27. bhaṅgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಅಸ್ಮಾದನನ್ತರಂ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತೋ ಭಙ್ಗಪ್ರತಿಷೇಧಃ ಶಸ್ಯತೇ _

Adhikarana bha~ggapratiShedhAdhyAyaH asthibha~ggo dvidhA sandhibha~ggasya lakShaNam asandibh~ggasya lakShaNam (2-4) · Śloka 4

ಅಥಾತೋ ಭಙ್ಗಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| ) ಪಾತಘಾತಾದಿಭಿರ್ದ್ವೇಧಾ ಭಙ್ಗೋಽಸ್ಥ್ನಾಂ ಸನ್ಧ್ಯಸನ್ಧಿತಃ| ಪ್ರಸಾರಣಾಕುಞ್ಚನಯೋರಶಕ್ತಿಃ ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತತಾ||೧|| ಇತರಸ್ಮಿನ್ ಭೃಶಂ ಶೋಫಃ ಸರ್ವವಸ್ಥಾಸ್ವತಿವ್ಯಥಾ| ಅಶಕ್ತಿಶ್ಚೇಷ್ಟಿತೇಽಲ್ಪೇಽಪಿ ಪೀಡ್ಯಮಾನೇ ಸಶಬ್ದತಾ||೨|| ಸಮಾಸಾದಿತಿ ಭಙ್ಗಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ, ಬಹುಧಾ ತು ತತ್| ಭಿದ್ಯತೇ ಭಙ್ಗಭೇದೇನ ತಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಸಾಧನಮ್||೩|| ಯಥಾ ಸ್ಯಾದುಪಯೋಗಾಯ ತಥಾ ತದುಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ| |೪|

ಸ೦-ಪಾತಾದಿಭಿರಸ್ಥ್ನಾಂ ಭಙ್ಗಃ| ಸ ಚ ದ್ವೇಧಾ-ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಃ, ಸನ್ಧೀನಾಂ ಭಙ್ಗೋಽಸನ್ಧೇರ್ವಾ| ಸನ್ಧಿಭಙ್ಗೇ ಪ್ರಸಾರಣ ಆಕುಞ್ಚನೇ ಚಾಶಕ್ತಿಃ ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತತಾ ಚ| ಇತರಸ್ಮಿನ್-ಅಸನ್ಧಿಭಙ್ಗೇ, ಅತಿಶೋಫಃ, ಸರ್ವಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸ್ವತಿಶಯೇನ ರುಜಾ, ಅಲ್ಪೇಽಪಿ ಚೇಷ್ಟಿತೇಽಶಕ್ತಿಃ, ಪೀಡ್ಯಮಾನೇ ಚ ಸಶಬ್ದತಾ, ಸ್ಯಾತ್| ಇತಿ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ಭಙ್ಗಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಮ್| ತಚ್ಚಭಙ್ಗಭೇದೇನಾನೇಕಧಾ ಭಿದ್ಯತೇ| ಸಂ-ತಸ್ಯ-ಭಙ್ಗಸ್ಯ, ಸರ್ವಸ್ಯ ಸಾಧನಂ-ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ, ಯಥೋಪಯೋಗಾಯ ಸ್ಯಾತ್ ತಥೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ|

Adhikarana asthibha~ggasya duHsAdhyatvam (4-7) · Śloka 7

| ಪ್ರಜ್ಯಾಣುದಾರಿ ಯತ್ತ್ವಸ್ಥಿ ಸ್ಪರ್ಶೇ ಶಬ್ದಂ ಕರೋತಿ ಯತ್||೪|| ಯತ್ರಾಸ್ಥಿಲೇಶಃ ಪ್ರವಿಶೇನ್ಮಧ್ಯಮಸ್ಥ್ನೋ ವಿದಾರಿತಃ| ಭಗ್ನಂ ಯಚ್ಚಾಭಿಘಾತೇನ ಕಿಞ್ಚಿದೇವಾವಶೇಷಿತಮ್||೫|| ಉನ್ನಮ್ಯಮಾನಂ ಕ್ಷತವದ್ಯಚ್ಚ ಮಜ್ಜನಿ ಮಜ್ಜತಿ| ತದ್ದುಃಸಾಧ್ಯಂ ಕೃಶಾಶಕ್ತವಾತಲಾಲ್ಪಾಶಿನಾಮಪಿ||೬|| ಭಿನ್ನಂ ಕಪಾಲಂ ಯತ್ ಕಟ್ಯಾಂ ಸನ್ಧಿಮುಕ್ತಂ ಚ್ಯುತಂ ಚ ಯತ್| ಜಘನಂ ಪ್ರತಿ ಪಿಷ್ಟಂ ಚ ಭಗ್ನಂ ಯತ್ತದ್ವಿವರ್ಜಯೇತ್||೭||

ಸ೦-ಪ್ರಾಜ್ಯಾಶ್ಚ ತೇಽಣವಶ್ಚ ಪ್ರಾಜ್ಯಾಣವಃ,-ಪ್ರಭೂತಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ| ತೈರ್ದ್ರಾರಾಃ-ದಾರಣಾನಿ, ವಿದ್ಯನ್ತೇ ಯತ್ರಾಸ್ಥ್ನಿ ತತ್| ಪ್ರಭೂತಾಣುದಾರಿ ಯದಸ್ಥಿ ತದ್ದುಃಸಾಧ್ಯಮ್| ಯಚ್ಚಾಸ್ಥಿ ಸ್ಪರ್ಶೇ-ಸ್ಪರ್ಶನೇ ಸತಿ, ಶಬ್ದಂ ಕರೋತಿ ತಚ್ಚ ದುಃಸಾಧ್ಯಮ್| ಯತ್ರಾಸ್ಥಿಲೇಶೋ ದಾರಿತಃ-ಪಾಟಿತಃ, ಅಸ್ಥ್ನಾಂ ಮಧ್ಯಂ ಪ್ರವಿಶೇತ್ ತಚ್ಚ ದುಃಸಾಧ್ಯಮ್| ಯಚ್ಚಾಭಿಘಾತೇನ ಭಗ್ನಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಕಿಞ್ಚಿದೇವಾವಶೇಷಿತಂ ಭವೇತ್, ತಚ್ಚ ದುಃಸಾಧ್ಯಮ್| ಯಚ್ಚೋನ್ನಮ್ಯಮಾನಂ ಕ್ಷತಸಮಂ ಸ್ಯಾತ್, ತಚ್ಚ ದುಃಸಾಧ್ಯಮ್| ತಥಾ ಯನ್ಮಜ್ಜನಿ ಮಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ಕೃಶಾದೀನಾಮಪಿ ಯತ್, ತಚ್ಚ ದುಃಸಾಧ್ಯಮ್| ಸಂ-ಕಟ್ಯಾಂ-ಕಟಿಪ್ರದೇಶೇ, ಯತ್ಕಪಾಲಂ ಭಿನ್ನಂ ವಿದಾರಿತಂ ಯಚ್ಚ ಸನ್ಧಿವಿಮುಕ್ತಂ ಯಚ್ಚ ಸನ್ಧೇಶ್ಚಯುತಂ ಯಚ್ಚ ಜಘನಂ ಪ್ರತಿ ಪಿಷ್ಟಂ ಭಗ್ನಂ ಚ ಯತ್ ತದ್ವಿವರ್ಜಯೇತ್-ಪರಿಹರೇತ್|

Adhikarana asthibha~ggasya asAdhyatvam (8-11) · Śloka 11

ಅಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಕಪಾಲಂ ಚ ಲಲಾಟಂ ಚೂರ್ಣಿತಮ್ ತಥಾ| ಯಚ್ಚ ಭಗ್ನಂ ಭವೇಚ್ಛಙ್ಖಶಿರಃಪೃಷ್ಠಸ್ತನಾನ್ತರೇ||೮|| ಸಮ್ಯಗ್ಯಮಿತಮಪ್ಯಸ್ಥಿ ದುರ್ನ್ಯಾಸಾದ್ದುರ್ನಿಬನ್ಧನಾತ್| ಸಙ್ಕ್ಷೋಭಾದಪಿ ಯದ್ಗಚ್ಛೇದ್ವಿಕ್ರಿಯಾಂ ತದ್ವಿವರ್ಜಯೇತ್||೯|| ಆದಿತೋ ಯಚ್ಚ ದುರ್ಜಾತಮಸ್ಥಿಸನ್ಧಿರಥಾಪಿ ವಾ| ತರುಣಾಸ್ಥೀನಿ ಭುಜ್ಯನ್ತೇ, ಭಜ್ಯನ್ತೇ ನಲಕಾನಿ ತು||೧೦|| ಕಪಾಲಾನಿ ವಿಭಿದ್ಯನ್ತೇ, ಸ್ಫುಟನ್ತ್ಯನ್ಯಾನಿ ಭೂಯಸಾ| |೧೧|

ಸ೦-ಲಲಾಟಮಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಕಪಾಲಂ-ಭಿನ್ನಂ, ಚೂರ್ಣಿತಂ ಚ ನೋಪಕ್ರಮೇತ್| ಶಙ್ಖಶಿರಃಪೃಷ್ಠಸ್ತನಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಯಚ್ಛಿನ್ನಂ ಭವೇತ್, ತಚ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್| ಸಂ-ತಥಾಽಸ್ಥಿ ಸಮ್ಯಗುದ್ಧೃತಮಪಿ ದುರ್ನ್ಯಾಸಾದಿನಾ ಯದ್ ವಿಕ್ರಿಯಾಂ ಗಚ್ಛೇತ್, ತಚ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್| ಆದಿತಃ-ಪ್ರಥಮಮೇವ, ಯಚ್ಚಾಸ್ಥಿ ದುರ್ಜಾತಂ-ಅಸಮ್ಯಗುತ್ಪನ್ನಂ ಸ್ಯಾತ್, ತಚ್ಚ ದುಃಸಾಧ್ಯಮ್| ಅಥವಾಽಸ್ಥಿಸನ್ಧಿರ್ಯೋ ದುರ್ಜಾತಃ ಸ್ಯಾತ್, ಸ ಚ ದುಃಸಾಧ್ಯಃ| ದುರ್ಜಾತಂ ಚ ದುರ್ಜಾತಶ್ಚ ದುರ್ಜಾತಮ್| "ನಪುಂಸಕಮನಪುಂಸಕೇನ" ಇತ್ಯೇಕಶೇಷಃ| ಸಂ-ತಥಾ ತರುಣಾಸ್ಥೀನಿ-ನಾಸಾಕರ್ಣಾಕ್ಷಿಕೋಷಾಣಿ, ಭುಜ್ಯನ್ತೇ-ಕುಟಿಲೀಕ್ರಿಯನ್ತೇ| ತಥಾ ನಲಕಾನಿ ಭಙ್ಗಂ ಯಾನ್ತಿ| ಕಪಾಲಾನಿ ಚ ವಿದಾರ್ಯನ್ತೇ| ಅನ್ಯಾನಿ ಚಾಸ್ಥೀನಿ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಸ್ಫುಟನ್ತಿ| ಏತತ್ಸರ್ವಂ ದುಃಸಾಧ್ಯಮ್|

Adhikarana avanatAdyasnthaH unnamanA dinAsamyak saMsthApya paTTairveShTayitvA kadambAdijairvalkalAdibhiH kushAhvathaiH samaM bandhaM kuryAt (11-16) · Śloka 16

| ಅಥಾವನತಮುನ್ನಮ್ಯಮುನ್ನತಂ ಚಾವಪೀಡಯೇತ್||೧೧|| ಆಚ್ಛೇದತಿಕ್ಷಿಪ್ತಮಧೋಗತಂ ಚೋಪರಿ ವರ್ತಯೇತ್| ಆಞ್ಛನೋತ್ಪೀಡನೋನ್ನಾಮಚರ್ಮಸಙ್ಕ್ಷೇಪಬನ್ಧನೈಃ||೧೨|| ಸನ್ಧೀನ್ ಶರೀರಗಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಚಲಾನಪ್ಯಚಲಾನಪಿ| ಇತ್ಯೇತೈಃ ಸ್ಥಾಪನೋಪಾಯೈಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ನಿಶ್ಚಲಮ್||೧೩|| ಪಟ್ಟೈಃ ಪ್ರಭೂತಸರ್ಪಿರ್ಭಿರ್ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ ಸುಖೈಸ್ತತಃ| ಕದಮ್ಬೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಸರ್ಜಾರ್ಜುನಪಲಾಶಜೈಃ||೧೪|| ವಂಶೋದ್ಭವೈರ್ವಾ ಪೃಥುಭಿಸ್ತನುಭಿಃ ಸುನಿವೇಶಿತೈಃ| ಸುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೈಃ ಸಪ್ರತಿಸ್ತಮ್ಭೈರ್ವಲ್ಕಲೈಃ ಶಕಲೈರಪಿ||೧೫|| ಕುಶಾಹ್ವಯೈಃ ಸಮಂ ಬನ್ಧಂ ಪಟ್ಟಸ್ಯೋಪರಿ ಯೋಜಯೇತ್| |೧೬|

ಸ೦-ಅಥ-ಏಷಾಂ ಭಙ್ಗಸ್ಥಿತಿಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ, ಅವನತಮಸ್ಥ್ಯುನ್ನಮನೀಯಮ್| ಉನ್ನತಂ ಚಾಸ್ಥ್ಯವಪೀಡಯೇತ್| ಅತಿಕ್ಷಿಪ್ತಮಸ್ಥ್ಯಾಞ್ಛೇತ್| ಅಧಸ್ತಾದ್ಗತಂ ಚೋಪರಿ ವರ್ತಯೇತ್| ಸಂ-ಇತಿ-ಏವಂಪ್ರಕಾರೈಃ, ಏತೈಃ-ಆಞ್ಛನಾದಿಭಿಃ ಸ್ಥಾಪನೋಪಾಯೈಃ, ಸರ್ವಾಞ್ಛರೀರಗಾನ್ ಸನ್ಧೀಂಶ್ಚಲಾನಚಲಾಂಶ್ಚ ನಿಶ್ಚಲಂ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ವಸ್ತ್ರಖಣ್ಡಜೈಃ ಪಟ್ಟೈರ್ಬಹುಸರ್ಪಿಷ್ಕೈಃ ಸುಖಾವಹೈರ್ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾಽನನ್ತರಂ ಕದಮ್ಬಾದಿಜೈರ್ವಲ್ಕಲೈರ್ವಂಶೋತ್ಥೈರ್ವಾ ಶಕಲೈಃ-ಖಣ್ಡೈಃ, ವಿಸ್ತೀರ್ಣೈಸ್ತಥಾ ತನುಭಿಃ-ನ ತು ಸ್ಥೂಲೈಃ, ಸುನಿವೇಶಿತೈಸ್ತಥಾ ಕೋಮಲೈಸ್ತಥಾ ಪ್ರತಿಸ್ತಮ್ಭಯುಕ್ತೈಃ ಕುಶಾಸಂಜ್ಞೈಃ ಸಮಂ ಬನ್ಧಂ ಪಟ್ಟಸ್ಯೋಪರಿ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana shithilabandhena sandherastairyam atigADhabandhena sandherashthairyam (16-17) · Śloka 17

| ಶಿಥಿಲೇನ ಹಿ ಬನ್ಧೇನ ಸನ್ಧಿಸ್ಥೈರ್ಯಂ ನ ಜಾಯತೇ||೧೬|| ಗಾಢೇನಾತಿ ರುಜಾದಾಹಪಾಕಶ್ವಯಥುಸಮ್ಭವಃ| |೧೭|

ಸ೦-ಶ್ಲಥೇನ ಬನ್ಧೇನ ಸನ್ಧೇಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ನ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಅತಿಗಾಢೇನ ತು ಬನ್ಧೇನ ರುಜಾದ್ಯುದ್ಭವಃ|

Adhikarana gharmAdau tryahAdinA bandhamokShaNam (17-18) · Śloka 18

| ತ್ರ್ಯಹಾತ್ತ್ರ್ಯಹಾದೃತೌ ಘರ್ಮೇ ಸಪ್ತಾಹಾನ್ಮೋಕ್ಷಯೇದ್ಧಿಮೇ||೧೭|| ಸಾಧಾರಣೇ ತು ಪಞ್ಚಹಾದ್ ಭಙ್ಗದೋಷವಶೇನ ವಾ| |೧೮|

ಸ೦-ಉಷ್ಣೇ ಋತೌ ತ್ರ್ಯಹಾತ್ತ್ರ್ಯಹಾನ್ಮೋಕ್ಷಯೇತ್| ಶೀತೇ ಚ ಋತೌ ಸಪ್ತಾಹಾನ್ಮೋಕ್ಷಯೇತ್| ಸಾಧಾರಣೇ-ಶರದ್ವಸನ್ತಾಖ್ಯೇ, ಪಞ್ಚಹಾನ್ಮೋಕ್ಷಯೇತ್| ಅಥವಾ ಭಾಙ್ಗವಶೇನ ದೋಷವಶೇನ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್|

Adhikarana tato nyagrodhAdikaShAyAdinA secanam (18-20) · Śloka 20

| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಕಷಾಯೇಣ ತತಃ ಶೀತೇನ ಸೇಚಯೇತ್||೧೮|| ತಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಪಕ್ವೇನ ಪಯಸಾ ತು ಸವೇದನಮ್| ಸುಖೋಷ್ಣಂ ವಾಽವಚಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾಚ್ಚಕ್ರತೈಲಂ ವಿಜಾನತಾ||೧೯|| ವಿಭಜ್ಯ ದೇಶಂ ಕಾಲಂ ಚ ವಾತಘ್ನೌಷಧಸಂಯುತಮ್| |೨೦|

ಸ೦-ತತೋ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣದ್ರವ್ಯಕಷಾಯೇಣ ಶೀತೇನ ಸೇಚಯೇತ್ ಭಙ್ಗಸನ್ಧೀನ್| ತಂ-ಸರುಜಂ, ಪಞ್ಚಮೂಲಶೃತೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸೇಚಯೇತ್| ಸಂ-ಅವಸ್ಥಾದಿವಿಶೇಷಂ ವಿಜ್ಞಾಯ ಚಕ್ರತೈಲಂ ವಾತಘ್ನೌಷಧಸಂಯುತಂ ಸುಖೋಷ್ಣಂ ವಿಜಾನತಾ ವೈದ್ಯೇನ ವಾಽವಚಾರಣೀಯಮ್|

Adhikarana tato bhRushashItalAH sekalepAH (20) · Śloka 20

| ಪ್ರತತಂ ಸೇಕಲೇಪಾಂಶ್ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಭೃಶಶೀತಲಾನ್||೨೦||

ಸ೦-ಪ್ರತತಂ ಸೇಕಾದೀಂಶ್ಚ ಸುಶೀತಲಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana bhanganarasya gRuShTikShirAdipAnam (21) · Śloka 21

ಗೃಷ್ಟಿಕ್ಷೀರಂ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಂ ಮಧುರೌಷಧಸಾಧಿತಮ್| ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತಃ ಪಿಬೇದ್ಭಗ್ನಃ ಶೀತಲಂ ಲಾಕ್ಷಯಾ ಯುತಮ್||೨೧||

ಸ೦-ಭಗ್ನೋ ನರೋ ಗೃಷ್ಟಿಕ್ಷೀರಂ ಘೃತಸಹಿತಂ ಮಧುರದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತಂ ಶೀತಲಂ ಲಾಕ್ಷಯಾ ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಾತಃ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana savraNe bhnge kaShAyaIH pratisAraNam (22) · Śloka 22

ಸವ್ರಣಸ್ಯ ತು ಭಗ್ನಸ್ಯ ವ್ರಣೋ ಮಧುಘೃತೋತ್ತರೈಃ| ಕಷಾಯೈಃ ಪ್ರತಿಸಾರ್ಯೋಽಥ ಶೇಷೋ ಭಙ್ಗೋದಿತಃ ಕ್ರಮಃ||೨೨||

