16. snēhavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਗਣਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਧ੍ਯਾਯਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨੇਹਾਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ| ਯਤਃ ਸ਼ੋਧਨਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਵਨ੍ਤਰੇਣ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੮|੫੯) - "ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਵਨਭ੍ਯਸ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|

Adhikarana snehavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯਯੋਰਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਅਥਾਤਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨||

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ-ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੇਰ੍ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਃ, ਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana snehanavirUkShaNayoH svarUpam (1) · Śloka 1

ਗੁਰੁਸ਼ੀਤਸਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਨ੍ਦਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਦੁਦ੍ਰਵਮ੍| ਔਸਧਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਪ੍ਰਾਯੋ, ਵਿਪਰੀਤਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਮ੍||੧||

ਸ੦-ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਭਵਤਿ| ਵਿਪਰੀਤਮਤੋ ਯਲ੍ਲਘੂਸ੍ਣਸ੍ਥਿਰਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਥੂਲਕਠਿਨਸਾਨ੍ਦ੍ਰਗੁਣੋਪੇਤਂ ਤਦ੍ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਮ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੇ ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ,- ਲਘ੍ਹ੍ਵਪਿ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਤੈਲਂ ਛਾਗਂ ਚ ਦੁਗ੍ਧਂ ਤਥਾ ਵਿਸ੍ਕਿਰਪ੍ਰਤੁਦਮਗਾਖ੍ਯਂ ਵਰ੍ਗਤ੍ਰਯਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਉਸ੍ਣਮਪਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਹਿਸਮਾਂਸਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਭਵਤਿ| ਏਵਂ ਰੂਕ੍ਸਣੇਪਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ,- ਯਵੋ ਗੁਰੁਸ਼ੀਤਸਰਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤੋਪਿ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਃ, ਤਥਾ ਰਾਜਮਾਸੋਪਿ| ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਪ੍ਰਕਤੇਪਿ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੋਪਨ੍ਯਾਸੋਨ੍ਵਯਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਸੁਤਰਾਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana sneheShu sarpirAdInAM pravaratvam, sneheShvuttamaM sarpiH (2-3) · Śloka 3

ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਜ੍ਜਾ ਵਸਾ ਤੈਲਂ ਸ੍ਨੇਹੇਸੁ ਪ੍ਰਵਰਂ ਮਤਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚੋਤ੍ਤਮਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਨਾਤ੍||੨|| ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਦਵਿਦਾਹਿਤ੍ਤ੍ਵਾਜ੍ਜਨ੍ਮਾਦ੍ਯੇਵ ਚ ਸ਼ੀਲਨਾਤ੍| |੩|

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹੇਸੁ-ਕ੍ਸੀਰਾਨੂਪਾਮਿਸਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਵਰਾਃ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚ-ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸਰ੍ਪਿਰੁਤ੍ਤਮਮ੍, ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਨਾਤ੍| ਨਨੁ, ਯਦਿ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਦਾਨੀਂ ਮਰਿਚਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਭਿਸਂਸ੍ਕਤਸ੍ਯ ਘਤਸ੍ਯ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਿਗੁਣਵਿਪਰ੍ਯਾਸਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ| ਨ ਚੇਦਂ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਯਦਸ੍ਯ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਯੋ ਗੁਣਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਅਨੁਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਸਹਾਰ੍ਥੇ, ਅਨੇਕਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਪਾਤਾਨਾਮ੍| ਤੇਨਾਯਮਰ੍ਥਃ,-ਸਰ੍ਪਿਸੋ ਗੁਣਾਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਗੁਣੈਃ ਸਹ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ, ਨ ਤੁ ਤੈਲਾਦੀਨਾਮ੍| ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨੋ ਹਿ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਗੁਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚੋਦਾਹਰਣਂ ਯਥਾ,-ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯਂ ਤੈਲਮਿਤਿ| ਅਤੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ਤਰੈਰਨਭਿਭੂਤਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਪਿਸ ਇਤਰੇਸਾਂ ਚ ਤੈਲਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਭਿਭੂਤਗੁਣਤ੍ਵਾਦੁਤ੍ਤਮਤ੍ਵਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ਵਿਕਾਰੇਸੁ ਘਤਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਭੇਸਜਂ ਤੈਲਂ ਨੇਸ੍ਟਮ੍, ਅਨਿਸ੍ਟਸਮ੍ਪਾਦਨਾਤ੍| ਤੈਲਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਤੁ ਵਿਕਾਰੇਸੁ ਤਦੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥ ਤਥਾਵਿਧਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਸ੍ਕਤਂ ਘਤਮਪੀਸ੍ਟਮ੍| ਤਦ੍ਧਿ ਨ ਤਥਾਨਿਸ੍ਟਹੇਤੁਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਨੇਹੇਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਪਿਰੇਵੋਤ੍ਤਮਮ੍, ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਨਾਦਿਤਿ ਨ੍ਯਾਯਾਤ੍ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਮੇਵ| ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਦਿਹੇਤੋਸ਼੍ਚ|

Adhikarana sarpirAdInAM snehaprayoge doShavisheSheNa tAratamyam (3) · Śloka 3

| ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮਿਤਰਘ੍ਨਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍||੩||

ਸ੦-ਯੋ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵੋ-ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮ੍, ਯੋ ਯ ਉਤ੍ਤਰੋ-ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍| "ਯਥਾਸਾਦਸ਼੍ਯੇ" ਇਤ੍ਯਵ੍ਯਯੀਭਾਵਃ| ਉਤ੍ਤਰਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚਾਪੇਕ੍ਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਃ| ਤੇਨ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਯਥਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਸ੍ਨੇਹਾ ਵਸਾਮਜ੍ਜਸਰ੍ਪਿਃਸਂਜ੍ਞਕਾ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਤੁ ਤੈਲਾਖ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਃ, ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਾਭਾਵਾਤ੍| ਨ ਹ੍ਯਨ੍ਯੋਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਦੁਤ੍ਤਰੋਸ੍ਤਿ, ਯਦਪੇਕ੍ਸ੍ਯੈਸਃ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨ ਆਸਾਦਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਤੈਲਸ੍ਯ| [ਤਥਾ, ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਸ੍ਨੇਹਾ ਮਜ੍ਜਵਸਾਤੈਲਾਖ੍ਯਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਤ੍ਵੇਨਾਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਸਰ੍ਪਿਃਸਂਜ੍ਞਕਃ ਸ੍ਨੇਹਃ, ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਵਾਭਾਵਾਤ੍| ਨ ਹ੍ਯਨ੍ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ, ਯਦਪੇਕ੍ਸਯੈਵੋਤ੍ਤਰਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨ ਆਸਾਦਯਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ] ਤਦੇਵਂ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਵਸਾਮਜ੍ਜਸਰ੍ਪਿਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚ-, ਵਸਾ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀ, ਮਜ੍ਜਾ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਤਰਃ, ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਤਮਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤਰਘ੍ਨਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤਰੌ-ਵਾਤਕਫੌ ਪਿਤ੍ਤਾਪੇਕ੍ਸਯਾ, ਤੌ ਘ੍ਹ੍ਨਨ੍ਤਿ-ਪਰਾਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤੀਤਰਘ੍ਹ੍ਨਾਃ| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਤ੍ਰਯਃ ਸ੍ਨੇਹਾ ਮਜ੍ਜਵਸਾਤੈਲਾਖ੍ਯਾ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਾਃ| ਤੇਨ ਮਜ੍ਜਾ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨੋ ਵਸਾ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਤਰਾ ਤੈਲਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਤਮਮਿਤ੍ਯਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਸ੍ਨੇਹਨਿਸੇਧਾਦਿਤਰਘ੍ਨਾ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਾਵਪਿ ਵਾਤਘ੍ਨਾ ਇਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਅਥਵਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸਂਸ੍ਕਤਸਰ੍ਪਿਰਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਕਫਸ੍ਯਾਪੀਤਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗ੍ਰਹਣਮਿਤਿ|

Adhikarana sarpirAdInAM gurutve tAratamyam (4) · Śloka 4

ਘਤਾਤ੍ਤੈਲਂ ਗੁਰੁ ਵਸਾ ਤੈਲਾਨ੍ਮਜ੍ਜਾ ਤਤੋਪਿ ਚ| |੪|

ਸ੦-ਘਤਾਦ੍ਗੁਰੁਣਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਤੈਲਂ ਗੁਰੁ-ਗੁਰੁਤਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਸਾ ਤੁ ਤੈਲਾਦ੍ਗੁਰੁਤਮਾ| ਤਤੋਪ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨ ਮਜ੍ਜਾ ਗੁਰੁਤਮਃ|

Adhikarana yamakastrivRuto mahAn iti saMj~jAtrayam (4) · Śloka 4

ਇਦਾਨੀਂ ਯਮਕਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹ ਇਤਿ ਚ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਚ ਤੇ ਜ੍ਞਾਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ੍ਤੈਰ੍ਯਮਕਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤੋ ਮਹਾਨ੍||੪||

ਸ੦-ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਾਂ-ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਜ੍ਜਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ, ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਯਮਕੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ੍ਨੇਹਃ| ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤਃ, ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਃ, 'ਉਚ੍ਯਤੇ' ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|

Adhikarana snehyAH (5-6) · Śloka 6

ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰੂਪਯਤਿ - - - - ਸ੍ਵੇਦਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯਮਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਾਯਾਮਾਸਕ੍ਤਚਿਨ੍ਤਕਾਃ| ਵਦ੍ਧਬਾਲਾਬਲਕਸ਼ਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕ੍ਸੀਣਾਸ੍ਰਰੇਤਸਃ||੫|| ਵਾਤਾਰ੍ਤਸ੍ਯਨ੍ਦਤਿਮਿਰਦਾਰੁਣਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਨਃ| ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ|੬|

ਸ੦-ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਦਯਃ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ-ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਹਾਃ| ਨ ਹ੍ਯਸ੍ਨੇਹਿਤਃ ਸ੍ਵੇਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਂ ਯੋਪਿ ਸ਼ੋਧ੍ਯਃ ਸੋਪਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਃ| ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਃ-ਸ੍ਵੇਦਾਰ੍ਹਾਃ| ਅਰ੍ਹਾਰ੍ਥੇ ਕਤ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋਤ੍ਰ ਣ੍ਯਃ| ਏਵਂ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਃ-ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਹਾਃ, ਮਦ੍ਯਾਸਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਸਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਾਯਾਮਸਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ, ਤਥਾ ਚਿਨ੍ਤਕਾਃ, ਤਥਾ ਵਦ੍ਧਾ ਬਾਲਾ ਅਬਲਾਃ-ਅਲ੍ਪਬਲਾਃ ਕਸ਼ਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕ੍ਸੀਣਰੁਧਿਰਾਃ ਕ੍ਸੀਣਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਚ, ਵਾਤਾਰ੍ਤਾਃ-ਵਾਤਪੀਡਿਤਾਃ, ਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੋਜ੍ਯਃ, ਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨਃ-ਅਕ੍ਸਿਰੋਗਯੁਕ੍ਤਾਃ, ਤਿਮਿਰਿਣਸ਼੍ਚ, ਦਾਰੁਣਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਨਃ-ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਿਨਃ, ਏਤੇ ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਹਾਃ|

Adhikarana snehanAyogyAH (6-8) · Śloka 8

| ਨ ਤ੍ਵਤਿਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਨਿਸ੍ਥੂਲਦੁਰ੍ਬਲਾਃ||੬|| ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਤਿਸਾਰਾਮਗਲਰੋਗਗਰੋਦਰੈਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੁਚਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਤਸ੍ਣਾਮਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪੀਡਿਤਾਃ||੭|| ਅਪਪ੍ਰਸੂਤਾ ਯੁਕ੍ਤੇ ਚ ਨਸ੍ਯੇ ਬਸ੍ਤੌ ਵਿਰੇਚਨੇ| |੮|

ਸ੦-ਅਤਿਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਯੋ ਨ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ| ਅਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਯਾਵਦ੍ਦੁਰ੍ਬਲੇਸੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਤੇਨਾਤਿਦੁਰ੍ਬਲਾ ਨ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ ਏਵਾਲ੍ਪਬਲਾਃ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ, ਨ ਤ੍ਵਤਿਦੁਰ੍ਬਲਾਃ, ਇਤਿ ਨ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵਿਰੋਧਃ| ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਨੇਃ ਸ੍ਨੇਹਨਾਦਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਿਃ| ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਸ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨਿਮੇਦਸੋਰ੍ਵਦ੍ਧਿਃ| ਅਤਿਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਚ ਜਰਣਾਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਪਤ੍| ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਭਿਰ੍ਯਾਵਨ੍ਮਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪੀਡਿਤਾ ਨ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ| ਅਪਪ੍ਰਸੂਤਾ-ਸ੍ਰੁਤਗਰ੍ਭਾ, ਨ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯੇਤਿ ਲਿਙ੍ਗਵਚਨਵਿਪਰਿਣਾਮਃ| ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇ ਚ ਨਸ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਮਣਿ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਨ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ|

Adhikarana ghRutasya viShayaH (8) · Śloka 8

ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯੋ ਯੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਃ, ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ - - - - | ਤਤ੍ਰ ਧੀਸ੍ਮਤਿਮੇਧਾਦਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਣਾਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਘਤਮ੍||੮||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਧੀਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦ੍ਯਭਿਲਾਸਿਣਾਂ ਘਤਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ, ਯਾਵਦਗ੍ਨਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਣਾਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ "ਮੇਧਾਦਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਣਾਂ" ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਵਰਾਯੁਰ੍ਵਰ੍ਣਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ|

Adhikarana tailasya viShayaH (9) · Śloka 9

ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨਾਡੀਕਮਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦੋਮਾਰੁਤਰੋਗਿਸੁ| ਤੈਲਂ ਲਾਘਵਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਰ੍ਥਿਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠੇਸੁ ਦੇਹਿਸੁ||੯||

ਸ੦-ਤੈਲਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦਿਰੋਗਿਸੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਲਾਘਵਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਰ੍ਥਿਸੁ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠੇਸੁ ਪ੍ਰਾਣਿਸੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana vasAmajjorviShayaH (10-11) · Śloka 11

ਵਾਤਾਤਪਾਧ੍ਵਭਾਰਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਾਯਾਮਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਸੁ| ਰੂਕ੍ਸਕ੍ਲੇਸ਼ਕ੍ਸਮਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵਾਤਾਵਤਪਥੇਸੁ ਚ||੧੦|| ਸ਼ੇਸੌ| |੧੧|

ਸ੦-ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਨਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਵਾਤਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਸੁ ਏਵਮਾਤਪਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ, ਸ਼ੇਸੌ-ਘਤਤੈਲਾਭ੍ਯਾਮੁਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਯੌ ਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨੌ, ਸ਼ਸ੍ਯੇਤੇ| ਤਥਾ ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਸ੍ਵਪਿ, ਏਵਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹੇਸੁ| ਅਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸੁ-ਮਹਾਗ੍ਨਿਸੁ ਬਲਵਦਗ੍ਨਿਸ੍ਵਿਤਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍, ਅਨ੍ਯਥਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸੁ ਸ੍ਨੇਹਨਿਸੇਧਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵਿਰੋਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ, ਅਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸ੍ਵਪਿ ਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨਾਵਨੁਜਜ੍ਞੇ, ਅਪਵਾਦਵਾਕ੍ਯਤ੍ਵਾਦਸ੍ਯੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਵਾਤੇਨਾਵਤਾਃ ਪਨ੍ਥਾਨਃ-ਛਿਦ੍ਰਾਖ੍ਯਾਃ, ਯੇਸਾਂ ਤੇਸੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯੇਤੇ ਸ਼ੇਸੌ|

Adhikarana vasAyAH viShayAntaram (11) · Śloka 11

ਵਸਾਯਾਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਦਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਤਰਮਾਹ - - - - ਵਸਾ ਤੁ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਮਰ੍ਮਕੋਸ੍ਠਰੁਜਾਸੁ ਚ| ਤਥਾ ਦਗ੍ਧਾਹਤਭ੍ਰਸ੍ਟਯੋਨਿਕਰ੍ਣਸ਼ਿਰੋਰੁਜਿ||੧੧||

ਸ੦-ਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇ| ਚਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਰੁਜਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸਨ੍ਧਿਰੁਜਾਸ੍ਵਸ੍ਥਿਰੁਜਾਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ ਦਗ੍ਧਰੁਜ੍ਯਾਹਤਰੁਜਿ ਚ, ਤਥਾ ਭ੍ਰਸ੍ਟਯੋਨਿਰੁਜੀਤ੍ਯੇਵਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਃ|

Adhikarana kAlavisheShe snehavisheShopayogaH (12-13) · Śloka 13

| ਇਦਾਨੀਂ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯੋਪਯੋਗਃ ਸ਼ਸ੍ਤ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ - ] - - - - ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਾਵਸਿ, ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਪਿਰਨ੍ਯੌ ਤੁ ਮਾਧਵੇ| ਨਨੁ, ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਤੈਲਂ ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨੌ ਮਾਧਵ ਇਤਿ ਯੋਯਂ ਨਿਯਮਃ, ਸ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ਆਹੋਸ੍ਵਿਦਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ? ਇਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰ੍ਯਨੁਯੋਗ ਇਦਮਾਹ - - - - ਤੌ ਸਾਧਾਰਣੇ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋਹ੍ਨਿ ਵਿਮਲੇ ਰਵੌ||੧੨|| ਤੈਲਂ ਤ੍ਵਰਾਯਾਂ ਸ਼ੀਤੇਪਿ| |੧੩|

ਸ੦-ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਾਵਸਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਏਵਮੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਨਿਯਮੋਯਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ-, ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਾਵਸ੍ਯੇਵ, ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤੇ ਏਵ ਸਰ੍ਪਿਃ, ਅਨ੍ਯੌ ਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨੌ, ਮਾਧਵ ਏਵੇਤਿ| ਸ੦-ਸਾਧਾਰਣੇ ਤੌ-ਸ਼੍ਰਾਵਣਾਦੌ, ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਨੇਹਃ-ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਕਾਰੋਪਿ ਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਤਥਾ, ਅਹ੍ਨਿ-ਵਾਸਰੇ, ਨ ਨਿਸ਼ਿ| ਤਥਾ, ਵਿਮਲੇ ਰਵੌ-ਜਲਦਨੀਹਾਰਾਦਿਨਾਨਾਚ੍ਛਾਦਿਤੇ ਖਰਾਂਸ਼ੌ| ਸ੍ਨੇਹ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਕਾਰੋ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਸ੦-ਤ੍ਵਰਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ-ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕਾਲੇ ਸ੍ਨੇਹਯੋਗ੍ਯਤਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਮ੍, ਸ਼ੀਤੇ-ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਖ੍ਯੇ ਕਾਲੇ, ਤੈਲਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍, ਨਾਨ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਃ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਰ੍ਸਾਸੁ, ਅਵਰ੍ਸਾਸੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana gharme~api ca nishi ghRutopayogaH (13) · Śloka 13

ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਨ੍ਹ੍ਯੁਪਯੋਗਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰਾਵਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਘਰ੍ਮੇਪਿ ਚ ਘਤਂ ਨਿਸ਼ਿ| |੧੩|

ਸ੦-ਨ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ਰਦਿ ਘਤਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯਾਵਦ੍ਘਰ੍ਮੇਪਿ ਘਤਂ ਨਿਸ਼੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ|

Adhikarana pittAdiShu divAsnehanasyApavAdaH (13) · Śloka 13

| ਨਿਸ਼੍ਯੇਵ ਪਿਤ੍ਤੇ ਪਵਨੇ ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਪਿਤ੍ਤਵਤ੍ਯਪਿ||੧੩||

ਸ੦-ਨ ਚ ਘਰ੍ਮ ਏਵ ਨਿਸ਼੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਯਾਵਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇ ਕੁਪਿਤੇ ਤਜ੍ਜੇ ਵਾ ਵਿਕਾਰੇ, ਤਥਾ ਪਵਨੇ ਕੁਪਿਤੇ ਤਜ੍ਜੇ ਵਾ ਵਿਕਾਰੇ ਸ੍ਨੇਹਸਾਧ੍ਯੇ, ਘਰ੍ਮੇ ਘਤਂ ਨਿਸ਼੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਨ ਦਿਵਾ ਨ ਚ ਤੈਲਂ ਵਸਾਮਜ੍ਜਾਨੌ ਵਾ| ਤਥਾ, ਪਿਤ੍ਤਵਤਿ-ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਖ੍ਯੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਾਖ੍ਯੇ ਕੁਪਿਤੇ ਤਜ੍ਜੇ ਵਾ ਵਿਕਾਰੇ ਸ੍ਨੇਹਸਾਧ੍ਯੇ, ਘਰ੍ਮੇ ਘਤਮੇਵ ਨਿਸ਼੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਪਿਤ੍ਤੇ ਪਵਨ ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ ਦੋਸਵਿਕਾਰੋਭਯੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਵਤੀਤਿ ਭੂਮ੍ਨਿ ਮਤੁਪ੍|

Adhikarana divArAtriniyamasya tyAge doShaH (14) · Śloka 14

ਨਿਸ਼੍ਯਨ੍ਯਥਾ ਵਾਤਕਫਾਦ੍ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਿਤ੍ਤਤੋ ਦਿਵਾ| |੧੪|

ਸ੦-ਅਨ੍ਯਥਾ-ਉਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰਾਦਪਰੇਣ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ| ਯਥਾ,- ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਿ ਘਤੋਪਯੋਗਾਤ੍ ਵਾਤਕਫਾਦ੍ਧੇਤੋ ਰੋਗਾ ਭਵੇਯੁਃ| ਤਥਾ, ਦਿਵਾ ਘਰ੍ਮੇ ਕਾਲੇ ਤੈਲੋਪਯੋਗਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਤਃ-ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍, ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਵਸਾਮਜ੍ਜੋਸ੍ਤ੍ਵਨਿਸ਼੍ਚਿਤਸ੍ਵਰੁਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਨ ਤੂਸ੍ਣਕਾਲੇ ਨਾਪਿ ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਤ੍ਵਰਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਮੁਪਯੋਗਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰੇਣ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਯਥਾਸਤ੍ਵਂ ਤੁ ਸ਼ੈਤ੍ਯੋਸ੍ਣੇ ਵਸਾਮਜ੍ਜ੍ਞੋਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana snehopayogaprakAraH (14-15) · Śloka 15

ਕਥਂ ਸ੍ਨੇਹ ਉਪਯੋਜ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਵਚਾਰਯੇਤ੍ਸ੍ਨੇਹਂ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਨੇਨ ਬਸ੍ਤਿਭਿਃ||੧੪|| ਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਗਣ੍ਡੂਸਮੂਰ੍ਦ੍ਧਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣੈਃ| |੧੫|

ਸ੦-ਯੁਕ੍ਤਿਃ-ਯੋਗ ਉਪਾਯਲਕ੍ਸਣਃ| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਭੂਮਿਦੇਹਦੋਸਸ੍ਵਭਾਵਯਾ, ਸ੍ਨੇਹਂ-ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਕਮ੍, ਅਵਚਾਰਯੇਤ੍-ਉਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਕੇਨ ਸਹ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਨੇਨ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਭੋਜ੍ਯਲੇਹ੍ਯਪੇਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਨਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਥਾ, ਬਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਨਸ੍ਯੇਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਗਣ੍ਡੂਸੇਣ ਚ ਸ੍ਨੇਹਮਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਤਰ੍ਪਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤੇਨ, ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਤਰ੍ਪਣੇਨ-ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਨ| ਤਥਾ, ਕਰ੍ਣਤਰ੍ਪਣੇਨ-ਕਰ੍ਣਪੂਰਣਾਖ੍ਯੇਨ| ਤਥਾ, ਅਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣੇਨ-ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਵਿਧ੍ਯੁਕ੍ਤੇਨ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਂ-ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕਿਰਣਾਦਿ, ਤੇਨ ਭਕ੍ਸ੍ਯੇਣ ਸਹ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦੋਦਨਾਦਯੋ ਮੁਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੧੩|੨੩) - "ਓਦਨਸ਼੍ਚ ਵਿਲੇਪੀ ਚ ਰਸੋ ਮਾਂਸਂ ਪਯੋ ਦਧਿ| ਯਵਾਗੂਃ ਸੂਪਸ਼ਾਕੇ ਚ ਯੂਸਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਃ ਖਲਃ|| ਸਕ੍ਤਵਸ੍ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਂ ਚ ਮਦ੍ਯਂ ਲੇਹਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਥੈਵੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਯਃ||" ਇਤਿ| ਬਸ੍ਤਿਭਿਰਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬਸ੍ਤਿਤ੍ਰਯਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਃ| ਤੇਨ ਨਿਰੂਹੋਨ੍ਵਾਸਨਂ ਬਸ੍ਤਿਰੁਤ੍ਤਰ ਇਤਿ|

Adhikarana snehasya catuH ShaShThirvicAraNAH (15-16) · Śloka 16

| ਰਸਭੇਦੈਕਕਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਰ੍ਵਿਚਾਰਣਾਃ||੧੫|| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਨ੍ਯਾਭਿਭੂਤਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਸ੍ਮਤਾਃ| |੧੬|

ਸ੦-ਰਸਭੇਦਸ਼੍ਚੈਕਕਤ੍ਵਂ ਚ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਰਸਭੇਦੈਕਕਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਵਚਾਰ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਰ੍ਵਿਚਾਰਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਰਸਭੇਦੇਨ-"ਸਟ੍ ਪਞ੍ਚਕਾਃ ਸਟ੍ ਚ ਪਥਕ੍" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੦|੪੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇਨ ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇਨ ਸਹੋਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ, ਤਥੈਕਕਤ੍ਵੇਨ-ਅਸਹਾਯੇਨ ਕੇਵਲੇਨ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸਤਾਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਰ੍ਵਿਚਾਰਣਾਃ-ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗਕਲ੍ਪਨਾਃ| ਯਾ ਏਤਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਨੇਨ, ਤਥਾ ਰਸਭੇਦੇਨ ਮੂਰ੍ਧਕਰਣਾਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣੇਨ ਚ| ਯਾ ਏਤਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍-ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ, ਤਾਃ ਕਲ੍ਪਨਾਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਨ੍ਯਾਭਿਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਨਾ ਬਹੁਨਾ, ਤਥਾ ਰਸਭੇਦੇਨ ਸਹੋਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਭਿਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਥਾਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍-ਅਲ੍ਪੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਤ੍, ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣਾਦੌ ਹਿ ਪਾਨ ਇਵ ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਯਾਵਚਾਰਯਿਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਿਚਾਰਣਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਕਰ੍ਤਭਿਰਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|

Adhikarana acchapeyaH snehaH (16) · Śloka 16

| ਯਥੋਕ੍ਤਹੇਤ੍ਵਭਾਵਾਚ੍ਚ ਨਾਚ੍ਛਪੇਯੋ ਵਿਚਾਰਣਾ||੧੬||

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਚ੍ਛਸ੍ਯ ਵਿਚਾਰਣਾਸਂਜ੍ਞਾਤ੍ਵੇ ਨ ਯਥਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਹੇਤੁਃ| ਤਸ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਹੇਤੋਰਭਾਵਾਤ੍-ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍, ਯੋਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਨੇਹਃ-ਕੇਵਲ ਏਵ, ਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ, ਨਾਸੌ ਵਿਚਾਰਣਾ, ਕੇਵਲੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਦ੍ਬਹੂਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਇਹ ਕੇਵਲਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨ ਵਿਚਾਰਣੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਾਕ੍ਕੇਵਲਸ੍ਯੈਵ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਪਯੋਗੇ ਵਿਚਾਰਣੇਤ੍ਯਭ੍ਯਧਾਯਿ| ਤਦੇਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਵ੍ਯਾਹਤਮਿਵ ਮਨ੍ਯਾਮਹੇ| ਨੈਤਦਸ੍ਤਿ| ਅਚ੍ਛਪੇਯ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਹ੍ਯਯਮਰ੍ਥਃ,-ਅਚ੍ਛਃ ਕੇਵਲੋ ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪੀਯਤੇ ਸਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ਨ ਭਵਤਿ| ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਦਿਤਰ੍ਪਣਾਦਿਨਾ ਤੁ ਕੇਵਲਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਯ ਉਪਯੋਗਃ ਸਾ ਵਿਚਾਰਣੇਤਿ|

Adhikarana tasya shreShThatvam (17) · Śloka 17

ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਃ ਸ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਸ੍ਨੇਹਕਰ੍ਮਾਸ਼ੁਸਾਧਨਾਤ੍| |੧੭|

ਸ੦-ਸਃ-ਅਚ੍ਛਪੇਯਾਖ੍ਯਃ, ਕਲ੍ਪਃ-ਪ੍ਰਯੋਗਃ, ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ-ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤਮਃ| ਕੁਤਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਨੇਹਕਰ੍ਮਾਸ਼ੁਸਾਧਨਾਤ੍,-ਸ੍ਨੇਹਕਰ੍ਮਣਾਂ-ਤਰ੍ਪਣਮਾਰ੍ਦਵਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਮ੍ਪਾਦਨਾਤ੍|

Adhikarana acchapeyasya mAtrAtrayam, acchapeyasya caturthI mAtrA (17-18) · Śloka 18

ਅਧੁਨਾ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਾਤ੍ਰਾਲਕ੍ਸਣਮਧਿਕਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰਸ੍ਟਾਭਿਰ੍ਯਾਮੈਰ੍ਜੀਰ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੧੭|| ਹ੍ਰਸ੍ਵਮਧ੍ਯੋਤ੍ਤਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਮ੍| ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਤੁ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਮ੍||੧੮||

ਸ੦-ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਯਾਮਾਭ੍ਯਾਂ-ਪ੍ਰਹਾਰਾਭ੍ਯਾਂ, ਯਾ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਜਾਠਰਾਨਲਵਸ਼ਾਜ੍ਜਰਾਂ ਯਾਤਿ ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਯਾਮੈਰ੍ਯਾ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਅਸ੍ਟਾਭਿਰ੍ਯਾਮੈਰ੍ਯਾ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਸੋਤ੍ਤਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਕ੍ਰਮਾਤ੍-ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ, ਤਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਮਧ੍ਯਮੋਤ੍ਤਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾਃ| ਤਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚ-ਤਿਸਭ੍ਯੋ ਮਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯੋ, ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਵੈਦ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਹ੍ਰਸ੍ਵਮਧ੍ਯੋਤ੍ਤਮਾ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇ "ਙ੍ਯਾਪੋਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਃ| ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਾਮਦ੍ਵਯਜਰਣਲਕ੍ਸਣਾ ਉਕ੍ਤਾ, ਤਤੋਪ੍ਯਰ੍ਵਾਕ੍ਕਾਲੇਨ ਯਾ ਜਰਾਂ ਯਾਤਿ ਸਾ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਤਿ| ਦੋਸਾਦੀਨ੍-ਦੋਸਭੇਸਜਦੇਸ਼ਕਾਲਬਲਸ਼ਰੀਰਾਹਾਰਸਤ੍ਤ੍ਵਸਾਤ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਕਤੀਃ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ-ਆਕਲਯ੍ਯ, ਪ੍ਰਾਕ੍-ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ, ਅਜ੍ਞਾਤਕੋਸ੍ਠੇ ਪੁਰੁਸ ਉਤ੍ਤਮਮਾਤ੍ਰਾਵਿਸਯੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਂ ਤਤੋ ਮਧ੍ਯਮਾਂ ਤਤ ਉਤ੍ਤਮਾਂ ਚ ਪ੍ਰਕਲਪ੍ਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਮਧ੍ਯਮਮਾਤ੍ਰਾਵਿਸਯੇ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਂ, ਹ੍ਰਸ੍ਵਮਾਤ੍ਰਾਵਿਸਯੇਪਿ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯਭਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਕਾਰੋਵਧਾਰਣੇ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮਿਤਿ ਕ੍ਰਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) - "ਅਜ੍ਞਾਤਕੋਸ੍ਠੇ ਹਿ ਬਹੁਃ ਕੁਰ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਿਤਸਂਸ਼ਯਮ੍|" ਇਤਿ| ਇਯਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਇਯਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਇਯਮਨਯੋਰਤਿਸ਼ਯੇਨ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਇਤਿ ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਂ| ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਈਯਸੁਨਿ "ਸ੍ਥੂਲਦੂਰ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਲੋਪਃ| ਅਨ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਪਲਦ੍ਵਯਪਲਚਤੁਸ੍ਟਯਪਲਸਟ੍ਕਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਨ ਚੈਤਦ੍ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਯਤੋ ਜਠਰਾਨਲਸ਼ਕ੍ਤਿਮਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਮਾਨਾ ਅਨਰ੍ਥਾਯੈਵ| ਅਤੋਸ੍ਮਾਭਿਃ ਪਲਦ੍ਵਯਾਦਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਮੁਨੇਰਪਿ ਨੈਤਨ੍ਮਤਮ੍| ਤਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥੋ ਹਿ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੧੩|੨੯) - "ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮਹਃ ਕਤ੍ਸ੍ਨਮਰ੍ਧਾਹਂ ਚ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸਤੇ| ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾ ਜਰਾਂ ਪ੍ਰਤਿ||" ਇਤਿ|

Adhikarana shodhanasyAcchapeyasya kAlo mAtrA ca (19) · Śloka 19

ਅਧੁਨਾ ਸ਼ੋਧਨਸ਼ਮਨਬਂਹਣਭੇਦਾਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਕਾਲਮਾਤ੍ਰਾਲਕ੍ਸਣਮਧਿਕਤ੍ਯਾਹ - - - - ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇ ਜੀਰ੍ਣ ਏਵਾਨ੍ਨੇ ਸ੍ਨੇਹੋਚ੍ਛਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ ਬਹੁਃ| |੧੯|

ਸ੦-ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇਨ੍ਨੇ-ਆਹਾਰੇ, ਜੀਰ੍ਣ ਏਵ-ਜੀਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰ ਏਵ ਨ ਤ੍ਵਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸੇ ਸਤਿ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ-ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਂ, ਬਹੁਃ-ਉਤ੍ਤਮਯਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ, ਸ੍ਨੇਹੋਚ੍ਛਃ-ਕੇਵਲਃ, ਪੇਯਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸਞ੍ਜਾਤਬੁਭੁਕ੍ਸੇਣ ਤੁ ਪੀਤੋ ਜਾਠਰਾਨਲਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਛੋਧਨਕਾਰ੍ਯਮਕੁਰ੍ਵਾਣਸ੍ਤਦ੍ਯੋਗ੍ਯਤਾਂ ਚਾਨੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਨਾਸ਼੍ਵੇਵ ਜਰਾਮੁਪੈਤਿ| ਵਮਨਮਪਿ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਨ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਕਫਾਪਚਿਤੇਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਚ੍ਚ ਹੇਤੋਃ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ 'ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇ ਜੀਰ੍ਣ ਏਵਾਨ੍ਨੇ' ਇਤਿ|

Adhikarana shamanasyAcchapeyasya kAlo mAtrA ca (19) · Śloka 19

| ਸ਼ਮਨਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਤੋਨਨ੍ਨੋ ਮਧ੍ਯਮਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੯||

ਸ੦-ਸ਼ਮਨੋ-ਯੋ ਰੋਗਸ੍ਯ ਸ਼ਮਨਾਯੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ਸ੍ਨੇਹਃ, ਸ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਤੋ-ਜਾਤਬੁਭੁਕ੍ਸਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ, ਜਾਤਾਯਾਂ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾਯਾਂ ਨ ਜੀਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰ ਏਵਾਨ੍ਨੇ ਸ਼ੋਧਨ ਇਵ| ਸ਼ਮਨੋ ਹਿ ਸ੍ਨੇਹੋ ਯਤ੍ਰਤਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਦੋਸਂ ਕੁਪਿਤਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਿਤ੍ਵਾਚ੍ਛਮਨਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ [ ਚ ] ਸ਼ਮਯਤਿ| ਯਦਿ ਪੁਨਰ੍ਜੀਰ੍ਣਮਾਤ੍ਰ ਏਵਾਨ੍ਨੇ ਸ੍ਨੇਹੋਯਮਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯੈਵੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਤਦਾਨੀਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਕਫਾਦ੍ਯੁਪਲੇਪਾਨਿਵਰ੍ਤਨਾਤ੍ ਤਤ੍ਸਮ੍ਪਕ੍ਤਃ ਸ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਤੇ, ਅਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਵਂਸ਼੍ਚ ਦੋਸਂ ਨ ਸ਼ਮਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਤ ਏਵਾਯਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸ ਚ ਮਧ੍ਯਮਮਾਤ੍ਰਯਾ, ਅਨਨ੍ਨਃ-ਕੇਵਲ ਏਵ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਨਾਹਾਰੇਣ ਰਹਿਤਃ, ਅਚ੍ਛ ਏਵ ਪੇਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਚੋਤ੍ਤਮਯਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਦਿਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਥ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਪੁਨਰਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹਨਿ ਪਥ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਮਧ੍ਯਮਮਾਤ੍ਰਯਾ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨੇ ਤੁ ਲਘੁਭੋਜਿਨੋ ਯਾਮਮਾਤ੍ਰੇਨ੍ਨਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਭਵਤਿ| ਤਦਾ ਚ ਸ੍ਨੇਹੋਪਯੋਗੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਰਮ੍ਭੇ ਰਾਤ੍ਰਿਯਾਮਾਰ੍ਦ੍ਧੇ ਗਤੇ ਵਾ ਰਸਕੌਦਨਪ੍ਰਾਯਂ ਭੋਜਨਂ ਭੋਜ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਯੈਵ| ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਾਰੋ ਹਿ ਸ਼ਮਨੇ ਸ੍ਵਲ੍ਪਭੋਜਨਮੇਵਾਨੁਜਜ੍ਞੇ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ (ਸ਼੍ਲੋ. ੨੯) - "ਉਪਚਾਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਮਨੇ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹੇ ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਤ੍|" ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਚਿ. ਅ. ੩੧|੩੪) - "ਪਰਿਸਿਚ੍ਯਾਦ੍ਭਿਰੁਸ੍ਣਾਭਿਰ੍ਜੀਰ੍ਣਸ੍ਨੇਹਂ ਤਤੋ ਨਰਮ੍| ਯਵਾਗੂਂ ਪਾਯਯੇਦੁਸ੍ਣਾਂ ਸੁਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਮਲ੍ਪਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍|| ਪੇਯੋ ਯੂਸੋ ਰਸੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਦਕਤਃ ਸੌਰਭਾਯੁਤਃ| ਕਤੌ ਵਾਲ੍ਪਾਲ੍ਪਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕੌ ਵਿਲੇਪੀ ਵਾ ਵਿਧੀਯਤੇ||" ਇਤਿ|

Adhikarana bRuMhaNasya kAlo mAtrA ca (20) · Śloka 20

ਬਂਹਣੋ ਰਸਮਦ੍ਯਾਦ੍ਯੈਃ ਸਭਕ੍ਤੋਲ੍ਪਃ| |੨੦|

ਸ੦-ਬਂਹਣਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਰਸਮਦ੍ਯਾਦ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| " ਰਸ ਇਤ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੋਕ੍ਤੌ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਾਂਸਭਵੋ ਰਸਃ|" ਇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਰਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਾਂਸਰਸੋਤ੍ਰ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ| ਆਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕ੍ਸੀਰਖਣ੍ਡਾਦੇਰ੍ਦ੍ਰਵਰੂਪਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਥਾ, ਸਹ ਭਕ੍ਤੇਨ-ਓਦਨਾਦਿਨਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਇਤਿ ਸਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਏਸ ਚ ਸ੍ਨੇਹੋਲ੍ਪੋ-ਹ੍ਰਸੀਯਸੀਤੋਪਿ ਮਾਤ੍ਰਾਤੋਲ੍ਪਃ|

Adhikarana bRuMhaNasya viShayaH (20-21) · Śloka 21

ਹਿਤਃ ਸ ਚ| ਬਾਲਵਦ੍ਧਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤਸ੍ਨੇਹਦ੍ਵਿਣ੍ਮਦ੍ਯਸ਼ੀਲਿਸੁ||੨੦|| ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਸੁਖਿਤਕ੍ਲੇਸ਼ਭੀਰੁਸੁ| ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਲ੍ਪਦੋਸੇਸੁ ਕਾਲੇ ਚੋਸ੍ਣੇ ਕਸ਼ੇਸੁ ਚ||੨੧||

ਸ੦-ਸ ਚ-ਸ੍ਨੇਹੋ, ਬਾਲਾਦਿਸੁ ਹਿਤਃ| ਬਾਲਾਦੀਨਾਮਿਤਰੇਤਰਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤਾਃ-ਤਟ੍ਪੀਡਿਤਾਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਵਿਸੋ-ਯੇ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਸ੍ਨੇਹਂ ਦ੍ਵਿਸਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਨੇਹਯੋਰ੍ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ, ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਿਤ੍ਯੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯੇਸੁ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਾਲੇ ਚੋਸ੍ਣੇ-ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦੌ, ਕਸ਼ੇਸੁ ਚ ਨਰੇਸੁ ਹਿਤਃ|

Adhikarana bRuMhaNasyaiva prAgbhaktAdibhedena viShayaH (22) · Śloka 22

ਸ ਚੋਪਯੁਕ੍ਤਃ ਕਿਂ ਕਰੋਤਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਧ੍ਯੋਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤੋਸਾਵਧੋਮਧ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵ-ਦੇਹਜਾਨ੍| ਵ੍ਯਾਧੀਞ੍ਜਯੇਦ੍ਬਲਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਙ੍ਗਾਨਾਂ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍||੨੨||

ਸ੦-ਪ੍ਰਾਕ੍ ਚ ਮਧ੍ਯਂ ਚੋਤ੍ਤਰਂ ਚ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਧ੍ਯੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਧ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ ਭਕ੍ਤਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਨੇਹੇ ਸ ਏਵਮ੍| ਤੇਨਾਯਮਰ੍ਥਃ,-ਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਦਾਵੁਪਯੁਕ੍ਤੋਸੌ ਸ੍ਨੇਹੋਧੋਦੇਹਜਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍, ਮਧ੍ਯ ਉਪਯੁਕ੍ਤੋ ਮਧ੍ਯਦੇਹਜਾਨ੍, ਭਕ੍ਤਸ੍ਯੋਪਰ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਦੇਹਜਾਨਿਤਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍| ਤਥਾ, ਅਙ੍ਗਾਨਾਂ-ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਨਾਮਧੋਮਧ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਸਂਜ੍ਞਕਾਨਾਂ, ਬਲਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਇਦਂ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਮਾਰੁਤੇਭ੍ਯਧਿਕੇ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਦਾ ਸਲਵਣਂ ਹਿਤਮ੍| ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵਧਿਕੇ ਪਿਤ੍ਤੇ, ਕਫੇ ਸਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਤਥਾ||" ਇਤਿ|

Adhikarana acchapeyasyAnupAnam, tuvarabhallAtakasnehayoruShNodakaniShedhaH (23-24) · Śloka 24

ਵਾਰ੍ਯੁਸ੍ਣਮਚ੍ਛੇਨੁ ਪਿਬੇਤ੍ ਸ੍ਨੇਹੇ ਤਤ੍ਸੁਖਪਕ੍ਤਯੇ| ਆਸ੍ਯੋਪਲੇਪਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੈ ਚ, ਤੌਵਰਾਰੁਸ੍ਕਰੇ ਨ ਤੁ||੨੩|| ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਵਿਸ਼ਙ੍ਕਾਯਾਂ ਪੁਨਰੁਸ੍ਣੋਦਕਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤੇਨੋਦ੍ਗਾਰਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤਸ਼੍ਚ ਲਘੁਤਾ ਰੁਚਿਃ||੨੪||

ਸ੦-ਅਚ੍ਛੇ-ਅਚ੍ਛਪੇਯੇ, ਸ੍ਨੇਹੇ-ਉਤ੍ਤਮਮਧ੍ਯਮਹ੍ਰਸ੍ਵਮਾਤ੍ਰੋਪਯੋਜਿਤੇ, ਅਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਉਸ੍ਣਂ ਵਾਰਿ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ? ਤਤ੍ਸੁਖਪਕ੍ਤਯੇ-ਤਸ੍ਯ-ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ, ਸੁਖਪਕ੍ਤਿਃ-ਸੁਖੇਨ ਪਾਕਃ, ਤਦਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ, ਆਸ੍ਯੋਪਲੇਪਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੈ ਚ ਸ੍ਨੇਹਲਿਪ੍ਤਸ੍ਯ ਮੁਖਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ| ਤੌਵਰਾਰੁਸ੍ਕਰੇ ਨ ਤੁ-ਤੁਵਰਤੈਲੇ ਭਲ੍ਲਾਤਕਤੈਲੇ ਚਾਚ੍ਛਪੇਯੇਪ੍ਯੁਸ੍ਣੋਦਕਂ ਨ ਪਿਬੇਤ੍, ਤਯੋਰਤ੍ਯੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਤੁਵਰਸ੍ਯਾਯਂ ਵਿਕਾਰਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤੌਵਰਃ| ਤਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰ ਇਤ੍ਯਣ੍| ਏਵਮਾਰੁਸ੍ਕਰੇ ਚ| ਚਿਰਪੀਤੇ ਚ ਸ੍ਨੇਹੇ ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਂਸ਼ਯੇ ਸਤਿ ਭੂਯੋਪ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਨੁਪਾਨਾਪੇਕ੍ਸਂ ਪੁਨਰ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍, ਨ ਵੀਪ੍ਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੇਨ-ਉਸ੍ਣੋਦਕਪਾਨੇਨ, ਉਦ੍ਗਾਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਤ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ-ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਵਿਸ਼ਙ੍ਕਾਤਃ, ਅਧਿਕਮਙ੍ਗਲਾਘਵਂ ਰੁਚਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਪਾਯਿਨਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਨ੍ਯਦਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੨੫)| ਯਥਾ-"ਤਤੋ ਗੁਰੁਪ੍ਰਾਵਰਣੋ ਨਿਵਾਤੇ ਸ਼ਯਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਜਰਣਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸੇਤ ਤਸ੍ਯਨ੍ਨੁਸ੍ਣਾਲ੍ਪਵਾਰਿਪਃ|| ਸ਼ਿਰੋਰੁਗ੍ਭ੍ਰਮਨਿਸ੍ਠੀਵਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸਾਦਾਰੁਚਿਕ੍ਲਮੈਃ| ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਭੇਸਜਂ ਜੀਰ੍ਯਜ੍ਜੀਰ੍ਣਂ ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਲਾਘਵਾਤ੍|| ਅਨੁਲੋਮਾਨਿਲਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣੋਦ੍ਗਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਭਿਃ|" ਇਤਿ|

Adhikarana snehaprayoge bhojananiyamaH (25) · Śloka 25

ਮਾਤ੍ਰਾਮਾਹ - - - - ਭੋਜ੍ਯੋਨ੍ਨਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪਾਸ੍ਯਨ੍ ਸ਼੍ਵਃ ਪਿਬਨ੍ ਪੀਤਵਾਨਪਿ| ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਸਙ੍ਕਰਮ੍||੨੫||

ਸ੦-ਭੋਜ੍ਯੋ-ਭੋਜਯਿਤਵ੍ਯੋ ਨਰਃ| ਕਿਂ ਤਤ੍ ? ਅਨ੍ਨਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਚੋਭਯਥਾ ਸਮਾਸਃ,-ਦ੍ਰਵੇਣਮੁਦ੍ਗਯੂਸਾਦਿਨਾ ਸਹੋਸ੍ਣਮਨ੍ਨਂ ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਮ੍, ਤਥਾ ਕੇਵਲਂ ਦ੍ਰਵਂ ਚ ਤਦੁਸ੍ਣਂ ਚ ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਂ ਵਿਲੇਪ੍ਯਾਦਿਕਂ ਕੇਵਲਮੇਵ, ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ-ਨ ਕਫਕਤ੍| ਤਥਾ, ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ-ਈਸਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਅਸਙ੍ਕਰਂ-ਅਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਮ੍, ਅਪਥ੍ਯੇਨਾਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਃ ਪੁਰੁਸਃ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨੀਦਸ਼ਮਨ੍ਨਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਭੋਜ੍ਯਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ਼੍ਵਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਾਸ੍ਯਨ੍-ਪਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍| ਤਥਾ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਦਿਨੇ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬਨ੍| ਤਥਾ, ਪੀਤਵਾਨਪਿ ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਮ੍| ਅਪਿਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਨਨੁ, "ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ੀ ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੮|੧) ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਮੇਵ| ਤਤ੍ਕਿਮਿਹ ਪੁਨਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾਗ੍ਰਹਣੇਨ ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਮਾਣਾਰ੍ਥਃ, ਇਹ ਤ੍ਵਲ੍ਪਾਰ੍ਥਃ| ਤੇਨਾਯਮਰ੍ਥਃ,-ਯਾਵਦਨ੍ਨਮਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਥਾਕਾਲਂ ਪਰਿਣਮਤਿ ਤਾਵਤੋਪ੍ਯਨ੍ਨਾਦਨੇਨ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਭੋਜ੍ਯਮਿਤਿ|

Adhikarana snehaprayoge vihAraniyamaH (26-28) · Śloka 28

ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਕ੍ਸਪਾਸ਼ਯਃ| ਨ ਵੇਗਰੋਧੀ ਵ੍ਯਾਯਾਮਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਹਿਮਾਤਪਾਨ੍||੨੬|| ਪ੍ਰਵਾਤਯਾਨਯਾਨਾਧ੍ਵਭਾਸ੍ਯਾਤ੍ਯਾਸਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤੀਃ| ਨੀਚਾਤ੍ਯੁਚ੍ਚੋਪਧਾਨਾਹਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਧੂਮਰਜਾਂਸਿ ਚ||੨੭|| ਯਾਨ੍ਯਹਾਨਿ ਪਿਬੇਤ੍ਤਾਨਿ ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਚ ਕ੍ਰਮਃ||੨੮||

ਸ੦-ਤਥਾ, ਅਸੌ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪਾਤਾ ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਉਸ੍ਣੋਦਕਮੁਪਚਰਿਤੁਂ ਸੇਵਿਤੁਂ-ਸ਼ੀਲਮਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍| ਤਥਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ-ਲਲਨਾਸਙ੍ਗਰਹਿਤਃ| ਕ੍ਸਪਾਸ਼ਯ ਇਤਿ "ਅਧਿਕਰਣੇ ਸ਼ੇਤੇਃ" ਇਤ੍ਯਚ੍| ਕ੍ਸਪਾਸ਼ਯ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰਿਜਾਗਰਣਸ੍ਯ ਚ ਨਿਸੇਧਃ| ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬਤਿ ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯਹਾਨਿ, ਤਾਨ੍ਯਪਰਂ ਤਾਵਤ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਰਹਿਤਾਨ੍ਯਪ੍ਯਹਾਨਿ ਯਾਵਤ੍ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੀਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਸ੦-ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ-ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦਿਸੁ, ਅਯਂ-"ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਃ, ਕ੍ਰਮੋ-ਵਿਧਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਾਪਨਾਦਿਸ੍ਵਹਃਸ੍ਵਪ੍ਨਾਜੀਰ੍ਣਵਰ੍ਜ੍ਯੋ ਨਾਯਂ ਵਿਧਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਚ ਪ੍ਰਾਯੋਯਮੇਵ ਵਿਧਿਃ| ਅਤ੍ਰਪ੍ਯਤੀਸਾਰਾਦਿਸ੍ਵਹਃਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦੀਨਾਮਨੁਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਮ੍|

Adhikarana shamanasnehe viriktavadupacAraH (29) · Śloka 29

ਉਪਚਾਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਮਨੇ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹੇ ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਤ੍| |੨੯|

ਸ੦-ਤੁਰ੍ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇ| ਸ਼ਮਨੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਤੂਪਯੁਕ੍ਤੇ ਉਪਚਾਰੋਭੋਜਨਾਦਿਵਿਧਿਃ, ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਃ,-ਯਥਾ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੇਯਾਦਿਕਃ ਕ੍ਰਮਸ੍ਤਥਾ ਤਸ੍ਯਾਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana acchapAnasya pAnAvadhiH, avadhyatikrame doShaH (29-30) · Śloka 30

| ਤ੍ਰ੍ਯਹਮਚ੍ਛਂ ਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਕ੍ਰੂਰੇ ਸਪ੍ਤਦਿਨਂ ਪਿਬੇਤ੍||੨੯|| ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਥਵਾ ਯਾਵਦਤਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀ ਭਵੇਤ੍ਪਰਮ੍| |੩੦|

ਸ੦-ਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਸਤਿ ਪੁਰੁਸਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਨਮਚ੍ਛਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠੇ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਧ੍ਯਕੋਸ੍ਠਸ੍ਤ੍ਵਤ ਏਵ ਲਕ੍ਸਣਾਦਧਿਗਮ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ,-ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਹਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ| ਯਦਿ ਚ [ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇ ] ਤ੍ਰਯੇਣ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਦਾ ਚਤੁਸ੍ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਮਪਿ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਧ੍ਯਕੋਸ੍ਠਸ੍ਤੁ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਮਪਿ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਾਹ-ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਥਵਾ ਯਾਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥਵਾ ਨੈਸ ਨਿਯਮਃ, ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੇਵ ਨਿਯਮਃ| ਅਤਃ ਸਪ੍ਤਾਹਾਦਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਚ੍ਛਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪੇਯੋ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਤਃਪਰਂ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀ ਭਵੇਤ੍| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀਭੂਤੇ ਚ ਸ੍ਨੇਹੇ ਯੋ ਦੋਸਃ ਸ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਕਥਿਤਃ| ਯਥਾ (ਸੂ. ਅ. ੨੫) - "ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀਭੂਤੋ ਹਿ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਮਲਾਨਾਮੁਦੀਰਣਮ੍| ਅਤਿਯੋਗੇਨ ਵਾ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਯਥਾਮ੍ਬ੍ਵੋਘੋਤਿਯੋਜਨਾਤ੍||" ਇਤਿ| ਯਦਿ ਤੁ ਸਪ੍ਤਾਹੇਨਾਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਨੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਦਿਨਮੇਕਂ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਯੋਜ੍ਯ ਇਤਿ ਸਦ੍ਵੈਦ੍ਯਾਃ|

Adhikarana samyaksnigdhalakShaNam, asnigdhalakShaNam, atisnigdhalakShaNam (30-31) · Śloka 31

| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮ੍ਯਂ ਦੀਪ੍ਤੋਗ੍ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਚਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਸਂਹਤਮ੍||੩੦|| ਸ੍ਨੇਹੋਦ੍ਵੇਗਃ ਕ੍ਲਮਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ, ਰੂਕ੍ਸੇ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ| ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਤੁ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਂ ਘ੍ਰਾਣਵਕ੍ਤ੍ਰਗੁਦਸ੍ਰਵਾਃ||੩੧||

ਸ੦-ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਪੁਰੁਸੇ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮ੍ਯਾਦਿ ਕ੍ਲਮਾਨ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਭਵਤਿ| ਵਰ੍ਚਃ-ਸ਼ਕਤ੍, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਤਥਾਸਂਹਤਂ-ਸ਼ਿਥਿਲਮ੍| ਰੂਕ੍ਸੇ-ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ, ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ-ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮ੍| ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਤੁ-ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਤਿਯੋਜਨਾਤ੍, ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਰਵਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਘ੍ਰਾਣਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|

Adhikarana mithyAsnigdhalakShaNam (32-33) · Śloka 33

ਅਮਾਤ੍ਰਯਾਹਿਤੋ ਕਾਲੇ ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰਤਃ| ਸ੍ਨੇਹਃ ਕਰੋਤਿ ਸ਼ੋਫਾਰ੍ਸ਼ਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤਮ੍ਭਵਿਸਂਜ੍ਞਤਾਃ||੩੨|| ਕਣ੍ਡੂਕੁਸ੍ਠਜ੍ਵਰੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸ਼ੂਲਾਨਾਹਭ੍ਰਮਾਦਿਕਾਨ੍| |੩੩|

ਸ੦-ਅਮਾਤ੍ਰਃ ਪੀਤਃ ਸ੍ਨੇਹਃ-ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਃ, ਸ਼ੋਫਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਬਲਕ੍ਸਯਜਾਡ੍ਯਵਾਗ੍ਗ੍ਰਹਾਦਯਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਹਿਤੋ-ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਃ ਸ੍ਨੇਹਃ| ਤਥਾ, ਅਕਾਲੇ-ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦੌ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧੇ| ਤਥਾ, ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਤੋ-"ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਂ " ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ| ਤਥਾ, ਮਿਥ੍ਯਾਵਿਹਾਰਤਃ-"ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ|

Adhikarana atisnigdhamithyAsnigdhayoshcikitsitam (33-35) · Śloka 35

| ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣੋਲ੍ਲੇਖਨਸ੍ਵੇਦਰੂਕ੍ਸਪਾਨਾਨ੍ਨਭੇਸਜਮ੍||੩੩|| ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਖਲੋਦ੍ਦਾਲਯਵਸ਼੍ਯਾਮਾਕਕੋਦ੍ਰਵਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਥ੍ਯਾਗੋਮੂਤ੍ਰਗੁਗ੍ਗੁਲੁ||੩੪|| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਦਿ ਸਾਧਨਮ੍| |੩੫|

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਦਿ-ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ੇ ਸਤਿ, ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਦਿ ਸਾਧਨਂ-ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਨਿਗ੍ਰਹੌ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰੋਕ੍ਤੌ| ਉਲ੍ਲੇਖਨਂ-ਵਮਨਮ੍| ਰੂਕ੍ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਪਾਨਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਯੋਗਃ| ਤਕ੍ਰਾਣਿ ਚਾਰਿਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਮਾਸਃ| ਖਲੋ-ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਸ਼ੇਸਃ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਃ| ਉਦ੍ਦਾਲਃ-ਸ਼ਾਲਿਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ-ਦੋਸਾਨੁਗੁਣ੍ਯੇਨ, ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਂ-ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਰੋਗੇ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇਧ੍ਯਾਯ ਉਕ੍ਤਂ ਤਤ੍, ਤਦਪਿ ਸਾਧਨਮ੍|

Adhikarana virUkShaNasya samyagyogAtiyogalakShaNam (35) · Śloka 35

ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਾਧਨਸ੍ਯ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਤਾਤਿਕਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ - - - - | ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੇ ਲਙ੍ਘਨਵਤ੍ਕਤਾਤਿਕਤਲਕ੍ਸਣਮ੍||੩੫||

ਸ੦-ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੇ ਸਮ੍ਯਗੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤਥਾਤ੍ਯਰ੍ਥੋਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਚ ਲਙ੍ਘਨਵਤ੍ ਕਤਾਤਿਕਤਲਕ੍ਸਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕਤਂ ਚਾਤਿਕਤਂ ਚ ਕਤਾਤਿਕਤੇ, ਤਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਕਤਾਤਿਕਤਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਕਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਤਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਵਿਰੂਕ੍ਸਣਾਯੋਗਲਕ੍ਸਣਂ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਾਤਿਯੋਗਲਕ੍ਸਣੇਨੈਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਤਸ੍ਯ ਲਙ੍ਘਨਸ੍ਯ ਯਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਵਿਮਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਾਦਿ ਤਦੇਵ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੇ ਕਤੇ ਲਕ੍ਸਣਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਅਤਿਕਤੇ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੇਤਿਲਙ੍ਘਿਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਦਿਕਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍|

Adhikarana snigdhasya svedaH kAryaH, snigdhasya tryahAdvirecanam, snigdhasya dvyahAdvamanam (36-37) · Śloka 37

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸਭੁਕ੍ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਕਂ, ਵਮਨਂ ਪੁਨਃ||੩੬|| ਏਕਾਹਂ ਦਿਨਮਨ੍ਯਚ੍ਚ ਕਫਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਤਤ੍ਕਰੈਃ| |੩੭|

ਸ੦-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ਚਾਸੌ ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸਸ਼੍ਚ, ਤਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਃ ਸ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸਭੁਕ੍| ਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸੋ-ਜਾਙ੍ਗਲਦੇਸ਼ਮਾਂਸਸਮੁਦ੍ਭੂਤੋ ਰਸਃ, ਤਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰੇਤ੍| ਮਾਂਸਰਸਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਤ ਏਵ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵਗ੍ਰਹਣਮਧਿਕਯੋਗਾਯੇਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਉਸ੍ਣਂ-ਉਭਯਥਾ ਵੀਰ੍ਯਤੋਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗਾਚ੍ਚ| ਏਵਮ੍ਭੂਤਃ ਪੁਰੁਸਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸਭੁਕ੍ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰਨ੍ ਦਿਨਤ੍ਰਯਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਨ੍ ਵਿਰੇਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਵਮਨਂ ਪੁਨਰਿਤਿ| ਯਦਾ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਮਨਮੇਵੋਪਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਤਦੈਕਾਹਮਨੇਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸਭੁਕ੍ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰਨ੍ ਸ੍ਥਿਤੋਨ੍ਯਚ੍ਚ ਦਿਨਂ-ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਹਃ, ਕਫਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ-ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵ੍ਯ, ਸ੍ਥਿਤੋ ਵਮਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕੈਰੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ? ਤਤ੍ਕਰੈਃ,-ਕਫਕਰਣਹੇਤੁਭਿਰ੍ਮਾਸਕ੍ਸੀਰਮਤ੍ਸ੍ਯਗੁਡਾਦਿਭਿਃ| ਤਤ੍ਕਰੈਰਿਤਿ ਕਞੋ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਹੇਤੌ ਟਃ|

Adhikarana mAMsalAdInAM rUkShaNapUrvakaM snehanam (37-38) · Śloka 38

| ਮਾਂਸਲਾ ਮੇਦੁਰਾ ਭੂਰਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੋ ਵਿਸਮਾਗ੍ਨਯਃ||੩੭|| ਸ੍ਨੇਹੋਚਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰੂਕ੍ਸਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਸਂਸ੍ਨੇਹ੍ਯ ਸ਼ੋਧਯੇਦੇਵਂ ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨ ਜਾਯਤੇ||੩੮||

ਸ੦-ਮਾਂਸਲਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪੁਰੁਸਾ ਯੇ ਸ਼ੋਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਨੇਹਯਿਤੁਮਭੀਸ੍ਟਾਃ, ਤਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ-ਪ੍ਰਥਮਂ, ਰੂਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤਤੋ-ਰੂਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ, ਸਂਸ੍ਨੇਹ੍ਯ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਕਿਮੇਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਏਵਂ ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨ ਜਾਯਤੇ| ਮਾਂਸਲਾਃ-ਉਪਚਿਤਮਾਂਸਾਃ| ਮੇਦੁਰਾਃ-ਮੇਦਸ੍ਵਿਨਃ|

Adhikarana malapreraNam (39) · Śloka 39

ਅਲਂ ਮਲਾਨੀਰਯਿਤੁਂ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਾਂ ਗਤਃ| |੩੯|

ਸ੦-ਨ ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਦੇਵਂ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਨੇਹੋਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਾਂ ਗਤਃ ਸਨ੍ ਮਲਾਨ੍-ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਪੁਰੀਸਾਦੀਂਸ਼੍ਚ, ਈਰਯਿਤੁਂ-ਪ੍ਰੇਰਯਿਤੁਂ, ਅਲਂ-ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਃ|

Adhikarana bAlavRuddhAdiShu sadyaH snehanam (39-40) · Śloka 40

| ਬਾਲਵਦ੍ਧਾਦਿਸੁ ਸ੍ਨੇਹਪਰਿਹਾਰਾਸਹਿਸ੍ਣੁਸੁ||੩੯|| ਯੋਗਾਨਿਮਾਨਨੁਦ੍ਵੇਗਾਨ੍ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| |੪੦|

ਸ-ਬਾਲਾਦਿਸੁ ਤਥਾ ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਸਯੇ ਪਰਿਹਾਰਃ-ਸ਼ੀਤੋਦਕਾਦਿਃ, ਤਮਸਹਿਸ੍ਣੁਸੁ-ਅਕ੍ਸਮੇਸੁ, ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਾਖ੍ਯਾਨਨੁਦ੍ਵੇਗਾਨ੍-ਅਨੁਦ੍ਵੇਜਕਾਨ੍, ਏਤਾ(ਇਮਾ) ਨ੍-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨ੍, ਯੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana sadyaH snehanA aShTau yogAH (40-42) · Śloka 42

ਕਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਮਾਂਸਰਸਾਸ੍ਤੇਸੁ, ਪੇਯਾ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਭਰ੍ਜਿਤਾ||੪੦|| ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸਸ੍ਨੇਹਫਾਣਿਤਃ, ਕਸ਼ਰਾ ਤਥਾ| ਕ੍ਸੀਰਪੇਯਾ ਘਤਾਢ੍ਯੋਸ੍ਣਾ, ਦਧ੍ਨੋ ਵਾ ਸਗੁਡਃ ਸਰਃ||੪੧|| ਪੇਯਾ ਚ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਸਤਾ ਸ੍ਨੇਹੈਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਪਞ੍ਚਮੈਃ| ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਸ੍ਨੇਹਨਾਃ ਸਦ੍ਯਃ, ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ ਲਵਣੋਲ੍ਬਣਾਃ||੪੨||

ਸ੦-ਤੇਸੁ-ਬਾਲਾਦਿਸੁ, ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਮਾਂਸਰਸਾਃ-ਪ੍ਰਭੂਤਮਾਂਸਾਨਿ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਤਦ੍ਰਸਾਃ| ਤਥਾ, ਸ੍ਨੇਹਭਰ੍ਜਿਤਾ ਪੇਯਾ| ਤਥਾ, ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਃ-ਪਲਲਾਖ੍ਯਃ, ਸਸ੍ਨੇਹਫਾਣਿਤਃ-[ ਸ੍ਨੇਹੇਨ- ] ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਃ, ਫਾਣਿਤੇਨ-ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਗੁਡਵਿਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਤਥਾ, ਕਸ਼ਰਾ ਤਥੇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਫਾਣਿਤਯੁਕ੍ਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਕ੍ਸੀਰਪੇਯਾ-ਕ੍ਸੈਰੇਯੀ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਮਤ੍ਯੁਸ੍ਣਾ ਚ| [ ਤਥਾ, ] ਦਧਿਸਰੋ ਵਾ ਸਗੁਡਃ| [ ਤਥਾ, ] ਪੇਯਾ ਚ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਸਤਾ, 'ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ-ਪ੍ਰਸਤਂ ਵਿਦੁਃ' ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਸਤਾਨਿ ਯਸ੍ਯਾਂ ਸਾ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਸਤਾ| ਕੇਸਾਂ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਸਤਾਨਿ ? ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਚਸ੍ਟੇ-ਸ੍ਨੇਹੈਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਪਞ੍ਚਮੈਰਿਤਿ| ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਵਸਾ ਮਜ੍ਜੇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪ੍ਰਸਤਾਨਿ ਤਣ੍ਡੁਲਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸਤਮੇਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇ ਸਪ੍ਤ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਸਦ੍ਯਃ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ੍ਨੇਹਨਾਃ,- ਤ੍ਰਿਚਤੁਰੈਰਹੋਭਿਰ੍ਵਿਨਾਪਿ ਸ੍ਨੇਹਨਾਃ, ਨਿਸ੍ਪਰਿਹਾਰਾਸ਼੍ਚ| ਨ ਕੇਵਲਮੇਤ ਏਵ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਾ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ ਲਵਣੋਲ੍ਬਣਾ ਇਤਿ| ਸ੍ਨੇਹਾਃ-ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਯੋਪਕ੍ਵਾ ਏਵ| ਕਿਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਃ ? ਲਵਣੋਲ੍ਬਣਾਃ-ਲਵਣਾਢ੍ਯਾਃ, ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana lavaNasaMyogAt kathaM sadyaH snehanatvam (43) · Śloka 43

ਕਸ੍ਮਾਲ੍ਲਵਣਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਾ ਅਪਕ੍ਵਾ ਅਪਿ ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਾਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਤਦ੍ਧ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦ੍ਯਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਸ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਚ| |੪੩|

ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਲ੍ਲਵਣਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ-ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਰਾਵਕਂ, ਅਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਚ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਰੋਤੋਗਾਮਿ| 'ਵ੍ਯਵਾਯਿ-ਦੇਹਮਖਿਲਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਪਾਕਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ'|

Adhikarana kuShThAdiShu snehArthaM guDAdiniShedhaH (43-44) · Śloka 44

| ਗੁਡਾਨੂਪਾਮਿਸਕ੍ਸੀਰਤਿਲਮਾਸਸੁਰਾਦਧਿ||੪੩|| ਕੁਸ੍ਠਸ਼ੋਫਪ੍ਰਮੇਹੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਥਂ ਨ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| |੪੪|

ਸ੦-ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਸ੍ਨੇਹਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵੇ ਸਤਿ ਗੁਡਾਦਿ ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਂ ਨ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍-ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana teShAM snehanaprakAraH (44-45) · Śloka 45

ਤਰ੍ਹਿ ਤੇ ਕਥਂ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਿਪ੍ਪਲੀਪਥ੍ਯਾਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਾਦਿਵਿਪਾਚਿਤਾਨ੍||੪੪|| ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਤੇਸਾਂ ਯੋਜਯੇਦਵਿਕਾਰਿਣਃ| |੪੫|

ਸ੦-ਏਤੇਸਾਂ-ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨਾਮ੍, ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਪਾਚਿਤਾਨ੍-ਸਾਧਿਤਾਨ੍, ਅਵਿਕਾਰਿਣਃ-ਅਵਿਕਾਰਕਾਨ੍, ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਵਂ-ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਯੋ ਵਿਕਾਰਸ੍ਤਦ੍ਵਤਾਮ੍, ਤੇਨ ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਂ ਸ਼ੋਫਿਨਾਂ ਮੇਹਿਨਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥੋਵਤਿਸ੍ਠਤੇ|

Adhikarana AmayakShINAnAM snehanaprakAraH (45) · Śloka 45

| ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਤ੍ਵਾਮਯੈਰਗ੍ਨਿਦੇਹਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਕ੍ਸਮਾਨ੍||੪੫||

ਸ੦-ਆਮਯੈਃ-ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ, ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਪੁਨਃ ਪੁਂਸਾਮਗ੍ਨਿਦੇਹਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਕ੍ਸਮਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਦੇਹਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਦੇਹੌ, ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਮਾਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਕ੍ਸਮਾਃ, ਤਾਨ੍| ਯਥਾਸਙ੍ਖ਼੍ਯੇਨਾਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਗ੍ਨੇਃ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਃ-ਉਦ੍ਦੀਪਕਾਃ, ਦੇਹਸ੍ਯ ਕ੍ਸਮਾਃ-ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਵਹਾਃ| ਅਤ੍ਰ ਚਾਯਂ ਭਾਵਃ,-ਕਿਲ ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਵਹ੍ਨਿਰਪਿ ਕ੍ਸੀਣੋ ਭਵਤਿ| ਅਤਸ੍ਤੇਸਾਂ ਨ ਕੇਵਲਂ ਯੇ ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਵਹਾਃ [ ਤੇ ਉਪਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਕੁਤਃ ? ਤੇ ] ਵਹ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮਾਵਹਨ੍ਤਿ| ਅਥਵਾ ਵਹ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾ ਨ ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਵਹਾਃ| ਨ ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਾ ਉਪਯੋਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ? ਉਭਯਕਾਰਿਣ ਏਵ ਯੋਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਾ ਇਤਿ|

Adhikarana snehashIlanasya phalam (16) · Śloka 16

ਦੀਪ੍ਤਾਨ੍ਤਰਾਗ੍ਨਿਃ ਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਧਾਤੁਰ੍ਬਲਵਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਃ| ਦਢੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਮਨ੍ਦਜਰਃ ਸ਼ਤਾਯੁਃ ਸ੍ਨੇਹੋਪਸੇਵੀ ਪੁਰੁਸਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ||੪੬|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਸੋਡਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੬||

ਸ੦-ਯਃ ਪੁਮਾਨਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯੇਨ ਸ੍ਨੇਹਮੁਪਸੇਵਤੇ, ਸ ਦੀਪ੍ਤਾਨ੍ਤਰਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤੀਤਿ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ| ਸਦ੍ਵੈਦ੍ਯੈਰਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਉਪਜਾਤਿਰ੍ਵਤ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧ੍ਯਧ੍ਯਾਯਃ ਸੋਡਸ਼ਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧੬||