17. svēdavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

śōdhanaprasaṅgēna snēhōpayōgaḥ| snigdhē ca dēhē dōṣāṇāṁ mārdavīkaraṇāya svēdasya prasaṅgaḥ|

Adhikarana svedavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

atastatparijñānārthō'yamadhyāya ārabhyatē - - - - athātaḥ svēdavidhimadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| gadyasūtrē||2||

sa0-athāta iti| svēdanaṁ-svēdaḥ, tasya vidhiḥ-vidhānaṁ, yatra taṁ vyākhyāsyāmaḥ| śēṣaṁ pūrvavat|

Adhikarana svedasya cAturvidhyam (1) · Śloka 1

svēdasya cāturvidhyamāha - - - - svēdastāpōpanāhōṣmadravabhēdāccaturvidhaḥ| |1|

sa0-svēdaścaturvidhaḥ,- tāpādibhēdāt|

Adhikarana tApasya lakShaNam (1) · Śloka 1

tatra tāpādīnēva lakṣayitumācaṣṭē - - - - | tāpō'gnitaptavasanaphālahastatalādibhiḥ||1||

sa0-tāpaḥ-tāpasvēdaḥ, agnitaptēna vasanēna, tathā phālēna-ayōmayēnāgnitaptēna, tathā [ agnitaptēna ] hastatalēnāpi| ādigrahaṇāddāruvālukāghaṭikākāṁsyabhājanādayō gr̥hyantē|

Adhikarana upanAhasya lakShaNam (2-4) · Śloka 4

upanāhō vacākiṇvaśatāhvādēvadārubhiḥ| dhānyaiḥ samastairgandhaiśca rāsnairaṇḍajaṭāmiṣaiḥ||2|| udriktalavaṇaiḥ snēhacukratakrapayaḥplutaiḥ| kēvalē pavanē, ślēṣmasaṁsr̥ṣṭē surasādibhiḥ||3|| pittēna padmakādyaistu sālvaṇākhyaiḥ punaḥpunaḥ| |4|

sa0-upanāhō-bandhanam| kiṇvaṁ-surāprakr̥tiḥ| śatāhvā-śatapuṣpā| dhānyairiti sāmānyōktāvapi tilātasīmāṣādīniyōgyatvādyānyuṣṇavīryāṇi snigdhāni vā tāni prāyēṇa prayōjyānīti| samastagrahaṇaṁ gandhairēva yujyatē| ata ēva saṅgrahē'vadat (sū. a. 26) - "sarvagandha" iti| gandhaiḥ-gandhadravyaiḥ kuṣṭhāgurutagarasurasādibhiḥ| tathā, rāsnādibhiḥ| kimbhūtaiḥ pūrvōktaiḥ ? udriktalavaṇaiḥ-lavaṇāḍhyaiḥ| tathā, snēhaśca cukraṁ ca takraṁ ca payaśca, taiḥ plutaiḥ-ālōḍitaiḥ| cukraṁ-amlam| takrasya cukratvādēva grahaṇē siddhē takragrahaṇamatiśayārtham, atiśayēna sālvaṇākhyē svēdē takraṁ prayōjyamiti| kēvalē pavanē vacādibhirupānāhasvēdaḥ kāryaḥ| ślēṣmasaṁsr̥ṣṭē pavanē surasādibhiḥ-surasayugādinā gaṇēna (hr̥. sū. a. 15|30)| pittēna saṁsr̥ṣṭē pavanē padmakādyaiḥ-"padmakapuṇḍrau" (hr̥. sū. a. 15|12) ityādibhiḥ| pittēna saṁsr̥ṣṭē pavana ityatra kiñcidēva pittēna saṁsr̥ṣṭē pavanē padmakādibhirupanāhaḥ kārya ityavabōdhyam, nādhikēna pittēna yuktē pavanē, nāpi tulyēna pittēna yuktē pavana iti| ēvaṁ hyuktam (hr̥. sū. a. 13|14)- "graiṣmaḥ prāyō marutpittē" vidhiḥ kāryaḥ| graiṣmaśca vidhiḥ prāyēṇa sarvaḥ śītaḥ| tatra svēdō dūrōtsārita ēva| tasmāt kiñcitpittēna saṁsr̥ṣṭē pavanē padmakādyairupanāhaḥ kārya iti vēdyam| ētē ca traya upanāhāḥ kēvalē vāyau tathā kaphayuktē pittayuktē ca kramēṇa yōjyāḥ| ētē ca sālvaṇābhidhānāḥ svēdā ityāha-sālvaṇākhyairiti| punaḥpunariti asakr̥ttaiḥ svēdayōjanā kāryētyarthaḥ| nirapāyō hi yathā'yaṁ sālvaṇāparasaṁjña upanāhākhyaḥ svēdō na tathā'parē svēdā iti| upanahyatē-badhyatē carmapaṭādinā, ityanvarthaṁ nāmāsyōpanāha iti| sālvaṇa ityasya tantrāntaraprasiddhaṁ nāma| tathā ca dhanvantariḥ (su. ci. a. 4|14) - "kākōlyādiḥ savātaghnaḥ sarvāmladravyasaṁyutaḥ| sānūpaudakamāṁsastu sarvasnēhasamanvitaḥ|| sukhōṣṇaḥ spaṣṭalavaṇaḥ sālvaṇaḥ parikīrtitaḥ|" iti| 'udriktalavaṇaiḥ snēhacukratakrapayaḥplutaiḥ|' iti triṣvapi svēdēṣu yōjyam|

Adhikarana bandhanavidhiH (4-5) · Śloka 5

bandhātmakaścāyaṁ svēda iti bandhātmakasvēdōpāyabhūtān carmapaṭṭādīnāha - - - - | snigdhōṣṇavīryairmr̥dubhiścarmapaṭṭairapūtibhiḥ||4|| alābhē vātajitpatrakauśēyāvikaśāṭakaiḥ| baddhaṁ rātrau divā muñcēnmuñcēdrātrau divākr̥tam||5||

sa0-carmapaṭṭairbaddhaṁ-upanaddhamaṅgaṁ, rātrau divā muñcēt| kimbhūtaiḥ ? snigdhōṣṇavīryaiḥ, tathā'pūtibhiḥ-adurgandhaiḥ suparikarmitatvāt| alābhē-carmapaṭṭānāmabhāvē, vātajitpatraiḥ-ēraṇḍajādibhiḥ, tathā kauśēyādibhiḥ| kauśēyaṁ-rāṅkavādivastraviśēṣam| āvikaṁ-kambalam| [ śāṭakaṁ-vastrakhaṇḍam| ] tairbaddhaṁ rātrau divā muñcēt| divā tu baddhaṁ rātrau mōktavyam|

Adhikarana UShmasvedasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

ūṣmā tūtkārikālōṣṭakapālōpalapāṁsubhiḥ| patrabhaṅgēna dhānyēna karīṣasikatātuṣaiḥ||6|| anēkōpāyasantaptaiḥ prayōjyō dēśakālataḥ| |7|

sa0-ūṣmā-bāṣpaḥ, tadākhyaḥ svēda utkārikādibhiḥ prayōjyaḥ| tatra yavamāṣairaṇḍabījātasīkusumbhabījādibhiḥ piṣṭasvinnairlapyasikākr̥tiryaḥ svēdanōpāyaḥ sā utkārikā| lōṣṭaṁ-mr̥tpiṇḍaḥ| kapālaṁ-karparam| upalaḥ-pāṣāṇaḥ| pāṁsuḥ-dhūliḥ| tathā, patrabhaṅgēna-chadasamūhēna| tathā, dhānyēna| karīṣō-gavādiśakr̥ccūrṇaḥ| sikatā-vālukā| tuṣō-dhānyatvak| ētairutkārikādibhistuṣāntaiḥ svēdō vidhātavyaḥ| kimbhūtaiḥ ? anēkōpāyasantaptaiḥ,-anēkē ca ta upāyāśca, taiḥ santaptāḥ-uṣṇīkr̥tā ya utkārikādayaḥ, taiḥ| kathaṁ prayōjyaḥ ? ityāha-dēśakālataḥ| lyablōpē pañcamī cēyam| tēna dēśakālāvapēkṣya| upalakṣaṇaṁ cēdam| tēna dōṣadūṣyādīnapyapēkṣya svēdō'yaṁ prayōjyaḥ| lōṣṭakapālapāṣāṇānagnitaptān sandaṁśēna gr̥hītvā svēdyadōṣādyapēkṣayā'mbhasyamlē dhānyāmlē śuktādau vā nimajjayēt| tadudbhūtabāṣpaiḥ svēdaḥ śayanasthasya kāryaḥ| athavā gavādiśakr̥tā''rdrēṇa piṇḍīkr̥tēnōṣṇēna svēdaḥ sa ca piṇḍasvēdasaṁjñaḥ| sa ēva saṅkarasvēda ucyatē| athavairaṇḍādidravyayuktāni yavādīni dhānyāni sāmlakādīni gr̥hītvā pihitamukhāyāmukhāyāṁ samyagupasvēdya nivātē gr̥hē śayanasthē kiliñjē prastīryāvikakauśēyavātaharapatrānyatamōttarapracchadē rauravājinaprāvārādisvavacchannaṁ svēdayēt| athavā pūrvavatsvēdyadravyāṇi kumbhyāmutkvāthya tannikaṭōpaviṣṭō ghanavastraprāvr̥ta ūṣmāṇaṁ gr̥hṇīyāt| ēṣa saṁstarasvēdaḥ| ēvamanēkōpāyasantaptatvaṁ dōṣadūṣyādyapēkṣayā nirūpya svēdō yōjyaḥ|

Adhikarana dravasvedaH (7-10) · Śloka 10

atha dravasvēdamāha - - - - | śigruvāraṇakairaṇḍakarañjasurasārjakāt||7|| śirīṣavāsāvaṁśārkamālatīdīrghavr̥ntataḥ| patrabhaṅgairvacādyaiśca māṁsaiścānūpavārijaiḥ||8|| daśamūlēna ca pr̥thak sahitairvā yathāmalam| snēhavadbhiḥ surāśuktāvārikṣīrādisādhitaiḥ||9|| kumbhīrgalantīrnāḍīrvā pūrayitvā rujārditam| vāsasā''cchāditaṁ gātraṁ snigdhaṁ siñcēdyathāsukham||10||

sa0-śigrvādijaiḥ patrasamūhaiḥ, tathā vacādyaiḥ-vacādigaṇōktaiḥ, tathā māṁsairānūpajairjalajaiśca, daśamūlēna ca pr̥thak-vyastairdvitrādibhiḥ, sahitairvā-samastairvā, yathāmalaṁ snēhavadbhiḥ-dōṣaharaghr̥tādyanyatamasnēhayuktairyathādōṣaṁ surāśuktavārikṣīrādisādhitaiḥ, kumbhīḥ-sthālīḥ, pūrayitvā, athavā galantīrnāḍīrvā-anavarataṁ dhārayā jalādisravantīrvāridhānikāsaṁjñāḥ vaṁśādimayīḥ pūrayitvā, rujārditaṁ-pīḍārtaṁ, gātraṁ-aṅgaṁ, vāsasā''cchāditaṁ tathā snigdhaṁ sat yathāsukhaṁ-sukhasparśaṁ kadācidatyuṣṇaṁ kadācidīṣaduṣṇaṁ siñcēt|

Adhikarana avagAhasvedaH (11) · Śloka 11

iti dōṣapīḍāvaśāt pariṣēkasvēdamākhyāyāvagāhasvēdaṁ dravabhēdamāha - - - - tairēva vā dravaiḥ pūrṇaṁ kuṇḍaṁ sarvāṅgagē'nilē| avagāhyāturastiṣṭhēdarśaḥkr̥cchrādirukṣu ca||11||

sa0-tairēva-pūrvōktaiḥ, svēdadravaiḥ pūrṇaṁ kuṇḍaṁ bhr̥śamavagāhya-praviśya, āturō-rōgī tiṣṭhēt| kīdr̥śē dōṣē ? ityāha-sarvāṅgagē'nilē,-sarvaśarīravyāpini vāyau| tathā, arśaḥprabhr̥tirōgakaṣṭapīḍāsu| ādigrahaṇēna hastapādapīḍāsu ca| kuṇḍagrahaṇamupalakṣaṇārtham| tēna kūpakuṭīsvēdau ca vēdyau| saṅgrahē cōktam (sū. a. 26)- "śayanasyādhōvistāradviguṇakhātē kūpē vātaharadārukarīṣānyatarapūrṇadagdhē vigatadhūmē svāstīrṇaśayanasthaṁ svēdayēditi kūpasvēdaḥ| kuṭīṁ nātyuccavistārāṁ vr̥ttāmacchidrāmupanāhadravyakalkaghanapradigdhakuḍyāṁ sarvatō vidhūmapradīptakhadirāṅgārapūrṇahasantikāsamūhaparivr̥tāṁ vidhāya tanmadhyasthitaśayyāsthaṁ svēdayēditi kuṭīsvēdaḥ| padmōtpalādibhiḥ saktupiṇḍyā vā''cchādya cakṣuṣī| śītairmuktāvalīpadmamukulōtpalabhājanaiḥ|| muhuḥ karaiśca sajalaiḥ svidyatō hr̥dayaṁ spr̥śēt|" iti|

Adhikarana svedavidhiH (12) · Śloka 12

nivātē'ntarbahiḥsnigdhō jīrṇānnaḥ svēdamācarēt| |12|

sa0-apagatavātē dēśē svēdamācarēt| kimbhūtaḥ ? antaḥ snēhapānēna bahiścābhyaṅgādinā snigdhaḥ| tathā, jīrṇānnaśca,-yēna (yasya) hyastanamannaṁ jīrṇam, āmajīrṇādyākrāntaṁ naraṁ varjayitvā tēna svēdārhēṇa narēṇa svēda ācaraṇīyaḥ|

Adhikarana vyAdhyAdyapekShayA svedaprakAraH (12) · Śloka 12

kīdr̥śaṁ svēdamācarēt ? ityāha - - - - | vyādhivyādhitadēśartuvaśānmadhyavarāvaram||12||

sa0-vyādhyapēkṣayā vyādhitāpēkṣayā dēśāpēkṣayā r̥tvapēkṣayā ca yathāvidhamēva madhyamamutkr̥ṣṭaṁ hīnaṁ vā svēdamācarēt|

Adhikarana kaphe svedavisheShaH, kaphAnile visheShaH (13) · Śloka 13

kaphārtō rūkṣaṇaṁ rūkṣō, rūkṣaḥ snigdhaṁ kaphānilē| |13|

sa0-kaphārtaḥ-kaphagrastō, rūkṣaḥ san-antarbahirasnigdhō, rūkṣaṇaṁ-na ca snigdhaṁ, svēdamācarēt| aparaṁ ślēṣmavātē rūkṣasnigdhaṁ-kēnacidaṁśēna rūkṣaṁ kēnacidaṁśēna snigdhaṁ, paryāyēṇa vā rūkṣasnigdhaṁ, ēvaṁvidhaṁ svēdamācarēt|

Adhikarana sthAnabhedena visheShaH (13-14) · Śloka 14

| āmāśayagatē vāyau kaphē pakvāśayāśritē||13|| rūkṣapūrvaṁ tathā snēhapūrvaṁ sthānānurōdhataḥ| |14|

sa0-āmāśayaṁ gataḥ-āmāśayagataḥ, pakvāśayamāśritaḥ-pakvāśayāśritaḥ, dvitīyā śritēti samāsaḥ| vāyāvāmāśayagatē kaphē ca pakvāśayāśritē yathāsaṅkhyēna rūkṣapūrvaṁ snēhapūrvaṁ ca svēdamācarēt| āmāśayagatē vāta ādau rūkṣaḥ svēdaḥ kāryaḥ paścātsnigdhaḥ| tathā, pakvāśayagatē kapha ādau snigdhaḥ svēdaḥ, paścādrūkṣa ityarthaḥ| kuta ēvaṁ niyamaḥ ? ityāha-sthānānurōdhataḥ,-sthānavaśāt| vāyuryataḥ āmāśaya āgantuḥ, sthānaṁ ca tat ślēṣmaṇaḥ, tadvaśāttatrādau rūkṣa ēva svēdō yōjyaḥ, paścāt snigdha iti| kaphaśca pakvāśaya āgantuḥ, sthānaṁ ca tadvāyōḥ, ataḥ pūrvaṁ snigdhaḥ svēdō yōjyaḥ, paścādrūkṣa iti pūrvōkta ēva nyāyō yōjyaḥ| tathā cōktam (hr̥. sū. a. 13|20) - "tatrānyasthānasaṁsthēṣu tadīyām" iti| tathā (hr̥. sū. a. 13|29) - "āgantuṁ śamayēddōṣaṁ sthāninaṁ pratikr̥tya vā|" iti| tasmātpūrvaṁ rūkṣēṇa sthāninaṁ kaphaṁ pratikr̥tya paścādāgantukasya vāyōḥ śamanaṁ snigdhasvēdākhyaṁ prayōjyamiti| nanu, vāyōrāmāśayē kōpō'nupapannaḥ| yatō marut laghvādiguṇayuktaḥ| āmāśayastu gurumr̥dupicchilādiyuktaḥ| ataḥ śama ēvōpapanna iti kēcit| ētaccāyuktam| balinō hyanyāśrayasthasyāpi kōpō yuktaḥ| mārgarōdhācca vāyōrāmāśayē'pi prakōpasambhava iti| tathā ca vakṣyati (hr̥. ci. a. 6|57) - "prāyō'nilō ruddhagatiḥ kupyatyāmāśayē gataḥ|" iti| tathā cōktam (hr̥. sū. a. 13|19) - "tē kālādibalaṁ labdhvā kupyantyanyāśrayēṣvapi|" iti|

Adhikarana avayavabhedena visheShaH (14) · Śloka 14

| alpaṁ vaṅkṣaṇayōḥ, svalpaṁ dr̥ṅmuṣkahr̥dayē na vā||14||

sa0-vaṅkṣṇayōralpamēvēti yōjyam| dr̥śōrmuṣkayōrhr̥di cātyalpamēvēti| athavā dr̥gādiṣu svēdaṁ nācarēdēva|

Adhikarana samyaksvinnalakShaNamsvinnasya kRutyam (15) · Śloka 15

śītaśūlakṣayē svinnō jātē'ṅgānāṁ ca mārdavē| syācchanairmr̥ditaḥ snātastataḥ snēhavidhiṁ bhajēt||15||

sa0-śītaśūlayōḥ kṣayē sañjātē sati, aṅgānāṁ-pāṇipādādīnāṁ ca, mārdavē-mr̥dutvē jātē sati, svinnō naraḥ syāt| sa ca svinnaḥ śanairmr̥ditō-mandaṁ marditāṅgaḥ, snātaḥ-uṣṇōdakēna, [ tataḥ- ] anantaraṁ, snēhōkta (snēha) vidhiṁ-'uṣṇōdakōpacārī syāt' ityādikaṁ, bhajēt|

Adhikarana atisvinnalakShaNam, atisvinnasyauShadham, viShAdiShvapi stambhanamauShadham (16-17) · Śloka 17

iti svēdasya samyaglakṣaṇamuktvā'tiyōgalakṣaṇamāha - - - - pittāsrakōpatr̥ṇmūrcchāsvarāṅgasadanabhramāḥ| sandhipīḍā jvaraḥ śyāvaraktamaṇḍaladarśanam||16|| svēdātiyōgācchardiśca, tatra stambhanamauṣadham| viṣakṣārāgnyatīsāracchardimōhāturēṣu ca||17||

sa0-svēdasyātiyōgāt raktapittakōpādayō bhavanti, chardiśca| mūrcchā-mōhaḥ| svarāṅgayōḥ sadanēna sambandhaḥ| bhramaḥ-ajñānam| śyāvāni ca raktāni ca śyāvaraktāni, tānyēvaṁbhūtāni yāni maṇḍalāni tēṣāṁ darśanaṁ-upalambhaḥ| tatra-svēdātiyōgē, stambhanaṁ-vakṣyamāṇamauṣadhaṁ kāryam| tathā, viṣādyāturēṣvapi stambhanamēvauṣadhaṁ kāryam| tathā, viṣādyāturēṣvapi stambhanamēvauṣadhaṁ nyāyyamityarthaḥ|

Adhikarana svedanadravyam, stambhana dravyam (18-19) · Śloka 19

svēdanaṁ guru tīkṣṇōṣṇaṁ prāyaḥ, stambhanamanyathā| dravasthirasarasnigdharūkṣasūkṣmaṁ ca bhēṣajam||18|| svēdanaṁ, stambhanaṁ ślakṣṇaṁ rūkṣasūkṣmasaradravam| prāyāstiktaṁ kaṣāyaṁ ca madhuraṁ ca samāsataḥ||19||

sa0-guru yaddravyaṁ tīkṣṇamuṣṇaṁ ca, tadbāhulyēna svēdanaṁ bhavati| prāyōgrahaṇāt bhayaśōkādikamagurvapi gr̥hyatē| anyathā-atō vaiparītyēna, stambhanaṁ bhavati| dravādiguṇayuktaṁ yat tat dravyaṁ svēdanaṁ bhavati| tathā, ślakṣṇādiyuktaṁ tat samāsataḥ stambhanaṁ bhavati| adhunā rasataḥ stambhanaṁ nirdiśannāha-prāya ityādi| prāyaḥ saṅkṣēpēṇa tiktaṁ kaṣāyaṁ madhuraṁ ca stambhanaṁ bhavati|

Adhikarana stambhitasya lakShaNam (20) · Śloka 20

stambhitasya lakṣaṇamāha - - - - stambhitaḥ syādbalē labdhē yathōktāmayasaṅkṣayāt| |20|

sa0-balē labdhē-jātē sati, yathōktānāṁ rōgāṇāṁ ca saṅkṣayāt stambhitō naraḥ syāt|

Adhikarana atistambhitalakShaNam (20-21) · Śloka 21

atistambhitaṁ samprati lakṣayati - - - - | stambhatvaksnāyusaṅkōcakampahr̥dvāgdhanugrahaiḥ||20|| pādauṣṭhatvakkaraiḥ śyāvairatistambhitamādiśēt| |21|

sa0-tvak ca snāyuśca, tayōḥ saṅkōcaḥ| hr̥dayādīnāṁ grahēṇa sambandhaḥ| tataḥ stambhādīnāṁ dvandvaḥ| stambhādibhistathā śyāvaiḥ pādādibhiratistambhitaṁ kathayēt|

Adhikarana atisthUlAdInAM svedaniShedhaH, Atyayike gade mRudusvedaH (21-24) · Śloka 24

| na svēdayēdatisthūlarūkṣadurbalamūrcchitān||21|| stambhanīyakṣatakṣīṇakṣāmamadyavikāriṇaḥ| timirōdaravīsarpakuṣṭhaśōṣāḍhyarōgiṇaḥ||22|| pītadugdhadadhisnēhamadhūn kr̥tavirēcanān| bhraṣṭadagdhagudaglānikrōdhaśōkabhayārditān||23|| kṣuttr̥ṣṇākāmalāpāṇḍumēhinaḥ pittapīḍitān| garbhiṇīṁ puṣpitāṁ sūtāṁ, mr̥du cātyayikē gadē||24||

sa0-atisthūladīnna svēdayēt| atisthūlasya svēdēna mēdōvilayanādatyantaṁ śarīrakṣōbhaḥ syāt| rūkṣādīnāṁ kārśyamatiśayēna bhavēt| 'madyavikāriṇaḥ' ityaviśēṣōktāvapi pittādyanyēṣāṁ saṅgrahaḥ| pittamadyavikāriṇastu 'pittapīḍitān' ityanēnaiva saṅgr̥hītāḥ| āḍhyarōgē-vātaraktam| bhraṣṭadagdhagudāḥ-atīsārakṣārāgnyādibhiḥ| glānyādīnāmarditēna sambandhaḥ| kṣudhādīnāṁ mēhāntānāṁ dvandvaḥ, tatō matvarthīya iniḥ| kṣudhvataḥ svēdādatyantaṁ dēhaglāniḥ| kāmalāpāṇḍumatōḥ svēdēna pittavr̥ddhyā rōgavr̥ddhiḥ| yasmādadhyēṣyatē (hr̥. ni. a. 13|15) - "pittapradhānāḥ kupitāḥ" ityādi| tathā, (hr̥. ni. a. 13|15) - "yaḥ pāṇḍurōgī sēvēta pittalaṁ tasya kāmalām|" ityādi| mēhinastu svēdavr̥ddhyā rōgavr̥ddhiḥ| garbhiṇyāḥ svēdēna garbhavyāpat| puṣpitāyā raktātipravr̥ttiḥ| sūtāyāḥ kārśyam| mr̥du cēti| yadaiṣāmatisthūlādīnāmātyayikō vyādhiḥ-visūcikādiḥ syāt, tadaitē mr̥du svēdayitavyā ēva|

Adhikarana svedasAdhyA rOgAH (25-27) · Śloka 27

śvāsakāsapratiśyāyahidhmādhmānavibandhiṣu| svarabhēdānilavyādhiślēṣmāmastambhagauravē||25|| aṅgamardakaṭīpārśvapr̥ṣṭhakukṣihanugrahē| mahatvē muṣkayōḥ khalyāmāyāmē vātakaṇṭakē||26|| mūtrakr̥cchrārbudagranthiśukraghātāḍhyamārutē| svēdaṁ yathāyathaṁ kuryāttadauṣadhavibhāgataḥ||27||

sa0-śvāsādīnāṁ vibandhāntānāṁ dvandvaḥ| śvāsādimatsu yathāsvaṁ svēdaṁ kuryāt,- kvacittāpaṁ kvacidupanāhaṁ kvacidūṣmāṇaṁ kvaciddravamiti| katham ? tēṣvauṣadhāni tadauṣadhāni, tēṣāṁ vibhāgō-yathāsvamupayōgaḥ, tēna,- tadauṣadhavibhāgēna svēdaṁ kuryāt| "khallī tīvrarujānvitā|" iti (hr̥. ni. a. 15|55) vātavyādhau vakṣyatē, āyāmavātakaṇṭakau ca| āḍhyamārutaḥ-ūrustambhaḥ|

Adhikarana anAgneyasvedasya viShayaH (28) · Śloka 28

svēdō hitastvanāgnēyō vātē mēdaḥkaphāvr̥tē| |28|

sa0-mēdaḥkaphābhyāṁ pavana āvr̥tē satyanāgnēyaḥ svēdō hitaḥ| amāgnēya ityagnērḍhak, tatō nañ''samāsaḥ|

Adhikarana anAgneyasvedasya bhedAH (28-30) · Śloka 30

kō'sāvanāgnēyaḥ ? ityāha - - - - | nivātaṁ gr̥hamāyāsō guruprāvaraṇaṁ bhayam||28|| upanāhāhavakrōdhā bhūripānaṁ kṣudhā''tapaḥ| 28 1/2||30||

sa0-nivātagr̥hādayō'nāgnēyāḥ svēdāḥ| āyāsō-vyāyāmaḥ| guruprāvaraṇaṁ-rallakādi| bhayaṁ-khaḍgahastarājapuruṣadarśanādinā| upanāhō'pyanāgnēyaḥ svēdaḥ, upanāhasya dvaividhyāt| tatra "upanāhō vacākiṇva" ityādirāgnēyaḥ, tatra "tāpō'gnitaptavasana" ityanuvr̥ttēḥ| anāgnēyastu-"snigdhōṣṇavīryairmr̥dubhiścarmapaṭṭaiḥ" ityādikaḥ| āhavaḥ-samaraḥ| bhūripānaṁ-bahumadyapānam|

Adhikarana svedanasya shodhanA~ggatvam (17) · Śloka 17

snēhaklinnāḥ kōṣṭhagā dhātugā vā srōtōlīnā yē ca śākhāsthisaṁsthāḥ| dōṣāḥ svēdaistē dravīkr̥tya kōṣṭhaṁ nītāḥ samyak śuddhibhirnirhriyantē| 29 1/2| iti śrī vaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē svēdavidhirnāma saptadaśō'dhyāyaḥ||17||

sa0-tē dōṣāḥ samyak-suṣṭhu, śuddhibhiḥ-vamanavirēcanalakṣaṇābhiḥ, nirhriyantē-niṣkāsyantē| kē dōṣāḥ ? ityāha-snēhaklinnā yē, tathā kōṣṭhagā dhātusthāśca, tathā srōtōlīnāḥ, tathā śākhāsvasthiṣu ca sthitāḥ| kimbhūtāḥ ? svēdairdravīkr̥tya kōṣṭhaṁ nītāḥ-udaraṁ prāpitāḥ| śālinīvr̥ttam| iti śrīmr̥gāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayaṭīkāyāṁ sarvāṅgasundarākhyāyāṁ sūtrasthānē svēdavidhyadhyāyaḥ saptadaśaḥ samāptaḥ|| 17||