17. svēdavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਸ਼ੋਧਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸ੍ਨੇਹੋਪਯੋਗਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਚ ਦੇਹੇ ਦੋਸਾਣਾਂ ਮਾਰ੍ਦਵੀਕਰਣਾਯ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਃ|

Adhikarana svedavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਤਸ੍ਤਤ੍ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥੋਯਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ - - - - ਅਥਾਤਃ ਸ੍ਵੇਦਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨||

ਸ੦-ਅਥਾਤ ਇਤਿ| ਸ੍ਵੇਦਨਂ-ਸ੍ਵੇਦਃ, ਤਸ੍ਯ ਵਿਧਿਃ-ਵਿਧਾਨਂ, ਯਤ੍ਰ ਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|

Adhikarana svedasya cAturvidhyam (1) · Śloka 1

ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯਮਾਹ - - - - ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਤਾਪੋਪਨਾਹੋਸ੍ਮਦ੍ਰਵਭੇਦਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ| |੧|

ਸ੦-ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ,- ਤਾਪਾਦਿਭੇਦਾਤ੍|

Adhikarana tApasya lakShaNam (1) · Śloka 1

ਤਤ੍ਰ ਤਾਪਾਦੀਨੇਵ ਲਕ੍ਸਯਿਤੁਮਾਚਸ੍ਟੇ - - - - | ਤਾਪੋਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤਵਸਨਫਾਲਹਸ੍ਤਤਲਾਦਿਭਿਃ||੧||

ਸ੦-ਤਾਪਃ-ਤਾਪਸ੍ਵੇਦਃ, ਅਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤੇਨ ਵਸਨੇਨ, ਤਥਾ ਫਾਲੇਨ-ਅਯੋਮਯੇਨਾਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤੇਨ, ਤਥਾ [ ਅਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤੇਨ ] ਹਸ੍ਤਤਲੇਨਾਪਿ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਦਾਰੁਵਾਲੁਕਾਘਟਿਕਾਕਾਂਸ੍ਯਭਾਜਨਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana upanAhasya lakShaNam (2-4) · Śloka 4

ਉਪਨਾਹੋ ਵਚਾਕਿਣ੍ਵਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਦੇਵਦਾਰੁਭਿਃ| ਧਾਨ੍ਯੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਗਨ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਰਾਸ੍ਨੈਰਣ੍ਡਜਟਾਮਿਸੈਃ||੨|| ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਲਵਣੈਃ ਸ੍ਨੇਹਚੁਕ੍ਰਤਕ੍ਰਪਯਃਪ੍ਲੁਤੈਃ| ਕੇਵਲੇ ਪਵਨੇ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਂਸਸ੍ਟੇ ਸੁਰਸਾਦਿਭਿਃ||੩|| ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪਦ੍ਮਕਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਸਾਲ੍ਵਣਾਖ੍ਯੈਃ ਪੁਨਃਪੁਨਃ| |੪|

ਸ੦-ਉਪਨਾਹੋ-ਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਕਿਣ੍ਵਂ-ਸੁਰਾਪ੍ਰਕਤਿਃ| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ-ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾ| ਧਾਨ੍ਯੈਰਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਾਵਪਿ ਤਿਲਾਤਸੀਮਾਸਾਦੀਨਿਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾਨ੍ਯੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਵਾ ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਨੀਤਿ| ਸਮਸ੍ਤਗ੍ਰਹਣਂ ਗਨ੍ਧੈਰੇਵ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਅਤ ਏਵ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਵਦਤ੍ (ਸੂ. ਅ. ੨੬) - "ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧ" ਇਤਿ| ਗਨ੍ਧੈਃ-ਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕੁਸ੍ਠਾਗੁਰੁਤਗਰਸੁਰਸਾਦਿਭਿਃ| ਤਥਾ, ਰਾਸ੍ਨਾਦਿਭਿਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਃ ? ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਲਵਣੈਃ-ਲਵਣਾਢ੍ਯੈਃ| ਤਥਾ, ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਚੁਕ੍ਰਂ ਚ ਤਕ੍ਰਂ ਚ ਪਯਸ਼੍ਚ, ਤੈਃ ਪ੍ਲੁਤੈਃ-ਆਲੋਡਿਤੈਃ| ਚੁਕ੍ਰਂ-ਅਮ੍ਲਮ੍| ਤਕ੍ਰਸ੍ਯ ਚੁਕ੍ਰਤ੍ਵਾਦੇਵ ਗ੍ਰਹਣੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਤਕ੍ਰਗ੍ਰਹਣਮਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍, ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸਾਲ੍ਵਣਾਖ੍ਯੇ ਸ੍ਵੇਦੇ ਤਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮਿਤਿ| ਕੇਵਲੇ ਪਵਨੇ ਵਚਾਦਿਭਿਰੁਪਾਨਾਹਸ੍ਵੇਦਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਂਸਸ੍ਟੇ ਪਵਨੇ ਸੁਰਸਾਦਿਭਿਃ-ਸੁਰਸਯੁਗਾਦਿਨਾ ਗਣੇਨ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫|੩੦)| ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਪਵਨੇ ਪਦ੍ਮਕਾਦ੍ਯੈਃ-"ਪਦ੍ਮਕਪੁਣ੍ਡ੍ਰੌ" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫|੧੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਪਵਨ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਪਵਨੇ ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਭਿਰੁਪਨਾਹਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯਵਬੋਧ੍ਯਮ੍, ਨਾਧਿਕੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤੇ ਪਵਨੇ, ਨਾਪਿ ਤੁਲ੍ਯੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤੇ ਪਵਨ ਇਤਿ| ਏਵਂ ਹ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੩|੧੪)- "ਗ੍ਰੈਸ੍ਮਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਮਰੁਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇ" ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਗ੍ਰੈਸ੍ਮਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸਰ੍ਵਃ ਸ਼ੀਤਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵੇਦੋ ਦੂਰੋਤ੍ਸਾਰਿਤ ਏਵ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਪਵਨੇ ਪਦ੍ਮਕਾਦ੍ਯੈਰੁਪਨਾਹਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਏਤੇ ਚ ਤ੍ਰਯ ਉਪਨਾਹਾਃ ਕੇਵਲੇ ਵਾਯੌ ਤਥਾ ਕਫਯੁਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਯੁਕ੍ਤੇ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣ ਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਏਤੇ ਚ ਸਾਲ੍ਵਣਾਭਿਧਾਨਾਃ ਸ੍ਵੇਦਾ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸਾਲ੍ਵਣਾਖ੍ਯੈਰਿਤਿ| ਪੁਨਃਪੁਨਰਿਤਿ ਅਸਕਤ੍ਤੈਃ ਸ੍ਵੇਦਯੋਜਨਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਿਰਪਾਯੋ ਹਿ ਯਥਾਯਂ ਸਾਲ੍ਵਣਾਪਰਸਂਜ੍ਞ ਉਪਨਾਹਾਖ੍ਯਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਨ ਤਥਾਪਰੇ ਸ੍ਵੇਦਾ ਇਤਿ| ਉਪਨਹ੍ਯਤੇ-ਬਧ੍ਯਤੇ ਚਰ੍ਮਪਟਾਦਿਨਾ, ਇਤ੍ਯਨ੍ਵਰ੍ਥਂ ਨਾਮਾਸ੍ਯੋਪਨਾਹ ਇਤਿ| ਸਾਲ੍ਵਣ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਨਾਮ| ਤਥਾ ਚ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ (ਸੁ. ਚਿ. ਅ. ੪|੧੪) - "ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਃ ਸਵਾਤਘ੍ਨਃ ਸਰ੍ਵਾਮ੍ਲਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੁਤਃ| ਸਾਨੂਪੌਦਕਮਾਂਸਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ੍ਨੇਹਸਮਨ੍ਵਿਤਃ|| ਸੁਖੋਸ੍ਣਃ ਸ੍ਪਸ੍ਟਲਵਣਃ ਸਾਲ੍ਵਣਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ|" ਇਤਿ| 'ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਲਵਣੈਃ ਸ੍ਨੇਹਚੁਕ੍ਰਤਕ੍ਰਪਯਃਪ੍ਲੁਤੈਃ|' ਇਤਿ ਤ੍ਰਿਸ੍ਵਪਿ ਸ੍ਵੇਦੇਸੁ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana bandhanavidhiH (4-5) · Śloka 5

ਬਨ੍ਧਾਤ੍ਮਕਸ਼੍ਚਾਯਂ ਸ੍ਵੇਦ ਇਤਿ ਬਨ੍ਧਾਤ੍ਮਕਸ੍ਵੇਦੋਪਾਯਭੂਤਾਨ੍ ਚਰ੍ਮਪਟ੍ਟਾਦੀਨਾਹ - - - - | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੈਰ੍ਮਦੁਭਿਸ਼੍ਚਰ੍ਮਪਟ੍ਟੈਰਪੂਤਿਭਿਃ||੪|| ਅਲਾਭੇ ਵਾਤਜਿਤ੍ਪਤ੍ਰਕੌਸ਼ੇਯਾਵਿਕਸ਼ਾਟਕੈਃ| ਬਦ੍ਧਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਿਵਾ ਮੁਞ੍ਚੇਨ੍ਮੁਞ੍ਚੇਦ੍ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਿਵਾਕਤਮ੍||੫||

ਸ੦-ਚਰ੍ਮਪਟ੍ਟੈਰ੍ਬਦ੍ਧਂ-ਉਪਨਦ੍ਧਮਙ੍ਗਂ, ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਿਵਾ ਮੁਞ੍ਚੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੈਃ, ਤਥਾਪੂਤਿਭਿਃ-ਅਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧੈਃ ਸੁਪਰਿਕਰ੍ਮਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਲਾਭੇ-ਚਰ੍ਮਪਟ੍ਟਾਨਾਮਭਾਵੇ, ਵਾਤਜਿਤ੍ਪਤ੍ਰੈਃ-ਏਰਣ੍ਡਜਾਦਿਭਿਃ, ਤਥਾ ਕੌਸ਼ੇਯਾਦਿਭਿਃ| ਕੌਸ਼ੇਯਂ-ਰਾਙ੍ਕਵਾਦਿਵਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ੇਸਮ੍| ਆਵਿਕਂ-ਕਮ੍ਬਲਮ੍| [ ਸ਼ਾਟਕਂ-ਵਸ੍ਤ੍ਰਖਣ੍ਡਮ੍| ] ਤੈਰ੍ਬਦ੍ਧਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਿਵਾ ਮੁਞ੍ਚੇਤ੍| ਦਿਵਾ ਤੁ ਬਦ੍ਧਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਮੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍|

Adhikarana UShmasvedasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

ਊਸ੍ਮਾ ਤੂਤ੍ਕਾਰਿਕਾਲੋਸ੍ਟਕਪਾਲੋਪਲਪਾਂਸੁਭਿਃ| ਪਤ੍ਰਭਙ੍ਗੇਨ ਧਾਨ੍ਯੇਨ ਕਰੀਸਸਿਕਤਾਤੁਸੈਃ||੬|| ਅਨੇਕੋਪਾਯਸਨ੍ਤਪ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਤਃ| |੭|

ਸ੦-ਊਸ੍ਮਾ-ਬਾਸ੍ਪਃ, ਤਦਾਖ੍ਯਃ ਸ੍ਵੇਦ ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ| ਤਤ੍ਰ ਯਵਮਾਸੈਰਣ੍ਡਬੀਜਾਤਸੀਕੁਸੁਮ੍ਭਬੀਜਾਦਿਭਿਃ ਪਿਸ੍ਟਸ੍ਵਿਨ੍ਨੈਰ੍ਲਪ੍ਯਸਿਕਾਕਤਿਰ੍ਯਃ ਸ੍ਵੇਦਨੋਪਾਯਃ ਸਾ ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ| ਲੋਸ੍ਟਂ-ਮਤ੍ਪਿਣ੍ਡਃ| ਕਪਾਲਂ-ਕਰ੍ਪਰਮ੍| ਉਪਲਃ-ਪਾਸਾਣਃ| ਪਾਂਸੁਃ-ਧੂਲਿਃ| ਤਥਾ, ਪਤ੍ਰਭਙ੍ਗੇਨ-ਛਦਸਮੂਹੇਨ| ਤਥਾ, ਧਾਨ੍ਯੇਨ| ਕਰੀਸੋ-ਗਵਾਦਿਸ਼ਕਚ੍ਚੂਰ੍ਣਃ| ਸਿਕਤਾ-ਵਾਲੁਕਾ| ਤੁਸੋ-ਧਾਨ੍ਯਤ੍ਵਕ੍| ਏਤੈਰੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾਦਿਭਿਸ੍ਤੁਸਾਨ੍ਤੈਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਅਨੇਕੋਪਾਯਸਨ੍ਤਪ੍ਤੈਃ,-ਅਨੇਕੇ ਚ ਤ ਉਪਾਯਾਸ਼੍ਚ, ਤੈਃ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਃ-ਉਸ੍ਣੀਕਤਾ ਯ ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਦਯਃ, ਤੈਃ| ਕਥਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਦੇਸ਼ਕਾਲਤਃ| ਲ੍ਯਬ੍ਲੋਪੇ ਪਞ੍ਚਮੀ ਚੇਯਮ੍| ਤੇਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਪੇਕ੍ਸ੍ਯ| ਉਪਲਕ੍ਸਣਂ ਚੇਦਮ੍| ਤੇਨ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦੀਨਪ੍ਯਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦੋਯਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ| ਲੋਸ੍ਟਕਪਾਲਪਾਸਾਣਾਨਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤਾਨ੍ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ੇਨ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾਮ੍ਭਸ੍ਯਮ੍ਲੇ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲੇ ਸ਼ੁਕ੍ਤਾਦੌ ਵਾ ਨਿਮਜ੍ਜਯੇਤ੍| ਤਦੁਦ੍ਭੂਤਬਾਸ੍ਪੈਃ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ਼ਯਨਸ੍ਥਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਅਥਵਾ ਗਵਾਦਿਸ਼ਕਤਾਰ੍ਦ੍ਰੇਣ ਪਿਣ੍ਡੀਕਤੇਨੋਸ੍ਣੇਨ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ ਚ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਵੇਦਸਂਜ੍ਞਃ| ਸ ਏਵ ਸਙ੍ਕਰਸ੍ਵੇਦ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਅਥਵੈਰਣ੍ਡਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਯਵਾਦੀਨਿ ਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸਾਮ੍ਲਕਾਦੀਨਿ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਪਿਹਿਤਮੁਖਾਯਾਮੁਖਾਯਾਂ ਸਮ੍ਯਗੁਪਸ੍ਵੇਦ੍ਯ ਨਿਵਾਤੇ ਗਹੇ ਸ਼ਯਨਸ੍ਥੇ ਕਿਲਿਞ੍ਜੇ ਪ੍ਰਸ੍ਤੀਰ੍ਯਾਵਿਕਕੌਸ਼ੇਯਵਾਤਹਰਪਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤਮੋਤ੍ਤਰਪ੍ਰਚ੍ਛਦੇ ਰੌਰਵਾਜਿਨਪ੍ਰਾਵਾਰਾਦਿਸ੍ਵਵਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਕੁਮ੍ਭ੍ਯਾਮੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਤਨ੍ਨਿਕਟੋਪਵਿਸ੍ਟੋ ਘਨਵਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਾਵਤ ਊਸ੍ਮਾਣਂ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍| ਏਸ ਸਂਸ੍ਤਰਸ੍ਵੇਦਃ| ਏਵਮਨੇਕੋਪਾਯਸਨ੍ਤਪ੍ਤਤ੍ਵਂ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਨਿਰੂਪ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦੋ ਯੋਜ੍ਯਃ|

Adhikarana dravasvedaH (7-10) · Śloka 10

ਅਥ ਦ੍ਰਵਸ੍ਵੇਦਮਾਹ - - - - | ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਵਾਰਣਕੈਰਣ੍ਡਕਰਞ੍ਜਸੁਰਸਾਰ੍ਜਕਾਤ੍||੭|| ਸ਼ਿਰੀਸਵਾਸਾਵਂਸ਼ਾਰ੍ਕਮਾਲਤੀਦੀਰ੍ਘਵਨ੍ਤਤਃ| ਪਤ੍ਰਭਙ੍ਗੈਰ੍ਵਚਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸੈਸ਼੍ਚਾਨੂਪਵਾਰਿਜੈਃ||੮|| ਦਸ਼ਮੂਲੇਨ ਚ ਪਥਕ੍ ਸਹਿਤੈਰ੍ਵਾ ਯਥਾਮਲਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਵਦ੍ਭਿਃ ਸੁਰਾਸ਼ੁਕ੍ਤਾਵਾਰਿਕ੍ਸੀਰਾਦਿਸਾਧਿਤੈਃ||੯|| ਕੁਮ੍ਭੀਰ੍ਗਲਨ੍ਤੀਰ੍ਨਾਡੀਰ੍ਵਾ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਰੁਜਾਰ੍ਦਿਤਮ੍| ਵਾਸਸਾਚ੍ਛਾਦਿਤਂ ਗਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਿਞ੍ਚੇਦ੍ਯਥਾਸੁਖਮ੍||੧੦||

ਸ੦-ਸ਼ਿਗ੍ਰ੍ਵਾਦਿਜੈਃ ਪਤ੍ਰਸਮੂਹੈਃ, ਤਥਾ ਵਚਾਦ੍ਯੈਃ-ਵਚਾਦਿਗਣੋਕ੍ਤੈਃ, ਤਥਾ ਮਾਂਸੈਰਾਨੂਪਜੈਰ੍ਜਲਜੈਸ਼੍ਚ, ਦਸ਼ਮੂਲੇਨ ਚ ਪਥਕ੍-ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਰ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ, ਸਹਿਤੈਰ੍ਵਾ-ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਵਾ, ਯਥਾਮਲਂ ਸ੍ਨੇਹਵਦ੍ਭਿਃ-ਦੋਸਹਰਘਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਯਥਾਦੋਸਂ ਸੁਰਾਸ਼ੁਕ੍ਤਵਾਰਿਕ੍ਸੀਰਾਦਿਸਾਧਿਤੈਃ, ਕੁਮ੍ਭੀਃ-ਸ੍ਥਾਲੀਃ, ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ, ਅਥਵਾ ਗਲਨ੍ਤੀਰ੍ਨਾਡੀਰ੍ਵਾ-ਅਨਵਰਤਂ ਧਾਰਯਾ ਜਲਾਦਿਸ੍ਰਵਨ੍ਤੀਰ੍ਵਾਰਿਧਾਨਿਕਾਸਂਜ੍ਞਾਃ ਵਂਸ਼ਾਦਿਮਯੀਃ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ, ਰੁਜਾਰ੍ਦਿਤਂ-ਪੀਡਾਰ੍ਤਂ, ਗਾਤ੍ਰਂ-ਅਙ੍ਗਂ, ਵਾਸਸਾਚ੍ਛਾਦਿਤਂ ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਤ੍ ਯਥਾਸੁਖਂ-ਸੁਖਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਕਦਾਚਿਦਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਕਦਾਚਿਦੀਸਦੁਸ੍ਣਂ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍|

Adhikarana avagAhasvedaH (11) · Śloka 11

ਇਤਿ ਦੋਸਪੀਡਾਵਸ਼ਾਤ੍ ਪਰਿਸੇਕਸ੍ਵੇਦਮਾਖ੍ਯਾਯਾਵਗਾਹਸ੍ਵੇਦਂ ਦ੍ਰਵਭੇਦਮਾਹ - - - - ਤੈਰੇਵ ਵਾ ਦ੍ਰਵੈਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਕੁਣ੍ਡਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਗੇਨਿਲੇ| ਅਵਗਾਹ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਤਿਸ੍ਠੇਦਰ੍ਸ਼ਃਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦਿਰੁਕ੍ਸੁ ਚ||੧੧||

ਸ੦-ਤੈਰੇਵ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਃ, ਸ੍ਵੇਦਦ੍ਰਵੈਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਕੁਣ੍ਡਂ ਭਸ਼ਮਵਗਾਹ੍ਯ-ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ, ਆਤੁਰੋ-ਰੋਗੀ ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ੇ ਦੋਸੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਗੇਨਿਲੇ,-ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਿਨਿ ਵਾਯੌ| ਤਥਾ, ਅਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਭਤਿਰੋਗਕਸ੍ਟਪੀਡਾਸੁ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਹਸ੍ਤਪਾਦਪੀਡਾਸੁ ਚ| ਕੁਣ੍ਡਗ੍ਰਹਣਮੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੇਨ ਕੂਪਕੁਟੀਸ੍ਵੇਦੌ ਚ ਵੇਦ੍ਯੌ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੨੬)- "ਸ਼ਯਨਸ੍ਯਾਧੋਵਿਸ੍ਤਾਰਦ੍ਵਿਗੁਣਖਾਤੇ ਕੂਪੇ ਵਾਤਹਰਦਾਰੁਕਰੀਸਾਨ੍ਯਤਰਪੂਰ੍ਣਦਗ੍ਧੇ ਵਿਗਤਧੂਮੇ ਸ੍ਵਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣਸ਼ਯਨਸ੍ਥਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦਿਤਿ ਕੂਪਸ੍ਵੇਦਃ| ਕੁਟੀਂ ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਚਵਿਸ੍ਤਾਰਾਂ ਵਤ੍ਤਾਮਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਮੁਪਨਾਹਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਕਘਨਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਕੁਡ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਿਧੂਮਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਖਦਿਰਾਙ੍ਗਾਰਪੂਰ੍ਣਹਸਨ੍ਤਿਕਾਸਮੂਹਪਰਿਵਤਾਂ ਵਿਧਾਯ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਿਤਸ਼ਯ੍ਯਾਸ੍ਥਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦਿਤਿ ਕੁਟੀਸ੍ਵੇਦਃ| ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਦਿਭਿਃ ਸਕ੍ਤੁਪਿਣ੍ਡ੍ਯਾ ਵਾਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਚਕ੍ਸੁਸੀ| ਸ਼ੀਤੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਵਲੀਪਦ੍ਮਮੁਕੁਲੋਤ੍ਪਲਭਾਜਨੈਃ|| ਮੁਹੁਃ ਕਰੈਸ਼੍ਚ ਸਜਲੈਃ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤੋ ਹਦਯਂ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana svedavidhiH (12) · Śloka 12

ਨਿਵਾਤੇਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਃਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਃ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰੇਤ੍| |੧੨|

ਸ੦-ਅਪਗਤਵਾਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ? ਅਨ੍ਤਃ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨੇਨ ਬਹਿਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਨਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ| ਤਥਾ, ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਸ਼੍ਚ,-ਯੇਨ (ਯਸ੍ਯ) ਹ੍ਯਸ੍ਤਨਮਨ੍ਨਂ ਜੀਰ੍ਣਮ੍, ਆਮਜੀਰ੍ਣਾਦ੍ਯਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਨਰਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਸ੍ਵੇਦਾਰ੍ਹੇਣ ਨਰੇਣ ਸ੍ਵੇਦ ਆਚਰਣੀਯਃ|

Adhikarana vyAdhyAdyapekShayA svedaprakAraH (12) · Śloka 12

ਕੀਦਸ਼ਂ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰੇਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਵ੍ਯਾਧਿਵ੍ਯਾਧਿਤਦੇਸ਼ਰ੍ਤੁਵਸ਼ਾਨ੍ਮਧ੍ਯਵਰਾਵਰਮ੍||੧੨||

ਸ੦-ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਵ੍ਯਾਧਿਤਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਦੇਸ਼ਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਤ੍ਵਪੇਕ੍ਸਯਾ ਚ ਯਥਾਵਿਧਮੇਵ ਮਧ੍ਯਮਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟਂ ਹੀਨਂ ਵਾ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰੇਤ੍|

Adhikarana kaphe svedavisheShaH, kaphAnile visheShaH (13) · Śloka 13

ਕਫਾਰ੍ਤੋ ਰੂਕ੍ਸਣਂ ਰੂਕ੍ਸੋ, ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਫਾਨਿਲੇ| |੧੩|

ਸ੦-ਕਫਾਰ੍ਤਃ-ਕਫਗ੍ਰਸ੍ਤੋ, ਰੂਕ੍ਸਃ ਸਨ੍-ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ, ਰੂਕ੍ਸਣਂ-ਨ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ, ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰੇਤ੍| ਅਪਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤੇ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ-ਕੇਨਚਿਦਂਸ਼ੇਨ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕੇਨਚਿਦਂਸ਼ੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ, ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਵਾ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ, ਏਵਂਵਿਧਂ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰੇਤ੍|

Adhikarana sthAnabhedena visheShaH (13-14) · Śloka 14

| ਆਮਾਸ਼ਯਗਤੇ ਵਾਯੌ ਕਫੇ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇ||੧੩|| ਰੂਕ੍ਸਪੂਰ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸ੍ਨੇਹਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨੁਰੋਧਤਃ| |੧੪|

ਸ੦-ਆਮਾਸ਼ਯਂ ਗਤਃ-ਆਮਾਸ਼ਯਗਤਃ, ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ-ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਃ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਸ਼੍ਰਿਤੇਤਿ ਸਮਾਸਃ| ਵਾਯਾਵਾਮਾਸ਼ਯਗਤੇ ਕਫੇ ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਰੂਕ੍ਸਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਵੇਦਮਾਚਰੇਤ੍| ਆਮਾਸ਼ਯਗਤੇ ਵਾਤ ਆਦੌ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ੍ਵੇਦਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ| ਤਥਾ, ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਕਫ ਆਦੌ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ੍ਵੇਦਃ, ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੁਤ ਏਵਂ ਨਿਯਮਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਥਾਨਾਨੁਰੋਧਤਃ,-ਸ੍ਥਾਨਵਸ਼ਾਤ੍| ਵਾਯੁਰ੍ਯਤਃ ਆਮਾਸ਼ਯ ਆਗਨ੍ਤੁਃ, ਸ੍ਥਾਨਂ ਚ ਤਤ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ, ਤਦ੍ਵਸ਼ਾਤ੍ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਰੂਕ੍ਸ ਏਵ ਸ੍ਵੇਦੋ ਯੋਜ੍ਯਃ, ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਇਤਿ| ਕਫਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯ ਆਗਨ੍ਤੁਃ, ਸ੍ਥਾਨਂ ਚ ਤਦ੍ਵਾਯੋਃ, ਅਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਯੋਜ੍ਯਃ, ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤ ਏਵ ਨ੍ਯਾਯੋ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੩|੨੦) - "ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਸ੍ਥਾਨਸਂਸ੍ਥੇਸੁ ਤਦੀਯਾਮ੍" ਇਤਿ| ਤਥਾ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੩|੨੯) - "ਆਗਨ੍ਤੁਂ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਦੋਸਂ ਸ੍ਥਾਨਿਨਂ ਪ੍ਰਤਿਕਤ੍ਯ ਵਾ|" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਰੂਕ੍ਸੇਣ ਸ੍ਥਾਨਿਨਂ ਕਫਂ ਪ੍ਰਤਿਕਤ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਦਾਗਨ੍ਤੁਕਸ੍ਯ ਵਾਯੋਃ ਸ਼ਮਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵੇਦਾਖ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮਿਤਿ| ਨਨੁ, ਵਾਯੋਰਾਮਾਸ਼ਯੇ ਕੋਪੋਨੁਪਪਨ੍ਨਃ| ਯਤੋ ਮਰੁਤ੍ ਲਘ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਤੁ ਗੁਰੁਮਦੁਪਿਚ੍ਛਿਲਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ| ਅਤਃ ਸ਼ਮ ਏਵੋਪਪਨ੍ਨ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਏਤਚ੍ਚਾਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਬਲਿਨੋ ਹ੍ਯਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਥਸ੍ਯਾਪਿ ਕੋਪੋ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਾਚ੍ਚ ਵਾਯੋਰਾਮਾਸ਼ਯੇਪਿ ਪ੍ਰਕੋਪਸਮ੍ਭਵ ਇਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੬|੫੭) - "ਪ੍ਰਾਯੋਨਿਲੋ ਰੁਦ੍ਧਗਤਿਃ ਕੁਪ੍ਯਤ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯੇ ਗਤਃ|" ਇਤਿ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੩|੧੯) - "ਤੇ ਕਾਲਾਦਿਬਲਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯੇਸ੍ਵਪਿ|" ਇਤਿ|

Adhikarana avayavabhedena visheShaH (14) · Śloka 14

| ਅਲ੍ਪਂ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਃ, ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਦਙ੍ਮੁਸ੍ਕਹਦਯੇ ਨ ਵਾ||੧੪||

ਸ੦-ਵਙ੍ਕ੍ਸ੍ਣਯੋਰਲ੍ਪਮੇਵੇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਦਸ਼ੋਰ੍ਮੁਸ੍ਕਯੋਰ੍ਹਦਿ ਚਾਤ੍ਯਲ੍ਪਮੇਵੇਤਿ| ਅਥਵਾ ਦਗਾਦਿਸੁ ਸ੍ਵੇਦਂ ਨਾਚਰੇਦੇਵ|

Adhikarana samyaksvinnalakShaNamsvinnasya kRutyam (15) · Śloka 15

ਸ਼ੀਤਸ਼ੂਲਕ੍ਸਯੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੋ ਜਾਤੇਙ੍ਗਾਨਾਂ ਚ ਮਾਰ੍ਦਵੇ| ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਨੈਰ੍ਮਦਿਤਃ ਸ੍ਨਾਤਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਂ ਭਜੇਤ੍||੧੫||

ਸ੦-ਸ਼ੀਤਸ਼ੂਲਯੋਃ ਕ੍ਸਯੇ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਸਤਿ, ਅਙ੍ਗਾਨਾਂ-ਪਾਣਿਪਾਦਾਦੀਨਾਂ ਚ, ਮਾਰ੍ਦਵੇ-ਮਦੁਤ੍ਵੇ ਜਾਤੇ ਸਤਿ, ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੋ ਨਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਚ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਮਦਿਤੋ-ਮਨ੍ਦਂ ਮਰ੍ਦਿਤਾਙ੍ਗਃ, ਸ੍ਨਾਤਃ-ਉਸ੍ਣੋਦਕੇਨ, [ ਤਤਃ- ] ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤ (ਸ੍ਨੇਹ) ਵਿਧਿਂ-'ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍' ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ, ਭਜੇਤ੍|

Adhikarana atisvinnalakShaNam, atisvinnasyauShadham, viShAdiShvapi stambhanamauShadham (16-17) · Śloka 17

ਇਤਿ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਤਿਯੋਗਲਕ੍ਸਣਮਾਹ - - - - ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕੋਪਤਣ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ੍ਵਰਾਙ੍ਗਸਦਨਭ੍ਰਮਾਃ| ਸਨ੍ਧਿਪੀਡਾ ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼੍ਯਾਵਰਕ੍ਤਮਣ੍ਡਲਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੧੬|| ਸ੍ਵੇਦਾਤਿਯੋਗਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਚ, ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮੌਸਧਮ੍| ਵਿਸਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨ੍ਯਤੀਸਾਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੋਹਾਤੁਰੇਸੁ ਚ||੧੭||

ਸ੦-ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯਾਤਿਯੋਗਾਤ੍ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕੋਪਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਚ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ-ਮੋਹਃ| ਸ੍ਵਰਾਙ੍ਗਯੋਃ ਸਦਨੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਭ੍ਰਮਃ-ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਵਾਨਿ ਚ ਰਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਸ਼੍ਯਾਵਰਕ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨ੍ਯੇਵਂਭੂਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੇਸਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ-ਉਪਲਮ੍ਭਃ| ਤਤ੍ਰ-ਸ੍ਵੇਦਾਤਿਯੋਗੇ, ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮੌਸਧਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਵਿਸਾਦ੍ਯਾਤੁਰੇਸ੍ਵਪਿ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮੇਵੌਸਧਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਵਿਸਾਦ੍ਯਾਤੁਰੇਸ੍ਵਪਿ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮੇਵੌਸਧਂ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana svedanadravyam, stambhana dravyam (18-19) · Śloka 19

ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਗੁਰੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਯਃ, ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮਨ੍ਯਥਾ| ਦ੍ਰਵਸ੍ਥਿਰਸਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਚ ਭੇਸਜਮ੍||੧੮|| ਸ੍ਵੇਦਨਂ, ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਰੂਕ੍ਸਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸਰਦ੍ਰਵਮ੍| ਪ੍ਰਾਯਾਸ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਸਾਯਂ ਚ ਮਧੁਰਂ ਚ ਸਮਾਸਤਃ||੧੯||

ਸ੦-ਗੁਰੁ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਂ ਚ, ਤਦ੍ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਭਵਤਿ| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਭਯਸ਼ੋਕਾਦਿਕਮਗੁਰ੍ਵਪਿ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ-ਅਤੋ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ, ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਭਵਤਿ| ਦ੍ਰਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਸਮਾਸਤਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਭਵਤਿ| ਅਧੁਨਾ ਰਸਤਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ-ਪ੍ਰਾਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਯਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਚ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਭਵਤਿ|

Adhikarana stambhitasya lakShaNam (20) · Śloka 20

ਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ - - - - ਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਲੇ ਲਬ੍ਧੇ ਯਥੋਕ੍ਤਾਮਯਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍| |੨੦|

ਸ੦-ਬਲੇ ਲਬ੍ਧੇ-ਜਾਤੇ ਸਤਿ, ਯਥੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤੋ ਨਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana atistambhitalakShaNam (20-21) · Śloka 21

ਅਤਿਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਲਕ੍ਸਯਤਿ - - - - | ਸ੍ਤਮ੍ਭਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਨਾਯੁਸਙ੍ਕੋਚਕਮ੍ਪਹਦ੍ਵਾਗ੍ਧਨੁਗ੍ਰਹੈਃ||੨੦|| ਪਾਦੌਸ੍ਠਤ੍ਵਕ੍ਕਰੈਃ ਸ਼੍ਯਾਵੈਰਤਿਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੨੧|

ਸ੦-ਤ੍ਵਕ੍ ਚ ਸ੍ਨਾਯੁਸ਼੍ਚ, ਤਯੋਃ ਸਙ੍ਕੋਚਃ| ਹਦਯਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹੇਣ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਤਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਭਿਸ੍ਤਥਾ ਸ਼੍ਯਾਵੈਃ ਪਾਦਾਦਿਭਿਰਤਿਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਂ ਕਥਯੇਤ੍|

Adhikarana atisthUlAdInAM svedaniShedhaH, Atyayike gade mRudusvedaH (21-24) · Śloka 24

| ਨ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦਤਿਸ੍ਥੂਲਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਨ੍||੨੧|| ਸ੍ਤਮ੍ਭਨੀਯਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਾਮਮਦ੍ਯਵਿਕਾਰਿਣਃ| ਤਿਮਿਰੋਦਰਵੀਸਰ੍ਪਕੁਸ੍ਠਸ਼ੋਸਾਢ੍ਯਰੋਗਿਣਃ||੨੨|| ਪੀਤਦੁਗ੍ਧਦਧਿਸ੍ਨੇਹਮਧੂਨ੍ ਕਤਵਿਰੇਚਨਾਨ੍| ਭ੍ਰਸ੍ਟਦਗ੍ਧਗੁਦਗ੍ਲਾਨਿਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਭਯਾਰ੍ਦਿਤਾਨ੍||੨੩|| ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਮੇਹਿਨਃ ਪਿਤ੍ਤਪੀਡਿਤਾਨ੍| ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਪੁਸ੍ਪਿਤਾਂ ਸੂਤਾਂ, ਮਦੁ ਚਾਤ੍ਯਯਿਕੇ ਗਦੇ||੨੪||

ਸ੦-ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਦੀਨ੍ਨ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦੇਨ ਮੇਦੋਵਿਲਯਨਾਦਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ਼ਰੀਰਕ੍ਸੋਭਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਰੂਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਭਵੇਤ੍| 'ਮਦ੍ਯਵਿਕਾਰਿਣਃ' ਇਤ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੋਕ੍ਤਾਵਪਿ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯੇਸਾਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਪਿਤ੍ਤਮਦ੍ਯਵਿਕਾਰਿਣਸ੍ਤੁ 'ਪਿਤ੍ਤਪੀਡਿਤਾਨ੍' ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਸਙ੍ਗਹੀਤਾਃ| ਆਢ੍ਯਰੋਗੇ-ਵਾਤਰਕ੍ਤਮ੍| ਭ੍ਰਸ੍ਟਦਗ੍ਧਗੁਦਾਃ-ਅਤੀਸਾਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਗ੍ਲਾਨ੍ਯਾਦੀਨਾਮਰ੍ਦਿਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕ੍ਸੁਧਾਦੀਨਾਂ ਮੇਹਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ, ਤਤੋ ਮਤ੍ਵਰ੍ਥੀਯ ਇਨਿਃ| ਕ੍ਸੁਧ੍ਵਤਃ ਸ੍ਵੇਦਾਦਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਦੇਹਗ੍ਲਾਨਿਃ| ਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਮਤੋਃ ਸ੍ਵੇਦੇਨ ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਰੋਗਵਦ੍ਧਿਃ| ਯਸ੍ਮਾਦਧ੍ਯੇਸ੍ਯਤੇ (ਹ. ਨਿ. ਅ. ੧੩|੧੫) - "ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਕੁਪਿਤਾਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ, (ਹ. ਨਿ. ਅ. ੧੩|੧੫) - "ਯਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੀ ਸੇਵੇਤ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਤਸ੍ਯ ਕਾਮਲਾਮ੍|" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੇਹਿਨਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵੇਦਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਰੋਗਵਦ੍ਧਿਃ| ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵੇਦੇਨ ਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਪਤ੍| ਪੁਸ੍ਪਿਤਾਯਾ ਰਕ੍ਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਸੂਤਾਯਾਃ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮ੍| ਮਦੁ ਚੇਤਿ| ਯਦੈਸਾਮਤਿਸ੍ਥੂਲਾਦੀਨਾਮਾਤ੍ਯਯਿਕੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ-ਵਿਸੂਚਿਕਾਦਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਦੈਤੇ ਮਦੁ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤਵ੍ਯਾ ਏਵ|

Adhikarana svedasAdhyA rOgAH (25-27) · Śloka 27

ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਹਿਧ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਵਿਬਨ੍ਧਿਸੁ| ਸ੍ਵਰਭੇਦਾਨਿਲਵ੍ਯਾਧਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਸ੍ਤਮ੍ਭਗੌਰਵੇ||੨੫|| ਅਙ੍ਗਮਰ੍ਦਕਟੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਕੁਕ੍ਸਿਹਨੁਗ੍ਰਹੇ| ਮਹਤ੍ਵੇ ਮੁਸ੍ਕਯੋਃ ਖਲ੍ਯਾਮਾਯਾਮੇ ਵਾਤਕਣ੍ਟਕੇ||੨੬|| ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਰ੍ਬੁਦਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼ੁਕ੍ਰਘਾਤਾਢ੍ਯਮਾਰੁਤੇ| ਸ੍ਵੇਦਂ ਯਥਾਯਥਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦੌਸਧਵਿਭਾਗਤਃ||੨੭||

ਸ੦-ਸ਼੍ਵਾਸਾਦੀਨਾਂ ਵਿਬਨ੍ਧਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਸ਼੍ਵਾਸਾਦਿਮਤ੍ਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵੇਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍,- ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਤਾਪਂ ਕ੍ਵਚਿਦੁਪਨਾਹਂ ਕ੍ਵਚਿਦੂਸ੍ਮਾਣਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਦ੍ਰਵਮਿਤਿ| ਕਥਮ੍ ? ਤੇਸ੍ਵੌਸਧਾਨਿ ਤਦੌਸਧਾਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਵਿਭਾਗੋ-ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਪਯੋਗਃ, ਤੇਨ,- ਤਦੌਸਧਵਿਭਾਗੇਨ ਸ੍ਵੇਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| "ਖਲ੍ਲੀ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਾ|" ਇਤਿ (ਹ. ਨਿ. ਅ. ੧੫|੫੫) ਵਾਤਵ੍ਯਾਧੌ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ, ਆਯਾਮਵਾਤਕਣ੍ਟਕੌ ਚ| ਆਢ੍ਯਮਾਰੁਤਃ-ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਃ|

Adhikarana anAgneyasvedasya viShayaH (28) · Śloka 28

ਸ੍ਵੇਦੋ ਹਿਤਸ੍ਤ੍ਵਨਾਗ੍ਨੇਯੋ ਵਾਤੇ ਮੇਦਃਕਫਾਵਤੇ| |੨੮|

ਸ੦-ਮੇਦਃਕਫਾਭ੍ਯਾਂ ਪਵਨ ਆਵਤੇ ਸਤ੍ਯਨਾਗ੍ਨੇਯਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਹਿਤਃ| ਅਮਾਗ੍ਨੇਯ ਇਤ੍ਯਗ੍ਨੇਰ੍ਢਕ੍, ਤਤੋ ਨਞ੍ਸਮਾਸਃ|

Adhikarana anAgneyasvedasya bhedAH (28-30) · Śloka 30

ਕੋਸਾਵਨਾਗ੍ਨੇਯਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਨਿਵਾਤਂ ਗਹਮਾਯਾਸੋ ਗੁਰੁਪ੍ਰਾਵਰਣਂ ਭਯਮ੍||੨੮|| ਉਪਨਾਹਾਹਵਕ੍ਰੋਧਾ ਭੂਰਿਪਾਨਂ ਕ੍ਸੁਧਾਤਪਃ| ੨੮ ੧/੨||੩੦||

ਸ੦-ਨਿਵਾਤਗਹਾਦਯੋਨਾਗ੍ਨੇਯਾਃ ਸ੍ਵੇਦਾਃ| ਆਯਾਸੋ-ਵ੍ਯਾਯਾਮਃ| ਗੁਰੁਪ੍ਰਾਵਰਣਂ-ਰਲ੍ਲਕਾਦਿ| ਭਯਂ-ਖਡ੍ਗਹਸ੍ਤਰਾਜਪੁਰੁਸਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਨਾ| ਉਪਨਾਹੋਪ੍ਯਨਾਗ੍ਨੇਯਃ ਸ੍ਵੇਦਃ, ਉਪਨਾਹਸ੍ਯ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ "ਉਪਨਾਹੋ ਵਚਾਕਿਣ੍ਵ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਰਾਗ੍ਨੇਯਃ, ਤਤ੍ਰ "ਤਾਪੋਗ੍ਨਿਤਪ੍ਤਵਸਨ" ਇਤ੍ਯਨੁਵਤ੍ਤੇਃ| ਅਨਾਗ੍ਨੇਯਸ੍ਤੁ-"ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੈਰ੍ਮਦੁਭਿਸ਼੍ਚਰ੍ਮਪਟ੍ਟੈਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਃ| ਆਹਵਃ-ਸਮਰਃ| ਭੂਰਿਪਾਨਂ-ਬਹੁਮਦ੍ਯਪਾਨਮ੍|

Adhikarana svedanasya shodhanA~ggatvam (17) · Śloka 17

ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਃ ਕੋਸ੍ਠਗਾ ਧਾਤੁਗਾ ਵਾ ਸ੍ਰੋਤੋਲੀਨਾ ਯੇ ਚ ਸ਼ਾਖਾਸ੍ਥਿਸਂਸ੍ਥਾਃ| ਦੋਸਾਃ ਸ੍ਵੇਦੈਸ੍ਤੇ ਦ੍ਰਵੀਕਤ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਂ ਨੀਤਾਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਭਿਰ੍ਨਿਰ੍ਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ| ੨੯ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਵੇਦਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੭||

ਸ੦-ਤੇ ਦੋਸਾਃ ਸਮ੍ਯਕ੍-ਸੁਸ੍ਠੁ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਭਿਃ-ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਲਕ੍ਸਣਾਭਿਃ, ਨਿਰ੍ਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ-ਨਿਸ੍ਕਾਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕੇ ਦੋਸਾਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾ ਯੇ, ਤਥਾ ਕੋਸ੍ਠਗਾ ਧਾਤੁਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ, ਤਥਾ ਸ੍ਰੋਤੋਲੀਨਾਃ, ਤਥਾ ਸ਼ਾਖਾਸ੍ਵਸ੍ਥਿਸੁ ਚ ਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਸ੍ਵੇਦੈਰ੍ਦ੍ਰਵੀਕਤ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਂ ਨੀਤਾਃ-ਉਦਰਂ ਪ੍ਰਾਪਿਤਾਃ| ਸ਼ਾਲਿਨੀਵਤ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਵੇਦਵਿਧ੍ਯਧ੍ਯਾਯਃ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧੭||