ஸதி, ஜங்காயாஂ ஸிராஂ வித்யேத்|

Adhikarana pAdasirANAM yantraNam (30-32) · Śloka 32

| பாதே து ஸுஸ்திதேऽதஸ்தாஜ்ஜாநுஸந்தேர்நிபீடிதே||௩௦|| காடஂ கராப்யாமாகுல்பஂ சரணே தஸ்ய சோபரி| த்விதீயே குஞ்சிதே கிஞ்சிதாரூடே ஹஸ்தவத்ததஃ||௩௧|| பத்த்வா வித்யேத்ஸிராம்| |௩௨|

ஸ௦-ஸுகஂ கத்வா பூம்யாதிதேஶே ஸ்திதே பாதே ஸதி பாதஸிராஂ வித்யேத்| ததா ஜாநுஸந்தேரதஸ்தாதாகுல்பஂ-குல்பஂ யாவத், கராப்யாஂ காடஂ கத்வா பீடிதே ஸதி, தஸ்ய சரணஸ்யோபரி-உபரிஷ்டாத் த்விதீயே சரண ஈஷத்ஸங்குசிதே, ததா ஆரூடே-தத்கலிதே ஸதி, ததோ ஹஸ்தவத்-வேத்யஸ்தாநாதுபரி சதுரங்குலே பட்டிகாஂ, பத்த்வா ஸிராஂ வித்யேத்|

Adhikarana anuktasirANAM yantraNam (32) · Śloka 32

இத்தமநுக்தேஷ்வபி கல்பயேத்| தேஷு தேஷு ப்ரதேஶேஷு தத்தத்யந்த்ரமுபாயவித்||௩௨||

ஸ௦-இத்தஂ-அநேந ப்ரகாரேண யந்த்ரலக்ஷணோத்தேஶேந, அநுக்தமபி யந்த்ரஂ தத்தத்தேஶமாஹாத்ம்யாத் க்ரியாஸௌகர்யார்தஂ தேஷு தேஷு ஶரீராவயவேஷு ஸ்வபுத்த்யா தத்தத்யந்த்ரஂ யதாயோகஂ கல்பயேத், உபாயஜ்ஞோ வைத்யஃ|

Adhikarana vrIhimukhasya nikhananam kuThArikAyA nikhananam (33) · Śloka 33

மாஂஸலே நிக்ஷிபேத்தேஶே வ்ரீஹ்யாஸ்யஂ வ்ரீஹிமாத்ரகம்| யவார்தமஸ்த்நாமுபரி ஸிராஂ வித்யந் குடாரிகாம்||௩௩||

ஸ௦-மாஂஸலே ஶரீராவயவே வ்ரீஹிமுகஂ ஶஸ்த்ரஂ வ்ரீஹிப்ரமாணஂ நிக்ஷிபேத்| அஸ்த்நாமுபரி குடாரிகாஂ யவார்தமாத்ராஂ நிக்ஷிபேத்| கிஂ குர்வந் ? ஸிராஂ வித்யந்|

Adhikarana samyagviddhAlakShaNam (34) · Śloka 34

ஸம்யக்வித்தா ஸ்ரவேத்தாராஂ யந்த்ரே முக்தே து ந ஸ்ரவேத்| |௩௪|

ஸ௦-ஸம்யக்வித்தே ஸதி(த்வா ஸதீ) தாராஂ ஸ்ரவேத்| யந்த்ரே ச முக்தே ஸதி ந ஸ்ரவேத்|

Adhikarana durviddhAlakShaNam atividdhAlakShaNam (34-35) · Śloka 35

| அல்பகாலஂ வஹத்யல்பஂ, துர்வித்தா தைலசூர்ணநைஃ||௩௪|| ஸஶப்தமதிவித்தா து ஸ்ரவேத்துஃகேந தார்யதே| |௩௫|

ஸ௦-அல்பஂ வித்தா ஸதீ ஸிரா ஸ்தோகஂ காலஂ வஹதி| துர்வித்தா-அஸம்யக்வித்தா ஸதீ, ஸிரா தைலயுக்தைஶ்சூர்ணநைஃ ஸ்ரவேத்| அதிவித்தா து ஸிரா ஸஶப்தஂ ஸ்ரவேத்| துஃகேந-கச்ச்ரேண தார்யதே|