ಸ೦-ಸವ್ರಣಸ್ಯ ಭಗ್ನಸ್ಯ ವ್ರಣೋ ಮಧುಘೃತೋತ್ತರೈಃ ಕಷಾಯೈಃ ಪ್ರತಿಸಾರಣೀಯಃ| ಅಥ ಶೇಷಃ ಕ್ರಮೋ ಭಙ್ಗಕಥಿತೋ ವಿಧೇಯಃ|

Adhikarana lambAnAM vra0NamAMsAnAM sandhAnam (23) · Śloka 23

ಲಮ್ಬಾನಿ ವ್ರಣಮಾಂಸಾನಿ ಪ್ರಲಿಪ್ಯ ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ| ಸನ್ಧಧೀತ ವ್ರಣಾನ್ ವೈದ್ಯೋ ಬನ್ಧನೈಶ್ಚೋಪ೦ಪಾದಯೇತ್||೨೩||

ಸ೦-ವ್ರಣಮಾಂಸಾನಿ ಲಮ್ಬಾನಿ ಮಧುಘೃತೇನಾಲಿಪ್ಯ ವ್ರಣಾನ್ ವೈದ್ಯಃ ಸನ್ದಧ್ಯಾತ್| ಕೃತಸನ್ಧಾನಾಂಶ್ಚ ತಾನ್ ಯಥಾಸ್ವಂ ಬನ್ಧೈರ್ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana susthite vraNe phalinyAdirava cUrNanam (24-25) · Śloka 25

ತಾನ್ ಸಮಾನ್ ಸುಸ್ಥಿತಾಞ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಫಲಿನೀರೋಧ್ರಕಟ್ಫಲೈಃ| ಸಮಙ್ಗಾಧಾತಕೀಯುಕ್ತೈಶ್ಚೂರ್ಣಿತೈರವಚೂರ್ಣಯೇತ್||೨೪|| ಧಾತಕೀರೋಧ್ರಚೂರ್ಣೈರ್ವಾ, ರೋಹನ್ತ್ಯಾಶು ತಥಾ ವ್ರಣಾಃ| ಇತಿ ಭಙ್ಗ ಉಪಕ್ರಾನ್ತಃ|೨೫|

ಸ೦-ತಾನ್-ವ್ರಣಾನ್, ಸುಸ್ಥಿತಾನ್ ಸಮಾಂಶ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ಫಲಿನ್ಯಾದಿಭೀ ರಜೀಕೃತೈರಾಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಧಾತಕೀರೋಧ್ರಯೋಶ್ಚೂರ್ಣೇನ ವಾ| ತಥಾ-ಏವಂ ಕೃತೇ ಸತಿ, ವ್ರಣಾ ದ್ರಾಗೇವ ರೋಹನ್ತಿ| ಸಂ-ಇತಿ-ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಭಙ್ಗಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಃ|

Adhikarana vraNAnAM sAdhyAsAdhyatvam (25-26) · Śloka 26

| ಸ್ಥಿರಧಾತೋಃ ಋತೌ ಹಿಮೇ||೨೫|| ಮಾಂಸಲಸ್ಯಾಲ್ಪದೋಷಸ್ಯ ಸುಸಾಧ್ಯೋ, ದಾರುಣೋಽನ್ಯಥಾ| |೨೬|

ಸ೦-ಶೀತರ್ತೌ ಶ್ತಿರಧಾತೋಸ್ತಥಾ ಮಾಂಸಲಸ್ಯ ಸ್ತೋಕದೋಷಸ್ಯ ವ್ರಣಃ ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ| ಅನ್ಯಥಾ-ಅತೋ ವಿಪರ್ಯಯೇಣ, ದಾರುಣಃ-ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯೋಽಸಾಧ್ಯೋ ವಾ|

Adhikarana sandhishairyaMkAlaH (26-27) · Śloka 27

| ಪೂರ್ವಮಧ್ಯಾನ್ತವಯಸಾಮೇಕದ್ವಿತ್ರಿಗುಣೈಃ ಕ್ರಮಾತ್||೨೬|| ಮಾಸೈಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಭವೇತ್ಸನ್ಧೇರ್ಯಥೋಕ್ತಂ ಭಜತಾಂ ವಿಧಿಮ್| |೨೭|

ಸ೦-ಯಥೋಕ್ತಂ ವಿಧಿಂ ಕುರ್ವತಾಂ ಪೂರ್ವಮಧ್ಯಾನ್ತವಯಸಾಮೇಕದ್ವಿತ್ರಿಗುಣೈರ್ಮಾಸೈರ್ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಸನ್ಧೇಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಜಾಯತೇ|

Adhikarana kaThcAdibhangAnAM kapAThashayanAdi (27-29) · Śloka 29

| ಕಟೀಜಙ್ಘೋರುಭಗ್ನಾನಾಂ ಕಪಾಟಶಯನಂ ಹಿತಮ್||೨೭|| ಯನ್ತ್ರಣಾರ್ಥ ತಥಾ ಕೀಲಾಃ ಪಞ್ಚ ಕಾರ್ಯಾ ನಿಬನ್ಧನಾಃ| ಜಙ್ಘೋರ್ವೋಃ ಪಾಱ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವೌ ದ್ವೌ ತಲ ಏಕಶ್ಚ ಕೀಲಕಃ||೨೮|| ಶೋರ್ಣ್ಯಾಂ ವಾ ಪೃಷ್ಠವಂಶೇ ವಾ ವಕ್ಷಸ್ಯಕ್ಷಕಯೋಸ್ತಥಾ| |೨೯|

ಸ೦-ಕಟ್ಯಾದಿಭಗ್ನಾನಂ ಕಪಾಟೇಸ್ಥಿರ್ಹಿತಾ| ಯನ್ತ್ರಣಾರ್ಥಂ ಚ ಕೀಲಾಃ-ಕೀಲಕಾಃ, ಪಞ್ಚ ಸ್ಥಿರಸ್ಥಿತಿಹೇತವಃ ಕಾರ್ಯಾಃ| ತೇಷಾಂ ಚ ಸ್ಥಾನಾನ್ಯಾಹ-ಜಙ್ಘೋರ್ವೋದ್ವೌ ದ್ವೌ ಕೀಲಕೌ, ತಲ ಏಕಃ ಕೀಲಕಃ, ಶ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಭಗ್ನಸ್ಯ ಪೃಷ್ಟವಂಶೇ ತು ಭಗ್ನಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವೌ ದ್ವಾವೇಕ ಇತಿ| ಅತ ಏವಾಹ ಶ್ರೋಣ್ಯಾಂ ವೇತ್ಯಾದಿ| ವಕ್ತ್ರಸ್ಯ(ಕ್ಷಸ್ಯ)ಕ್ಷಕಯೋಶ್ಚ ಭಗ್ನಸ್ಯ ಪಞ್ಚೈವ ಕೀಲಕಾ ಯೋಜ್ಯಾಃ| ವಿಶೇಷಸ್ತ್ವತೋ ನೋಪರಿಷ್ಟಾತ್ ಕೀಲಕೋ ಯೋಜ್ಯೋ ಯುಕ್ತಿವಶಾತ್|

Adhikarana bhagnasandhInAM vimokShe evaM vidhiH (29) · Śloka 29

| ವಿಮೋಕ್ಷೇ ಭಗ್ನಸನ್ಧೀನಾಂ ವಿಧಿಮೇವಂ ಸಮಾಚರೇತ್||೨೯||

ಸ೦-ಭಗ್ನಸನ್ಧೀನಾಂ ವಿಮೋಕ್ಷ ಏವಂಪ್ರಕಾರಂ ವಿಧಿಂ ಸಮಾಚರೇತ್|

Adhikarana ciravimuktasaMdhInAM snehasvedAdinA yathAsthAne sthApanam (30) · Śloka 30

ಸನ್ಧೀಶ್ಚಿರವಿಮುಕ್ತಾಂಸ್ತು ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಾನ್ ಮೃದೂಕೃತಾನ್| ಉಕ್ತೈರ್ವಿಧಾನೈರ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸ್ಥಾನಮಾನಯೇತ್||೩೦||

ಸ೦-ಚಿರವಿಮುಕ್ತಾಂಸ್ತು ಸನ್ಧೀನ್ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ಪಶ್ಚಾತ್ ಸ್ವಿನ್ನಾನ್ ಮೃದೂಕೃತಾನ್ ಯಥೋಕ್ತೈರ್ವಿಧಾನೈರ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚ ವಿಶೇಷೇಣ ಯಥಾತ್ಮೀಯಂ ಸ್ಥಾನಂ ಪ್ರಾಪಯೇತ್|

Adhikarana asandhibhagne viShamolbaNasAdhite rUDhe ca kriyA (31) · Śloka 31

ಅಸನ್ಧಿಭಗ್ನೇ ರೂಢೇ ತು ವಿಷಮೋಲ್ಬಣಸಾಧಿತೇ| ಆಪೋಥ್ಯ ಭಙ್ಗಂ ಯಮಯೇತ್ತತೋ ಭಗ್ನವದಾಚರೇತ್||೩೧||

ಸ೦-ಅಸನ್ಧೌ ಭಗ್ನೇ ರೂಢೇ ಚ ವಿಷಮೋಲ್ಬಣಸಾಧಿತೇ ಸತಿ ಭಙ್ಗಮಾಪೋಥ್ಯ-ಭಙ್ಕ್ತ್ವಾ, ಪಶ್ಚಾದ್ಭಙ್ಗಂ ಯಮಯೇತ್| ಅನನ್ತರಂ ಭಗ್ನವದಾಚರೇತ್|

Adhikarana bhagnaM yathA pAkaM naiti tathA prayayeta (32) · Śloka 32

ಭಗ್ನಂ ನೈತಿ ಯಥಾ ಪಾಕಂ ಪ್ರಯತೇತ ತಥಾ ಭಿಷಕ್| ಪಕ್ವಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಃ ಸನ್ಧಿಃ ಶ್ಲೇಷಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ||೩೨||

ಸ೦-ಭಗ್ನಂ ಯಥಾ ಪಾಕಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ತಥಾ ವೈದ್ಯೋ ಯತ್ನಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯತಃ ಸನ್ಧಿಃ ಪಕ್ವಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಃ ಸನ್ ಶ್ಲೇಷಂ ನ ಯಾತಿ|

Adhikarana bhagnevAtavyAdhyuktAH snehAH bastikarma ca (33) · Śloka 33

ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನ್ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಭಗ್ನಸ್ಯ ಯೋಜಯೇತ್| ಚತುಷ್ಪ್ರಯೋಗಾನ್ ಬಲ್ಯಾಂಶ್ಚ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚ ಶೀಲಯೇತ್||೩೩||

ಸ೦-ವಾತವ್ಯಾಧಿಕಥಿತಾನ್ ಸ್ನೇಹಾನ್ (ಚಿ.ಅ. ೨೧/೬೬) ಚತುಷ್ಪ್ರಯೋಗಾನ್-ಪಾನನಸ್ಯಾಭ್ಯಙ್ಗಾನುವಾಸನೈಃ, ಬಲ್ಯಾನ್-ಬಲಾಯ ಹಿತಾನ್, ಭಗ್ನಸ್ಯ ಯೋಜಯೇತ್| ತಥಾ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ-"ಪ್ರಾಕ್ ಸ್ನೇಹ ಏಕಃ ಪಞ್ಚಾನ್ತೇ" (ಹೃ.ಸೂ.ಆ. ೧೯/೬೩) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಂ, ಅಭ್ಯಸೇತ್|

Adhikarana bhagne pauShTikAdi shAlyAdyannam (34-35) · Śloka 35

ಶಾಲ್ಯಾಜ್ಯರಸದುಗ್ಧಾದ್ಯೈಃ ಪೌಷ್ಟಿಕೈರವಿದಾಹಿಭಿಃ| ಮಾತ್ರಯೋಪಚರೇದ್ಭಗ್ನಂ ಸನ್ಧಿಸಂಶ್ಲೇಷಕಾರಿಭಿಃ||೩೪|| ಗ್ಲಾನಿರ್ನ ಶಸ್ಯತೇ ತಸ್ಯ, ಸನ್ಧಿವಿಶ್ಲೇಷಕೃದ್ಧಿ ಸಾ| |೩೫|

ಸ೦-ಭಗ್ನಂ ನರಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಶಾಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪುಷ್ಟಿಕೃದ್ಭಿಃ ಸನ್ಧಿಸಂಶ್ಲೇಷಕಾರಿಭಿರವಿದಾಹಿಭಿರುಪಕ್ರಮೇತ್| ಸ೦-ತಸ್ಯ-ಭಗ್ನಸ್ಯ, ಗ್ಲಾನಿರ್ನ ಶಸ್ಯತೇ| ಯತಃ ಸಾ-ಗ್ಲಾನಿಃ, ಸನ್ಧಿವಿಶ್ಲೇಷಂ ಕುರುತೇ|

Adhikarana bhagne lavaNAdi niShedhaH (35) · Śloka 35

ಲವಣಂ ಕಟುಕಂ ಕ್ಷಾರಮಮ್ಲಂ ಮೈಥುನಮಾತಪಮ್| ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಚ ನ ಸೇವೇತ ಭಗ್ನೋ ರೂಕ್ಷಂ ಚ ಭೋಜನಮ್||೩೫||

ಸ೦-ಭಗ್ನೋ ಲವಣಾದಿಕಂ ರೂಕ್ಷಂ ಚಾಹಾರಂ ನ ಸೇವೇತ|

Adhikarana bhagne gandhatailamasthisthairyakRut (27) · Śloka 27

ಕೃಷ್ಣಾಂಸ್ತಿಲಾನ್ ವಿರಜಸೋ ದೃಢವಸ್ತ್ರಬದ್ಧಾನ್ ಸಪ್ತ ಕ್ಷಪಾ ವಹತಿ ವಾರಿಣಿ ವಾಸಯೇತ್| ಸಂಶೋಷಯೇದನುದಿನಂ ಪ್ರವಿಸಾರ್ಯ ಚೈತಾನ್ ಕ್ಷೀರೇ ತಥೈವ ಮಧುಕಕ್ವಥಿತೇ ಚ ತೋಯೇ||೩೬|| ಪುನರಪಿ ಪೀತಪಯಸ್ಕಾಂ- ಸ್ಥಾನ್ ಪೂರ್ವವದೇವ ಶೋಷಿತಾನ್ ಬಾಢಮ್| ವಿಗತತುಷಾನರಜಸ್ಕಾನ್ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಸುಚೂರ್ಣಿತೈರ್ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್||೩೭|| ನಲದವಾಲಕಲೋಹಿತಯಷ್ಟಿಕಾ- ನಖಮಿಶಿಪ್ಲವಕುಷ್ಠಬಲಾತ್ರಯೈಃ| ಅಗುರುಕುಙ್ಕುಮಚನ್ದನಸಾರಿವಾ- ಸರಲಸರ್ಜರಸಾಮರದಾರುಭಿಃ||೩೮|| ಪದ್ಮಕಾದಿಗಣೋಪೇತೈಸ್ತಿಲಪಿಷ್ಟಂ ತತಶ್ಚ ತತ್| ಸಮಸ್ತಗನ್ಧಭೈಷಜ್ಯಸಿದ್ಧದುಗ್ಧೇನ ಪೀಡಯೇತ್||೩೯|| ಶೈಲೇಯರಾಸ್ನಾಂಶುಮತೀಕಸೇರು- ಕಾಲಾನುಸಾರೀನತಪತ್ರರೋಧ್ರೈಃ| ಸಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲೈಃ ಸಪಯಃ ಸದೂರ್ವೈ ಸ್ತೈಲಂ ಪಚೇತ್ತನ್ನಲದಾದಿಭಿಶ್ಚ||೪೦|| ಗನ್ಧತೈಲಮಿದಮುತ್ತಮಮಸ್ಥಿ- ಸ್ಥೈರ್ಯಕೃಜ್ಜಯತಿ ಚಾಶು ವಿಕಾರಾನ್| ವಾತಾಪಿತ್ತಜನಿತಾನತಿವೀರ್ಯಾನ್| ವ್ಯಾಪಿನೋಽಪಿ ವಿವಿಧೈರುಪಯೋಗೈಃ||೪೧|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರ ಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರ- ಸ್ಥಾನೇ ಭಾಙ್ಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ಸಪ್ತ- ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೭||

ಸ೦-ಕೃಷ್ಣಾನ್ ತಿಲಾನ್ ವಹತಿ-ಅಸ್ಥಿರೇ ಜಲೇ, ಸಪ್ತರಾತ್ರೀರ್ವಿಗತರೇಣೂಂಸ್ತಥಾ ದೃಢವಸನಸಂಯತಾನ್ ವಾಸಯೇತ್| ಏತಾಂಶ್ಚ ಪ್ರವಿರಲಾನ್ ವಿಕೀರ್ಯ ಪ್ರತಿದಿನಂ ಸಂಶೋಷಯೇತ್| ತಥೈವ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಕ್ಷೀರೇ ಸ್ಥಿತಾನನುದಿನಂ ಪ್ರತಿಸಾರ್ಯ ಶೋಷಿತಾನ್ ಸಪ್ತ ರಾತ್ರೀರೇವಂ ಮಧುಯಷ್ಟೀಕ್ವಥಿತೇ ಚ ಜಲೇ ವಾಸಯೇದ್ವಿಶೋಷಯೇಚ್ಚ| ವಸನ್ತತಿಲಕಾವೃತ್ತಮ್| ಪುನರಪಿ ಚ ಪೀತಕ್ಷೀರಾಂಸ್ತಾಂಸ್ತಿಲಾನ್ ಪೂರ್ವವದೇವಾತಿಶಯೇನ ಶೋಷಿತಾನಪಗತತುಷಂಸ್ತಥಾ ವಿರಜಸಃ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ನಲದಾದ್ಯೈಃ ಸುಚೂರ್ಣಿತೈರ್ಯೋಜಯೇತ್| ಆರ್ಯಾ| ತಾನೇವಾಹ-ನಲದೇತ್ಯಾದಿ| ಔಪಚ್ಛನ್ದಸಿಕಮ್| ಪದ್ಮಕಾದೀತ್ಯಾದಿ| ಕಿಮ್ಭೂತೈರ್ನಲದಾದಿಭಿಃ ? ಪದ್ಮಕಾದಿಗಣಸಹಿತೈಃ ಸುಚೂರ್ಣಿತೈರ್ಯೋಜಯಿತ್ವಾ ಚೈತತ್ ತಿಲಪಿಷ್ಟಂ ಸಕಲಚೋರಕಾದಿಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ಪೀಡಯೇತ್| ತತಸ್ತತ್ತೈಲಂ ಸೈರ್ಯಕಾ(ಶೈಲೇಯಾ)ದಿಭಿರ್ನಲದಾದಿಭಿಶ್ಚ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈರ್ದುಗ್ಧಸಹಿತೈಃ ಪಚೇತ್| ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾ| ಏತತ್ ಗನ್ಧತೈಲಮತಿವೀರ್ಯಮಸ್ಥಿಸ್ಥಿರತ್ವಕೃದಾಮಯಾಶ್ಚ ಪವನಪಿತ್ತೋತ್ಥಾನತಿವೀರ್ಯಾನ್ ವ್ಯಾಪಿನೋಽಪ್ಯಾಶು ಜಯತಿ ವಿವಿಧೈಃ-ಪಾನನಸ್ಯಾದಿಭಿಃ, ಉಪಯೋಗೈಃ| ಸ್ವಾಗತಾ| ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಭಙ್ಗಪ್ರತಿ- ಷೇಧೋ ನಾಮ ಸಪ್ತವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೭||