25. yantravidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਥੇਦਾਨੀਂ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਾਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਧਾਨਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਃ| ਯਤੋ ਬਸ੍ਤਿਨਸ੍ਯਾਞ੍ਹ੍ਜਨਕ੍ਸਾਰਾਦੀਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਣ੍ਯੇਵੇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana yantravidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਸ ਸ੍ਮਾਦੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|

ਸ੦-ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਧਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਃ ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਅਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰਾਦਿਸੁ ਨਿਰੁਜੇਙ੍ਹ੍ਗੇ ਯਮ੍ਯਤੇ-ਨਿਯਮ੍ਯਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮੇਤਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍|

Adhikarana yantralakShaNam (1-3) · Śloka 3

ਏਤਦੇਵ ਸ੍ਪਸ੍ਟਯਨ੍ਨਾਹ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਾਂ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਂ ਨਾਨਾਦੇਸ਼ਪ੍ਰਬਾਧਿਨਾਮ੍| ਆਹਰ੍ਤੁਮਭ੍ਯੁਪਾਯੋ ਯਸ੍ਤਦ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਯਚ੍ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ||੧|| ਅਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਯੋਜਨੇ| ਸ਼ੇਸਾਙ੍ਗਪਰਿਰਕ੍ਸਾਯਾਂ ਤਥਾ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਮਣਿ||੨|| ਘਟਿਕਾਲਾਬੁਸ਼ਙ੍ਗਂ ਚ ਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠਾਦਿਕਾਨਿ ਚ| |੩|

ਸ੦-ਅਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ ਯਾਨਿ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵੇਣੁਪਾਸਾਣਾਦਿਰੂਪਾਣਿ, ਵਿਵਿਧੇਸੁ ਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ, ਤੇਸਾਮਾਹਰਣੇ ਆਕਸ੍ਟੁਂ, ਯੋਭ੍ਯੁਪਾਯਸ੍ਤਦ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍| 'ਉਚ੍ਯਤੇ' ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤਥਾ, ਅਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਯੋਜਨੇ ਸਤਿ ਸ਼ੇਸਸ੍ਯ-ਨਿਰੁਜਸ੍ਯਾਙ੍ਗਸ੍ਯ, ਪਰਿਰਕ੍ਸਾਯਾਂ-ਰਕ੍ਸਾਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍, ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਬਾਧਾਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਬਸ੍ਤਿਨਸ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਮਣਿ ਯ ਉਪਾਯਸ੍ਤਚ੍ਚ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਤਥਾ ਘਟਿਕਾਦਿ ਚ ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪਵਨਾਕਰ੍ਸਣਾਯ ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਯਾਕਰ੍ਸਣਾਯ ਚ| ਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠਸਨ੍ਦਂਸ਼ਾਦੀਨਿ ਚ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ|

Adhikarana yantravisheShANAM buddhyA kalpyatvam (3-4) · Śloka 4

ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕਿਂ ਰੂਪਂ ਕਿਂ |ਚ] ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍? ਇਤ੍ਯਾਹ- | ਅਨੇਕਰੂਪਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯਤਃ||੩|| ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਂ ਤੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| |੪|

ਸ੦-ਰੂਪਾਣਿ ਚ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਚ ਰੂਪਕਾਰ੍ਯਾਣਿ| ਅਨੇਕਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ, ਰੂਪਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਤੇਸਾਂ ਤਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ| ਤਤ੍ਰ ਰੂਪਂ-ਕਙ੍ਕਮੁਖਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਦ੍ਯਾਕਾਰਤ੍ਵਮ੍| ਕਾਰ੍ਯਂ-ਅਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਲਗ੍ਨਸ਼ਲ੍ਯਹਰਣਾਦਿਕਮ੍| ਯਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਨਾਵਿਧਤ੍ਵਮ੍, ਅਤਸ੍ਤਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾਨੁਰੋਧਾਤ੍ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਨਨੁ, ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦਿਙ੍ਮਾਤ੍ਰੇਪ੍ਯਨਭਿਜ੍ਞਃ ਕਥਮਿਵ ਕਲ੍ਪਨਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਪਾਰਯੇਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸਂ-ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਥੂਲਾਨਿ ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਮ੍| "ਯਥਾ ਸਾਦਸ਼੍ਯੇ" ਇਤ੍ਯਵ੍ਯਯੀਭਾਵਃ| ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਯਨ੍ਤ੍ਰਕਰਣੇਨ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਤਿਃ ਸ਼ੇਸਾਣਾਮਪਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮੁਤ੍ਪਾਦਨੇ ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥੋ ਭਵੇਦਿਤਿ ਭਾਵਃ|

Adhikarana svastikayantrANi svastikAnAM kAryam (4-7) · Śloka 7

ਅਥ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਾਹ | ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਕਙ੍ਕਸਿਂਹਰ੍ਕ੍ਸਕਾਕਾਦਿਮਗਪਕ੍ਸਿਣਾਮ੍||੪|| ਮੁਖੈਰ੍ਮੁਖਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਸਂਜ੍ਞਕਾਨਿ ਚ| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾਯਾਮਾਨ੍ਯਾਯਸਾਨਿ ਚ ਭੂਰਿਸ਼ਃ||੫|| ਮਸੂਰਾਕਾਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤੈਃ ਕਣ੍ਠੇ ਬਦ੍ਧਾਨਿ ਕੀਲਕੈਃ| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮੂਲੇਙ੍ਕੁਸ਼ਨਤਾਨਿ ਚ||੬|| ਤੈਰ੍ਦਢੈਰਸ੍ਥਿਸਂਲਗ੍ਨਸ਼ਲ੍ਯਾਹਰਣਮਿਸ੍ਯਤੇ| |੭|

ਸ੦-ਯੇਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਸ਼ਲ੍ਯਮੁਦ੍ਧ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਮੁਖਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਕਙ੍ਕਾਦੀਨਾਂ ਪਕ੍ਸਿਮਗਾਣਾਂ ਮੁਖੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਮੁਖਾਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗਧ੍ਰਹਂਸਹਰਿਣਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਤਾਨਿ ਤਤ੍ਸਂਜ੍ਞਕਾਨਿ| ਚ ਏਵਾਰ੍ਥੇ, ਤਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਨ੍ਨਾਮਾਨ੍ਯੇਵ| ਯਥਾ,-ਕਙ੍ਕੁਮੁਖਂ ਸਿਂਹਮੁਖਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੇਤ੍ਯਾਦਿ, ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਖ੍ਯਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਕੀਦਸ਼ਾਨਿ ? ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਦੈਰ੍ਘ੍ਯਾਣਿ, ਭੂਰਿਸ਼ੋ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਆਯਸਾਨਿ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਯਾਨਿ| ਦਨ੍ਤਾਦਿਮਯਾਨਾਮਪਿ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਭੂਰਿਸ਼ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਕਣ੍ਠਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਕੀਲਕੈਰ੍ਬਦ੍ਧਾਨਿ| ਕੀਦਸ਼ੈਃ ਕੀਲਕੈਃ ? ਮਸੂਰਾਕਾਰਾਃ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾ ਯੇਸਾਂ ਤੈਃ| ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਹਸ੍ਤਗ੍ਰਹਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਨ੍ਮੂਲਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਙ੍ਕੁਸ਼ਵਨ੍ਨਤਾਨਿ-ਪਰਿਣਤਾਨਿ| ਤੈਃ-ਕਙ੍ਕਮੁਖਾਦਿਭਿਃ, ਅਸ੍ਥਿਸਂਲਗ੍ਨਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ-ਕਾਣ੍ਡਫਲਾਦੇਃ, ਆਹਰਣਂ-ਆਕਰ੍ਸਣਮਿਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana kIlabaddhavimuktAgrau saMdaMshau (7-8) · Śloka 8

| ਕੀਲਬਦ੍ਧਵਿਮੁਕ੍ਤਾਗ੍ਰੌ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ੌ ਸੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੌ||੭|| ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਪਿਸ਼ਿਤਲਗ੍ਨਸ਼ਲ੍ਯਾਪਕਰ੍ਸਣੌ| |੮|

ਸ੦-ਕੀਲੇਨ-ਮਸੂਰਾਕਾਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇਨ, ਬਦ੍ਧਂ ਤਥਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤਮਗ੍ਰਂ- ਮੁਖਂ, ਯਯੋਸ੍ਤੌ ਕੀਲਬਦ੍ਧਵਿਮੁਕ੍ਤਾਗ੍ਰੌ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ੌ ਭਵਤਃ| ਕੀਦਸ਼ੌ ? ਸੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣੌ| ਕ੍ਵੋਪਯੋਗ ਏਤਯੋਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਵਗਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਿਰਾਸ੍ਤ੍ਰਾਯੁਪਿਸ਼ਿਤਲਗ੍ਨਂ ਚ ਤਚ੍ਛਲ੍ਯਂ ਚ, ਤਸ੍ਯਾਪਕਰ੍ਸ੍ਣੇ-ਆਹਰਣੇ, ਤਾਵੁਪਯੁਜ੍ਯੇਤੇ|

Adhikarana ShaDa~ggulaH saMdaMshaH (8) · Śloka 8

| ਸਡਙ੍ਗੁਲੋਨ੍ਯੋ ਹਰਣੇ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਲ੍ਯੋਪਪਕ੍ਸ੍ਮਣਾਮ੍||੮||

ਸ੦-ਸੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਸਨ੍ਦਂਸ਼ਦ੍ਵਯਾਦਨ੍ਯਃ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ਃ (ਸਡਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਃ) ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਂ-ਨਾਸਾਰੋਮਾਦੀਨਾਂ, ਹਰਣੇ-ਆਕਰ੍ਸਣੇ, ਤਥਾ, ਉਪਪਕ੍ਸ੍ਮਣਾਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਦਿਭਵਾਨਾਂ ਹਰਣੇ ਯੁਜ੍ਯਤੇ|

Adhikarana mucuNDI (9) · Śloka 9

ਮੁਚੁਣ੍ਡੀ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦਨ੍ਤਰ੍ਜੁਰ੍ਮੂਲੇ ਰੁਚਕਭੂਸਣਾ| ਗਮ੍ਭੀਰਵ੍ਰਣਮਾਂਸਾਨਾਮਰ੍ਮਣਃ ਸ਼ੇਸਿਤਸ੍ਯ ਚ||੯||

ਸ੦-ਸਾ ਚ ਮੁਚੁਣ੍ਡੀਸਂਜ੍ਞਾ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ਮੁਚੁਣ੍ਡੀ? ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾ ਦਨ੍ਤਾ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦਨ੍ਤਾ, ਤਥਾ, ਜੁਃ-ਅਵਕ੍ਰਾ, ਨ ਚ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ਵਦ੍ਵਕ੍ਰਾ ਦ੍ਵਿਬਾਹੁਰਿਤ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਮੂਲੇ-ਹਸ੍ਤਗ੍ਰਹਣਸ੍ਥਾਨੇ, ਰੁਚਕਂ-ਅਙ੍ਗੁਲੀਯਕਰੂਪਂ, ਭੂਸਣਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਰੁਚਕਭੂਸਣਾ| ਰੁਚਕਪੀਡਨੇਨ ਸਾ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਮ੍ਭੀਰਸ਼੍ਚਾਸੌ ਵ੍ਰਣਸ਼੍ਚ ਗਮ੍ਭੀਰਵ੍ਰਣਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਾਂਸਾਨਿ-ਤਸ੍ਯਾਧਿਮਾਂਸਂ, ਏਤਦ੍ਵਿਸਯ ਆਹਰਣੇ| ਅਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਸ਼ੇਸਿਤਸ੍ਯ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ਼ੇਸਸ੍ਯਾਹਰਣੇ ਮੁਚੁਣ੍ਡੀ|

Adhikarana ekatAladvitAlake (10) · Śloka 10

ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਤਾਲਵਤ੍ ਦ੍ਵ੍ਯੇਕਲਾਲਕੇ| ਤਾਲਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸ੍ਮਤੇ ਕਰ੍ਣਨਾਡੀਸ਼ਲ੍ਯਾਪਹਾਰਿਣੀ||੧੦||

ਸ੦-ਦ੍ਵੇ ਤਾਲਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਭਵਤਃ| ਕਿਂਪ੍ਰਮਾਣੇ ? ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੇ| ਸਂਸ੍ਥਾਨਮਾਹ-ਮਤ੍ਸ੍ਯਤਾਲਵਤ੍ ਮੀਨਗਲਤਾਲਵਤ੍, ਦ੍ਵਿਤਾਲਕਂ-ਏਕਂ ਦ੍ਵਯੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਮੁਖਸਦਸ਼ਮ੍, ਅਪਰਮੇਕਤਾਲਕਂ-ਏਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਮੁਖਾਕਾਰਮੇਵ| ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਤਾਲਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਭਵਤਃ| ਕਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਣਨਾਡੀ ਸ਼ਲ੍ਯਮਪਹਰਤਃ-ਕਰ੍ਣਨਾਡੀਸ਼ਲ੍ਯਾਪਹਾਰਿਣੀ|

Adhikarana nADIyantraNAM sthUlaM svarupaM kAryaM ca (11-12) · Śloka 12

ਨਾਡੀਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਸਿਰਾਣ੍ਯੇਕਾਨੇਕਮੁਖਾਨਿ ਚ| ਸ੍ਰੋਤੋਗਤਾਨਾਂ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਮਾਮਯਾਨਾਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ||੧੧|| ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸੁਕਰਤ੍ਵਾਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਚੂਸਣਾਯ ਚ| ਤਦ੍ਵਿਸ੍ਤਾਰਪਰੀਣਾਹਦੈਰ੍ਘ੍ਯਂ ਸ੍ਰੋਤੋਨੁਰੋਧਤਃ||੧੨||

ਸ੦-ਨਾਡੀਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਬਸ੍ਤਿਨੇਤ੍ਰਾਦਿਵਤ੍ ਸੁਸਿਰਾਣਿ ਸ੍ਯੁਃ| ਏਕਂ ਚਾਨੇਕਂ ਚੈਕਾਨੇਕਂ ਮੁਖਂ ਯੇਸਾਮ੍| ਤਨਿ ਚ ਕਾਨਿਚਿਦੇਕਮੁਖਾਨਿ ਏਕਦ੍ਵਾਰਾਣਿ, ਕਾਨਿਚਿਦਨੇਕਮੁਖਾਨਿ-ਅਨੇਕਦ੍ਵਾਰਾਣਿ| ਏਤਤ੍ਕਰ੍ਮਾਚਸ੍ਟੇ-ਸ੍ਰੋਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਨਿ ਚ ਕਰ੍ਣਾਦਿਸ੍ਰੋਤੋਗਤਾਨਾਂ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦਧੀਤ| ਤਥਾ, ਕਣ੍ਠਾਦਿਸ੍ਰੋਤੋਗਤਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ-ਦਰ੍ਸ਼ਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਵਿਦਧੀਤ| ਤਥਾ, ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਂ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨੌਸਧਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਦੀਨਾਂ, ਸੁਕਰਤ੍ਵਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ, ਵਿਸਿਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਾਦੀਨਾਮਾਚੂਸਣਾਯ ਵਿਦਧੀਤ| ਤਦ੍ਵਿਸ੍ਤਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਂ-ਨਾਡੀਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ, ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ਼੍ਚ ਪਰੀਣਾਹਸ਼੍ਚ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਂ ਚ, ਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤੋਵਸ਼ਾਤ੍ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਯਥਾ,-ਅਨੁਵਾਸਨੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਨਸ੍ਯਨਾਡਿਕਾਦਿਸੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍|

Adhikarana kaNThAntaHshalyAvalokinI nADI (13) · Śloka 13

ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾਰ੍ਧਨਾਹਾਨ੍ਤਃਕਣ੍ਠਸ਼ਲ੍ਯਾਵਲੋਕਿਨੀ| ਨਾਡੀ|੧੩|

ਸ੦-ਕਣ੍ਠੇ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਕਣ੍ਠਸ਼ਲ੍ਯਮ੍| ਕਣ੍ਠਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ਼ਲ੍ਯਾਵਲੋਕਨਾਰ੍ਥਂ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾ ਨਾਡੀ| ਅਰ੍ਧਨਾਹਾ-ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਪਰਿਣਾਹਾ|

Adhikarana catuShkarNavAra~ggasa~ggrahaNI nADI dvikarNa vAra~ggasa~ggrahaNI nADI (13-14) · Śloka 14

| ਪਞ੍ਚਮੁਖਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ ਚਤੁਸ੍ਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ||੧੩|| ਵਾਰਙ੍ਗਸ੍ਯ, ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ| |੧੪|

ਸ੦-ਪਞ੍ਚਮੁਖਾਨਿ ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ| ਚਤੁਸ੍ਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਵਾਰਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ-ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਦਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕਰ੍ਣਾ ਯਸ੍ਯ ਵਾਰਙ੍ਗਸ੍ਯੇਤਿ ਸਮਾਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰਾਦਿਦਣ੍ਡਪ੍ਰਵੇਸ਼ਃ ਸ਼ਿਖਾਕਾਰਃ ਕੀਲਕੋ ਵਾਰਙ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਵਾਰਙ੍ਗਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ ਨਾਡੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤ੍ਰੀਣਿ ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤ੍ਰਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ| ਛਿਦ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯੋਪਲਕ੍ਸਣਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਮੁਖੇਤ੍ਯੇਤਦਪਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਵਾਰਙ੍ਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਰਙ੍ਗਪ੍ਰਮਾਣਤਃ-ਤਦਨੁਸਾਰੇਣ ਨਾਡੀਪ੍ਰਮਾਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍|

Adhikarana anyA nADyaH (14-15) · Śloka 15

| ਵਾਰਙ੍ਗਕਰ੍ਣਸਂਸ੍ਥਾਨਾਨਾਹਦੈਰ੍ਘ੍ਯਾਨੁਰੋਧਤਃ||੧੪|| ਨਾਡੀਰੇਵਂਵਿਧਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾ ਦ੍ਰਸ੍ਟੁਂ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ ਕਾਰਯੇਤ੍| |੧੫|

ਸ੦-ਤਥਾ, ਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਚਾਨਾਹਸ਼੍ਚ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਂ ਚ ਤਾਨ੍ਯੇਵਮ੍| ਵਾਰਙ੍ਗਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਸਂਸ੍ਥਾਨਾਨਾਹਦੈਰ੍ਘ੍ਯਾਣਿ, ਤੇਸਾਮਨੁਰੋਧਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍, ਏਵਂਪ੍ਰਕਾਰਾ ਅਨ੍ਯਾ ਅਪਿ ਨਾਡੀਃ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਨਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟੁਂ ਕਾਰਯੇਤ੍|

Adhikarana shalyanirghAtinI nADI (15-16) · Śloka 16

| ਪਦ੍ਮਕਰ੍ਣਿਕਯਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸਦਸ਼ੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾ||੧੫|| ਚਤੁਰ੍ਥਸੁਸਿਰਾ ਨਾਡੀ ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਰ੍ਘਾਤਿਨੀ ਮਤਾ| |੧੬|

ਸ੦-ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ-ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਭਾਗੇ, ਪਦ੍ਮਕਰ੍ਣਿਕਯਾ-ਜਲਜਕਰ੍ਣਿਕਯਾ, ਸਦਸ਼ੀ| ਕਿਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾ ? ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾ| ਤਥਾ, ਚਤੁਰ੍ਥਃ-ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਃ, ਸੁਸਿਰੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ, ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਹ੍ਗੁਲਸੁਸਿਰੇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਸਾ ਨਾਡੀ ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਰ੍ਘਾਤਿਨੀ ਮਤਾ| ਮੁਨੀਨਾਮਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਰ੍ਸ਼ੋਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਲਕ੍ਸਯਿਤੁਮਾਹ-

Adhikarana arshauyantraM dvicchidram arshauyantraM ekacchidram (16-18) · Śloka 18

| ਅਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਗੋਸ੍ਤਨਾਕਾਰਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮ੍||੧੬|| ਨਾਹੇ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਂ ਪੁਂਸਾਂ ਪ੍ਰਮਦਾਨਾਂ ਸਡਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਦ੍ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਵ੍ਯਾਧੇਰੇਕਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਤੁ ਕਰ੍ਮਣਿ||੧੭|| ਮਧ੍ਯੇਸ੍ਯ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਛਿਦ੍ਰਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠੋਦਰਵਿਸ੍ਤਤਮ੍| ਅਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤੋਦ੍ਵਤ੍ਤਕਰ੍ਣਿਕਂ ਚ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਤਃ||੧੮||

ਸ੦-ਅਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਂ ਗੋਸ੍ਤਨਾਕਤਿ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਂ ਮਾਨਤੋ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਮਿਤ੍ਯਾਕਰ੍ਸਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਨਾਹੇ-ਪਰਿਣਾਹੇ, ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਯਤ੍ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਦੀਰ੍ਘੇਣ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਵੇਸ੍ਟ੍ਯਤੇ, ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤਤ੍ ਪੁਂਸਾਮੇਵ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਂ ਨਾਹੇ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਪਰਿਣਾਹੇ ਸਡਙ੍ਗੁਲਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸ੍ਵਭਾਵਤ ਏਵ ਤਾਸਾਂ ਗੁਦਸ੍ਯ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍| ਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਦ੍ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ-ਉਭਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਕਰ੍ਮਣਿ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਦ੍ਯਵਚਾਰਣੇ, ਏਕਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਅਸ੍ਯ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਛਿਦ੍ਰਮ੍| ਅਙ੍ਹ੍ਗੁਸ੍ਠਮਧ੍ਯਤੁਲ੍ਯਵਿਸ੍ਤਾਰਂ, ਤਥਾ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਤੋਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾ ਉਦ੍ਦਤ੍ਤਾ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍|

Adhikarana ashauyantraM shamyAkhyam (19) · Śloka 19

ਸ਼ਮ੍ਯਾਖ੍ਯਂ ਤਾਦਗਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਪੀਡਨਮ੍| |੧੯|

ਸ੦-ਸ਼ਮ੍ਯਾਖ੍ਯਂ-ਸ਼ਮੀਸਂਜ੍ਞਂ, ਤਤੀਯਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਂ ਤਾਦਗ੍-ਗੋਸ੍ਤਨਾਕਾਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਲਕ੍ਸਿਤਯਨ੍ਤ੍ਰਸਦਸ਼ਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ-ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ-ਛਿਦ੍ਰਰਹਿਤਮ੍, ਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਛਿਦ੍ਰਂ ਨ ਵਿਧੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਦਂ ਚ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਪੀਡਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana bhagandarayantraM dvicchidram bhagandarayantraM ekacchidram (19) · Śloka 19

| ਸਰ੍ਵਥਾਪਨਯੇਦੋਸ੍ਠਂ ਛਿਦ੍ਰਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਭਗਨ੍ਦਰੇ||੧੯||

ਸ੦-ਸਰ੍ਵਥਾ ਭਗਨ੍ਦਰੇ-ਭਗਨ੍ਦਰਯਨ੍ਤ੍ਰੇ, ਓਸ੍ਠਮਪਨਯੇਤ੍| ਕੁਤਃ ਪ੍ਰਭਤਿ ? ਛਿਦ੍ਰਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮ੍,-ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਦਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਮਪਕਰ੍ਸਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਤੁ ਕਾਰ੍ਯੈਵ (?)|

Adhikarana ghrANArshorbudayantram (20) · Śloka 20

ਘ੍ਰਾਣਾਰ੍ਬੁਦਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮੇਕਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ ਨਾਡ੍ਯਙ੍ਗੁਲਦ੍ਵਯਾ| ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਪਰੀਣਾਹਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਗਨ੍ਦਰਯਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍||੨੦||

ਸ੦-ਘ੍ਰਾਣਾਰ੍ਬੁਦੇ ਘ੍ਰਾਣਾਰ੍ਸ਼ਸਿ ਚੈਕਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ ਨਾਡੀ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣਾਙ੍ਗੁਲਦ੍ਵਯਪ੍ਰਮਾਣਾ| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਤੁਲ੍ਯਃ ਪਰੀਣਾਹੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਮ੍| ਸਾ ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਯਨ੍ਤ੍ਰਤੁਲ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਪਨੀਤੌਸ੍ਠੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana a~ggulitrANakam (21) · Śloka 21

ਅਙ੍ਹ੍ਗੁਲਿਤ੍ਰਾਣਕਂ ਦਾਨ੍ਤਂ ਵਾਰ੍ਕ੍ਸਂ ਵਾ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਦ੍ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਗੋਸ੍ਤਨਾਕਾਰਂ ਤਦ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਵਿਵਤੌ ਸੁਖਮ੍||੨੧||

ਸ੦-ਅਙ੍ਗੁਲਿਤ੍ਰਾਣਕਾਖ੍ਯਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਦਨ੍ਤਮਯਂ ਕਾਸ੍ਠਮਯਂ ਵਾ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਮਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸਦਸ਼ਂ ਦ੍ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਗੋਸ੍ਤਨਾਕਤਿ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਵਤੌ-ਪ੍ਰਸਾਰਣੇ, ਸੁਖਮ੍| ਯਤੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਸਾਰਣੇ ਅਙ੍ਗੁਲੇਰ੍ਦਨ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸਣਾਦਨ੍ਵਰ੍ਥਮਙ੍ਗੁਲਿਤ੍ਰਾਣਕਮਿਤਿ ਨਾਮ|

Adhikarana yonivraNekShaNam (22-23) · Śloka 23

ਯੋਨਿਵ੍ਰਣੇਕ੍ਸਣਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸੁਸਿਰਂ ਸੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਮੁਦ੍ਰਾਬਦ੍ਧਂ ਚਤੁਰ੍ਭਿਤ੍ਤਮਮ੍ਭੋਜਮੁਕੁਲਾਨਨਮ੍||੨੨|| ਚਤੁਃਸ਼ਲਾਕਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮੂਲੇ ਤਦ੍ਵਿਕਸੇਨ੍ਮੁਖੇ| |੨੩|

ਸ੦-ਯੋਨਿਵ੍ਰਣਮੀਕ੍ਸਤੇਨੇਨੇਤਿ ਤਤ੍ ਯੋਨਿਵ੍ਰਣੇਕ੍ਸਣਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਮ੍| ਮਧ੍ਯੇ-ਮਧ੍ਯਭਾਗੇ, ਸੁਸਿਰਮ੍| ਤਥਾ, ਦੈਰ੍ਧ੍ਯੇਣ ਸੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਤਥਾ ਮੁਦ੍ਰਿਕਯਾ-ਊਰ੍ਮਿਕਯਾਸਞ੍ਚਾਰਿਣ੍ਯਾ, ਬਦ੍ਧਂ-ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਚਤ੍ਵਾਰੋ (ਰਿ) ਭਿਤ੍ਤਾਃ(ਤ੍ਤਾਨਿ)-ਪਤ੍ਰਾਣਿ, ਯਸ੍ਯ ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਤ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਜਲਜਮੁਕੁਲਸਦਸ਼ਮੁਖਮ੍| ਤਥਾ, ਚਤਸ੍ਰਃ ਸ਼ਲਾਕਾ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਚਤੁਃਸ਼ਲਾਕਮ੍| ਤਥਾ, ਤਤ੍-ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ, ਮੂਲ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ-ਮੂਲਸ਼ਲਾਕਾਕ੍ਰਮਣਾਤ੍ ਮੁਖੇ ਵਿਕਸੇਤ੍-ਪ੍ਰਸਰੇਤ੍|

Adhikarana nADIvraNAbhya~jjanam (23-24) · Śloka 24

| ਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਭ੍ਯਙ੍ਗਕ੍ਸਾਲਨਾਯ ਸਡਙ੍ਗੁਲੇ||੨੩|| ਬਸ੍ਤਿਯਨ੍ਤ੍ਰਾਕਤੀ ਮੂਲੇ ਮੁਖੇਙ੍ਗੁਸ੍ਠਕਲਾਯਖੇ| ਅਗ੍ਰਤੋਕਰ੍ਣਿਕੇ ਮੂਲੇ ਨਿਬਦ੍ਧਮਦੁਚਰ੍ਮਣੀ||੨੪||

ਸ੦-ਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਸਡਙ੍ਗੁਲੇ ਭਵਤਃ| ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ? ਨਾਡੀਵ੍ਰਾਣਾਭ੍ਯਙ੍ਗਕ੍ਸਾਲਨਾਯ,-ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਾਲਨਂ ਚਾਭ੍ਯਙ੍ਗਕ੍ਸਾਲਨੇ ਤਦਰ੍ਥਂ, ਉਪਯੁਜ੍ਯੇਤੇ| ਆਕਰਣਂ-ਆਕਤ੍, ਸਮ੍ਪਦਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਵਿਪ੍| ਪੂਰ੍ਵਵਿਹਿਤਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਆਕਤ੍-ਆਕਾਰੋ, ਯਯੋਸ੍ਤੇ ਬਸ੍ਤਿਯਨ੍ਤ੍ਰਾਕਤੀ,-ਵਤ੍ਤੇ ਗੋਪੁਚ੍ਛਾਕਾਰੇ| ਤਥਾ, ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਮੂਲੇ ਮੁਖੇਙ੍ਗੁਸ੍ਠਕਲਾਯਖੇ-ਮੂਲੇਙ੍ਗੁਸ੍ਠਤੁਲ੍ਯਚ੍ਛਿਦ੍ਰੇ, ਮੁਖੇ ਕਲਾਯਤੁਲ੍ਯਚ੍ਛਿਦ੍ਰੇ| ਅਗ੍ਰਤੋਕਰ੍ਣਿਕੇ- ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਹਿਤੇ, ਇਤਿ ਬਸ੍ਤਿਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਮੂਲੇ ਤੁ ਕਰ੍ਣਿਕੇ ਦ੍ਵੇਪਿ ਪੁਟਕਯੋਜਨਾਰ੍ਥਂ ਕਾਰ੍ਯ ਏਵੇਤ੍ਯਗ੍ਰਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਮੂਲੇ-ਮੂਲਦੇਸ਼ੇ, ਨਿਬਦ੍ਧਂ- ਯੋਜਿਤਂ, ਮਦੁ ਚਰ੍ਮ-ਬਸ੍ਤਿਪੁਟਕਾਕਾਰਂ, ਯਯੋਸ੍ਤੇ ਨਿਬਦ੍ਧਮਦੁਚਰ੍ਮਣੀ|

Adhikarana jalodarayantram (25) · Śloka 25

ਦ੍ਵਿਦਾਰਾ ਨਲਿਕਾ ਪਿਚ੍ਛਨਲਿਕਾ ਵੋਦਕੋਦਰੇ| |੨੫|

ਸ੦-ਉਦਕੋਦਰੇ ਜਲਸ੍ਰਾਵਣਾਰ੍ਥਂ ਨਲਿਕਾ ਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਰਾ-ਉਭਯਮੁਖੀ, ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ, ਪਿਚ੍ਛਨਲਿਕਾ-ਮਯੂਰਪਿਚ੍ਛਜੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana dhUmabastyAdiyantrANi (25) · Śloka 25

| ਧੂਮਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਿ ਯਥਾਯਥਮ੍||੨੫||

ਸ੦-ਧੂਮਾਦਿਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਧੂਮਪਾਨਾਦ੍ਯਧ੍ਯਾਯੇਸੂਕ੍ਤਾਨਿ|

Adhikarana shRu~ggayantram (26) · Śloka 26

ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਸ੍ਯਂ ਭਵੇਚ੍ਛਙ੍ਗਂ ਚੂਸਣੇਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਅਗ੍ਰੇ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਸੁਨਦ੍ਧਂ ਚੂਚੁਕਾਕਤਿ||੨੬||

ਸ੦-ਸ਼ਙ੍ਗਂ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਮੁਖਮ੍| ਦੁਸ੍ਟਵਾਤਵਿਸਰਕ੍ਤਾਮ੍ਬੁਦੁਸ੍ਟਸ੍ਤਨ੍ਯਾਦੇਸ਼੍ਚੂਸਣੇ-ਚੂਸਣਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ੇਤਿ ""ਹ੍ਯਸ੍ਟਨ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਕਾਰਾਦੇਸ਼ਃ| ਤਥਾ, ਅਗ੍ਰੇ-ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ, ਸਰ੍ਸਪਪ੍ਰਮਾਣਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮ੍| ਯਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚੂਸਣਾਯ ਸ਼ਰੀਰੇ ਯੋਜ੍ਯਤੇ ਤਦਗ੍ਰਮ੍| ਤਥਾ, ਸੁਸ੍ਠੁ ਨਦ੍ਧਂ-ਸਮ੍ਯਗ੍ਬਦ੍ਧਮ੍| ਚੂਚੁਕਸ੍ਯ-ਸ੍ਤ੍ਰੀਕੁਚਾਗ੍ਰਸ੍ਯੇਵ, ਆਕਤਿਃ-ਆਕਾਰੋ, ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍|

Adhikarana alAbuyantram (27) · Śloka 27

ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੋਲਾਬੁਰ੍ਨਾਹੇ ਤ੍ਵਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਃ| ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਵਤ੍ਤਾਸ੍ਯੋ ਦੀਪ੍ਤੋਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤਹਤ੍||੨੭||

ਸ੦-ਅਲਾਬੁਃ-ਤੁਮ੍ਬਃ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੋ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪਰਿਣਾਹੇਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਃ| ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਵਾ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਾਙ੍ਹ੍ਗੁਲਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਤਚ੍ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਮ੍, ਤਤ੍ਤਾਦਸ਼ਂ ਵਤਂ-ਵਰ੍ਤੁਲਂ, ਆਸ੍ਯਂ-ਮੁਖਂ, ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍| ਤਥਾ, ਅਨ੍ਤਃ-ਮਧ੍ਯੇ, ਦੀਪ੍ਤੋ-ਜ੍ਵਲਿਤਃ, ਪਿਚੁਰ੍ਭੂਰ੍ਜਾਦਿ ਗਰ੍ਭ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ ਈਦਸ਼ੋ ਦੁਸ੍ਟਕਫਰਕ੍ਤਹਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana ghaThIyantram (28) · Śloka 28

ਤਦ੍ਵਦ੍ਘਟੀ ਹਿਤਾ ਗੁਲ੍ਮਵਿਲਯੋਨ੍ਨਮਨੇ ਚ ਸਾ| |੨੮|

ਸ੦-ਤਦ੍ਵਤ੍-ਤੇਨਾਲਾਬੁਨਾ ਤੁਲ੍ਯਦੈਰ੍ਘ੍ਯਾਨਾਹਾਦਿਃ, ਤੁਲ੍ਯਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰਾ ਚ, ਘਟੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਾ ਚ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਵਿਲਯ ਉਨ੍ਨਮਨੇ ਚ ਹਿਤਾ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਕਫਰਕ੍ਤਹਦਿਤਿ ਚਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana shalAkAyantrANi (28-29) · Śloka 29

| ਸ਼ਲਾਕਾਖ੍ਯਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨਾਨਾਕਰ੍ਮਾਕਤੀਨਿ ਚ||੨੮|| ਯਥਾਯੋਗਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ| |੨੯|

ਸ੦-ਸ਼ਲਾਕਾਸਂਜ੍ਞਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਾਣਿ ਯਥਾਯੋਗਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana eShiNyau shalAke (29) · Śloka 29

ਤੇਸਾਮੇਸਣਕਰ੍ਮਣੀ| ਉਭੇ ਗਣ੍ਡੂਪਦਮੁਖੇ|੨੯|

ਸ੦-ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯ ਉਭੇ ਗਣ੍ਡੂਪਦਤੁਲ੍ਯਾਸ੍ਯ ਏਸਣਕਰ੍ਮਣੀ|

Adhikarana shalyahAriNyau shalAke (29-30) · Śloka 30

| ਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਃ ਸ਼ਲ੍ਯਹਾਰਿਣੀ||੨੯|| ਮਸੂਰਦਲਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਸ੍ਯਾਤਾਮਸ੍ਟਨਵਾਙ੍ਗੁਲੇ| |੩੦|

ਸ੦-ਤਥਾ ਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਃ ਸ਼ਲ੍ਯਹਾਰਿਣੀ ਸ਼ਲਾਕਾਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਭਵਤਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ ? ਮਸੂਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਸੂਰਦਲਮਿਵ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਯਯੋਸ੍ਤੇ, ਮਸੂਰਦਲਮੁਖੇ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਲਾਕੇਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲੇ ਨਵਾਙ੍ਗੁਲੇ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤਾਮ੍|

Adhikarana sha~gkavaH (30) · Śloka 30

| ਸ਼ਙ੍ਕਵਃ ਸਟ੍|੩੦|

ਸ੦-ਸ਼ਙ੍ਕਵਃ ਸਟ੍ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana vyUhanau sha~gkU (30-31) · Śloka 31

| ਉਭੌ ਤੇਸਾਂ ਸੋਡਸ਼ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੌ||੩੦|| ਵ੍ਯੂਹਨੇਹਿਫਾਣਾਵਕ੍ਤ੍ਰੌ| |੩੧|

ਸ੦-ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵੌ ਸੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੌ ਭਵਤਃ| ਵ੍ਯੂਹਨੇ-ਨ੍ਯੂਹਨਕਰ੍ਮਣਿ, ਸਰ੍ਪਫਣਾਮੁਖੌ|

Adhikarana cAlanau sha~gku (31) · Śloka 31

ਦ੍ਵੌ ਦਸ਼ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੌ| ਚਾਲਨੇ ਸ਼ਰਪੁਙ੍ਖਾਸ੍ਯੌ|੩੧|

ਸ੦-ਦ੍ਵੌ ਸ਼ਙ੍ਕੂ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੌ ਭਵਤਃ| ਚਾਲਨੇ ਕਾਣ੍ਡਵਾਜ ਇਵ ਮੁਖਂ ਯਯੋਸ੍ਤੌ ਸ਼ਰਪੁਙ੍ਖਾਸ੍ਯੌ ਭਵਤਃ|

Adhikarana AharaNau sha~gkU (31) · Śloka 31

| ਆਹਾਰ੍ਯੇ ਬਡਿਸ਼ਾਕਤੀ||੩੧||

ਸ੦-ਆਹਾਰ੍ਯੇ-ਆਕਰ੍ਸਣੇ, ਬਡਿਸ਼ਾਕਾਰੌ| ਸਟ੍ਸ਼ਙ੍ਹ੍ਕੂਨਾਖ੍ਯਾਯ ਗਰ੍ਭਸ਼ਙ੍ਕੁਮਾਹ-

Adhikarana garbhasha~gkU (32) · Śloka 32

ਨਤੋਗ੍ਰੇ ਸ਼ਙ੍ਕੁਨਾ ਤੁਲ੍ਯੋ ਗਰ੍ਭਸ਼ਙ੍ਕੁਰਿਤਿ ਸ੍ਮਤਃ| ਆਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਾਯਤਸ੍ਤੇਨ ਮੂਢਗਰ੍ਭਂ ਹਰੇਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ||੩੨||

ਸ੦-ਨਤੋਗ੍ਰੇ-ਅਗ੍ਰਭਾਗੇ, ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਕੁਨਾ ਸਮਃ-ਕੀਲਕਾਕਾਰਃ, ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਦੀਰ੍ਘਃ ਸ ਗਰ੍ਭਸ਼ਙ੍ਕੁਰਿਤਿ ਸ੍ਮਤਃ, 'ਮੁਨਿਭਿਃ' ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤੇਨ-ਗਰ੍ਭਸ਼ਙ੍ਕੁਨਾ, ਮੂਢਗਰ੍ਭ-ਅਨਿਃਸਰਨ੍ਤਂ, ਹਰੇਤ੍|

Adhikarana dantapAtanam (33) · Śloka 33

ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਹਰਣਂ ਸਰ੍ਪਫਾਣਾਵਦ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਗ੍ਰਤਃ| |੩੩|

ਸ੦-ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਕਰ੍ਸਣੇ ਸਰ੍ਪਫਣਾਵਦਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਰ੍ਪਫਣਾਖ੍ਯਮੇਵ ਚੈਤਦ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍|

Adhikarana pramArjanyaH shalAkAH (33-34) · Śloka 34

| ਸ਼ਰਪੁਙ੍ਖਮੁਖਂ ਦਨ੍ਤਪਾਤਨਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮ੍||੩੩|| ਕਾਰ੍ਪਾਸਵਿਹਿਤੋਸ੍ਣੀਸਾਃ ਸ਼ਲਾਕਾਃ ਸਟ੍ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨੇ| |੩੪|

ਸ੦-ਸ਼ਰਪੁਙ੍ਖਮੁਖਾਖ੍ਯਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਂ ਦਨ੍ਤਪਾਤਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਨੇਨ ਹਿ ਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਲਨ੍ਤਃ ਪਾਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਮ੍ਯਾਦਿਭਕ੍ਸਿਤਾ ਵਾ| ਸਂ-ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨੇ-ਕ੍ਸਾਲਨੇ ਕ੍ਸਾਰਕ੍ਲੇਦਾਦੇਃ, ਸਟ੍ ਸ਼ਲਾਕਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਕਾਰ੍ਪਾਸੇਨ ਵਿਹਿਤਮੁਸ੍ਣੀਸਂ-ਸ਼ਿਰੋਵੇਸ੍ਟਨਮਿਵ, ਯਾਸਾਂ ਤਾਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ|

Adhikarana pAyupramArjanyau shalAke (34) · Śloka 34

| ਪਾਯਾਵਾਸਨ੍ਨਦੂਰਾਰ੍ਥੇ ਦ੍ਵੇ ਦਸ਼ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੇ||੩੪||

ਸ੦-ਪਾਯਾਵਾਸਨ੍ਨਦੂਰਾਰ੍ਥੇ ਦਸ਼ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੇ ਦ੍ਵੇ ਭਵਤਃ| ਆਸਨ੍ਨਾਰ੍ਥੇ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾ, ਦੂਰਾਰ੍ਥੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana ghrANapramArjanyau shalAke,karNapramArjanyau shalAke (35) · Śloka 35

ਦ੍ਵੇ ਸਟ੍ਸਪ੍ਤਾਙ੍ਗੁਲੇ ਘ੍ਰਾਣੇ, ਦ੍ਵੇ ਕਰ੍ਣੇਸ੍ਟਨਵਾਙੁਲੇ| |੩੫|

ਸ੦-ਘ੍ਰਾਣੇ ਸਟ੍ਸਪ੍ਤਾਙ੍ਗੁਲੇ ਦ੍ਵੇ ਭਵਤਃ| 'ਆਸਨ੍ਨਦੂਰਾਰ੍ਥੇ' ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਤਥੈਵ ਕਰ੍ਣੇਸ੍ਟਨਵਾਙ੍ਗੁਲੇ ਭਵਤਃ|

Adhikarana karNashodhanam (35) · Śloka 35

| ਕਰ੍ਣਸ਼ੋਧਨਮਸ਼੍ਵਤ੍ਥਪਤ੍ਰਪ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਰੁਵਾਨਨਮ੍||੩੫||

ਸ੦-ਕਰ੍ਣਸ਼ੋਧਨਾਖ੍ਯਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਪਤ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਥਾ| ਤਥਾ, ਸ੍ਰੁਵਸ੍ਯੇਵਾਨਨਂ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍|

Adhikarana kShArAgniprayogArthaM tisraH shalakAstrINi ca jAmbavauShThAni (36) · Śloka 36

ਸ਼ਲਾਕਾਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠਾਨਾਂ ਕ੍ਸਾਰੇਗ੍ਨੌ ਚ ਪਥਕ੍ ਤ੍ਰਯਮ੍| ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਥੂਲਾਣੁਦੀਰ੍ਘਾਣਾਂ|੩੬|

ਸ੦-ਸ਼ਲਾਕਾਸ਼੍ਚ ਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠਾਨਿ ਚ ਤੇਸਾਂ ਪਥਕ੍ ਤ੍ਰਯਂ ਕ੍ਸਾਰੇ ਕ੍ਸਾਰਪਾਤਨੇ, [ ਆਗ੍ਨੌ-] ਆਗ੍ਨਿਦਾਹਕਰਣੇ ਚ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਸ਼ਲਾਕਾਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠਾਨਾਮ੍ ? ਸ੍ਥੂਲਾਣੁਦੀਰ੍ਘਾਣਾਂ,-ਸ੍ਥੂਲਾਸ਼੍ਚਾਣਵਸ਼੍ਚ ਦੀਰ੍ਘਾਸ਼੍ਚ, ਤੇਸਾਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲਾਕਾਸ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰੋ ਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠਾਨਿ ਚ ਤ੍ਰੀਣਿ, ਕ੍ਸਾਰੇ ਤਥਾ ਦਾਹਨੇ, ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਤਾਨਿ ਸ਼ਲਾਕਾਖ੍ਯਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣੀਤਿ|

Adhikarana annavRuddhidAhArthaM shalAkA (36-37) · Śloka 37

| ਸ਼ਲਾਕਾਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਧ੍ਮਨਿ||੩੬|| ਮਧ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਵਤ੍ਤਦਣ੍ਡਾਂ ਚ ਮੂਲੇ ਚਾਰ੍ਧੇਨ੍ਦੁਸਨ੍ਨਿਭਾਮ੍| |੩੭|

ਸ੦-ਅਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਧ੍ਮਨਿ-ਅਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਧੌ, ਸ਼ਲਾਕਾਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਕੀਦਸ਼ੀਮ੍ ? ਮਧ੍ਯਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਤ੍ਤੋ ਦਣ੍ਡੋ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਾਮ੍| ਤਥਾ, ਮੂਲੇ-ਮੂਲਭਾਗੇ, ਅਰ੍ਧੇਨ੍ਦੁਸਨ੍ਨਿਭਾਂ-ਅਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਾਕਾਰਾਮ੍|

Adhikarana nAsArshorbudadAhArthaM shalAkA (37) · Śloka 37

| ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਦਲਤੁਲ੍ਯਾਸ੍ਯਾ ਨਾਸਾਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦਦਾਹਕਤ੍||੩੭||

ਸ੦-ਬਦਰਾਸ੍ਥਿਖਣ੍ਡਸਮਂ ਮੁਖਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਦਲਤੁਲ੍ਯਾਸ੍ਯਾ| ਸਾ ਨਾਸਾਰ੍ਸ਼ਃਸੁ ਨਾਸਾਰ੍ਬੁਦੇਸੁ ਚ ਦਾਹਂ ਕਰੋਤਿ|

Adhikarana darvyAkhyAstistraH shalAkAH (38) · Śloka 38

ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਾ ਨਿਮ੍ਨਮੁਖਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਕ੍ਸਾਰੌਸਧਕ੍ਰਮੇ| ਕਨੀਨੀਮਧ੍ਯਮਾਨਾਮੀਨਖਮਾਨਸਮੈਰ੍ਮੁਖੈਃ||੩੮||

ਸ੦-ਕ੍ਸਾਰੌਸਧਕ੍ਰਮੇ ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ਼ਲਾਕਾ ਨਿਮ੍ਨਮੁਖਾ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਕੀਦਸ਼੍ਯਃ ? ਕਨੀਨੀ ਚ ਮਧ੍ਯਮਾ ਚਾਨਾਮੀ ਚ, ਤਾਸਾਂ ਨਖਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਮਾਨਂ-ਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਤੇਨ ਸਮੈਃ-ਤੁਲ੍ਯੈਃ, ਮੁਖੈਰੁਪਲਕ੍ਸਿਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana meDhrashodhanAdyAH shalAkAH (39) · Śloka 39

ਸ੍ਵਂਸ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮੇਢ੍ਰਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿਸੁ| |੩੯|

ਸ੦-ਮੇਢ੍ਰਾਦਿਸੁ ਵਿਸਯੇਸੁ-ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਸੁ, ਸ੍ਵਂਸ੍ਵਂ-ਯਥਾਸ੍ਵਂ, ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਗਦਿਤਾਨਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨਾਵਨਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ|

Adhikarana anuyantrANi, anuyantrakarmANi (39-40.5) · Śloka 40

| ਅਨੁਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਯਸ੍ਕਾਨ੍ਤਰਜ੍ਜੁਵਸ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਮਮੁਦ੍ਗਰਾਃ||੩੯|| ਵਧ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰਜਿਹ੍ਵਾਬਾਲਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਖਾਨਖਮੁਖਦ੍ਵਿਜਾਃ| ਕਾਲਃ ਪਾਕਃ ਕਰਃ ਪਾਦੋ ਭਯਂ ਹਰ੍ਸਸ਼੍ਚ, ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਃ||੪੦|| ਉਪਾਯਵਿਤ੍ਪ੍ਰਵਿਭਜੇਦਾਲੋਚ੍ਯ ਨਿਪੁਣਂ ਧਿਯਾ||੪੦.੫||

ਸ੦-ਅਯਸ੍ਕਾਨ੍ਤਾਦੀਨ੍ਯਣੁਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ, ਸ੍ਵਲ੍ਪਯਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰ੍ਯਕਰਣਾਤ੍| ਤੇਸਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਃ-ਨਿਰ੍ਘਾਤਨਾਦਿਕਾਃ, ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਨਿਪੁਣਮਾਲੋਚ੍ਯ ਪ੍ਰਵਿਭਜੇਤ੍,-ਨਿਰ੍ਘਾਤਨਾਦਿਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana yantrakarmANi (41.5) · Śloka

ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਹ ਨਿਰ੍ਘਾਤਨੋਨ੍ਮਥਨਪੂਰਣਮਾਰ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧਿ- ਸਂਵ੍ਯੂਹਨਾਹਰਣਬਨ੍ਧਨਪੀਡਨਾਨਿ| ਆਚੂਸਣੋਨ੍ਨਮਨਨਾਮਨਚਾਲਭਙ੍ਗ- ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤਨਰ੍ਜੁਕਰਣਾਨਿ ਚ ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ||੪੧.੫||

ਸ੦-ਨਿਰ੍ਘਾਤਨਾਦਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮ| ਨਿਰ੍ਘਾਤਨਂ-ਤਾਡਨਂ ਪਰਿਪਾਤਨਮ੍, ਉਨ੍ਮਥਨਂ-ਆਲੋਡਨਂ ਉਨ੍ਮੂਲਨਮ੍, ਏਵਮਨ੍ਯਦਪਿ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਚਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ, ਤੇਨ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦੀਨਿ ਸਮੁਚ੍ਚੀਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana yantreShu ka~gkamukhasya prAdhAnyam (25) · Śloka 25

ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ ਸਾਧ੍ਵਵਗਾਹਤੇ ਚ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਗਹੀਤ੍ਵੋਦ੍ਧਰਤੇ ਚ ਯਸ੍ਮਾਤ੍| ਯਨ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਵਤਃ ਕਙ੍ਕਮੁਖਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਧਿਕਾਰਿ ਯਚ੍ਚ| ੪੨ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੫||

ਸ੦-ਵਿਵਰ੍ਤਨਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਕਾਰਣੈਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਕਙ੍ਕਮੁਖਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਿਤਿ| ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸ੍ਵਧਿਕਾਰਿ-ਅਧਿਕ੍ਰਿਯਤੇ ਇਤਿ| ਵਸਨ੍ਤਤਿਲਕੋਪਜਾਤੀ ਵਤ੍ਤੇ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੫||