18. vamanavirēcanavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

"ஶுத்திபிர்நிர்ஹ்ரியந்தே" இத்யுக்தம்| காஸ்தாஃ ஶுத்தயஃ ? இதி ஶுத்த்யர்தஂ வமநவிரேசநாதிகாரஃ - - - -

Adhikarana vamanavirecanavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

"ஶுத்திபிர்நிர்ஹ்ரியந்தே" இத்யுக்தம்| காஸ்தாஃ ஶுத்தயஃ ? இதி ஶுத்த்யர்தஂ வமநவிரேசநாதிகாரஃ - - - - அதாதோ வமநவிரேசநவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே||௨||

ஸ௦-அதாத இத்யாதி| வமநஂ ச விரேசநஂ ச, தயோர்விதிஃ| ஶேஷஂ பூர்வவத்வ்யாக்யேயம்| தத்ர யதோத்தேஶதயா நிர்தேஶ இதி பூர்வஂ வமநவிதிமாசஷ்டே| அதவா விரேகாத்பூர்வஂ வமநஸ்யோபந்யாஸோ யுக்தஃ, ஹதகபஸ்ய ஹி ஸம்யக்விரேகா பவந்தி| ததா சோக்தம் (சரகே ஸி. அ. ௧|௮) - "விரிச்யதே மந்தகபஸ்து ஸம்யக்" இதி|

Adhikarana vamanavirecanayoH sAmAnyato viShayaH (1) · Śloka 1

அதோ வமநவிதிமாஹ - - - - கபே விதத்யாத்வமநஂ ஸஂயோகே வா கபோல்பணே| தத்வத்விரேசநஂ பித்தே|௧|

ஸ௦-ஶ்லேஷ்மணி வமநஂ குர்யாத், ஸஂயோகே ச கபாதிகே| தத்ர ச பித்தகபவாந் வமநஂ குர்யாத்| யதா,-கபே கபாதிகே ஸஂயோகே வமநஂ குர்யாத் ததைவ பித்தே பித்தாதிகே வா ஸஂயோகே விரேசநஂ குர்யாதிதி தத்வச்சப்தஸ்யார்தஃ|

Adhikarana vamanasya visheShato viShayaH (1-3) · Śloka 3

| விஶேஷேண து வாமயேத்||௧|| நவஜ்வராதிஸாராதஃபித்தாஸக்ராஜயக்ஷ்மிணஃ| குஷ்டமேஹாபசீக்ரந்திஶ்லீபதோந்மாதகாஸிநஃ||௨|| ஶ்வாஸஹல்லாஸவீஸர்பஸ்தந்யதோஷோர்த்வரோகிணஃ|௩|

ஸ௦-விஶேஷேண புநர்நவஜ்வராதிஸாராதீந் ஊர்த்வரோகபர்யந்தாந் வாமயேத்| [ நவஜ்வராதீநாஂ யக்ஷ்மாந்தாநாஂ த்வந்த்வ இநிஃ| ஏவஂ ச குஷ்டாதீநாஂ காஸாந்தாநாஂ ஶ்வாஸாதீநாமூர்த்வரோகாந்தாநாஂ ச த்வந்த்வே இநீ கார்யௌ|

Adhikarana avAmyAH visheShato viShayaH viShadyAbhyavahAre tu vamanam (3-6) · Śloka 6

| அவாம்யா கர்பிணீ ரூக்ஷஃ க்ஷுதிதோ நித்யதுஃகிதஃ||௩|| பாலவத்தகஶஸ்தூலஹத்ரோகிக்ஷததுர்பலாஃ| ப்ரஸக்தவமதுப்லீஹதிமிரக்ரிமிகோஷ்டிநஃ||௪|| ஊர்த்வப்ரவத்தவாய்வஸ்ரதத்தபஸ்திஹதஸ்வராஃ| மூத்ராகாத்யுதரீ குல்மீ துர்வமோऽத்யக்நிரர்ஶஸஃ||௫|| உதாவர்தப்ரமாஷ்டீலாபார்ஶ்வருக்வாதரோகிணஃ| தே விஷகராஜீர்ணவிருத்தாப்யவஹாரதஃ||௬||

ஸ௦-கர்பிண்யாதயோ வாதரோகாந்தா அவாம்யாஃ| அர்ஶாஂஸி வித்யந்தே யஸ்ய ஸோऽர்ஶஸஃ| "அர்ஶஆதிப்யஶ்ச" இத்யச்| தத்ர கர்பிண்யா வமநாத்கர்பவ்யாபத்கர்பப்ரஂஶஶ்ச (ஶாச்ச) தாருணரோகஸ்ய ரக்தபித்தாதேரித்பூதிஃ| ரூக்ஷஸ்ய வாயுஃ வாக்கநுஹஸ்தாதீநாஂ வ்யாபாராயதீர்ஹத்வா ஹந்வாதீநாஂ க்ரஹஂ குர்யாத்| க்ஷுதிதஸ்ய நித்யதுஃகிதஸ்ய ச வாயுநா க்ஷபிதஶரீரத்வாத்பலக்ஷயஃ ஸ்யாத்| பாலாதீநாமௌஷதபலாக்ஷமத்வாத் பலோபரோதஃ ஸ்யாத்| ஹத்ரோகாதீநாஂ ஹதயோபரோதஃ| ப்ரஸக்தச்சர்தீநாமுதாநோ வாயுருத்க்ஷிப்ய ப்ராணாநபி ஹிஂஸ்யாத்| ஏவமந்யத்ராபி ரோகோத்கமஶ்சிந்த்யஃ| [ கிஂ ஸர்வதைவ கர்பிண்யாதயோऽவாம்யாஃ ? உத கஸ்யாஞ்சிதவஸ்தாயாஂ வாம்யாஃ, இத்யாஹ- ] த இத்யாதி| விஷாத்யப்யவஹாரமந்தரேண| விஷாத்யப்யவஹாரே து வாம்யா ஏவைதே|

Adhikarana keciddhUmAntaiH karmabhirvarjyAH ajIrNinaH sarvaiH karmabhirvarjyAH (7) · Śloka 7

ப்ரஸக்தவமதோஃ பூர்வே ப்ராயேணாமஜ்வரோऽபி ச| தூமாந்தைஃ கர்மபிர்வர்ஜ்யாஃ, ஸர்வைரேவ த்வஜீர்ணிநஃ||௭||

ஸ௦-ப்ரஸக்தவமதோஃ பூர்வே-பூர்வஸ்திதா துர்பலாந்தா ஏகாதஶாதுராஃ, ததாऽऽமஜ்வரஶ்ச| தே ஸர்வே தூமாந்தைஃ கர்மபிஃ ப்ராயேண வர்ஜ்யாஃ, ந கேவலஂ வமநேநைவ| தூமக்ரஹணஂ கண்டூஷாதிகர்மணஃ பரிஹாரார்தம்| ப்ராயோக்ரஹணமஷ்டமாஸாயா கர்பிண்யா நிரூஹா ந வர்ஜ்யா இதி ஸூசநார்தம்| ததா, ஸத்யோபுக்தஸ்ய ஜ்வரிதஸ்ய ஸதோ வமநாநுஜ்ஞாநார்தம்| து-புநஃ, அஜீர்ணிநஃ புருஷாஃ ஸர்வைரேவ-வமநாதிபிர்கண்டூஷாதிபிஶ்ச வர்ஜ்யாஃ| ஆமதோஷபயாத்தைர்வமநாதயோ ந ஸேவ்யா இத்யர்தஃ| அத்ராபி ப்ராயோக்ரஹணமநுவர்ததே| ஸத்யோऽஜீர்ணிநாஂ ஹி வமநமநுஜ்ஞாதமேவ|