Adhikarana raktAvarodhakAraNAni (35-36) · Śloka 36

| பீமூர்ச்சாயந்த்ரஶைதில்யகுண்டஶஸ்த்ராதிதப்தயஃ||௩௫|| க்ஷாமத்வவேகிதாஸ்வேதா ரக்தஸ்யாஸ்ருதிஹேதவஃ| |௩௬|

ஸ௦-பீமூர்சாதயோ ரக்தஸ்யாஸ்ரவணஹேதவஃ| பீஃ-பயம்| மூர்ச்சா-மோஹஸ்தமஸீவ ப்ரவேஶஃ| யந்த்ரஶைதில்யம்-அகாடஂ கத்வா யந்த்ரபீடநம்| ததா, குண்டஂ-பக்நஂ ஶஸ்த்ரம்| ததா, அதிதப்திஃ-அதிஸௌஹித்யம்| க்ஷாமத்வஂ-நிர்பலதா| வேகிதா-ஸஞ்ஜாதவேகத்வம்| அஸ்வேதஃ-ஸ்வேதாயோகஃ| யதஶ்சைதே ருதிரஸ்யாஸ்ருதிஹேதவஸ்ததோ ரக்தஸ்ருதாவேதே பரிஹார்யாஃ|

Adhikarana samyaksrAvArthamauShadham (36-37) · Śloka 37

| அஸம்யகஸ்த்ரே ஸ்ரவதி வேல்லவ்யோஷநிஷாநதைஃ||௩௬|| ஸாகாரதூமலவணதைலைர்திஹ்யாச்சிராமுகம்| |௩௭|

ஸ௦-அஸம்யகஸ்த்ரே ஸ்ரவதி வேல்லாதிபிஃ ஸிராவதநஂ திஹ்யாத் ப்ரலேபயேத்|

Adhikarana samyaksrAvanirvAhArthamauShadham (37) · Śloka 37

| ஸம்யக்ப்ரவத்தே கோஷ்ணேந தைலேந லவணேந ச||௩௭||

ஸ௦-ஸம்யக்ப்ரவத்தே ரக்தே ஸிராமுகஂ கோஷ்ணாப்யாஂ தைலலவணாப்யாஂ திஹ்யாத்|

Adhikarana duShThAsramevAgre sirAH sravanti (38) · Śloka 38

அக்ரே ஸ்ரவதி துஷ்டாஸ்ரஂ குஸும்பாதிவ பீதிகா| |௩௮|

ஸ௦-யதா ராகபீதிகாமிஶ்ரீபூதாத் குஸும்பாதக்ரே-பூர்வஂ, பீதிகா ஸ்ரவதி, ஏவஂ துஷ்டாதுஷ்டரக்தாதேகலோலீபூதாத் பூர்வஂ துஷ்டமஸ்ரஂ ஸ்ரவதி|

Adhikarana svayaM sthitaM raktaM nAharet (38) · Śloka 38

| ஸம்யக்ஸ்ருத்வா ஸ்வயஂ திஷ்டேச்சுத்தஂ ததிதி நாஹரேத்||௩௮||

ஸ௦-யதாவத்ப்ரஸ்ருத்ய ஸ்வயஂ-யத்நேந விநா, யத் திஷ்டேத்-ந ஸ்ரவேத், ஶுத்தஂ ததிதி நாஹரேத்-ந ஸ்ராவயேத், ஜீவிதஹேதுத்வாத்|

Adhikarana mUrcchAyAM pratIkAraH (39) · Śloka 39

யந்த்ரஂ விமுச்ய மூர்ச்சாயாஂ வீஜிதே வ்யஜநைஃ புநஃ| ஸ்ராவயேந்மூர்ச்சதி புநஸ்த்வபரேத்யுஸ்த்ர்யஹேऽபி வா||௩௯||

ஸ௦-மூர்ச்சாயாஂ ஸத்யாஂ யந்த்ரஂ விமுச்ய வ்யஜநைர்வீஜிதே-ஸமாஶ்வஸ்தேநரே ஸதி, புநரஸ்ரஂ ஸ்ராவயேத்| புநர்மூர்ச்சதி த்வாதுரேऽஶுத்தமபி ரக்தஂ தஸ்மிந்நஹநி ந ஸ்ராவயேத்| கதா தர்ஹி ஸ்ராவயேத் ? இத்யாஹ-அபரேத்யுஃ,-அந்யஸ்மிந் திநே, த்ர்யஹேऽபி வா-ததீயே வாऽஹ்நி, ஸ்ராவயேத்|

Adhikarana vAtaduShTaraktasya lakShaNam (40) · Śloka 40

வாதாச்ச்யாவாருணஂ ரூக்ஷஂ வேகஸ்ராவ்யச்சபேநிலம்| |௪௦|

ஸ௦-வாதாத் ஶ்யாவாதிலக்ஷணஂ ரக்தஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana pittaduShTarakasya lakShaNam (40) · Śloka 40

| பித்தாத் பீதாஸிதஂ விஸ்ரமஸ்கந்த்யௌஷ்ண்யாத்ஸசந்த்ரிகம்||௪௦||

ஸ௦-பித்தாத் பீதாதிலக்ஷணமஸ்ரஂ ஸ்யாத்| அஸ்கந்தி-அஸ்த்யாநம், உஷ்ணத்வாத்| ஸசந்த்ரிகஂ ச|

Adhikarana kaphaduShTaraktasya lakShaNam (41) · Śloka 41

கபாத் ஸ்நிக்தமஸக்பாண்டு தந்துமத்பிச்சிலஂ கநம்| |௪௧|

ஸ௦-கபாத் ஸ்நிக்தாதிலக்ஷணமஸக் ஸ்யாத்|

Adhikarana dvandvaduShTaraktasya lakShaNam (41) · Śloka 41

| ஸஂஸஷ்டலிங்கஂ ஸஂஸர்காத்|௪௧|

ஸ௦-ஸஂஸர்காத்தோஷாணாஂ ஸஂஸஷ்டலிங்கஂ ரக்தஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana tridoShaduShTaraktasya lakShaNam (41) · Śloka 41

| த்ரிதோஷஂ மலிநாவிலம்||௪௧||

ஸ௦-த்ரிதோஷரக்தஂ மலிநஂ-கலுஷஂ, ஆவிலஂ-கநஂ ச| ஏதச்ச தோஷத்ரயஸஂஸர்கலக்ஷணாததிகஂ லக்ஷணஂ மந்தவ்யம்| ந சைதாவதேவ த்ரிதோஷலக்ஷணஂ மந்தவ்யம்|

Adhikarana srAvapramANam (42) · Śloka 42

அஶுத்தௌ பலிநோऽப்யஸ்ரஂ ந ப்ரஸ்தாத்ஸ்ராவயேத்பரம்| அதிஸ்ருதௌ ஹி மத்யுஃ ஸ்யாத்தாருணா வா சலாமயாஃ||௪௨||

ஸ௦-அஶுத்தமஸ்ரஂ பலிநோऽபி-கிஂ புநரபலிநஃ, ப்ரஸ்தாத் பரஂ-அதிகஂ, ந ஸ்ராவயேத்| { கஸ்மாத் ? இத்யாஹ- } அதிஸ்ராவே ஹி ரக்தஸ்ய, மத்யுர்பவேத்| அதவா வாதரோகாஶ்ச கச்ச்ராஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana atisrAve bheShajam (43) · Śloka 43

தத்ராப்யங்கரஸக்ஷீரரக்தபாநாநி பேஷஜம்| |௪௩|

ஸ௦-தத்ர-ரக்தாதிஸ்ருதௌ, அப்யங்காதீநி பேஷஜம்|

Adhikarana srutaraktasyAnantaraM kRutyam (43-44) · Śloka 44

| ஸ்ருதே ரக்தே ஶநைர்யந்த்ரமபநீய ஹிமாம்புநா||௪௩|| ப்ரக்ஷால்ய தைலப்லோதாக்தஂ பந்தநீயஂ ஸிராமுகம்| |௪௪|

ஸ௦-ஸ்ருதே ரக்தே ஸதி யந்த்ரஂ ஶநைர்விமுர்ச்ய-மந்தஂ மந்தமபநீய, ஸிராமுகஂ ஶீதோதகேந ப்ரக்ஷால்ய, தைலப்லோதேநாக்தஂ ஸத்பந்தநீயம்|

Adhikarana asamyakshuddhaupunaH srAvakAlaH (44-45) · Śloka 45

| அஶுத்தஂ ஸ்ராவயேத்பூயஃ ஸாயமஹ்ந்யபரேऽபி வா||௪௪|| ஸ்நேஹோபஸ்கததேஹஸ்ய பக்ஷாத்வா பஶதூஷிதம்| |௪௫|

ஸ௦-அஶுத்தஂ-வாதாதிதுஷ்டருதிரலக்ஷணேந துஷ்டஂ ஜ்ஞாத்வா, பூயஃ-புநஃ, ஸ்ராவயேத்| கதா ? ஸாயஂ-அபராஹ்நே, தஸ்மிந்நேவ திநே| அதவா, அபரேऽஹ்நி-த்விதீயே திநே| அதவா ஸ்நேஹேநோபஸ்கதோபாவிதோ, தேஹோ யஸ்ய ததாவிதஸ்ய பஶதூஷிதஂ-அதிஶயேந துஷ்டஂ ரக்தஂ, பக்ஷாதூர்த்வஂ புநஃ ஸ்ராவயேத்| ஏவமஶுத்தஂ ரக்தஂ யதாயோகஂ ஸாயமஹ்ந்யபரே பக்ஷாதூர்த்வஂ வா ப்ரஸ்தபரிமாணமேவ ஸ்ராவயேந்ந ததோऽதிகமிதி ரக்தஸ்ருதௌ க்ரமஃ| ப்ரஸ்தபரிமாணஂ ச தந்த்ராந்தரே கதிதம் "வமநே ச விரேகே ச ரக்தாதீஸாரயோரபி| ஸார்த்தத்ரயோதஶபலஂ ப்ரஸ்தமாஹுர்மநீஷிணஃ||" இதி|

Adhikarana ki~jcidduShTaraktasheShe~api na srutiH (45-46) · Śloka 46

| கிஞ்சித்தி ஶேஷே துஷ்டாஸ்ரே நைவ ரோகோऽதிவர்ததே||௪௫|| ஸஶேஷமப்யதோ தார்யஂ ந சாதிஸ்ருதிமாசரேத்| |௪௬|

ஸ௦-யஸ்மாத் கிஞ்சிச்சேஷே துஷ்டரக்தே நைவ ரோகோ-துஷ்டரக்தோத்பவோ வ்யாதிஃ, அதிவர்ததே-க்ரியாபதமதிக்ரம்ய மார்காந்தரமஸௌ நாஸாதயதி| அதோ துஷ்டமபி ரக்தஂ ஸஶேஷஂ தார்யம்| நாஸ்ய துஷ்டரக்தஸ்யாதிஸ்ருதிமாசரேத், ப்ராணாயதநத்வாத்| ஸுஶ்ருதோऽப்யத்யகீஷ்ட (?) "ஸஶேஷஂ துஷ்டருதிரமபி குர்யாத்விசக்ஷணஃ| ந சாதிப்ரஸ்ருதஂ குர்யாச்சேஷஂ ஸஂஶமநைர்ஜயேத்||" இதி|

Adhikarana duShTaraktasheShasya shRu~ggAdibhirharaNam (46) · Śloka 46

| ஹரேச்சங்காதிபிஃ ஶேஷம்|௪௬|

ஸ௦-ஸ்ருதஶேஷஂ துஷ்டரக்தஂ ஶங்கதும்பகடிகாதிபிர்ஹரேத், ந து ஸிரயா|

Adhikarana athavA tasya shItopacArAdibhiH prasAdanam (46-47) · Śloka 47

| ப்ரஸாதமதவா நயேத்||௪௬|| ஶீதோபசாரபித்தாஸ்ரக்ரியாஶுத்திவிஶோஷணைஃ| துஷ்டஂ ரக்தமநுத்ரிக்தமேவமேவ ப்ரஸாதயேத்||௪௭||

ஸ௦-அதவா ஶீதோபசாரேண, பித்தாஸ்ரக்ரியயா, ஶுத்த்யா-வமநவிரேசநாதிரூபயா, விஶோஷணேந-லங்கநரூபேண, தத்துஷ்டஂ ரக்தஂ ப்ரஸாதயேத்-கலுஷதாஂ பரித்யஜ்ய தஸ்ய ப்ரஸந்நத்வமுபபாதயேத்| ந து கேவலஂ ஸ்ருதஶேஷஂ ருதிரஂ ஶீதோபசாரேண (சாராதிநா) ப்ரஸாதயேத்| யாவதநுத்ரிக்த-அப்ரவத்தஂ துஷ்டஂ ருதிரஂ, ஏவமேவ-அநேநைவ ஶீதோபசாராதிநா, ப்ரஸாதஂ நயேத்| ந து தந்நிர்ஹரணே ஸிராவ்யதாதிநா யதநீயம், அநுத்ரிக்தரக்தநிர்ஹரணஸ்ய ஸாபாயத்வாத்|

Adhikarana atisrAve stambhanam (48) · Śloka 48

ரக்தே த்வதிஷ்டதி க்ஷிப்ரஂ ஸ்தம்பநீமாசரேத்க்ரியாம்| |௪௮|

ஸ௦-ரக்தே த்வதிஷ்டதி-ஸ்திதிமலபமாநே, த்வரிதமேவ ஸ்தம்பநீஂ க்ரியாஂ-வக்ஷ்யமாணாஂ, குர்யாத், ரக்தஸ்ய ப்ராணாயதநத்வாத்|

Adhikarana stambhana visheShaH (48-50) · Śloka 50

| ரோத்ரப்ரியங்குபத்தங்கமாஷயஷ்ட்யாஹ்வகைரிகைஃ||௪௮|| மத்கபாலாஞ்ஜநக்ஷௌ மமஷீக்ஷீரித்வகங்குரைஃ| விசூர்ணயேத்வ்ரணமுகஂ பத்மகாதிஹிமஂ பிபேத்||௪௯|| தாமேவ வா ஸிராஂ வித்யேத்வ்யதாத்தஸ்மாதநந்தரம்| ஸிராமுகஂ வா த்வரிதஂ தஹேத்தப்தஶலாகயா||௫௦||

ஸ௦-ரோத்ராதிபிஃ ஸிராவ்ரணமுகஂ விசூர்ணயேத்| பத்மகாதிஹிமஂ-ஶீதகஷாயஂ, பிபேத்| தாமேவ-ப்ராக்வித்தாஂ, ஸிராஂ தஸ்மாத்ப்ராக்வ்யதாதநந்தரஂ, அவ்யவஹிதஂ வித்யேத்| அதவா ஸிராத்வாரஂ க்ஷிப்ரஂ கத்வாऽக்நிநோபதப்தயா ஶலாகயா தஹேத்|

Adhikarana srutaraktasya pathyaniyamakAlAvadhiH (51) · Śloka 51

உந்மார்ககா யந்த்ரநிபீடநேந ஸ்வஸ்தாநமாயாந்தி புநர்ந யாவத்| தோஷாஃ ப்ரதுஷ்டா ருதிரஂ ப்ரபந்நா ஸ்தாவத்திதாஹாரவிஹாரபாக் ஸ்யாத்||௫௧||

ஸ௦-யந்த்ரநிபீடநேநோந்மார்ககாஃ-ஸ்வமார்கமுல்லங்க்ய மார்காந்தரஸமாஶ்ரயணேநோத்பதஂ ப்ரதிபந்நாஃ| கிஂபூதா தோஷாஃ? ப்ரதஷ்டாஃ, ததாவிதஂ ரக்தஂ ப்ராப்தா |தே புநர்யாவத்ஸ்வாஶ்ரயஂ ந ப்ரதிபத்யந்தே தாவத்திதாஹாரவிஹாரபாக் ஸ்யாத்-ஹிதாவாஹாரவிஹாரௌ பஜேத்| "பஜோ ண்விஃ இதி ண்விஃ| இந்த்ரவஜ்ராவத்தம்|

Adhikarana pathyam ukte pathye yuktiH (52) · Śloka 52

நாத்யுஷ்ணஶீதஂ லகு தீபநீயஂ ரக்தேऽபநீதே ஹிதமந்நபாநம்| ததா ஶரீரஂ ஹ்யநவஸ்திதாஸ கக்நிர்விஶேஷாதிதி ரக்ஷிதவ்யஃ||௫௨||

ஸ௦-ரக்தே ஸ்ராவிதேऽந்நபாநஂ நாத்யுஷ்ணஶீதஂ ஹிதம்| அத்யுஷ்ணஂ ஹ்யந்நபாநஂ ரக்தஂ ப்ரதூஷயேத்| அதிஶீதஂ த்வக்நிஂ ஸாதயேத்| ததா, லகு-ஸ்வபாவதோ மாத்ராஸஂஸ்காராதிநா வா, ததா தீபநீயம்| குத ஏவமந்நபாநஂ ஹிதம் ? இத்யாஹ-யஸ்மாத்தஸ்மிந் காலே ஶரீரமநவஸ்திதஂ-சலிதவத்தி, ரக்தஂ யஸ்ய ஶரீரஸ்ய ததேவஂபூதஂ பவதி| தச்சாஸக் ஶரீரஸ்யாதாரோ, ரக்தஸ்ய ச பித்தஂ, பித்தஂ ச வஹ்நிஃ| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஹ. ஶா. அ. ௩|௯௦)- "பித்தஂ வஹ்நிஃ" இதி| தஸ்மாத்விஶேஷாத்-மஹதா யத்நேந, வஹ்நிர்நாத்யுஷ்ணஶீதாதிநாऽऽஹாரவிஹாரேண ரக்ஷிதவ்யஃ|

Adhikarana vishuddharaktasya lakShaNam (27) · Śloka 27

ப்ரஸந்நவர்ணேந்த்ரியமிந்த்ரியார்தா- நிச்சந்தமவ்யாஹதபக்தவேகம்| ஸுகாந்விதஂ புஷ்டிபலோபபந்நஂ விஶுத்தரக்தஂ புருஷஂ வதந்தி||௫௩|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஶிராவ்யதவிதிர்நாம ஸப்தவிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௭||

ஸ௦-வர்ணஶ்சேந்த்ரியாணி ச வர்ணேந்த்ரியாணி, ப்ரஸந்நாநி வர்ணேந்த்ரியாணி யஸ்ய தஂ ப்ரஸந்நவர்ணேந்த்ரியம்| ததா, இந்த்ரியார்தாந் ஶப்தாதீந் ஸ்வபாவாபிப்ரேதாந், இச்சந்தஂ-அபிலஷந்தம்| ததா, பக்துர்வேகஃ-ஸாமர்த்யம், அவ்யாஹதஃ-அநபிபூதஃ, பக்தவேகோ யஸ்ய தமவ்யாஹதபக்தவேகம்| ததா, ஸுகாந்விதஂ-ஆரோக்யயுக்தஂ ப்ரகதிமாபந்நம்| ததா புஷ்டிபலாப்யாஂ யுக்தம்| ஏவஂவிதஂ விஶுத்தரக்தஂ புருஷஂ வதந்தி, இதி ஶரீரஸ்ய லக்ஷணமுக்தம்| "மதுரஂ லவணஂ" இத்யாதிநா து ரக்தஸ்யைவ விஶுத்தலக்ஷணமபிஹிதமிதி| உபஜாதிர்வத்தம்| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஶிராவ்யதவிதிர்நாம ஸப்தவிஂஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨௭||