15. śōdhanādigaṇasaṅgrahōdhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

த்விவிதோபக்ரமணீயாத்யாயாதநந்தரஂ ஶோதநாதிகணஸங்ஹ்க்ரஹாத்யாயாரம்பஃ| யதோ தோஷோபக்ரமணீயே த்விவிதோபக்ரமணீயே ச நாநாவிதா உபக்ரமா அபிஹிதாஃ | தே ச மதநமதுகாதிபேஷஜாஶ்ரயாஃ, அதஸ்தாநி ஶோதநாத்யுபயோகீநி ஸர்வோபக்ரமாதிகாரீணி ஸஞ்ஜிகக்ஷுரத்யாயமிமமாரேபே-

Adhikarana SodhanAdigaNasa~ggrahodhyAyaH (2) · Śloka 2

யதோ தோஷோபக்ரமணீயே த்விவிதோபக்ரமணீயே ச நாநாவிதா உபக்ரமா அபிஹிதாஃ, தே ச மதநமதுகாதிபேஷஜாஶ்ரயாஃ, அதஸ்தாநி ஶோதநாத்யுபயோகீநி ஸர்வோபக்ரமாதிகாரீணி ஸஞ்ஜிகக்ஷுரத்யாயமிமமாரேபே - - - - அதாதஃஶோதநாதிகணஸங்க்ரஹமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸூத்ரே||௨||

ஸ௦-ஶோதநஂ-ஶோதநரூபோ த்ரவ்யகணஃ, ஆதிர்யேஷாஂ த ஏவம்| ஆதி ஶப்தேந வாதஹராதிகணபரிக்ரஹஃ| தேஷாஂ ஸங்க்ரஹோ யஸ்மிந்நத்யாயே ஸ ஶோதநாதிகணஸங்க்ரஹஃ, தஂ ஶோதநாதிகணஸங்க்ரஹஸஂஜ்ஞமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| கணஃ-ஸமூஹஃ| விக்ஷிப்தாநாஂ பதார்தாநாமேகத்ர ராஶீகரணஂ-ஸங்க்ரஹஃ| தத்ர ஶோதநகணஸ்ய ஸர்வதோஷவிஜயித்வேந ப்ராதாந்யாத் பூர்வமுபந்யாஸஃ|

Adhikarana vamanagaNaH (1) · Śloka 1

ஶோதநஂ சதுர்விதம்,- வமநவிரேசநாஸ்தாபநஶிரோவிரேசநத்ரவ்யபேதேந| தத்ராபி வமநஸ்யௌஷதகணஂ தாவத்பூர்வஂ வக்தி - - - - மதநமதுகலம்பாநிம்பபிம்பீவிஶாலா- த்ரபுஸகுடஜமூர்வாதேவதாலீகமிக்நம்| விதுலதஹநசித்ராஃ கோஶவத்யௌ கரஞ்ஜஃ கணலவணவசைலாஸர்ஷபாஶ்ர்சர்தநாநி||௧||

ஸ௦-மதநஂ-ராடஃ| மதுகஂ-மதுயஷ்டிகா| லம்பா-தும்பீ தீர்கதிக்தாऽலாபுஸஂஜ்ஞா| நிம்பஃ-பிசமந்தஃ| பிம்பீ-கோஹ்லா, ஓஷ்டோபமபலஸஂஜ்ஞா| விஶாலா-இந்த்ரவாருணீ| த்ரபுஸஂ-திக்தத்ரபுஸஂ வ்ரேத்யம், தஸ்ய வமநயோக்யத்வாத்| குடஜஂ-வத்ஸகம்| மூர்வா-பீலுபர்ணீ| தேவதாலீ-கராகரீ| கமிக்நஂ-விடங்கம்| விதுலோ-ஜலவேதஸஃ| தஹநஃ-சித்ரகஃ| சித்ரா-மூஷிகபர்ணீ| கோஶவத்யௌ-கண்டாலிகே, ஏகா தாமார்கவோ த்விதீயா ராஜகோஶாதகீ| கரஞ்ஜோ-நக்தமாலஃ| கணா-கஷ்ணா| லவணஂ-ஸைந்தவம்| வசா-கோலோமீ| ஏலா-த்ருடீஃ| ஸர்ஷபோ-ரக்ஷோக்நஃ| ஏதாநி மதநாதீநி சர்தநாநி-சர்திகராணி| "வஸுமுநிவிரதிஶ்சேந்மாலிநீ நௌ மயோஃ யஃ|" அத்ர ச மதநவிஶாலாத்ரபுஸகுடஜவிடங்கைலாஸர்ஷபாணாஂ பலாநி வமநக்ரந்தி| மதுகவிதுலசித்ரகதந்தீவசாநாஂ து மூலாநி| ரோத்ரஸுவர்ணக்ஷீரீகம்பில்லாநாஂ த்வசஃ| ஶேஷாணாஂ பலபத்ரபுஷ்பாணி வேதிதவ்யாநீதி|

Adhikarana virecanagaNaH (2) · Śloka 2

நிகும்பகும்பத்ரிபலாகவாக்ஷீ- ஸ்ருக்ஶங்கிநீநீலிநிதில்வகாநி| ஶம்யாககம்பில்லகஹேமதுக்தா துக்தஂ ச மூத்ரஂ ச விரேசநாநி||௨||

ஸ௦-நிகும்போ-தந்தீ| கும்பஃ-த்ரிவத்| த்ரிபலா-வரா| கவாக்ஷீ-விஶாலா, த்விதீயேந்த்ரவாருணீ| ஸ்ருக்-குடா| ஶங்கிநீ-யவதிக்தா| நீலிநீ-நீலபுஷ்பா, பாரவாஹீஸஂஜ்ஞா| தில்வகோ-ரோத்ரஃ| ஶம்யாகஃ-கர்ணிகாரஃ| கம்பில்லகோ-ரஞ்ஜநகஃ| ஹேமதுக்தா-கநகக்ஷீரீ| துக்தஂ-க்ஷீரம்| மூத்ரஂ-ப்ரஸித்தம்| நிகும்பாதீந்யேதாநி விரேசநாநி| உபஜாதிர்வத்தம்|

Adhikarana nirUhagaNaH (3) · Śloka 3

மதநகுடஜகுஷ்டதேவதாலீ- மதுகவசாதஶமூலதாருராஸ்நாஃ| யவமிஶிகதவேதநஂ குலத்தா மது லவணஂ த்ரிவதா நிரூஹணாநி||௩||

ஸ௦-மதநஂ-மதநபலம்| குடஜஂ-வத்ஸகத்வக்| குஷ்டஂ-கதநாம| தாரு-தேவதாருஃ| ராஸ்நா-யுக்தரஸா| மிஶிஃ-ஶதபுஷ்பா| கதவேதநஂ-தாமார்கவஃ| குலத்தாஃ-ப்ரஸித்தாஃ| ஏதாநி நிரூஹணாநி-நிரூஹணஸாதநாநி| "பவதி ஜகதி நௌ ததஃ பரௌ ர்யௌ நஜஸஹிதைர்ஜரகைஶ்ச புஷ்பிதாக்ரா|"

Adhikarana nAvanagaNaH (4) · Śloka 4

வேல்லாபாமார்கவ்யோஷதார்வீஸுராலா பீஜஂ ஶைரீஷஂ பார்ஹதஂ ஶைக்ரவஂ ச| ஸாரோ மாதூகஃ ஸைந்தவஂ தார்க்ஷ்யஶைலஂ த்ருட்யௌ பத்வீகா ஶோதயந்த்யுத்தமாங்கம்||௪||

ஸ௦-வேல்லஂ-விடங்கம்| அபாமார்கஃ-ப்ரத்யுக்புஷ்பீ| வ்யோஷஂ-த்ரிகடுகம்| தார்வீ-பீதத்ருஃ| ஸுராலா-ஶ்ரேஷ்டஸர்ஜரஸஃ| ஶைரீஶஂ-ஶிரீஷபீஜம்| பார்ஹதஂ-பஹதீபீஜம்| ஶைக்ரவஂ-ஶிக்ருபீஜம்| ஸாரோ மாதூகோ-மதூகபுஷ்பஸாரஃ| ஸைந்தவஂ-ஸிந்தூத்தம்| தார்க்ஷ்யஶைலஂ-ஶுஷ்கரஸாஞ்ஜநம்| த்ருட்யௌ-ஸூக்ஷ்மைலா ஸ்தூலைலா ச| பத்வீகா-ஹிங்குபத்ரீ| ஏதாந்யுத்தமாங்கஂ ஶோதயந்தி,- மூர்தவிரேசநாநீத்யர்தஃ| "மௌ யௌ பஞ்சாஶ்வைர்வைஶ்வதேவீதி நாம்நா|"

Adhikarana vAtaghnagaNaH (5) · Śloka 5

பத்ரதாரு நதஂ குஷ்டஂ தஶமூலஂ பலாத்வயம்| வாயுஂ வீரதராதிஶ்ச விதார்யாதிஶ்ச நாஶயேத்||௫||

ஸ௦-பத்ராதாரு-கிலிமம்| நதஂ-தகரம்| குஷ்டஂ-கதஃ| தஶமூலஂ=த்விபஞ்சமூலம்| பலாத்வயஂ-பலாऽதிபலா ச| ஏதாநி பத்ரதார்வாதீநி, ச-அபரஂ, வக்ஷ்யமாணோ வீரதராதிர்விதார்யாதிஶ்ச கணோ வாயுஂ நாஶயதி|

Adhikarana pittaghnagaNaH (6) · Śloka 6

தூர்வாऽநந்தா நிம்பவாஸாऽऽத்மகுப்தா குந்த்ராऽபீருஃ ஶீதபாகீ ப்ரியங்குஃ| ந்யக்ரோதாதிஃ பத்மகாதிஃ ஸ்திரே த்வே பத்மஂ வந்யஂ ஸாரிவாதிஶ்ச பித்தம்||௬||

ஸ௦-தூர்வா-ஶாத்வலம்| அநந்தா-யவாஸகஃ| நிம்பஃ-ப்ரஸித்தஃ| வாஸா-ஆடரூஷகஃ| ஆத்மகுப்தா-கபிகச்சூஃ| குந்த்ரா-பதஏரகஃ| அபீருஃ-ஶதாவரீ| ஶீதபாகீ-ஶிகண்டிகா காகணந்திகாபேதஃ| ப்ரியங்குஃ-ஶ்யாமா| ஏஷ தூர்வாதிர்கணஃ, ததா வக்ஷ்யமாணோ ந்யக்ரோதாதிஃ பத்மகாதிஶ்ச கணஃ, ததா ஶாலிபர்ணீபஶ்நிபர்ண்யௌ, ததா பத்மஂ-ஜலஜம், வந்யஂ-குடந்நடம், ததா ஸாவாதிஶ்ச கணஃ, ஏதே பித்தஂ நாஶயந்தி| "ம்தௌ தௌ கௌ சேச்சாலிநீ வேதலோகேஃ|"

Adhikarana shleShmaghnagaNaH (7) · Śloka 7

ஆரக்வதாதிரர்காதிர்முஷ்ககாத்யோऽஸநாதிகஃ| ஸுரஸாதிஃ ஸமுஸ்தாதிர்வத்ஸகாதிர்பலாஸஜித்||௭||

ஸ௦-ஆரக்வதாத்யாதயோ கணாஃ ஸப்தைதே பலாஸஂ-ஶ்லேஷ்மணஂ ஜயந்தி|

Adhikarana jIvanIyAkhyo gaNaH (8) · Śloka 8

ஜீவந்தி காகோல்யௌ மேதே த்வே முத்கமாஷபர்ண்யௌ ச| ஷபகஜீவகமதுகஂ சேதி கணோ ஜீவநீயாக்யஃ||௮||

ஸ௦-ஜீவந்த்யாதிர்கணோ ஜீவநீயஸஂஜ்ஞஃ| உதாஹரணமாத்ரஂ சேதம்| தீமதா ஸ்வாதுஶீதஸ்நிக்தாதீந் ஜீவந்த்யாதிஷு ஸாதாரணகுணாநாலோச்ய க்ஷீரேக்ஷுத்ராக்ஷாக்ஷோடவிதாரிகந்தாதிஷு (ஷ்வபி) தத்குணேஷு ஜீவநீயாதித்வமவதாரயிதுஂ யுக்தமிதி| ஜீவந்தீ-ஜீவவர்த்தநீ| காகோல்யௌ த்வே-ஏகா காகோலீ கேவடீஸஂஜ்ஞா, அந்யா க்ஷீரகாகோலீ பயஸ்விநீஸஂஜ்ஞா| த்வே மேதே-ஏகா மேதா மணிச்சித்ராஸஂஜ்ஞா, அந்யா மஹாமேதா வக்ஷருஹாஸஂஜ்ஞா| முத்கபர்ண்யாதீநாஂ நாமாநி ப்ராகுக்தாநீதி| "ஹ்யந்தாந்தராதிகுருபிஃ ஸோததிலைஃ ஸப்தபிர்கணைர்குருணா| ஆர்யார்தே நாத்ராயுஜி ஜஃ ஷஷ்டோऽயஂ நலகுகௌ வா|"

Adhikarana vidAryAdigaNaH (9-10) · Śloka 10

விதாரிபஞ்சாங்குலவஶ்சிகாலீ- வஶ்சீவதேவாஹ்வயஶூர்பபர்ண்யஃ| கண்டூகரீ ஜீவநஹ்ரஸ்வஸஂஜ்ஞே த்வே பஞ்சகே கோபஸுதா த்ரிபாதீ||௯|| விதார்யாதிரயஂ ஹத்யோ ப்ரூஂஹணோ வாதபித்தஹா| ஶோஷகுல்மாங்கமர்தோர்த்வஶ்வாஸகாஸஹரோ கணஃ||௧௦||

ஸ௦-விதாரீ-வஷ்யகந்தா| பஞ்சாங்குலஃ-ஏரண்டஃ| வஶ்சிகாலீ-உஷ்ட்ரதூமகா மேஷஶ்ரங்கீ வா| வஶ்சீவஃ-க்ஷுத்ரவர்ஷாபூஃ| தேவாஹ்வயஃ-ஸுரதாரு| [தேவாத்வயேதி பாடே ஏகா ஸஹதேவா த்விதீயா விஶ்வதேவா சேதி தேவாத்வயம்| ] ஶூர்பர்ண்யௌ-முத்கபர்ணீ மாஷபர்ணீ ச| கண்டூகரீ-கபிகச்சூஃ| ஜீவநேத்யாதி| "அபீருவீராஜீவந்தீஜீவகர்ஷபகைஃ ஸ்மதம்| ஜீவநாக்யம்" (ஹ. ஸூ. அ. ௬|௧௭௦) இதி ஜீவநஸஂஜ்ஞஂ பஞ்சமூலம்| பஹதீ கண்டகாரிகா ஶாலிபர்ணீ பஶ்நிபர்ணீ கோக்ஷுரகமிதி ஹ்ரஸ்வஸஂஜ்ஞஂ பஞ்சமூலம்| கோபஸுதா-ஸாரிவா| த்ரிபாதி-ஹஂஸபாதீ கீடமாரிகாக்யா| ஏஷ விதார்யாதிகணோ பஂஹணோ வாதபித்தக்நஃ ஶோஷாதிஹரஶ்ச| உபஜாதிர்வத்தம்|

Adhikarana sArivAdigaNaH (11) · Śloka 11

ஸாரிவோஶீரகாஶ்மர்யமதூகஶிஶிரத்வயம்| யஷ்டீ பரூஷகஂ ஹந்தி தாஹபித்தாஸ்ரதட்ஜ்வராந்||௧௧||

ஸ௦-ஸாரிவா-கஷ்ணவல்லீ| உஶீரஂ-வீரதரு (ரம்)| காஶ்மர்யஃ-ஸர்வதோபத்ரா| மதூகோ-குடபுஷ்பகஃ| ஶிஶிரத்வயஂ-ஏகஂ ஸிதசந்தநஂ மலயஜஸஂஜ்ஞமந்யத்ரக்தசந்தநஸஂஜ்ஞம்| யஷ்டீ-க்லீதகஸஂஜ்ஞம்| பரூஷகஂ-மதுபலம்| ஸாரிவாதிரயஂ தாஹாதீந் ஹந்தி|

Adhikarana padmakAdigaNaH (12) · Śloka 12

பத்மகபுண்ட்ரௌ வத்திதுகர்த்ய்தஃ ஶங்க்யமதா தஶ ஜீவநஸஂஜ்ஞாஃ| ஸ்தந்யகரா க்நந்தீரணபித்தஂ ப்ரீணநஜீவநபஂஹணவஷ்யாஃ||௧௨||

ஸ௦-பத்மகஂ-ஹேமபத்மம்| புண்ட்ரஃ-ப்ரபௌண்டரீகம்| வத்திஃ-மஹாஶ்ராவணீ| துகா-துகாக்ஷீரீ| த்திஃ-ஶ்ராவணீ| ஶ்ரங்கீ-குலீரஶ்ரங்கீ| அமதா-சிந்நருஹா| தஶ ஜீவநஸஂஜ்ஞாஃ-ஜீவந்த்யாதிகணோக்தாஃ| ஏதே பத்மகாதயஃ ஸ்தந்யஹேதவஃ, ததா வாதபித்தஂ க்நந்தி, ததா ப்ரீணநாதிகுணயுக்தாஃ| "அஷ்டாப்யோ பத்கௌ யோஜ்யாவுபசித்ரா|"

Adhikarana parUShakAdigaNaH (13) · Śloka 13

பரூஷகஂ வரா த்ராக்ஷா கட்பலஂ கதகாத் பலம்| ராஜாஹ்வஂ தாடிமஂ ஶாகஂ தண்மூத்ராமயவாதஜித்||௧௩||

ஸ௦-புரூஷகோ-மதுபலோ தந்வநச்சதஃ| வரா-ஶ்ரேஷ்டா| த்ராக்ஷா-மதுபலா| கட்பலஂ-ரோஹிணீ ஸோமவல்கஃ| கதகபலஂ-வாரிப்ரஸாதநம்| ராஜாஹ்வஂ-கற்ணிகாரம்| தாடிமஂ-ஶுகேஷ்டம்| ஶாகஂ-கரச்சதவக்ஷவிஶேஷஃ| பரூஷகாதிரேஷ தடாமயாதிஜித்|

Adhikarana a~jjanAdigaNaH (14) · Śloka 14

அஞ்ஜநஂ பலிநீ மாஂஸீ பத்மோத்பலரஸாஞ்ஜநம்| ஸைலாமதுகநாகாஹ்வஂ விஷாந்தர்தாஹபித்தநுத்||௧௪||

ஸ௦-அஞ்ஜநஂ த்விதா,-ஏகஂ ஸ்ரோதோஞ்ஜநஂ யாமுநஸஂஜ்ஞமபரஂ ஸௌவீரஂ நேத்ரபூஷணாக்யம்| பலிநீ-ப்ரியங்குஃ| மாஂஸீ-கஷ்ணஜடா| பத்மஂ-புஷ்கரம்| உத்பலஂ-ஶஶிப்ரியம்| ரஸாஞ்ஜநஂ-தார்க்ஷ்யஶைலம்| ஏலா-பஹுலா| மதுகஂ-மதுயஷ்டீ| நாகாஹ்வஂ-நாககேஸரம்| ஏஷோऽஞ்ஜநாதிர்விஷாதிஜித்|

Adhikarana paTolAdigaNaH (15) · Śloka 15

படோலகடுரோஹிணீசந்தநஂ மதுஸ்ரவகுடூசிபாடாந்விதம்| நிஹந்தி கபபித்தகுஷ்டஜ்வராந் விஷஂ வமிமரோசகஂ காமலாம்||௧௫||

ஸ௦-படோலஂ-பாண்டுபலம்| கடுரோஹிணீ-கடுகா| சந்தநஂ-கந்தஸாரம்| மதுஸ்ரவோ-முரங்கீ| குடூசீ-சிந்நருஹா| பாடா-அம்பஷ்டா| ஏதைர்த்ரவ்யைர்யுக்தமேதத் படோலாதிகஂ கபாதீந் நிஹந்தி| "மாத்ராஸமகஂ நவமோ ல்காந்தம் (மோ லகோந்த்யஃ) " (வத்தரத்நாகரே அ. ௨|௩௨)

Adhikarana guDUcyAdigaNaH (16) · Śloka 16

குடூசீபத்மகாரிஷ்டதாநகாரக்தசந்தநம்| பித்தஶ்லேஷ்மஜ்வரச்சர்திதாஹதஷ்ணாக்நமக்நிகத்||௧௬||

ஸ௦-குடூசீ-சிந்நோத்பவா| பத்மகோ-மருத்பவஃ| அரிஷ்டோ-நிம்பஃ| தாநகா-தாந்யகம்| ரக்தசந்தநஂ-ரக்தகாஷ்டம்| ஏஷ குடூச்யாதிஃ பித்தாதீந் ஹந்தி, [அக்நிகரஶ்ச ]|

Adhikarana AragvadhAdigaNaH (17-18) · Śloka 18

ஆரக்வதேந்த்ரயவபாடலிகாகதிக்தா- நிம்பாமதாமதுரஸாஸ்ருவவக்ஷபாடாஃ| பூநிம்பஸைர்யக்ரபதோலகரஞ்ஜயுக்ம- ஸப்தச்சதாக்நிஸுஷவீபலபாணகோண்டாஃ||௧௭|| ஆரக்வதாதிர்ஜயதி சர்திகுஷ்டவிஷஜ்வராந்| கபஂ கண்டூஂ ப்ரமேஹஂ ச துஷ்டவ்ரணவிஶோதநஃ||௧௮||

ஸ௦-ஆரக்வதஃ-ஶம்யாகஃ| இந்த்ரயவாஃ-கலிங்ககாஃ| பாடலிஃ-வஸந்ததூதீ| காகபிக்தா-ஶார்ங்கேஷ்டா| நிம்பஃ-பாரிபத்ரகஃ| அமதா-குடூசீ| மதுரஸா-மூர்வா| ஸ்ருவவக்ஷோ-விகங்கதஃ, [கண்டகீவக்ஷஃ கண்டகாரிகேதி ப்ரஸித்தஃ ]| பாடா-அம்பஷ்டா| பூநிம்பஃ-கைராதஃ| ஸைர்யகஃ-ஸஹசரஃ| படோலஂ-கர்கஶச்சதம்| கரஞ்ஜயுக்மஂ-ஏகஃ பூதிககரஞ்ஜஶ்சிரிபில்வாக்யோऽபரோ நக்தமாலாக்யஃ| ஸப்தச்சதஃ-அயுக்மச்சதஃ| அக்நிஃ-சித்ரகஃ| ஸுஷவீ-காரவீ, பாநீயவல்லீஸஂஜ்ஞா| பலஂ-மதநபலம்| பாணஃ-ஸஹசரஃ| கோண்டா-பூகவிஶேஷஃ| அயமாரக்வதாதிஶ்ச்சர்த்யாதீந்நிஹந்தி| [மேதோதராந் விஶோதயதி-பராகரோதி| ] வஸந்ததிலகாவத்தம்|

Adhikarana asanAdigaNaH (19-20) · Śloka 20

அஸநதிநிஶபூர்ஜஶ்வேதவாஹப்ரகீர்யாஃ கதிரகதரபண்டீஶிஂஶிபாமேஷஶங்க்யஃ| த்ரிஹிமதலபலாஶா ஜோங்ககஃ ஶாகஶாலௌ க்ரமுகதவகலிங்கச்சாபகர்ணாஶ்வகர்ணாஃ||௧௯|| அஸநாதிர்விஜயதே ஶ்வித்ரகுஷ்டகபக்ரிமீந்| பாண்டுரோகஂ ப்ரமேஹஂ ச மேதோதோஷநிபர்ஹணஃ||௨௦||

ஸ௦-அஸநஃ-பீதஶாலாக்யஃ| திநிஶஃ-ஸ்யந்தநஸஂஜ்ஞஃ| பூர்ஜோ-பஹுபுடாக்யஃ| ஶ்வேதவாஹஃ-அர்ஜுநஃ| ப்ரகீர்யஃ-பூதிகரஞ்ஜஃ| கதிரோ-காயத்ரீ| கதரஃ-கதிராகதிஃ ஶ்வேதஸாரஃ| பண்டீ-ஶிரீஷஃ| ஶிஂஶிபா-மண்டலபத்ரிகா| மேஷஶங்கீ-அஜஶங்கீ| த்ரிஹிமஂ-சந்தநத்ரயம், மலயஜரக்தசந்தநதாருஹரித்ராபேதேந| தலஃ-தாலஃ| பலாஶஃ-கிஂஶுகஃ| ஜோங்ககஃ-அகுருஸஂஜ்ஞஃ| ஶாகஂ-வரதாரு| ஶாலோ-ரஸநிர்யாஸாக்யஃ| க்ரமுகஃ-பூகம்| தவஃ-ஶகடாக்யஃ| கலிங்காஃ-ஶக்ரயவாஃ| சாககர்ணோ-பஸ்தகர்ணஃ| அஶ்வகர்ணஃ-குஶிகஃ| அயமஸநாதிஃ ஶ்வித்ராதீந் விஜயதே-ஶமயதி| விஜயத இதி "விபராப்யாஂ ஜேஃ" இத்யாத்மநேபதம்| ததா, மேதோதோஷஂ நிபர்ஹதி-பராகரோதி| மாலிநீவத்தம்|

Adhikarana varUNAdigaNaH (49)) · Śloka 22

வருணஸைர்யகயுக்மஶதாவரீ- தஹநமோரடபில்வவிஷாணிகாஃ| த்விபஹதீத்விகரஞ்ஜஜயாத்வயஂ பஹலபல்லவதர்பருஜாகராஃ||௨௧|| வருணாதிஃ கபஂ மேதோ மந்தாக்நித்வஂ நியச்சதி| ஆட்யவாதஂ ஶிரஃஶூலஂ குல்மஂ சாந்தஃ ஸவித்ரதிம்||௨௨||

ஸ௦-வருணஃ-தமாலஃ| ஸைர்யகயுக்மஂ-ஸஹசரத்வயம், ஏகோ ரக்தபுஷ்பஃ குரவகாக்யோऽந்யஃ பீதபுஷ்பஃ குரண்டகாக்யஃ| ஶதாவரீ-வரீ| தஹநோ-வஹ்நிஃ| மோரடோ-மூர்வா| பில்வஃ-பூதிவாதஃ| விஷாணிகா-அஜஶங்கீ| த்விபஹத்யௌ-கண்டகாரிகாமஹோடிகாக்யே| த்விகரஞ்ஜஃ-கரஞ்ஜத்வயஂ ப்ராகுக்தம்| தர்காரீ ஹரீதகீ சேதி-ஜயாத்வயம்| பஹலபல்லவஃ-ஶோபாஞ்ஜநஃ| தர்பஃ-குஶஃ| ருஜாகரோ-ஹிந்தாலஃ| வருணாதிரயஂ கபாதீந் ஹந்தி| "த்ருதவிலம்பிதமாஹநபௌ பரௌ" (வத்தரத்நாகரே அ. ௩|௪௯)|

Adhikarana UShakAdigaNaH (23) · Śloka 23

ஊஷகஸ்துத்தகஂ ஹிங்கு காஸீஸத்வயஸைந்தவம்| ஸஶிலாஜது கச்ச்ராஶ்மகுல்மமேதஃகபாபஹம்||௨௩||

ஸ௦-ஊஷகோ-வஷகஃ, கல்லர இதி ப்ரஸித்தஃ| துத்தகஂ-கர்பரஂ கிடிஹாபரஸஂஜ்ஞம்| ஹிங்கு-ராமடம்| காஸீஸத்வயஂ-ஏகஂ பாஂஶுதாதுஸஂஜ்ஞமபரஂ புஷ்பகாஸீஸாக்யம்| ஸைந்தவஂ-மாணிமந்தம்| ஶிலாஜது-ஶிலாஜம்| ஊஷகாதிரயஂ மூத்ரகச்ச்ராதீந் ஹந்தி|

Adhikarana vIratarAdigaNaH (24-25) · Śloka 25

வேல்லந்தராரணிகபூகவஷாஶ்மபேத- கோகண்டகேத்கடஸஹாசரபாணகாஶாஃ| வக்ஷாதநீநலகுஶத்வயகுண்டகுந்த்ரா- பல்லூகமோரடகுரண்டகரம்பபார்தாஃ||௨௪|| வர்கோ வீரதராத்யோऽயஂ ஹந்தி வாதகதாந் கதாந்| அஶ்மரீஶர்கராமூத்ரகச்ச்ராகாதருஜாஹரஃ||௨௫||

ஸ௦-வேல்லந்தரோ-வீரதர உஶீராக்யஃ| அரணிகஃ-அக்நிமந்தஃ| பூகஃ-ஈஶ்வரமல்லிகா| வஷஃ-ஆடரூஷகஃ| அஶ்மபேதஃ-பாஷாணபேதஃ| கோகண்டகோ-கோக்ஷுரகஃ| இத்கடா-ஸூக்ஷ்மபத்ரிகா தீர்கலோஹிதயஷ்டிகா காண்டவிஶேஷஃ, 'இகடி' இதி லோகே| ஸஹாசரஃ-ஸஹசரஃ| பாணோ-நீலபுஷ்பஃ ஸைர்யகஃ| காஶஃ-ஶ்வேதசாமரகஃ| வக்ஷாதநீ-காமவக்ஷகஃ| நலோ-மத்யுபுஷ்பாக்யஃ| குஶத்வயஂ-ஸ்தூலஸூக்ஷ்மபேதேந தர்பத்வயம்| குண்டோ-வத்ததணஃ, குதகுண்டிகாபரஸஂஜ்ஞஃ| குந்த்ரா-பதஏரகஃ| பல்லூகஃ-ஶ்யோநாகஃ| மோரடஃ-க்ஷீரமோரடஃ| குரண்டஃ-ஸிதிவாரகஃ| கரம்பஃ-உத்தமாரணிஃ| பார்தா-ஸுவர்சலா| ஏஷ வீரதராதிர்வர்கோ-கணோ, வாதஜாந் ரோகாந் ஹந்தி| ததா, அஶ்மர்யாதிஹரஃ| வஸந்ததிலகாவத்தம்|

Adhikarana rodhrAdigaNaH (26-27) · Śloka 27

ரோத்ரஶாபரகரோத்ரபலாஶா ஜிங்கிணீஸரலகட்பலயுக்தாஃ| குத்ஸிதாம்பகதலீகதஶோகாஃ ஸைலவாலுபரிபேலவமோசாஃ||௨௬|| ஏஷ ரோத்ராதிகோ நாம மேதஃ கபஹரோ கணஃ| யோநிதோஷஹரஃ ஸ்தம்பீ வர்ண்யோ விஷவிநாஶநஃ||௨௭||

ஸ௦-ரோத்ரஃ-தில்வகஃ| ஶாபரகோ-த்விதீயரோத்ரஃ, அக்ஷிபேஷஜாபரஸஂஜ்ஞஃ| கதம்பபலாஶௌ-ப்ரஸித்தௌ| ஜிங்கிணீ-கஷ்ணஶால்மலீ| ஸரலஂ-தேவதாரு| கட்பலஂ-குமுதா, ரோஹிணீபேதஃ| யுக்தா-ராஸ்நா, கிரிகர்ணிகேத்யந்யே| குத்ஸிதாம்பஃ-கதம்பஃ| கதலீ-ரம்பா| கதஶோகஃ-அஶோகஃ| ஏலவாலு-ஐலேயம்| பரிபேலவஂ-குடந்நடஂ கோபாலதமநகாக்யம்| மோசா-ஶல்லகீ| அயஂ ரோத்ராதிகோ கணோ மேதஃகபாபஹோ யோநிதோஷக்நஶ்ச| ததா, ஸ்தம்பீ தோஷாணாஂ ஶகதாதேஶ்ச| ததா, வர்ணாய ஹிதோ விஷக்நஶ்ச| ஸ்வாகதவத்தம்|

Adhikarana arkAdigaNaH (28-29) · Śloka 29

அர்காலர்கௌ நாகதந்தீ விஶல்யா பார்ங்கீ ராஸ்நா வஶ்சிகாலீ ப்ரகீர்யா| ப்ரத்யக்புஷ்பீ பீததைலோதகீர்யா ஶ்வேதாயுக்மஂ தாபஸாநாஂ ச வக்ஷஃ||௨௮|| அயமர்காதிகோ வர்கஃ கபமேதோவிஷாபஹஃ| கமிகுஷ்டப்ரஶமநோ விஶேஷாத்வ்ரணஶோதநஃ||௨௯||

ஸ௦-அர்கஃ-ஸதாபுஷ்பீ| அலர்கோ-மந்தாரகாக்யஃ ஶ்வேதகுஸுமஃ| நாகதந்தீ-பர்வபுஷ்பிகா| விஶல்யா-லாங்கலீ| பார்ங்கீ-பஞ்ஜீ| ரஸ்நா-ரஸ்யா| வஶ்சிகாலீ-உஷ்ட்ரதூமகஃ| ப்ரகீர்யா-கரஞ்ஜஃ| ப்ரத்யக்புஷ்பீ-அபாமார்கஃ| பீததேலா-காகாதநீ| உதகீர்யா-கரஞ்ஜஃ| ஶ்வேதாயுக்மஂ-ஏகா கிணிஹீஸஂஜ்ஞாऽந்யா மஹாஶ்வேதா பாலிந்தீஸஂஜ்ஞா| தாபஸாநாஂ வக்ஷஃ-இங்குதீ| ஏஷோऽர்காதிர்வர்கஃ கபாதிக்நோऽதிஶயேந வ்ரணஶோதநஃ| ஶாலிநீவத்தம்|

Adhikarana surasAdigaNaH (30-31) · Śloka 31

ஸுரஸயுகபணிஜ்ஜஂ காலமாலா விடங்கஂ கரபுஸவஷகர்ணீகட்பலஂ காஸமர்தஃ| க்ஷவகஸரஸிபாங்கீகார்முகாஃ காகமாசீ குலஹலவிஷமுஷ்டீபூஸ்தணோ பூதகேஶீ||௩௦|| ஸுரஸாதிர்கணஃ ஶ்லேஷ்மமேதஃகமிநிஷூதநஃ| ப்ரதிஶ்யாயாருசிஶ்வாஸகாஸக்நோ வ்ரணஶோதநஃ||௩௧||

ஸ௦-ஸுரஸயுகஂ-துலஸீத்வயஂ கௌரகஷ்ணபேதேந| பணிஜ்ஜோ-மரீசகஃ| காலமாலா-கஷ்ணார்ஜகஃ, குடேரகபேதஃ| விடங்கஂ-வேல்லம்| கரபுஸோ-மருபகஃ| வஷகர்ணீ-மூஷிககர்ணீ| கட்பலஂ-ஸோமவல்கம்| காஸமர்தஃ-காஸக்நஃ| க்ஷவகஃ-க்ஷுத்விபோதநஃ| ஸரஸீ-தும்பரபத்ரிகா| பார்ங்கீ-அங்காரவல்லீ| கார்முகா-ரக்தமஞ்ஜரீ, அதிமுக்தக இத்யந்யே| காகமாசீ-குடபலா| குலஹலோ-பூகதம்பகோऽலம்புஸாக்யஃ| விஷமுஷ்டிஃ-கர்கோடீ, மஹாநிம்ப இத்யந்யே| பூஸ்தணஂ-குஹ்யபீஜமதிச்சத்ராக்யம்| பூதகேஶீ-மாஂஸீ புத்ரஜாரீ| ஸுரஸாதிரேஷ கணஃ ஶ்லேஷ்மாதிக்நஃ ப்ரதிஶ்யாயாதிஹரோ வ்ரணஶுத்திகத் [ச]| மாலிநீவத்தம்|

Adhikarana muShkakAdigaNaH (32) · Śloka 32

முஷ்ககஸ்நுக்வராத்வீபிபலாஶதவஶிஂஶிபாஃ| குல்மமேஹாஶ்மரீபாண்டுமேதோர்ஶஃகபஶுக்ரஜித்||௩௨||

ஸ௦-முஷ்ககோ-மோக்ஷகஃ| ஸ்நுக்-குடா உக்ரகாண்டஃ| வராதீநாஂ ப்ரோக்தாநி நாமாநி| முஷ்ககாதிரேஷ குல்மாதிஜித்|

Adhikarana vatsAkAdigaNaH (33-34) · Śloka 34

வத்ஸகமூர்வாபார்ங்கீ- கடுகா மரீசஂ குணப்ரியா ச கண்டீரம்| ஏலா பாடாऽஜாஜீ கட்வங்கபலாஜமோதஸித்தார்தவசாஃ||௩௩|| ஜீரகஹிங்குவிடங்கஂ பஶுகந்தா பஞ்சகோலகஂ ஹந்தி| சலகபமேதஃபீநஸகுல்மஜ்வரஶூலதுர்நாம்நஃ||௩௪||

ஸ௦-வத்ஸகோ-வநதிக்தகஃ| மூர்வா-மதுரஸா| மரிசஂ-ஊஷணம்| குணப்ரியா-அதிவிஷா| கண்டீரஂ-ஸ்நுஹீ| ஏலா-பாலைலா| பாடா-ப்ராசீநா| அஜாஜீ-ஜீரகஃ| கட்வங்கபலஂ-அரலுகபலம்| கேசிது கட்வங்கபலஂ-திந்துகீபலமித்யாஹுஃ| அஜமோதோ-தீப்யகஃ| ஸித்தார்தோ-கௌரஸர்ஷபஃ| அந்யேஷாஂ நாமாந்யுக்தாநி| "குர்வந்தாஷ்டகணாபாகாऽऽர்யா பூர்வார்த்தஸதஶஶகலத்விதயா| ஆர்யைரார்யாகீதிஃ ஸங்கீதா ஸங்கீதகீதஸஂவித்யைஃ||" பஶுகந்தா-அஜகந்தா மகரந்தராக்யா| பஞ்சகோலகஂ-ப்ராகுக்தம்| வத்ஸகாதிரஸௌ வாதாதீந்நிஹந்தி| ஆர்யா|

Adhikarana vacAharidrAdigaNau (35-36) · Śloka 36

வசாஜலததேவாஹ்வநாகராதிவிஷாபயாஃ| ஹரித்ராத்வயயஷ்ட்யாஹ்வகலஶீகுடஜோத்பவாஃ||௩௫|| வசாஹரித்ராதிகணாவாமாதீஸாரநாஶநௌ| மேதஃகபாட்யபவநஸ்தந்யதோஷநிபர்ஹணௌ||௩௬||

ஸ௦-வசா-கோலோமீ| ஜலதஃ-அம்புதரஃ| தேவாஹ்வஂ-கிலிமம்| நாகரஂ-விஶ்வம்| அதிவிஷா-பங்குரா| அபயா-அமதா| ஹரித்ராத்வயஂ-ஏகா பிண்டா, அபரா பசம்பசா தாருஹரித்ரா| யஷ்ட்யாஹ்வஂ-க்லீதிகா| கலஶீ-பஶ்நிபர்ணீ| குடஜோத்பவாஃ-இந்த்ரயவாஃ| ஏதௌ வசாதிஹரித்ராதிகணாவாமாதீஸாரக்நௌ மேதஃகபாதிஹரௌ ச|

Adhikarana priya~ggvambaShThAdigaNau (21)) · Śloka 39

ப்ரியங்குபுஷ்பாஞ்ஜநயுக்மபத்மாஃ பத்மாத்ரஜோ யோஜநவல்ல்யநந்தா| மாநத்ருமோ மோசரஸஃ ஸமங்கா புந்நாகஶீதஂ மதநீயஹேதுஃ||௩௭|| அம்பஷ்டா மதுகஂ நமஸ்கரீ நந்தீவக்ஷபலாஶகச்சுராஃ| ரோத்ரஂ தாதகிபில்வபேஶிகே கட்வங்கஃ கமலோத்பவஂ ரஜஃ||௩௮|| கணௌ ப்ரியட்க்வம்பஷ்டாதீ பக்வாதீஸாரநாஶநௌ| ஸந்தாநீயௌ ஹிதௌ பித்தே வ்ரணாநாமபி ரோபணௌ||௩௯||

ஸ௦-ப்ரியங்குஃ-ஶ்யாமா| புஷ்பாஞ்ஜநஂ-ரீதிபுஷ்பம்| யுக்மேத்யத்ராநுவத்திகதேந ஸம்பந்தேநாஞ்ஜநமிதி ஸம்பத்யதே| தேநாஞ்ஜநயுக்மஂ-ஏகஂ ஸ்ரோதோஞ்ஜநமந்யத்ஸௌவீரமித்யர்தோऽவதிஷ்டதே| பத்மா-பத்மசாரிணீ| பத்மாத்-கமலாத், ரஜஃ-கேஸரம்| யோஜநவல்லீ-மஞ்ஜிஷ்டா| அநந்தா-யவாஸகஃ| மாநத்ருமஃ-ஶால்மலீ| மோசரஸஃ-ஶால்மலீநிர்யாஸஃ| ஸமங்கா-நமஸ்காரீ ரக்தமூலாக்யா| புந்நாகஃ-துங்கோ ரக்தகேஸராக்யஃ| ஶீதஂ-சந்தநம்| மதநீயஹேதுஃ-தாதுகீ| உபஜாதிவத்தம்| அம்பஷ்டா-பாடா மயூரஶிகாக்யா| மதுகஂ-மதுயஷ்டிகா| நமஸ்கரீ-ஸமங்கா| நந்தீவக்ஷஃ-ப்ரரோஹீ| பலாஶஃ-ப்ரஸித்தஃ| கச்சுரா-பணிஹாரீ தந்வயவாஸகாக்யஃ| பில்வபேஶிகா-பில்வமஜ்ஜா| கட்வங்கஃ-ஸ்யோநாகஃ| கமலோத்பவஂ ரஜஃ-பத்மரேணுஃ| ஏதௌ ப்ரியட்க்வஂபஷ்டாதீ கணோ பக்வாதீஸாரநாஶநௌ ஸந்தாநீயௌ பித்தே ஹிதௌ வ்ரணரோபணௌ ச| "ம்ஸோ ஜ்கௌ ஶுத்தவிராடிதஂ மதம்" (வத்தரத்நாகரே அ. ௩|௨௧)|

Adhikarana mustAdigaNaH (40) · Śloka 40

முஸ்தாவசாக்நித்விநிஶாத்விதிக்தா- பல்லாதபாடாத்ரிபலாவிஷாக்யாஃ| குஷ்டஂ த்ருடீ ஹைமவதீ ச யோநி- ஸ்தந்யாமயக்நா மலபாசநாஶ்ச||௪௦||

ஸ௦-முஸ்தா-காங்கேயீ| திக்தாத்வயஂ-ஏகா கடுகாऽந்யா காகதிக்தா| விஷாக்யா-ஶுக்லகந்தா| ஹைமவதீ-ஶ்வேதவசா| ஏதே யோந்யாமயக்நாஃ ஸ்தந்யாமயக்நா மலபாசநாஶ்ச| "தௌ ஜோ குரு சேத்பவதீந்த்ரவஜ்ரா|"

Adhikarana nyagrodhAdigaNaH (41-42) · Śloka 42

ந்யக்ரோதபிப்பலஸதாபலரோத்ரயுக்மஂ ஜம்பூத்வயார்ஜுநகபீதநஸோமவல்காஃ| ப்லக்ஷாம்ரவஞ்ஜுலபியாலபலாஶநந்தீ- கோலீகதம்பவிரலாமதுகஂ மதூகம்||௪௧|| ந்யக்ரோதாதிர்கணோ வ்ரண்யஃ ஸங்க்ராஹீ பக்நஸாதநஃ| மேதஃபித்தாஸ்ரதட்தாஹயோநிரோகநிபர்ஹணஃ||௪௨||

ஸ௦-ந்யக்ரோதோ-வடஃ| பிப்பலஃ-ஆஶ்வத்தஃ| ஸதாபலஃ-உதும்பரஃ| ஜம்பூத்வயஂ-ஏகா ராஜஜம்பூர்பஹத்பலாऽந்யா ஹ்ரஸ்வபலா காகஜம்பூஃ| அர்ஜுநஃ-பார்தஃ| கபீதநஃ-கபிசூடோ வாநீராக்யஃ| ஸோமவல்கஃ-ஶ்வேதஸாரஃ கதிரஃ| ப்லக்ஷஃ-ஶங்கீ ப்லவாக்யஃ| ஆம்ரஃ-சூதஃ| வஞ்ஜுலோ-வேதஸஃ| பியாலோ-த்ராக்ஷாரஸப்ரியஃ கரஸ்கந்தாக்யஃ| நந்தீ-ஜயவக்ஷஃ| கோலீ-பதரீ| விரலா-திந்துகீ| மதுகஂ-யஷ்டீ| மதூகஂ-மதூகபுஷ்பம்| ந்யக்ரோதாதிரயஂ ஸங்க்ரஹணாதிகுணயுக்தஃ| வஸந்ததிலகாவத்தம்|

Adhikarana elAdigaNaH (43-44) · Śloka 44

ஏலாயுக்மதுருஷ்ககுஷ்டபலிநீமாஂஸீஜலத்யாமகஂ ஸ்பக்காசோரகசோசபத்ரதகரஸ்தௌணேயஜாதீரஸாஃ| ஶுக்திர்வ்யாக்ரநகோऽமராஹ்வமகுருஃ ஶ்ரீவாஸகஃ குங்குமஂ சண்டாகுக்குலுதேவதூபகபுராஃ புந்நாகநாகாஹ்வயம்||௪௩|| ஏலாதிகோ வாதகபௌ விஷஂ ச விநியச்சதி| வர்ணப்ரஸாதநஃ கண்டூபிடிகாகோடநாஶநஃ||௪௪||

ஸ௦-ஏலாயுக்மஂ-ஸூக்ஷ்மைலா ஸ்தூலைலா ச| துருஷ்கஃ-கத்ரிமோ நிர்யாஸவிஶேஷஃ| குஷ்டஂ-கதஃ| பலிநீ-கந்தப்ரியங்குஃ| மாஂஸீ-நலதம்| ஜலஂ-ஹ்ரீபேரம்| த்யாமகஂ-தேவதக்தகம்| ஸ்பக்கா-தேவீ| சோரகோ-க்ரந்திபர்ணஃ| சோசஂ-த்வக்| பத்ரஂ-தமாலபத்ரம்| தகரஂ-வக்ரம்| ஸ்தௌணேயஂ-தைலபீதகம்| ஜாதிரஸோ-போலஃ| ஶுக்திஃ-நகஃ| வ்யாக்ரநகஃ-ஸமுத்ரஜஃ| அமராஹ்வஂ-தேவதாரு| அகுருஃ-ப்ரஸித்தஃ| ஶ்ரீவாஸகஃ-சீடா ஶ்ரீவேஷ்டகாக்யஃ| குங்குமஂ-பாஹ்லீகம்| சண்டா-கோபநா| குக்குலுஃ-புரஃ| தேவதூபஃ-ஸர்ஜரஸஃ| கபுரஃ-குந்துருகஃ| புந்நாகோ-ரக்தகேஸரஃ| நாகாஹ்வயஂ-நாககேஸரம்| ஏலாதிரயஂ வாதாதீந் ஹந்தி| ததா, வர்ணப்ரஸந்நத்வகத் கண்ட்வாதிஹச்ச| "ம்ஸௌ ஜ்ஸௌ தௌ குருகஂ ச ஸூர்யதுரகைஃ ஶார்தூலவிக்ரீடிதம்|"

Adhikarana shyAmAdigaNaH (45) · Śloka 45

ஶ்யாமாதந்தீத்ரவந்தீக்ரமுககுடரணா- ஶங்கிநீசர்மஸாஹ்வா- ஸ்வர்ணக்ஷீரீகவாக்ஷீஶிகரிரஜநக- ச்சிந்நரோஹாகரஞ்ஜாஃ| பஸ்தாந்த்ரீ வ்யாதிகாதோ பஹலபஹுரஸ- ஸ்தீக்ஷ்ணவக்ஷாத் பலாநி ஶ்யாமாத்யோ ஹந்தி குல்மஂ விஷமருசிகபௌ ஹத்ருஜஂ மூத்ரகச்ச்ரம்||௪௫||

ஸ௦-ஶ்யாமா-மாலவிகா த்ரிவத் மஸூரவிதலாக்யா| தந்தீ-முகூலகஶ்சித்ராக்யஃ| த்ரவந்தீ-உந்துரகர்ணிகா| க்ரமுகஃ-பட்டிகாரோத்ரஃ| குடரணா-ஶுக்லா த்ரிவத்| ஶங்கிநீ-யவதிக்தா| சர்மஸாஹ்வா-ஸாதலா, ப்ராஹ்மீத்யந்யே| ஸ்வர்ணக்ஷீரீ-கங்குஷ்டம்| கவாக்ஷீ-கவாதநீ ஸ்தாணுகர்ணீஸஂஜ்ஞா, இந்த்ரவாருணீத்யந்யே| ஶிகரீ-அபாமார்கஃ| ரஜநகஃ-கம்பில்லகஃ| சிந்நரோஹா-அமதவல்லீ| கரஞ்ஜஃ-கைடர்யஃ| பஸ்தாந்த்ரீ-வஷகந்தா| வ்யாதிகாதஃ- கதமாலஃ| பஹுலோ-பஹுபலஃ| பஹுரஸஃ-இக்ஷுஃ| தீக்ஷ்ணவக்ஷாத்-பீலோஃ பலாநி| ஶ்யாமாதிரேஷ குல்மாதீந் ஹந்தி| [அத்ர பிப்பல்யாதிஃ ப்ரஸித்தத்வாந்நோக்தஃ| ] "ம்ரௌ ப்ரௌ யாஶ்ச த்ரயஃ ஸ்யுஃ ஸ்வரமுநிதுரகைஃ ஸ்ரக்தராஸ்யாத்விராமைஃ|"

Adhikarana iti trayastriMshadgaNAH (46) · Śloka 46

த்ரயஸ்த்ரிஂஶதிதி ப்ரோக்தா வர்காஸ்தேஷு த்வலாபதஃ| யுஞ்ஜ்யாத்தத்விதமந்யச்ச த்ரவ்யஂ ஜஹ்யாதயௌகிகம்||௪௬||

ஸ௦-இதி-ஏவஂ ப்ரகாரேண, த்ரயஸ்த்ரிஂஶத்ஸங்க்யா வர்காஃ கதிதாஃ| அத்ர ஸங்க்யோபாதாநமேஷாஂ ப்ராதாந்யக்யாபநார்தம்| அந்யேऽப்யேவஂப்ரகாராஃ ஸந்தி, ஏதே து ப்ரதாநா இத்யர்தஃ| ஸுகஸ்மரணார்தஂ ச ஸங்க்யாவசநம்| ஏஷு ச த்ரயஸ்த்ரிஂஶத்ஸு வர்கேஷ்வலாபதஃ-அலாபே ஸதி, தத்விதஂ-ரஸவீர்யபாகைஸ்துல்யஂ, த்ரவ்யமந்யத்-அநுக்தமபி யுஞ்ஜ்யாத்| ந கேவலமேதாவதேவ விதேயமித்யாஹ-ஜஹ்யாதயௌகிகம்,-ந கேவலமேஷு வர்கேஷு தத்த்ரவ்யலாபே யதாலாபமந்யத்தத்விதஂ த்ரவ்யஂ யுஞ்ஜ்யாத், யாவதயௌகிகஂ யத் த்ரவ்யஂ தச்ச த்யஜேத்| தோஷரோகாத்யபேக்ஷயா புருஷஸ்யாஸ்மிந் காலே வயஸி வா அயமேவ கணஃ ப்ரஶஸ்தஃ, ததா தத்ஸமஸ்தகணத்ரவ்யலாபே தத்விதமேகஂ த்ரவ்யஂ த்வே வா பஹூநி வா த்ரவ்யாணி ஸஂயோஜ்ய ப்ரயோஜ்ய ஏவ, ந ஸமஸ்தத்ரவ்யாபேக்ஷா கார்யேதி| ததா ச ஸுஶ்ருதஃ (ஸு. அ. ௩௮|௮௨) - "ஸமீக்ஷ்ய தோஷபேதாஂஶ்ச கணாந் பிந்நாந் ப்ரயோஜயேத்| பதங்மிஶ்ராந் ஸமஸ்தாஂஶ்ச கணாந் வா வ்யஸ்தஸஂஹதாந்||" இதி| த்ரயஸ்த்ரிஂஶதிதி "த்ரேஸ்த்ரயஶ்ச" இதி த்ரயஸாதேஶஃ| அயௌகிகமிதி அயோகாய ப்ரபவதீத்யர்தஃ| யோகாத்யச்சேதி டஞ்|

Adhikarana teShu kasyacidravyasyAlAbhe tadvidhamanyadyojyam, ete vargAH sarvakalpayogyAshca (15) · Śloka 15

ஏதே வர்கா தோஷதூஷ்யாத்யபேக்ஷ்ய கல்கக்காதஸ்நேஹலேஹாதியுக்தாஃ| பாநே நஸ்யேऽந்வாஸநேऽந்தர்பஹிர்வா லேபாப்யங்கைர்க்நந்தி ரோகாந் ஸுகச்ச்ராந்||௪௭|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஶோதநாதிகணஸங்க்ரஹோ நாம பஞ்சதஶோऽத்யாயஃ||௧௫||

ஸ௦-ஏதே-பூர்வோக்தாஃ, வர்கா தோஷதூஷ்யவயோபலாதீந்யபேக்ஷ்யவிகல்ப்ய, கல்காதியுக்தாஃ ஸுகச்ச்ராந் ரோகாந்-ஆமயாந் க்நந்தி| யுக்தா இத்யத்ராந்தர்பாவிதண்யர்தோ யுஜிஃ| ததஃ கல்காதிஷு வைத்யேந யோஜிதா இத்யர்தோऽவதிஷ்டதே| ஆதிஶப்தேந பாண்டஶீதகஷாயாதிபரிக்ரஹஃ| கதமேதே க்நந்தி ? இதி ப்ரகாரஂ யுக்த்யாऽऽஹ-பாந இத்யாதி| பாநே-பாநாத்யுபயோகே ஸதி| லேபாப்யங்கைரிதி பஹுவசநேந லேபாப்யங்கஸ்ராநாதிபிஶ்சேதி யோஜ்யம்| ஶாலிநீவத்தம்| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஶோதநாதிகணஸங்க்ரஹாத்யாயஃ பஞ்சதஶஃ ஸமாப்தஃ|| ௧௫||