Adhikarana virecanasya visheShato viShayaH (8-10) · Śloka 10

விரேகஸாத்யா குல்மார்ஶோவிஸ்போடவ்யங்ககாமலாஃ| ஜீர்ணஜ்வரோதரகரச்சர்திப்லீஹஹலீமகாஃ||௮|| வித்ரதிஸ்திமிரஂ காசஃ ஸ்யந்தஃ பக்வாஶயவ்யதா| யோநிஶுக்ராஶ்ரயா ரோகாஃ கோஷ்டகாஃ கமயோ வ்ரணாஃ||௯|| வாதாஸ்ரமூர்த்வகஂ ரக்தஂ மூத்ராகாதஃ ஶகத்க்ரஹஃ| வாம்யாஶ்ச குஷ்டமேஹாத்யாஃ|௧௦|

ஸ௦-விரேகேண ஸாத்யாஃ-உபக்ரம்யாஃ, குல்மாதயஃ ஶகத்க்ரஹபர்யந்தாஃ| பக்வாஶயே வ்யதா பக்வாஶயவ்யதா| வாம்யாஶ்சேதி சஃ ஸமுச்சயே| யே ச குஷ்டாத்யா ஊர்த்வரோகபர்யந்தா வமநார்ஹா உக்தாஸ்தே ச விரேச்யாஃ|

Adhikarana avirecyAH visheShato viShayaH (10-11) · Śloka 11

| ந து ரேச்யா நவஜ்வரீ||௧௦|| அல்பாக்ர்யதோகபித்தாஸ்ரக்ஷதபாய்வதிஸாரிணஃ| ஸஶல்யாஸ்தாபிதக்ரூரகோஷ்டாதிஸ்நிக்தஶோஷிணஃ||௧௧||

ஸ௦-துரவதாரணே| நவஜ்வரோ நைவ ரேச்யஃ| தஸ்ய ஹி விரேசநமபக்வாந் தோஷாநநிர்ஹரந் வாதகோபாயைவ ஸ்யாத்| யக்ஷ்மாதீநாஂ த்வவஸ்தாவஶாந்மதுவிரேச்யத்வமநுஜ்ஞாதமேவ| யதா ச படிஷ்யதி (ஹ. சி. அ. ௫|௧)- "பலிநோ பஹுதோஷஸ்ய ஸ்நிக்தஸ்விந்நஸ்ய ஶோதநம்| ஊர்த்வாதோ யக்ஷ்மிணஃ குர்யாத்ஸஸ்நேஹஂ யந்ந கர்ஶநம்||" இதி [ யக்ஷ்மணஃ ]| ததா (ஹ. சி. அ. ௯|௪) - "அபி சாத்மாநகுருதாஶூலஸ்தைமித்யகாரிணி| ப்ராணதா ப்ராணதா தோஷே விபத்தே ஸம்ப்ரவர்திநீ||" இத்யாதிநாऽதீஸாரஸ்யாபி மதுவிரேசநமநுஜ்ஞாதம்| நைவஂ நவஜ்வரஸ்ய ஸ்வல்பவிரேச்யத்வஂ கதாऽபி| அல்பாக்ந்யாதயஃ ஶோஷ்யந்தா ந விரேச்யாஃ| தத்ரால்பாக்நிரபலத்வாத்பேஷஜவேகஂ ந ஸஹதே| அதோகரக்தபித்தாதிஸாரிணோரதிப்ரவத்த்யா ஹந்யாத்| க்ஷதபாயோஃ ப்ராணோபரோதகரீஂ ருஜாஂ ஜநயேத்| ஸஶல்யஸ்ய க்ஷதே வாயுராஶ்ரிதோ ஜீவிதஂ ஹிஂஸ்யாத்| ஆஸ்தாபிதஸ்ய பேஷஜவேகாஸஹநாத்பலோபரோதஃ ஸ்யாத்| க்ரூரகோஷ்டஸ்யௌஷதோத்ததா தோஷா ஹ்யப்ரவர்தமாநா ஹதயஶூலபர்வபேதாநாஹச்சர்திமூர்ச்சாக்லமாந் ஜநயித்வா ப்ராணாந் ஹந்யுஃ| அதிஸ்நிக்தஸ்யாதியோகாய ஸ்யாத்| ஶோஷிணஃ க்ஷீணதாதுதயா மலபலத்வம், ததபாவாத்தேஹவிநாஶஃ ஸ்யாதிதி|

Adhikarana vamanavidhiH (12-18) · Śloka 18

அத ஸாதாரணே காலே ஸ்நிக்தஸ்விந்நஂ யதாவிதி| ஶ்வோவம்யமுத்க்லிஷ்டகபஂ மத்ஸ்யமாஷதிலாதிபிஃ||௧௨|| நிஶாஂ ஸுப்தஂ ஸுஜீர்ணாந்நஂ பூர்வாஹ்ணே கதமங்கலம்| நிரந்நமீஷத்ஸ்நிக்தஂ வா பேயயா பீதஸர்பிஷம்||௧௩|| வத்தபாலாபலக்லீபபீரூந் ரோகாநுரோததஃ| ஆகண்டஂ பாயிதாந்மத்யஂ க்ஷீரமிக்ஷுரஸஂ ரஸம்||௧௪|| யதாவிகாரவிஹிதாஂ மதுஸைந்தவஸஂயுதாம்| கோஷ்டஂ விபஜ்ய பைஷஜ்யமாத்ராஂ மந்த்ராபிமந்த்ரிதாம்||௧௫|| "ப்ரஹ்மதக்ஷாஶ்விருத்ரேந்த்ரபூசந்த்ரார்காநிலாநலாஃ| ஷயஃ ஸௌஷதிக்ராமா பூதஸங்காஶ்ச பாந்து வஃ||௧௬|| ரஸாயநமிவர்ஷீணாமமராணாமிவாமதம்| ஸுதேவோத்தமநாகாநாஂ பைஷஜ்யமிதமஸ்து தே||௧௭|| ஔம் நமோ பகவதே பைஷஜ்யகுரவே வைடூர்யப்ரபராஜாய| ததாகதாயார்ஹதே ஸம்யக்ஸம்புத்தாய| தத்யதா| ஔம் பைஷஜ்யே பைஷஜ்யே மஹாபைஷஜ்யே ஸமுத்ரதே ஸ்வாஹா| " ப்ராங்முகஂ பாயயேத்| |௧௮|

ஸ௦-ஏதத் பூர்வோக்தஂ ரேச்யாரேச்யத்வமவகம்யாநந்தரஂ ஸாதாரணே-ஶ்ராவணாதௌ காலே, யதாவிதி-ஸ்நேஹஸ்வேதாத்யாயோதிதேந க்ரமேண, ஸ்நிக்தஸ்விந்நஂ புருஷஂ பைஷஜ்யமாத்ராஂ ப்ராங்முகஂ பாயயேதிதி வக்ஷ்யமாணேந ஸம்பந்தஃ| கீதஶம் ? ஶ்வோவம்யஂ-ப்ராதர்வமநார்ஹம்| வம்யமிதி "அர்ஹேகத்யதசஶ்ச" இத்யர்ஹார்தே போரதுபதாதிதி யத்| உத்க்லிஷ்டஃ-ஸ்தாநாச்சலிதஃ, கபோ யஸ்ய தமுத்க்லிஷ்டகபம்| கைஃ? மத்ஸ்யாதிபிஃ| அந்தர்பாவிதண்யர்தோऽத்ர| உத்க்லேஶிதகபமித்யர்தஃ| ததா, நிஶாஂ ஸுப்தம்| "காலாத்வநோஃ" இதி த்விதீயா| அத ஏவ யதோசிதஃ ஸகலநிஶாஸ்வாபோऽத்ரோபலக்ஷ்யதே| ததா, ஸுஷ்டு ஜீர்ணமந்நஂ-ஆஹாரோ யஸ்ய தம்| கதா பாயயேத் ? பூர்வாஹ்ணே-ப்ராதஃகாலே| கிம்பூதம் ? கதஂ மங்கலஂ-ஸ்வஸ்த்யயநாதி, யஸ்ய தம்| மங்கலமித்யுபலக்ஷணார்தம்,- கததேவத்விஜாக்நிகுருவத்தார்சநமபீதி த்ரஷ்டவ்யம்| ததா, நிரந்நஂ-அகதாஹாரம்| ஆதுரவஶாத்வா கிஞ்சித்ஸ்நிக்தம்| கதம் ? இத்யாஹ-பேயயா பீதஸர்பிஷம்| வத்தேத்யாதி| ததா, அஸௌ வாம்யோ வத்தோ வா பாலோ வா துர்பலோ வா க்லீபஃ-கேதாஸஹிஷ்ணுர்வா பவதி, பீருர்வா-காதரோ பவதி| ததா ரோகாநுரோதாதாகண்டஂ-அதிமாத்ரஂ மத்யக்ஷீராதிகஂ பாயயேத்| ததநந்தரஂ பைஷஜ்யமாத்ராஂ பாயயேத்| ஸங்க்ரஹேऽப்யுக்தம் (ஸூ. அ. ௨௭) - "பீருகஶபாலவத்தஸுகுமாராந்வா தோஷாநுரோதேநாகண்டஂ பீதயூஷேக்ஷுரஸக்ஷீரதக்ரமாஂஸரஸமத்யதுஷோதகயவாகூமண்டாந்யதமம்" இதி| கிம்பூதாஂ மாத்ராம் ? யதாவிகாரவிஹிதாஂ,- ரோகாநுஸாரேண ஸாதிதாம்| ததா, மதுஸைந்தவாப்யாஂ யுதாம்| கிஂ கத்வா ? கோஷ்டஂ-மதுமத்யக்ரூரலக்ஷணஂ, விபஜ்ய-விசார்ய| ஶ்லேஷ்மாதிக்யேந மதுத்வஂ, ஶ்லேஷ்மமத்யத்வேந மத்யத்வஂ, ஶ்லேஷ்மஹீநத்வேந க்ரூரத்வஂ வமநே கோஷ்டஸ்ய போத்யம்| ததா சோக்தம் சரகே (ஸி. அ. ௧|௮) - "ஶ்லேஷ்மோத்தரஶ்ச்சர்தயதே ஹ்யதுஃகம்" இதி| கிம்பூதாஂ பைஷஜ்யமாத்ராம் ? மந்த்ராபிமந்த்ரிதாம்| தாநேவ மந்த்ராநாஹ-ப்ரஹ்மேத்யாதிக்ரந்தேந|

Adhikarana pAnAnantaraM vidhiH (18) · Śloka 18

பீதோ முஹூர்தமநுபாலயேத்| தந்மநாஃ|௧௮|

ஸ௦-பைஷஜ்யமாத்ராஂ பீதஃ ஸந்நாதுரஃ முஹூர்தஂ தந்மநாஃ-வமிகதசித்தஃ, அநுபாலயேத்-ப்ரதீக்ஷேத|

Adhikarana pravRuttavamanasya kRutyam (18-21) · Śloka 21

| ஜாதஹல்லாஸப்ரஸேகஶ்ச்சர்தயேத்ததஃ||௧௮|| அங்குலிப்யாமநாயஸ்தோ நாலேந மதுநாऽதவா| கலதால்வருஜந் வேகாநப்ரவத்தாந் ப்ரவர்தயந்||௧௯|| ப்ரவர்தயந் ப்ரவத்தாஂஶ்ச ஜாநுதுல்யாஸநே ஸ்திதஃ| உபே பார்ஶ்வே லலாடஂ ச வமதஶ்சாஸ்ய தாரயேத்||௨௦|| ப்ரபீடயேத்ததா நாபிஂ பஷ்டஂ ச ப்ரதிலோமதஃ| |௨௧|

ஸ௦-ததஃ-அநந்தரஂ, ஸஞ்ஜாதஹல்லாஸப்ரஸேகஃ ஸந் சர்தயேத்| ஹல்லாஸோ-ஹதுபரோதஃ| ப்ரஸேகோ-நிஷ்டீவநம்| கதஂ வமேத் ? அங்குலிப்யாஂ த்வாப்யாம்| யத்வா, கோமலேந ஸுவர்சலைரண்டாதிஜேந-நாலேந மதுநா வமேத்| கீதஶஃ ? அநாயஸ்தஃ,- அநாயாஸேநேத்யர்தஃ| அபரஂ கலதால்வபீடயந்| ததா, அப்ரவத்தாந் வேகாந் ப்ரவர்தயந் ப்ரவத்தாஶ்ச ப்ரவர்தயந்| ஜாநுப்ரமாணே பீடே ஸ்திதஃ| ச-அபரஂ, அஸ்ய-நரஸ்ய, வமநஂ குர்வதோ த்வே பார்ஶ்வே லலாடஂ ச தாரயேத்| பரிசாரக இதி ஶேஷஃ| நாபிஂ ச பீடயேத்| பஷ்டஂ ச ப்ரதிலோமதஃ-அஸந்மார்கேண பீடயேத்|

Adhikarana doShabhedena vamanadravyabhedaH (21-22) · Śloka 22

| கபே தீக்ஷ்ணோஷ்ணகடுகைஃ பித்தே ஸ்வாதுஹிமைரிதி||௨௧|| வமேத் ஸ்நிக்தாம்லலவணைஃ ஸஂஸஷ்டே மருதா கபே| |௨௨|

ஸ௦-கபே தீக்ஷ்ணோஷ்ணகடுகைர்த்ரவ்யைர்வமேத்| பித்தே ஸ்வாதுஶீதைர்த்ரவ்யைர்வமேத்| ஸ்நிக்தாம்லலவணைர்வாயுநா யுக்தே கபே வமேத்|

Adhikarana vamanAvadhiH (22) · Śloka 22

கியந்தஂ காலஂ வமேத் ? இத்யாஹ - - - - | பித்தஸ்ய தர்ஶநஂ யாவச்சேதோ வா ஶ்லேஷ்மணோ பவேத்||௨௨||

ஸ௦-யாவத் பித்தஸ்ய தர்ஶநஂ ஸ்யாத், கபஸ்ய வா சேதஃ-அந்தஃ ஸ்யாத், தாவத்வமேத்|

Adhikarana hInavegasyauShadham (23) · Śloka 23

ஹீநவேகஃ கணாதாத்ரீஸித்தார்தலவணோதகைஃ| வமேத்புநஃபுநஃ|௨௩|

ஸ௦-ஹீநவேகோ நரஃ கணாதாத்ரீஸித்தார்தலவணோதகைரஸகத்வமேத்|

Adhikarana hInayogalakShaNAm hInayogajA rogAH (23-24) · Śloka 24

| தத்ர வேகாநாமப்ரவர்தநம்||௨௩|| ப்ரவத்திஃ ஸவிபந்தா வா கேவலஸ்யௌஷதஸ்ய வா| அயோகஸ்தேந நிஷ்டீவகண்டூகோடஜ்வராதயஃ||௨௪||

ஸ௦-தத்ர-தேஷு ஸம்யக்யோகாதியோகாயோகேஷு மத்யாத், வேகாநாமப்ரவர்தநமஸாவயோகஃ| ஸவிபந்தா ச யா ப்ரவத்திஃ ஸோऽப்யயோகஃ| கேவலஸ்ய-தோஷாதிரஹிதஸ்யௌஷதஸ்ய யா ப்ரவத்திஃ ஸோऽப்யயோகஃ| தேந-அயோகேந, நிஷ்டீவாதயஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana samyagyogalakShaNam (1-25) · Śloka 25

நிர்விபந்தஂ ப்ரவர்தந்தே கபபித்தாநிலாஃ க்ரமாத்| (மநஃப்ரஸாதஃ ஸ்வாஸ்த்யஂ சாவஸ்தாநஂ ச ஸ்வயஂ பவேத்| வைபரீத்யமயோகாநாஂ ந சாதிமஹதி வ்யதா||௧|| ) ஸம்யக்யோகே|௨௫|

ஸ௦-ஸம்யக்யோகே கபபித்தாநிலாஃ க்ரமேண நிர்விபந்தஂ-நிஃஸங்கஂ ப்ரவர்தந்தே|

Adhikarana atiyogalakShaNam (25-26) · Śloka 26

| அதியோகே து பேநசந்த்ரகரக்தவத்||௨௫|| வமிதஂ க்ஷாமதா தாஹஃ கண்டஶோஷஸ்தமோ ப்ரமஃ| கோரா வாய்வாமயா மத்யுர்ஜீவஶோணிதநிர்கமாத்||௨௬||

ஸ௦-அதியோகே புநஃ பேநசந்த்ரகரக்தவத்வமிதஂ-வமநஂ பவதி| பேநஶ்ச சந்த்ரகஶ்ச ரக்தஂ ச, தாநி வித்யந்தே யஸ்ய வமிதஸ்ய ததேவம்| ததா, க்ஷாமதாதயோ பவந்தி| தமஃ-திமிரதர்ஶநஂ, தாருணாஶ்ச வாதரோகாஃ| ததா மத்யுர்பவதி, ஜீவாக்யஸ்ய ஶோணிதஸ்ய நிர்கமாத்-நிஷ்காஸாத்|

Adhikarana samyagvAntasyopacAraH (27) · Śloka 27

ஸம்யக்யோகேந வமிதஂ க்ஷணமாஶ்வாஸ்ய பாயயேத்| தூமத்ரயஸ்யாந்யதமஂ ஸ்நேஹாசாரமதாதிஶேத்||௨௭||

ஸ௦-ஸம்யக்யோகேந வமிதே ஸதி முஹூர்தமாஶ்வாஸ்ய-ஶீதவாதாதிநா, தூமத்ரயஸ்ய-ஸ்நிக்தமத்யதீக்ஷ்ணாக்யஸ்ய, அந்யதமஂ-ஏகஂ, பாயயேத்வைத்யஃ| அத-அநந்தரஂ, ஸ்நேஹாசாரஂ-"உஷ்ணோதகோபசாரீ ஸ்யாத்" இத்யாதிகஂ, ஆதிஶேத்|

Adhikarana samyagvAntasya peyAdikrameNa bhojanam (28) · Śloka 28

ததஃ ஸாயஂ ப்ரபாதே வா க்ஷுத்வாந் ஸ்நாதஃ ஸுகாம்புநா| புஞ்ஜாநோ ரக்தஶால்யந்நஂ பஜேத்பேயாதிகஂ க்ரமம்||௨௮||

ஸ௦-ததஃ-ஊர்த்வஂ, ஸாயஂ-அபராஹ்ணே, ப்ரபாதே-பூர்வாஹ்ணே வா, பபுக்ஷித உஷ்ணோதகேந ஸ்நாதோ ரக்தஶால்யந்நஂ புஞ்ஜாநஃ பேயாதிகஂ க்ரமஂ பஜேத்|

Adhikarana peyAdikramaH (29) · Śloka 29

தமேவ பேயாதிகஂ க்ரமமாஹ - - - - பேயாஂ விலேபீமகதஂ கதஂ ச யூஷஂ ரஸஂ த்ரீநுபயஂ ததைகம்| க்ரமேண ஸேவேத நரோऽந்நகாலாந் ப்ரதாநமத்யாவரஶுத்திஶுத்தஃ||௨௯||

ஸ௦-ப்ரதாநா ச மத்யா சாவரா ச ப்ரதாநமத்யாவராஃ| ப்ரதாநமத்யாவராஶ்ச தாஃ ஶுத்தயஶ்ச, தாபிஃ ஶுத்தோ நரஃ க்ரமேண-யதாஸங்க்யஂ, பேயாஂ த்ரீநந்நகாலாந் த்வாவந்நகாலாவேகந்நகாலஂ பஜேதிதி| விலேப்யாதிஷ்வப்யேவஂ யோஜ்யம்| ஏததேவ ஸ்பஷ்டீகத்யோச்யதே| யதா,-ப்ரதாநஶுத்த்யா ஶுத்தோ நரோ த்வாவந்நகாலாவேகஸ்மிந் திநே பேயாஂ பஜேத்| த்விதீயேऽஹந்யேகமந்நகாலஂ பேயாஂ த்விதீயமந்நகாலஂ விலேபீம்| ததீயே வாஸரே த்வாவந்நகாலௌ விலேபீமேவ| சதுர்தே திவஸே அகதஂ-ஶுண்டீலவணாத்யஸஂஸ்கதஂ யூஷஂ, கதஂ-ஶுண்டீலவணாதிஸஂஸ்கதஂ யூஷஂ ச த்வாவந்நகாலௌ பஜேத், பஞ்சமேऽஹ்நி ப்ரதமேऽந்நகாலே ச| சஃ ஸமுச்சயே| த்ரிஷ்வபி காலேஷ்வகதஂ கதஂ ச யூஷஂ பஜேத், விபஜ்ய தாவத்கம்யதே| ஏவஂ காலத்ரயஂ கதாகதஂ ரஸஂ விபஜ்ய போஜயேத்| ஸப்தராத்ரேண (ஸப்தாஹாத்) ப்ரகதிபோஜநஂ க்ரமேண ஸேவேத| ஏவஂ யதாஸ்வஂ மத்யஶுத்திஶுத்தஸ்யாவரஶுத்திஶுத்தஸ்ய ச யோஜநா கார்யா| முநிஸ்த்வாஹ (ச. ஸூ. அ. ௧௫|௧௭) - "அதைநஂ ஸாயாஹ்நே பரே வாऽஹ்நி ஸுகோதகபரிஷிக்தஂ புராணாநாஂ லோஹிதஶாலிதண்டுலாநாஂ ஸ்வவக்லிந்நாஂ மண்டபூர்வாஂ ஸுகோஷ்ணாஂ யவாகூஂ பாயயேதக்நிபலமபிஸமீக்ஷ்ய| ஏவஂ த்விதீயே ததீயே சாந்நகாலே| சதுர்தே த்வந்நகாலே ததாவிதாநாமேவ ஶாலீநாஂ ஸுஸ்விந்நாஂ விலேபீமுஷ்ணோதகத்விதீயாமஸ்நேஹலவணாமல்பஸ்நேஹலவணாஂ வா போஜயேத்| ஏவஂ பஞ்சமே ஷஷ்டே சாந்நகாலே| ஸப்தமே த்வந்நகாலே ததாவிதாநாமேவ ஶாலீநாஂ த்விப்ரஸதஂ ஸுஸ்விந்நமோதநமுஷ்ணோதகாநுபாநஂ தநுநா தநுஸ்நேஹலவணோபபந்நேந மத்கயூஷேண போஜயேத்| ஏவமஷ்டமே நவமே சாந்நகாலே| தஶமே த்வந்நகாலே லாவகபிஞ்ஜலாதீநாமந்யதமஸ்ய மாஂஸஸ்ய ரஸேநௌதகலாவணிகேந நாதிஸாரவதா போஜயேதுஷ்ணோதகாநுபாநம்| ஏவமேகாதஶே த்வாதஶே சாந்நகாலே| அத ஊர்த்வமந்நகுணாந் க்ரமேணோபயுஞ்ஜாநஃ ஸப்தாஹாத் ப்ரகதிபோஜநமாகச்சேத்|" இதி| த்ரீநிதி "காலாத்வநோரத்யந்தஸஂயோகே" இதி த்விதீயா|

Adhikarana peyAdikramasya phalam (30) · Śloka 30

அதுநா பேயாதிக்ரமஸ்ய பலஂ வக்தி - - - - யதாऽணுரக்நிஸ்தணகோமயாத்யைஃ ஸந்துக்ஷ்யமாணோ பவதி க்ரமேண| மஹாந் ஸ்திரஃ ஸர்வபசஸ்ததைவ ஶுத்தஸ்ய பேயாதிபிரந்தராக்நிஃ||௩௦||

ஸ௦-யதா பாஹ்யோऽக்நிரணுஃ-அத்யல்பஃ, தணகோமயகாஷ்டதலாதிபிஃ ஸந்துக்ஷ்யமாணஃ-உத்தீப்யமாநோ, மஹாந் ஸ்திரஃ-சிரகாலஸ்தாயீ, ஸர்வபசஃ-ஸ்தூலஸூக்ஷ்மகுருலகுபாசகஃ, க்ரமேண பவதி| ததைவ-தேநைவ ப்ரகாரேண, ஶுத்தஸ்ய நரஸ்ய பேயாதிபிரந்தராக்நிஃ-ஔதர்யோऽக்நிஃ, மஹாந் ஸ்திரஃ ஸர்வபசஶ்ச பவதி| ஸர்வபச இதி பசேரஜந்தஸ்ய ஸர்வஶப்தேந ஸஹ ஷஷ்டீஸமாஸஃ| கரநாதேऽப்யுக்தம்-"விரேகே வமநே ஶ்ரேஷ்டே பேயாதீநாஂ க்ரியாக்ரமஃ| த்ரிஶோ, த்விஶோ மத்யமே ஸ்யாதேகஶஸ்து கநீயஸி||" இதி|

Adhikarana trividhasya vamanasya vegamAnam, trividhasya virekasya tulAmAnam (31) · Śloka 31

ஜகந்யமத்யப்ரவரே து வேகா- ஶ்சத்வார இஷ்டா வமநே ஷடஷ்டௌ| தஶைவ தே த்வித்ரிகுணா விரேகே ப்ரஸ்தஸ்ததா ஸ்யாத்த்விசதுர்குணஶ்ச||௩௧||

ஸ௦-ஜகந்யஂ ச மத்யஂ ச ப்ரவரஂ ச தஸ்மிந் வமநே க்ரமேண வேகாஶ்சத்வாரஃ ஷடஷ்டேஷ்டாஃ| தந்த்ரகதாமிதி ஶேஷஃ| தே வேகா தஶைவ த்வித்ரிகுணா ஜகந்யமத்யப்ரவரே விரேகே க்ரமேண பவந்தி| ததேதி ஸமுச்சயே| ந கேவலஂ வேகா மாநம், ப்ரஸ்தஶ்ச த்விசதுர்குணோ மாநஂ ஸ்யாதிதி ததாஶப்தஸ்யார்தஃ| த்ரீண்யேதாந்யுபஜாதிவத்தாநி|

Adhikarana vamanasya pittAvasAnatvaM samyaktvam, trividhasya vamanasya tulAmAnam, virekasya kaphAvasAnatvaM samyaktvam (32) · Śloka 32

பித்தாவஸாநஂ வமநஂ விரேகாதர்த்தஂ, கபாந்தஂ ச விரேகமாஹுஃ| - |௩௨|

ஸ௦-பித்தாந்தஂ வமநஂ வதந்தி| விரேகாதர்த்தஂ வமநஂ கதயந்தி| விரேசநஂ கபாந்தமாஹுஃ|

Adhikarana vegamAne tulAmAne cApohyamAnam (32) · Śloka 32

| த்வித்ராந் ஸவிட்காநபநீய வேகாந் மேயஂ விரேகே, வமநே து பீதம்||௩௨||

ஸ௦-த்வௌ வா த்ரயோ வா த்வித்ராஃ| "ஸங்க்யயாऽவ்யயா" இதி பஹுவ்ரீஹிஃ| "பஹுவ்ரீஹௌ ஸங்க்யேயே டச்" இதி டச் வா ஸமாஸாந்தஃ| ஸஹ விஶா-புரீஷேண வர்தந்த இதி ஸவிட்காஃ| த்வித்ராந் வேகாந் ஸவிட்காநபநீய-கணநாயாமநுபாருஹ்ய, விரேகே மேயஂ-மாதவ்யம்| வமநே புநஃ பீதஂ யதௌஷதஂ ததபநீய மேயம்| இந்த்ரவஜ்ராவத்தம்|

Adhikarana virecanavidhiH (33) · Śloka 33

அதைநஂ வாமிதஂ பூயஃ ஸ்நேஹஸ்வேதோபபாதிதம்| ஶ்லேஷ்மகாலே கதே ஜ்ஞாத்வா கோஷ்டஂ ஸம்யக்விரேசயேத்||௩௩||

ஸ௦-ஏநஂ-நரஂ வாமிதஂ, பூயஃ-புநரபி, ஸ்நேஹஸ்வேதாப்யாமுபபாதிதமநந்தரஂ ஸம்யக்விரேசயேத்| கதா ? ஶ்லேஷ்மணஃ காலஃ-ஸத்ரிபாகஃ ப்ரஹரஃ, தஸ்மிந் கதே ஸதி| கிஂ கத்வா ? கோஷ்டஂ-மதுமத்யக்ரூரலக்ஷணஂ, ஜ்ஞாத்வா-அவகம்ய|

Adhikarana mRudukoShThasya lakShaNam (34) · Śloka 34

பஹுபித்தோ மதுஃ கோஷ்டஃ க்ஷீரேணாபி விரிச்யதே| |௩௪|

ஸ௦-யோ பஹுபித்தஃ கோஷ்டஃ ஸ மதுர்பவதி| ஸ ச க்ஷீரேண விரிச்யதே| அபிஶப்தாதாரக்வதாதிபிரபி|

Adhikarana krUrakoShThasya lakShaNam (34) · Śloka 34

| ப்ரபூதமாருதஃ க்ரூரஃ கச்ச்ராச்ச்யாமாதிகைரபி||௩௪||

ஸ௦-ப்ரபூதமாருதஃ க்ரூரஃ கோஷ்டோ பவதி| ஸ ச கச்ச்ரேண-கதஞ்சிதபி, ஶ்யாமாதிகைர்விரிச்யதே| ஆதிஶப்தேந கங்குஷ்டஸுதாதீநாஂ க்ரஹணம்| அபிஶப்தாதாரக்வதாதிபிர்ந விரிச்யதே|

Adhikarana doShabhedena virecanabhedaH (35) · Śloka 35

கஷாயமதுரைஃ பித்தே விரேகஃ, கடுகைஃ கபே| ஸ்நிக்தோஷ்ணலவணைர்வாயௌ|௩௫|

ஸ௦-கஷாயமதுரைஃ-ஆரக்வதாதிபிஃ, பித்தே விரேகஃ| கடுகைஃ கபே விரேகஃ| ஸ்நிக்தோஷ்ணலவணைஃ-ஏரண்டதைலாதிபிர்வாயௌ விரேகஃ கார்யஃ|

Adhikarana virecanapravRuttau pravartanopAyaH (35-36) · Śloka 36

| அப்ரவத்தௌ து பாயயேத்||௩௫|| உஷ்ணாம்பு, ஸ்வேதயேதஸ்ய பாணிதாபேந சோதரம்| ||௩௬||

ஸ௦-அப்ரவத்திஃ-மந்தா ப்ரவத்திஃ| நஞ் ஈஷதர்தே| விரேகாப்ரவத்தாவுஷ்ணாம்பு பாயயேத்வைத்யஃ| அஸ்ய சாதுரஸ்ய பாணிதாபேந ஜடரஂ ஸ்வேதயேத்|

Adhikarana upAyenApyapravRutau kRutyam (37-38) · Śloka 38

| உத்தாநேऽல்பே திநே தஸ்மிந்புக்த்வாऽந்யேத்யுஃ புநஃ பிபேத்| அதடஸ்நேஹகோஷ்டஸ்து பிபேதூர்த்வஂ தஶாஹதஃ| பூயோऽப்யுபஸ்கததநுஃ ஸ்நேஹஸ்வேதைர்விரேசநம்||௩௭|| யௌகிகஂ ஸம்யகாலோச்ய ஸ்மரந்பூர்வமதிக்ரமம்| |௩௮|

ஸ௦-தஸ்மிந்-விரேகஸ்ய திநே, அல்ப உத்தாநே-ஸ்தோகாயாஂ ப்ரவத்தௌ ஸத்யாஂ, புக்த்வாऽந்நமந்யேத்யுஃ-அந்யஸ்மிந் திநே புநர்விரேசநௌஷதஂ பிபேதாதுரஃ| ஸ்நேஹநஂ-ஸ்நேஹஃ| தடஃ ஸ்நேஹகோஷ்டோ யஸ்ய ஸ தடஸ்நேஹகோஷ்டஃ| ந தடஸ்நேஹகோஷ்டோऽதடஸ்நேஹகோஷ்டஃ| ஸ பூயோऽபி ஸ்நேஹஸ்வேதைஃ ஸஂஸ்கதஶரீரோ தஶாஹாதூர்த்வஂ யௌகிகஂ விரேசநஂ பிபேத்| [ ஸம்யகாலோச்ய- ] யதாவந்நிரூப்ய, பூர்வமநுக்ரமஂ-"பைஷஜ்யமாத்ராஂ மந்த்ராபிமந்த்ரிதாம்" இத்யாதிகஂ, ததா "அப்ரவத்தௌ து பாயயேத்| உஷ்ணாம்பு ஸ்வேதயேதஸ்ய பாணிதாபேந சோதரம்|" இத்யாதிகஂ ச, ஸ்மரந் பிபேதிதி|

Adhikarana virecane hInayogalakShaNaNam (38-39) · Śloka 39

| ஹத்குக்ஷ்யஶுத்திரருசிருத்க்லேஶஃ ஶ்லேஷ்மபித்தயோஃ||௩௮|| கண்டூவிதாஹஃ பிடிகாஃ பீநஸோ வாதவிங்க்ரஹஃ| அயோகலக்ஷணம்|௩௯|

ஸ௦-அயோகலக்ஷணஂ ஹத்குக்ஷ்யஶுத்திரித்யாதிகம்|

Adhikarana virecane samyagyogalakShaNam (39) · Śloka 39

| யோகோ வைபரீத்யே யதோதிதாத்||௩௯||

ஸ௦-யதோக்தாத்வைபரீத்யே-ஹத்குக்ஷிஶுத்திரித்யாதிகோ(கே), யோகோ-யோகலக்ஷணம்|

Adhikarana virecane atiyogalakShaNam (40-42) · Śloka 42

விட்பித்தகபவாதேஷு நிஃஸதேஷு க்ரமாத்ஸ்ரவேத்| நிஃஶ்லேஷ்மபித்தமுதகஂ ஶ்வேதஂ கஷ்ணஂ ஸலோஹிதம்||௪௦|| மாஂஸதாவநதுல்யஂ வா மேதஃகண்டாபமேவ வா| குதநிஃஸரணஂ தஷ்ணா ப்ரமோ நேத்ரப்ரவேஶநம்||௪௧|| பவந்த்யதிவிரிக்தஸ்ய ததாऽதிவமநாமயாஃ| |௪௨|

ஸ௦-அதிவிரிக்தஸ்ய விட்பித்தகபவாதேஷு க்ரமாந்நிஃஸதேஷு ஜலஂ ஸ்ரவேத்| கிம்பூதம் ? நிஃஶ்லேஷ்மபித்தஂ, ததா ஶ்வேதஂ கிஞ்சித்கஷ்ணஂ ஸலோஹிதஂ-ஈஷத்ரக்தஂ, அதவா மாஂஸப்ரக்ஷாலநஸதஶமதவா மேதஃஶகலாபஂ ஸ்ரவேத்| ததா குதநிஃஸரணாதயோऽதிவமநாமயாஶ்ச-க்ஷாமதாதயோ பவந்தி|

Adhikarana samyagviriktasya samyagvAntavidhiH (42-43) · Śloka 43

| ஸம்யக்விரிக்தமேநஂ ச வமநோக்தேந யோஜயேத்||௪௨|| தூமவர்ஜ்யேந விதிநா| |௪௩|

ஸ௦-ஏநஂ ச-நரஂ ஸம்யக்விரிக்தஂ, வமநவிஹிதேந விதிநா விதூமேநோபபாதயேத்|

Adhikarana prakRutibhojanamapi krameNa kuryAt (43) · Śloka 43

ததோ வமிதவாநிவ| க்ரமேணாந்நாநி புஞ்ஜாநோ பஜேத்ப்ரகதிபோஜநம்||௪௩||

ஸ௦-ததஃ-அநந்தரஂ, க்ரமேண-பூர்வோக்தேந, ரக்தஶால்யந்நஸஹிதபேயோதீந்யந்நாந்யஶ்நந் ப்ரகதிபோஜநஂ பஜேத்|

Adhikarana mandavahnyAdibhiH shodhanadine upavAsaH kAryaH (44) · Śloka 44

மந்தவஹ்நிமஸஂஶுத்தமக்ஷாமஂ தோஷதுர்பலம்| அதஷ்டஜீர்ணலிங்கஂ ச லங்கயேத்பீதபேஷஜம்||௪௪||

ஸ௦-பீதபேஷஜாந் மந்தவஹ்ந்யாதீந் பஞ்ச லங்கயேத்| அதஷ்டஂ ஜீர்ணலிங்கஂ பீதபேஷஜஸ்ய யஸ்யேதி யோஜ்யம்|

Adhikarana la~gghanasya phalam (45) · Śloka 45

ஏவஂ லங்கிதே யோ குணோ பவதி, தமாஹ - - - - ஸ்நேஹஸ்வேதௌஷதோத்க்லேஶஸங்கைரிதி ந பாத்யதே| |௪௫|

ஸ௦-உத்க்லேஶாஶ்ச ஸஙஆஶ்சோத்க்லேஶஸங்காஃ| ஸ்நேஹஶ்ச ஸ்வேதஶ்சௌஷதஂ ச தாநி, தேஷாமுத்க்லேஶஸங்காஃ ஸ்நேஹஸ்வேதௌஷதோத்க்லேஶஸங்காஃ தைஃ| இதி-ஏவஂ லங்கிதே ஸதி, மந்தாக்ந்யாதிர்ந பாத்யதே-ந பீட்யதே|

Adhikarana peyAdikrame yuktiH (45-46) · Śloka 46

| ஸஂஶோதநாஸ்ரவிஸ்ராவஸ்நேஹயோஜநலங்கநைஃ||௪௫|| யாத்யக்நிர்மந்ததாஂ தஸ்மாத் க்ரமஂ பேயாதிமாசரேத்| |௪௬|

ஸ௦-ஸஂஶோதநாதிபிர்யதோऽக்நிர்மந்ததாஂ யாதி, அதோ ஹேதோஃ பேயாதிக்ரமமாசரேத்| ஸஂஶோதநஂ-ஸம்யக்ஶுத்திஃ| அஸ்ரவிஸ்ராவோ-ரக்தஸ்ருதிஃ| ஸ்நேஹயோஜநஂ- ஸ்நேஹோபயோகஃ| நநு, ஶுத்த்யாக்நிமாந்த்யமிஹோச்யதே| வக்ஷ்யதி ச (ஶ்லோ. ௬௦) - "புத்திப்ரஸாதஂ" இத்யாதிநா "ஜ்வலநஸ்ய தீப்திஂ ஸஂஶோதநஂ கரோதி" இதி| ததிமே வசஸி பரஸ்பரஂ வ்யாக்நாதே| அத்ரோச்யதே| காலபேதாததோஷஃ| ஸஂஶோதநே க்ரியமாணேऽக்நிமாந்த்யஂ பவதி| கதே ச ஸஂஶோதநேऽத பேயாதிக்ரமமாஸேவமாநஸ்யாக்நிதீப்திரிதி ந கஶ்சிதத்ர வ்யாகாதஃ|

Adhikarana srutAlpapittAdau peyAniShedhaH, niShiddhapeyAnAM peyAsthAne manthaH (46-47) · Śloka 47

| ஸ்ருதால்பபித்தஶ்லேஷ்மாணஂ மத்யபஂ வாதபைத்திகம்||௪௬|| பேயாஂ ந பாயயேத்தேஷாஂ தர்பணாதிக்ரமோ ஹிதஃ| |௪௭|

ஸ௦-ஸ்ருதௌ-பதிதௌ, அல்பௌ பித்தஶ்லேஷ்மாணௌ யஸ்ய தஂ, ததா மத்யபோ யோ நரஸ்தஂ மத்யபஂ. ததா வாதபைத்திகஂ, ஏதாஂஸ்த்ரீநபி பேயாஂ ந பாயயேத்| தர்ஹ்யேஷாஂ கிஂ கார்யம் ? இத்யாஹ-தேஷாமித்யாதி| ப்ரதமேऽந்நகாலே லாஜஸக்தவோ த்விதீயேऽந்நகாலே மாஂஸரஸௌதந(?)மித்யேஷ தர்பணாதிக்ரமஸ்தேஷாஂ ஹிதஃ|

Adhikarana vamanavirecanayoH svakAryapratIkShAvadhiH (47-48) · Śloka 48

நநு, விரேசநஸ்யேவ வமநஸ்ய கஸ்மாத் பாகோ ந ப்ரதீக்ஷ்யதே ? இத்யாஹ - - - - | அபக்வஂ வமநஂ தோஷாந் பச்யமாநஂ விரேசநம்||௪௭|| நிர்ஹரேத்வமநஸ்யாதஃ பாகஂ ந ப்ரதிபாலயேத்| |௪௮|

ஸ௦-வமநமபக்வஂ ஸத் தோஷாந்நிர்ஹரேத்| விரேசநஂ து பச்யமாநஂ தோஷாந்நிர்ஹரேத்| அதோ வமநஸ்ய பாகோ ந ப்ரதிபால்யதே|

Adhikarana durbalAditvAhAraireva shodhyaH (48-49) · Śloka 49

| துர்பலோ பஹுதோஷஶ்ச தோஷபாகேந யஃ ஸ்வயம்||௪௮|| விரிச்யதே பேதநீயைர்போஜ்யைஸ்தமுபபாதயேத்| |௪௯|

ஸ௦-துர்பலோ நரோ பஹுதோஷஶ்ச தோஷபாகேந ஹேதுநா ஸ்வயஂ-ஔஷதமந்தரேண, யோ விரிச்யதே-பித்யதே, தஂ-நரஂ, பேதநீயைர்போஜ்யைஃ-பக்ஷ்யைர்யோஜயேத்|

Adhikarana durbalAdInAM mRudvalpamauShadham alpadoShasya durbalasya shamanam (49-51) · Śloka 51

| துர்பலஃ ஶோதிதஃ பூர்வமல்பதோஷஃ கஶோ நரஃ||௪௯|| அபரிஜ்ஞாதகோஷ்டஶ்ச பிபேந்மத்வல்பமௌஷதம்| வரஂ ததஸகத்பீதமந்யதா ஸஂஶயாவஹம்||௫௦|| ஹரேத்பஹூஂஶ்சலாந் தோஷாநல்பாநல்பாந் புநஃபுநஃ| துர்பலஸ்ய மதுத்ரவ்யைரல்பாந் ஸஂஶமயேத்து தாந்||௫௧||

ஸ௦-துர்பலாதயஃ பஞ்ச மத்வல்பஂ விரேசநௌஷதஂ பிபேயுஃ| கிமித்யாஹ-யஸ்மாத் தத்-விரேசநௌஷதஂ, அஸகத்-புநஃபுநஃ, பீதஂ வரம், ந பஹு| அந்யதா-பஹு தீக்ஷ்ணஂ சௌஷதஂ பீதஂ, ஸஂஶயாவஹஂ-ப்ராணஸந்தேஹகாரி| ததா, புநஃபுநஃ ப்ரயுக்தமௌஷதஂ சலாந் பஹூந் தோஷாநல்பாநல்பாந் ஹரேத்| ஏவஂ பலஹாநிஂ விநா தோஷநிர்ஹாரஃ கதஃ ஸ்யாத்| துரவதாரணே| துர்பலஸ்ய நரஸ்ய மதுத்ரவ்யைரல்பாநேவ தாந் தோஷாந் ஸம்யக் ஶமயேத்|

Adhikarana bahudoShasya shamane bAdhakam (52) · Śloka 52

நநு, பஹவோ தோஷாஃ கஸ்மாந்ந ஶாம்யந்தே ? இத்யாஹ - - - - க்லேஶயந்தி சிரஂ தே ஹி ஹந்யுர்வைநமநிர்ஹதாஃ| |௫௨|

ஸ௦-ஹி-யஸ்மாத், தே-பஹவோ தோஷாஃ, அநிர்ஹதாஶ்சிரமேநஂ-ஆதுரஂ, க்லேஶயந்தி| ஹந்யுர்வா-அநிர்ஹதா மாரயேயுஃ|

Adhikarana mandAdagnikrUrakoShThayoH shodhane pUrvA~ggam (52-53) · Śloka 53

| மந்தாக்நிஂ க்ரூரகோஷ்டஂ ச ஸக்ஷாரலவணைர்கதைஃ||௫௨|| ஸந்துக்ஷிதாக்நிஂ விஜிதகபவாதஂ ச ஶோதயேத்| |௫௩|

ஸ௦-மந்தாக்நிஂ க்ரூரகோஷ்டஂ ச நரஂ ஸஹ க்ஷாரலவணாப்யாஂ வர்தந்தே யாநி கதாநி தைர்யதாஸங்க்யமுத்தீபிதாநலஂ விஜிதகபவாதஂ ச ஶோதயேத்|

Adhikarana rUkShAdInAM virecanamapi na virecayati te kathaM virecyAH? (53-55) · Śloka 55

| ரூக்ஷவஹ்வநிலக்ரூரகோஷ்டவ்யாயாமஶீலிநாம்||௫௩|| தீப்தாக்நீநாஂ ச பைஷஜ்யமவிரேச்யைவ ஜீர்யதி| தேப்யோ பஸ்திஂ புரா தத்யாத்ததஃ ஸ்நிக்தஂ விரேசநம்||௫௪|| ஶகந்நிர்ஹத்ய வா கிஞ்சித்தீக்ஷ்ணாபிஃ பலவர்திபிஃ| ப்ரவத்தஂ ஹி மலஂ ஸ்நிக்தோ விரேகோ நிர்ஹரேத்ஸுகம்||௫௫||

ஸ௦-ரூக்ஷாதீநாஂ பைஷஜ்யமவிரேச்யைவ-விரேசநமகத்வைவ, பரிணமதி| தேப்யோ-ரூக்ஷாதிப்யஃ, பூர்வஂ பஸ்திஂ தத்யாத்| அநந்தரஂ ஸ்நிக்தஂ-ஏரண்டதைலபிந்துகதாதிகஂ, விரேசநஂ யோஜயேத்| அதவா பலவர்திபிஸ்தீக்ஷ்ணாபிஃ புரீஷஂ கிஞ்சித்-அல்பஂ, நிர்ஹத்ய-நிஃஸார்ய, ஸ்நிக்தஂ விரேசநஂ தத்யாத்| கிமிதி பஸ்திநா தீக்ஷ்ணாபிஃ பலவர்திபிஶ்ச கிஞ்சிச்சகந்நிர்ஹாரஃ க்ரியதே ? இத்யாஹ-ப்ரவத்தஂ ஹீத்யாதி| யஸ்மாந்மலஂ ப்ரவத்தஂ ஸந்தஂ கிஞ்சித்பதிதஂ ஸ்நிக்தோ விரேகஃ ஸுகஂ-அகச்ச்ரேண நிர்ஹரேத்|

Adhikarana viShAdyArtaiShu shodhanam (56) · Śloka 56

விஷாபிகாதபிடிகாகுஷ்டஶோபவிஸர்பிணஃ| காமலாபாண்டுமேஹார்தாந்நாதிஸ்நிக்தாந் விஶோதயேத்||௫௬||

ஸ௦-நாதிஶப்தோऽத்ரேஷதர்தே| "நாதிஶீதகுருஸ்நிக்தஂ" (ஹ. ஸூ. அ. ௬|௬௩) இத்யத்ர யதா| விஷாத்யார்தாநீஷத்ஸ்நிக்தாந் விஶோதயேத்|

Adhikarana sarveShAM snehavirecanam snehabhAvitAnAM rUkShaM virecanam (57) · Śloka 57

ஸர்வாந் ஸ்நேஹவிரேகைஶ்ச, ரூக்ஷைஸ்து ஸ்நேஹபாவிதாந்| |௫௭|

ஸ௦-ஸர்வாந்-ஈஷத்ஸிக்தாந் விஷார்தாதீநீஷத்ரூக்ஷாந் வா, ஸ்நேஹவிரேகைஃ ஶோதயேத்| ஸ்நேஹபாவிதாஂஶ்ச புருஷாந் ரூக்ஷைர்விரேகைஃ ஶோதயேத்|

Adhikarana pratikarmaM snehasvedau kAryau,sarvakarmAnte punaH snehanam (57-58) · Śloka 58

| கர்மணாஂ வமநாதீநாஂ புநரப்யந்தரேऽந்தரே||௫௭|| ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ப்ரயுஞ்ஜீத, ஸ்நேஹமந்தே பலாய ச| |௫௮|

ஸ௦-வமநாதீநாஂ கர்மணாமந்தரேऽந்தரே-மத்யே மத்யே, புநரபி-பூயஃ, ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ப்ரயுஞ்ஜீத| அந்தே ச கர்மணாஂ பலாய-ஶரீரஸ்ய பலாதாநார்தஂ, ஸ்நேஹஂ ப்ரயுஞ்ஜீத| ததயமர்தோऽத்ர போத்யஃ,-ஆதௌ ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ததோ வமநஂ, புநஃ ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ததோ விரேசநஂ, புநஃ ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ததோऽநுவாஸநஂ, புநஃ ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ததோ நிரூபணஂ, புநஃ ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ததோऽநுவாஸநமிதி|

Adhikarana snehasvedAbhyAse yuktiH (58-59) · Śloka 59

கிமித்யேவஂ விதீயதே ? இத்யாஹ - - - - | மலோ ஹி தேஹாதுத்க்லேஶ்ய ஹ்ரியதே வாஸஸோ யதா||௫௮|| ஸ்நேஹஸ்வேதைஸ்ததோத்க்லிஷ்டஃ ஶோத்யதே ஶோதநைர்மலஃ| |௫௯|

ஸ௦-யதோ தேஹாதுத்க்லேஶ்ய-பதநோந்முகஂ கத்வா மலோ விரேசநாதிபிர்ஹ்ரியதே| கதமிவ ? வாஸஸோ-வஸ்த்ராத்யதா,- மர்தநிகாயாஂ வஸ்த்ரஂ மர்தயித்வா ஜலாதிநா மலோ நிர்ஹ்ரியத இதி|

Adhikarana snehasvedanAbhyAse doShaH (59-60) · Śloka 60

நநு, ஸ்நேஹஸ்வேதாவந்தரேணாபி கஸ்மாந்மலஃ ஶோதநைர்ந ஶோத்யதே ? இத்யாஹ - - - - | ஸ்நேஹஸ்வேதாவநப்யஸ்ய குர்யாத்ஸஂஶோதநஂ து யஃ||௫௯|| தாரு ஶுஷ்கமிவாநாமே ஶரீரஂ தஸ்ய தீர்யதே||௫௯|| ௧/௨||௬௦||

ஸ௦-யோ நரஃ ஸ்நேஹஸ்வேதாவநப்யஸ்ய-அஶீலயித்வா, ஸஂஶோதநஂ குர்யாத், தஸ்ய ஶரீரஂ தீர்யதே| கதமிவ ? ஆநாமே-ஆநமநே, காஷ்டஂ ஶுஷ்கஂ யதா தீர்யத இதி|

Adhikarana samyak shodhanasya phalam (17) · Śloka 18

ஸாம்ப்ரதஂ ஸஂஶுத்தேஃ பலமாஹ - - - - புத்திப்ரஸாதஂ பலமிந்த்ரியாணாஂ தாதுஸ்திரத்வஂ ஜ்வலநஸ்ய தீப்திம்| சிராச்ச பாகஂ வயஸஃ கரோதி ஸஂஶோதநஂ ஸம்யகுபாஸ்யமாநம்| ௬௦ ௧/௨| இதி ஶ்ரீ வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே வமநவிரேசநவிதிர்நாமாஷ்டாதஶோऽத்யாயஃ||௧௮||

ஸ௦-ஸஂஶோதநஂ ஸம்யக் க்ரியமாணஂ புத்திப்ரஸாதாதீந் பஞ்ச கரோதி| புத்திப்ரஸாதோ-தீபாடவம்| வயஸோ-யௌவநாதேஃ, பாகஃ-பரிணாம இதி| உபஜாதிர்வத்தம்| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே வமநவிரேசநவிதிர்நாமாஷ்டாதஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௧௭||