Adhikarana bAlagrahapratiShedhAdhyAyaH||3|| (2) · Śloka 2
athātō bālagrahapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē|2|
अथातो बालग्रहप्रतिषेधं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
asmādanantaraṁ bālagrahapratiṣēdha ucyatē, grahāṇāmapi rōga hētutvāt| sa0-bālānāṁ grahā bālagrahāḥ, tēṣāṁ pratiṣēdhō yasmin sa bālagrahapratiṣēdhaḥ, tam| śēṣaṁ pūrvavat|
Adhikarana dvAdaSagrahANAM nAmAni (1-3) · Śloka 3
purā guhasya rakṣārthaṁ nirmitāḥ śūlapāṇinā| manuṣyavigrahāḥ pañca sapta strīvigrahā grahāḥ||1|| skandō viśākhō mēṣākhyaḥ śvagrahaḥ pitr̥saṁjñitaḥ| śakuniḥ pūtanā śītapūtanā'dr̥ṣṭipūtanā||2|| mukhamaṇḍitikā tadvadrēvatī śuṣkarēvatī| |3|
पुरा गुहस्य रक्षार्थं निर्मिताः शूलपाणिना| मनुष्यविग्रहाः पञ्च सप्त स्त्रीविग्रहा ग्रहाः||१|| स्कन्दो विशाख़ो मेषाख़्यः श्वग्रहः पितृसंज्ञितः| शकुनिः पूतना शीतपूतनाऽदृष्टिपूतना||२|| मुख़मण्डितिका तद्वद्रेवती शुष्करेवती| |३|
🔊 Audio coming soon
sa0-pūrvaṁ śrīmahādēvēna kārtikēyasya rakṣārthaṁ manuṣyaśarīrāḥ pañca grahā nirmitāḥ| strīśarīrāśca saptōtpāditāḥ| saṁ-skandādayaḥ pañca nararūpāḥ| śakunyādayaḥ sapta strīrūpāḥ|
Adhikarana dvAdaSagrahANAM pUrvarUpam (3) · Śloka 3
| tēṣāṁ grahīṣyatāṁ rūpaṁ pratataṁ rōdanaṁ jvaraḥ||3||
| तेषां ग्रहीष्यतां रूपं प्रततं रोदनं ज्वरः||३||
🔊 Audio coming soon
sa0-tēṣāṁ-grahāṇāṁ, grahīṣyatāṁ pūrvarūpaṁ pratataṁ rōdanaṁ jvaraśca|
Adhikarana dvAdaSagrahANAM sAmAnyaM rUpam (4-5) · Śloka 5
sāmānyaṁ rūpamuttrāsajr̥mbhābhrūkṣēpadīnatāḥ| phēnasrāvōrdhvadr̥ṣṭyōṣṭhadantadaṁśaprajāgarāḥ||4|| rōdanaṁ kūjanaṁ stanyavidvēṣaḥ svaravaikr̥tam| nakhairakasmātparitaḥ svadhātryaṅgavilēkhanam||5||
सामान्यं रूपमुत्त्रासजृम्भाभ्रूक्षेपदीनताः| फेनस्रावोर्ध्वदृष्ट्योष्ठदन्तदंशप्रजागराः||४|| रोदनं कूजनं स्तन्यविद्वेषः स्वरवैकृतम्| नख़ैरकस्मात्परितः स्वधात्र्यङ्गविलेख़नम्||५||
🔊 Audio coming soon
sa0-tēṣāṁ sāmānyaṁ rūpamuttrāsa ityādi svadhātryaṅgavilēkhanāntam|
Adhikarana 1 skandasya lakShaNam (6-9) · Śloka 9
tatraikanayanasrāvī śirō vikṣipatē muhuḥ| hataikapakṣaḥ stabdhāṅgaḥ sasvēdō natakandharaḥ||6|| dantakhādī stanadvēṣī trasyan rōditi visvaram| vakravaktrō vaman lālāṁ bhr̥śamūrdhvaṁ nirīkṣatē||7|| vasāsr̥ggandhirudvignō baddhamuṣṭiśakr̥cchiśuḥ| calitaikākṣigaṇḍabhrūḥ saṁraktōbhayalōcanaḥ||8|| skandārtastēna vaikalyaṁ maraṇaṁ vā bhavēd dhruvam| |9|
तत्रैकनयनस्रावी शिरो विक्षिपते मुहुः| हतैकपक्षः स्तब्धाङ्गः सस्वेदो नतकन्धरः||६|| दन्तख़ादी स्तनद्वेषी त्रस्यन् रोदिति विस्वरम्| वक्रवक्त्रो वमन् लालां भृशमूर्ध्वं निरीक्षते||७|| वसासृग्गन्धिरुद्विग्नो बद्धमुष्टिशकृच्छिशुः| चलितैकाक्षिगण्डभ्रूः संरक्तोभयलोचनः||८|| स्कन्दार्तस्तेन वैकल्यं मरणं वा भवेद् ध्रुवम्| |९|
🔊 Audio coming soon
sa0-tatra-tēṣu grahēṣu madhyē, ēkalōcanasravaṇaśīlastathā śirō vikṣipata ityādi saṁraktalōcanadvayāntaṁ skandagr̥hītasya lakṣaṇam| tēna vaikalyaṁ-paṅgutvakāṇatvādi, mr̥tyurēva vā dhruvaṁ niścitaṁ, bhavēt|
Adhikarana 2viSAkhasya lakShaNam (9-11) · Śloka 11
samprati viśākhasya skandāpasmārāparasaṁjñasya lakṣaṇamāha | saṁjñānāśō muhuḥ kēśaluñcanaṁ kandharānatiḥ||9|| vinamya jr̥mbhamāṇasya śakr̥vmūtrapravartanam| phēnōdvamanamūrdhvēkṣā hastabhrūpādanartanam||10|| stanasvajihvāsandaṁśasaṁrambhajvarajāgarāḥ| pūyaśōṇitagandhaśca skandāpasmāralakṣaṇam||11||
सम्प्रति विशाखस्य स्कन्दापस्मारापरसंज्ञस्य लक्षणमाह | संज्ञानाशो मुहुः केशलुञ्चनं कन्धरानतिः||९|| विनम्य जृम्भमाणस्य शकृव्मूत्रप्रवर्तनम्| फेनोद्वमनमूर्ध्वेक्षा हस्तभ्रूपादनर्तनम्||१०|| स्तनस्वजिह्वासन्दंशसंरम्भज्वरजागराः| पूयशोणितगन्धश्च स्कन्दापस्मारलक्षणम्||११||
🔊 Audio coming soon
sa0-saṁjñānāśādikaṁ pūyaśōṇitagandhāntaṁ skandāpasmāralakṣaṇam|
Adhikarana 3 meShAkhyasya lakShaNam (12-14) · Śloka 14
ādhmānaṁ pāṇipādasya spandanaṁ phēnanirvamaḥ| tr̥ṇmuṣṭibandhātīsārasvaradainyavivarṇatāḥ||12|| kūjanaṁ stananaṁ chardiḥ kāsahidhmāprajāgarāḥ| ōṣṭhadaṁśāṅgasaṅkōcastambhabastābhagandhatāḥ||13|| ūrdhvaṁ nirīkṣya hasanaṁ, madhyē vinamanaṁ, jvaraḥ| mūrcchaikanētraśōphaśca naigamēṣagrahākr̥tiḥ||14||
आध्मानं पाणिपादस्य स्पन्दनं फेननिर्वमः| तृण्मुष्टिबन्धातीसारस्वरदैन्यविवर्णताः||१२|| कूजनं स्तननं छर्दिः कासहिध्माप्रजागराः| ओष्ठदंशाङ्गसङ्कोचस्तम्भबस्ताभगन्धताः||१३|| ऊर्ध्वं निरीक्ष्य हसनं, मध्ये विनमनं, ज्वरः| मूर्च्छैकनेत्रशोफश्च नैगमेषग्रहाकृतिः||१४||
🔊 Audio coming soon
sa0-mēṣasya naigamēṣāparasaṁjñasyādhmānādi ēkanētraśōphāntaṁ lakṣaṇam|
Adhikarana 4 shvagrahasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16
kampō hr̥ṣitarōmatvaṁ svēdaścakṣurnimīlanam| bahirāyāmanaṁ jihvādaṁśō'ntaḥkaṇṭhakūjanam||15|| dhāvanaṁ viṭsagandhatvaṁ krōśanaṁ ca śvavacchuni| |16|
कम्पो हृषितरोमत्वं स्वेदश्चक्षुर्निमीलनम्| बहिरायामनं जिह्वादंशोऽन्तःकण्ठकूजनम्||१५|| धावनं विट्सगन्धत्वं क्रोशनं च श्ववच्छुनि| |१६|
🔊 Audio coming soon
sa0-śuni-śvagrahē, kampa ityādikaṁ krōśanaṁ śvavadityantaṁ lakṣaṇam|
Adhikarana 5 pitRugRuhasya lakShaNam (16-18) · Śloka 18
| rōmaharṣō muhustrāsaḥ sahasā rōdanaṁ jvaraḥ||16|| kāsātisāravamathujr̥mbhātr̥ṭśavagandatāḥ| aṅgēṣvākṣēpavikṣēpaśōṣastambhavivarṇatāḥ||17|| muṣṭibandhaḥ srutiścākṣṇōrbālasya syuḥ pitr̥grahē| |18|
| रोमहर्षो मुहुस्त्रासः सहसा रोदनं ज्वरः||१६|| कासातिसारवमथुजृम्भातृट्शवगन्दताः| अङ्गेष्वाक्षेपविक्षेपशोषस्तम्भविवर्णताः||१७|| मुष्टिबन्धः स्रुतिश्चाक्ष्णोर्बालस्य स्युः पितृग्रहे| |१८|
🔊 Audio coming soon
sa0-pitr̥grahē rōmaharṣaṁ ityādikaṁ bālasya syurityantaṁ lakṣaṇam|
Adhikarana 6 shakunigrahasya lakShaNam (18-20) · Śloka 20
| srastāṅgatvamatīsārō jihvātālugalē vraṇāḥ||18|| sphōṭāḥ sadāharukpākāḥ sandhiṣu syuḥ punaḥpunaḥ| niśyahni pravilīyantē pākō vaktrē gudē'pi vā||19|| bhayaṁ śakunigandhatvaṁ jvaraśca śakunigrahē| |20|
| स्रस्ताङ्गत्वमतीसारो जिह्वातालुगले व्रणाः||१८|| स्फोटाः सदाहरुक्पाकाः सन्धिषु स्युः पुनःपुनः| निश्यह्नि प्रविलीयन्ते पाको वक्त्रे गुदेऽपि वा||१९|| भयं शकुनिगन्धत्वं ज्वरश्च शकुनिग्रहे| |२०|
🔊 Audio coming soon
sa0-śakunigrahē srastāṅgatvamityādikaṁ jvaraścētyantaṁ liṅgam|
Adhikarana 7 pUtanAyAH lakShaNam (20-21) · Śloka 21
| pūtanāyāṁ vamiḥ kampastandrā rātrau prajāgaraḥ||20|| hidhmā''dhmānaṁ śakr̥dbhēdaḥ pipāsā mūtranigrahaḥ| srastahr̥ṣṭāṅgarōmatvaṁ kākavatpūtigandhitā||21||
| पूतनायां वमिः कम्पस्तन्द्रा रात्रौ प्रजागरः||२०|| हिध्माऽऽध्मानं शकृद्भेदः पिपासा मूत्रनिग्रहः| स्रस्तहृष्टाङ्गरोमत्वं काकवत्पूतिगन्धिता||२१||
🔊 Audio coming soon
sa0-vamiḥ kampa ityādikaṁ kākavatpūtigandhitētyantaṁ pūtanāgrahē liṅgam|
Adhikarana 8SItapUtanAyAH lakShaNam (22-23) · Śloka 23
śītapūtanayā kampō rōdanaṁ tiryagīkṣaṇam| tr̥ṣṇā'ntrakūjō'tīsārō vasāvadvisragandhatā||22|| pārśvasyaikasya śītatvamuṣṇatvamaparasya ca| |23|
शीतपूतनया कम्पो रोदनं तिर्यगीक्षणम्| तृष्णाऽन्त्रकूजोऽतीसारो वसावद्विस्रगन्धता||२२|| पार्श्वस्यैकस्य शीतत्वमुष्णत्वमपरस्य च| |२३|
🔊 Audio coming soon
sa0-śītapūtanayā kampō rōdanamityādikamuṣṇatvamaparasya cētyēvamantaṁ śītapūranāgrahē liṅgam
Adhikarana 9 andhapUtanAyAH lakShaNam (23-25) · Śloka 25
| andhapūtanayā chardirjvaraḥ kāsō'lpanidratā||23|| varcasō bhēdavaivarṇyadaurgandhyānyaṅgaśōṣaṇam| dr̥ṣṭēḥ sādātirukkaṇḍūpōthakījanmaśūnatāḥ||24|| hidhmōdvēgastanadvēṣavaivarṇyasvaratīkṣṇatāḥ| vēpathurmatsyagandhatvamathavā sāmlagandhatā||25||
| अन्धपूतनया छर्दिर्ज्वरः कासोऽल्पनिद्रता||२३|| वर्चसो भेदवैवर्ण्यदौर्गन्ध्यान्यङ्गशोषणम्| दृष्टेः सादातिरुक्कण्डूपोथकीजन्मशूनताः||२४|| हिध्मोद्वेगस्तनद्वेषवैवर्ण्यस्वरतीक्ष्णताः| वेपथुर्मत्स्यगन्धत्वमथवा साम्लगन्धता||२५||
🔊 Audio coming soon
sa0-chardyādikaṁ sāmlagandhatētyantamandhapūtanāyā [a] dr̥ṣṭipūtanāparasaṁjñāyā lakṣaṇam|
Adhikarana 10 mukhamaNDitAyAH lakShaNam (26-27) · Śloka 27
mukhamaṇḍitayā pāṇipādāsyaramaṇīyatā| sirābhirasitābhābhirācitōdaratā jvaraḥ||26|| arōcakō'ṅgaglapanaṁ gōmūtrasamagandhatā| |27|
मुखमण्डितया पाणिपादास्यरमणीयता| सिराभिरसिताभाभिराचितोदरता ज्वरः||२६|| अरोचकोऽङ्गग्लपनं गोमूत्रसमगन्धता| |२७|
🔊 Audio coming soon
sa0-mukhamaṇḍitāyāṁ grahē pāṇipādāsyaramaṇīyatētyādikaṁ lakṣaṇam|
Adhikarana 11 revatyAH lakShaNam (27-28) · Śloka 28
| rēvatyāṁ śyāvanīlatvaṁ karṇanāsākṣimardanam||27|| kāsahidhmākṣivikṣēpavakravaktratvaraktatāḥ| bastagandhō jvaraḥ śōṣaḥ purīṣaṁ haritaṁ dravam||28||
| रेवत्यां श्यावनीलत्वं कर्णनासाक्षिमर्दनम्||२७|| कासहिध्माक्षिविक्षेपवक्रवक्त्रत्वरक्तताः| बस्तगन्धो ज्वरः शोषः पुरीषं हरितं द्रवम्||२८||
🔊 Audio coming soon
sa0-rēvatyāṁ-rēvatīgrahē, śyāvanīlatvādi liṅgam|
Adhikarana 12 shuShkarevatyAH lakShaNam (29) · Śloka 29
adhunā'sādhyalakṣaṇaṁ vakti jāyatē śuṣkarēvatyāṁ kramātsarvāṅgasaṅkṣayaḥ| |29|
अधुनाऽसाध्यलक्षणं वक्ति जायते शुष्करेवत्यां क्रमात्सर्वाङ्गसङ्क्षयः| |२९|
🔊 Audio coming soon
sa0-śuṣkarēvatyāṁ kramātsarvāṅgasaṅkṣaya iti liṅgam|
Adhikarana sarvagrahANAm asAdhyalakShaNam (29-31) · Śloka 31
| kēśaśātō'nnavidvēṣaḥ svaradainyaṁ vivarṇatā||29|| rōdanaṁ gr̥dhragandhatvaṁ dīrghakālānuvartanam| udarē granthayō vr̥ttā yasya nānāvidhaṁ śakr̥t||30|| jihvāyā nimnatā madhyē śyāvaṁ tālu ca taṁ tyajēt| |31|
| केशशातोऽन्नविद्वेषः स्वरदैन्यं विवर्णता||२९|| रोदनं गृध्रगन्धत्वं दीर्घकालानुवर्तनम्| उदरे ग्रन्थयो वृत्ता यस्य नानाविधं शकृत्||३०|| जिह्वाया निम्नता मध्ये श्यावं तालु च तं त्यजेत्| |३१|
🔊 Audio coming soon
sa0-kēśaśāta ityādikaṁ śyāvaṁ tālu cētyantaṁ yasya bālasya syāt, taṁ na cikitsēt|
Adhikarana shuShkarevatyAH asAdhyalakShaNam (31-32) · Śloka 32
| bhuñjānō'nnaṁ bahuvidhaṁ yō bālaḥ parihīyatē||31|| tr̥ṣṇāgr̥hītaḥ kṣāmākṣō hanti taṁ śuṣkarēvatī| |32|
| भुञ्जानोऽन्नं बहुविधं यो बालः परिहीयते||३१|| तृष्णागृहीतः क्षामाक्षो हन्ति तं शुष्करेवती| |३२|
🔊 Audio coming soon
sa0-bhuñjānō'nnamityādilakṣaṇaṁ bālaṁ śuṣkarēvatī hanti|
Adhikarana grahagrahaNe trINi kAraNAni (32) · Śloka 32
tribhiḥ kāraṇairgrahā gr̥hṇantītyāha | hiṁsāratyarcanākāṅkṣā grahagrahaṇakāraṇam||32||
त्रिभिः कारणैर्ग्रहा गृह्णन्तीत्याह | हिंसारत्यर्चनाकाङ्क्षा ग्रहग्रहणकारणम्||३२||
🔊 Audio coming soon
sa0-hiṁsā ca ratiścārcanā ca, tāsāmākāṅkṣā-abhilāṣaḥ, sā grahāṇāṁ grahaṇē kāraṇaṁ-hētuḥ|
Adhikarana hiMsAtmakagrahasya lakShaNam (33-37) · Śloka 37
tatra hiṁsātmakē bālō mahān vā srutanāsikaḥ| kṣatajihvaḥ kvaṇēdbāḍhamasukhī sāśrulōcanaḥ||33|| durvarṇō hīnavacanaḥ pūtigandhiśca jāyatē| kṣāmō mūtrapurīṣaṁ svaṁ mr̥dgāti na jugupsatē||34|| hastau cōdyamya saṁrabdhō hantyātmānaṁ tathā param| tadvacca śastrakāṣṭhādyairagniṁ vā dīptamāviśēt||35|| apsu majjētpatētkūpē kuryādanyacca tadvidham| tr̥ḍdāhamōhān pūyasya chardanaṁ ca pravartayēt||36|| raktaṁ ca sarvamārgēbhyō riṣṭōtpattiṁ ca taṁ tyajēt| |37|
तत्र हिंसात्मके बालो महान् वा स्रुतनासिकः| क्षतजिह्वः क्वणेद्बाढमसुखी साश्रुलोचनः||३३|| दुर्वर्णो हीनवचनः पूतिगन्धिश्च जायते| क्षामो मूत्रपुरीषं स्वं मृद्गाति न जुगुप्सते||३४|| हस्तौ चोद्यम्य संरब्धो हन्त्यात्मानं तथा परम्| तद्वच्च शस्त्रकाष्ठाद्यैरग्निं वा दीप्तमाविशेत्||३५|| अप्सु मज्जेत्पतेत्कूपे कुर्यादन्यच्च तद्विधम्| तृड्दाहमोहान् पूयस्य छर्दनं च प्रवर्तयेत्||३६|| रक्तं च सर्वमार्गेभ्यो रिष्टोत्पत्तिं च तं त्यजेत्| |३७|
🔊 Audio coming soon
sa0-tatra-tēṣu grahēṣu madhyāt, hiṁsātmakē grahē sati bālō mahān vā puruṣaḥ srutanāsikādiguṇō jāyatē| tathā kṣāmaḥ san idamidaṁ kuryāt| tadvidhaṁ-ātmahananādikaṁ, anyadapi kuryāt| tr̥ṭdāhamōhāṁstathā chardanaṁ ca pūyasya pravartayēt| tathā sarvasrōtōbhyō raktaṁ ca pravartayēt, riṣṭōtpattiṁ ca| taṁ bālaṁ nōpakramēt|
Adhikarana ratikAmagrasya lakShaNam (37-38) · Śloka 38
sampratyarcanākāmaṁ brūtē | rahaḥstrīratisaṁlāpagandhasragbhūṣaṇapriyaḥ||37|| hr̥ṣṭaḥ śāntaśca duḥsādhyō ratikāmēna pīḍitaḥ| |38|
सम्प्रत्यर्चनाकामं ब्रूते | रहःस्त्रीरतिसंलापगन्धस्रग्भूषणप्रियः||३७|| हृष्टः शान्तश्च दुःसाध्यो रतिकामेन पीडितः| |३८|
🔊 Audio coming soon
sa0-rahaḥstrīratyādipriyō hr̥ṣṭādiguṇō bālō ratikāmēna grahēṇa pīḍitaḥ kr̥cchrasādhyaḥ syāt|
Adhikarana arcanAkAmagrasya lakShaNam (38-40) · Śloka 40
adhunaiṣāṁ cikitsitamāha | dīnaḥ parimr̥śan vaktraṁ śuṣkauṣṭhagalatālukaḥ||38|| śaṅkitaṁ vīkṣatē rauti dhyāyatyāyāti dīnatām| annamannābhilāṣē'pi dattaṁ nāti bubhukṣatē||39|| gr̥hītaṁ balikāmēna taṁ vidyātsukhasādhanam| |40|
अधुनैषां चिकित्सितमाह | दीनः परिमृशन् वक्त्रं शुष्कौष्ठगलतालुकः||३८|| शङ्कितं वीक्षते रौति ध्यायत्यायाति दीनताम्| अन्नमन्नाभिलाषेऽपि दत्तं नाति बुभुक्षते||३९|| गृहीतं बलिकामेन तं विद्यात्सुखसाधनम्| |४०|
🔊 Audio coming soon
sa0-dīnādiguṇaḥ san idamidaṁ karōti| taṁ-ēvaṁvidhaṁ, balikāmēna gr̥hītaṁ bālaṁ sukhasādhyaṁ vidyāt|
Adhikarana eShAM cikitsitaM lakShaNam (40-41) · Śloka 41
| hantukāmaṁ jayēddhōmaiḥ siddhamantrapravartitaiḥ||40|| itarau tu yathākāmaṁ ratibalyādidānataḥ| |41|
| हन्तुकामं जयेद्धोमैः सिद्धमन्त्रप्रवर्तितैः||४०|| इतरौ तु यथाकामं रतिबल्यादिदानतः| |४१|
🔊 Audio coming soon
sa0-jighāṁsugrahaṁ hōmādibhirjayēt| nanu, hiṁsākāmō'sādhyastaṁ tyajēdityuktam, tatkathaṁ tasya sādhanamuktam ? brūmaḥ| asādhyasyāpi cikitsā kāryaiva| tathā ca saṅgrahē'bhyadhāyi "tasmādācaramōcchvāsāccikitsēt|" ityādi| api ca mantraprabhāvasyācintyatvāt| itarau tu-ratyarcanākāmau, yathābhilāṣaṁ ratibalyādidānēna jayēt|
Adhikarana sAdhyagrahasya cikitsA (41-47) · Śloka 47
| atha sādhyagrahaṁ bālaṁ viviktē śaraṇē sthitam||41|| trirahnaḥ siktasaṁmr̥ṣṭē sadā sannihitānalē| vikīrṇabhūtikusumapatrabījānnasarṣapē||42|| rakṣōghnatailajvalitapradīpahatapāpmani| vyavāyamadyapiśitanivr̥ttaparicārakē||43|| purāṇasarpiṣā'bhyaktaṁ pariṣiktaṁ sukhāmbunā| sādhitēna balānimbavaijayantīnr̥padrumaiḥ||44|| pāribhadrakakaṭvaṅgajambūvaruṇakaṭūtr̥ṇaiḥ| kapōtavaṅkāpāmārgapāṭalāmadhuśigrubhiḥ||45|| kākajaṅghāmahāśvētākapitthakṣīripādapaiḥ| sakadambakarañjaiśca, dhūpaṁ snātasya cācarēt||46|| dvīpivyāghrāhisiṁharkṣacarmabhirghr̥tamiśritaiḥ| |47|
| अथ साध्यग्रहं बालं विविक्ते शरणे स्थितम्||४१|| त्रिरह्नः सिक्तसंमृष्टे सदा सन्निहितानले| विकीर्णभूतिकुसुमपत्रबीजान्नसर्षपे||४२|| रक्षोघ्नतैलज्वलितप्रदीपहतपाप्मनि| व्यवायमद्यपिशितनिवृत्तपरिचारके||४३|| पुराणसर्पिषाऽभ्यक्तं परिषिक्तं सुखाम्बुना| साधितेन बलानिम्बवैजयन्तीनृपद्रुमैः||४४|| पारिभद्रककट्वङ्गजम्बूवरुणकटूतृणैः| कपोतवङ्कापामार्गपाटलामधुशिग्रुभिः||४५|| काकजङ्घामहाश्वेताकपित्थक्षीरिपादपैः| सकदम्बकरञ्जैश्च, धूपं स्नातस्य चाचरेत्||४६|| द्वीपिव्याघ्राहिसिंहर्क्षचर्मभिर्घृतमिश्रितैः| |४७|
🔊 Audio coming soon
sa0-athēti kr̥tamaṅgalam| sādhyagrahaṁ bālaṁ viviktē gr̥hē sthitam| kimbhūtē ? [ triḥ- ] trīn vārān, śōdhitē siktē ca| trirahna iti "kr̥tvō'rthaprayōgē kālē'dhikaraṇē" ityadhikaraṇē ṣaṣṭhī| tathā sarvadā nikaṭāgnau| tathā vikṣiptabhūtyādikē, rakṣōghnatailapradīptapradīpahatapāpē, vyavāyādinivr̥ttaparicārakē| kimbhūtaṁ bālam ? purāṇaghr̥tābhyaktam| tathā snātamuṣṇāmbunā| kimbhūtēna jalēna ? balādibhiḥ sādhitēna| vaijayantī-araṇikā| mahāśvētā_kaṭabhī| pariṣiktasya cāsya dvīpyādicarmādibhirghr̥ta miśritairdhūpanaṁ kuryāt|
Adhikarana sarvagrahamokShaNaH pUtyAdidhUpaH (47-48) · Śloka 48
| pūtīdaśāṅgasiddhārthavacābhallātadīpyakaiḥ||47|| sakuṣṭhaiḥ saghr̥tairdhūpaḥ sarvagrahavimōkṣaṇaḥ| |48|
| पूतीदशाङ्गसिद्धार्थवचाभल्लातदीप्यकैः||४७|| सकुष्ठैः सघृतैर्धूपः सर्वग्रहविमोक्षणः| |४८|
🔊 Audio coming soon
sa0-pūtyādibhirdhūpaḥ sarvagrahavimōkṣaṇaḥ syāt| pūtī-pūtīkarañjaḥ| "vacāhiṅguviḍaṅgāni saindhavaṁ gajapippalī| pāṭhā prativiṣā vyōṣaṁ" (hr̥. u. a. 37|27) iti daśāṅgaḥ kāśyapēna vinirmitaḥ|
Adhikarana sarvagrahamokShaNaH sarShapAdidhUpaH (48-49) · Śloka 49
| sarṣapā nimbapatrāṇi mūlamaśvakhurā vacā||48|| bhūrjapatraṁ ghr̥taṁ dhūpaḥ sarvagrahanivāraṇaḥ| |49|
| सर्षपा निम्बपत्राणि मूलमश्वखुरा वचा||४८|| भूर्जपत्रं घृतं धूपः सर्वग्रहनिवारणः| |४९|
🔊 Audio coming soon
sa0-sarṣapādibhirdhūpō'śēṣagrahanivāraṇaḥ| aśvakhurā-girikarṇikā|
Adhikarana sarvagrahamokShaNaH anantAdighRutam (49-50) · Śloka 50
| anantāmrāsthitagaraṁ maricaṁ madhurō gaṇaḥ||49|| śr̥gālavinnā mustā ca kalkitaistairghr̥taṁ pacēt| daśamūlarasakṣīrayuktaṁ tad grahajitparam||50||
| अनन्ताम्रास्थितगरं मरिचं मधुरो गणः||४९|| शृगालविन्ना मुस्ता च कल्कितैस्तैर्घृतं पचेत्| दशमूलरसक्षीरयुक्तं तद् ग्रहजित्परम्||५०||
🔊 Audio coming soon
sa0-yavāsādibhiḥ kalkitairdaśamūlarasakṣīrayutaṁ ghr̥taṁ pacēt| tacca śiśōḥ pathyaṁ paraṁ grahajit|
Adhikarana sarvagrahamokShaNaH rAsnAdighRutam (51-53) · Śloka 53
rāsnāhyaṁśumatīvr̥ddhapañcamūlabalāghanāt| kvāthē sarpiḥ pacētpiṣṭaiḥ sārivāvyōṣacitrakaiḥ||51|| pāṭhāviḍaṅgamadhukapayasyāhiṅgudārubhiḥ| sagranthikaiḥ sēndrayavaiḥ śiśōstatsatataṁ hitam||52|| sarvarōgagrahaharaṁ dīpanaṁ balavarṇadam| |53|
रास्नाह्यंशुमतीवृद्धपञ्चमूलबलाघनात्| क्वाथे सर्पिः पचेत्पिष्टैः सारिवाव्योषचित्रकैः||५१|| पाठाविडङ्गमधुकपयस्याहिङ्गुदारुभिः| सग्रन्थिकैः सेन्द्रयवैः शिशोस्तत्सततं हितम्||५२|| सर्वरोगग्रहहरं दीपनं बलवर्णदम्| |५३|
🔊 Audio coming soon
sa0-rāsnādikvāthē sārivādibhiḥ kalkaiḥ sarpiḥ pacēt| tacca śiśōḥ sadā pathyaṁ sarvarōgagrahaghnaṁ dīpanaṁ balavarṇadaṁ ca|
Adhikarana sarvagrahamokShaNaH sArivAdighRutam (53-54) · Śloka 54
| sārivāsurabhibrāhmīśaṅkhinīkuṣṭhasarṣapaiḥ||53|| vacāśvagandhāsurasayuktaiḥ sarpirvipācayēt| tannāśayēdgrahān sarvān pānēnābhyañjanēna ca||54||
| सारिवासुरभिब्राह्मीशङ्खिनीकुष्ठसर्षपैः||५३|| वचाश्वगन्धासुरसयुक्तैः सर्पिर्विपाचयेत्| तन्नाशयेद्ग्रहान् सर्वान् पानेनाभ्यञ्जनेन च||५४||
🔊 Audio coming soon
sa0-sārivādibhiḥ surasayuktaiḥ sarpirvipācayēt| tacca pānābhyañjanābhyāṁ sarvagrahanāśanam|
Adhikarana sarvagrahamokShaNaH goshRu~ggAdidhUpanam (55-57) · Śloka 57
gōśr̥ṅgacarmavālāhinirmōkaṁ vr̥ṣadaṁśaviṭ| nimbapatrājyakaṭukāmadanaṁ br̥hatīdvayam||55|| kārpāsāsthiyavacchāgarōmadēvāhvasarṣapam| mayūrapatraśrīvāsaṁ tuṣakēśaṁ sarāmaṭham||56|| mr̥dbhāṇḍē bastamūtrēṇa bhāvitaṁ ślakṣṇacūrṇitam| dhūpanaṁ ca hitaṁ sarvabhūtēṣu viṣamajvarē||57||
गोशृङ्गचर्मवालाहिनिर्मोकं वृषदंशविट्| निम्बपत्राज्यकटुकामदनं बृहतीद्वयम्||५५|| कार्पासास्थियवच्छागरोमदेवाह्वसर्षपम्| मयूरपत्रश्रीवासं तुषकेशं सरामठम्||५६|| मृद्भाण्डे बस्तमूत्रेण भावितं श्लक्ष्णचूर्णितम्| धूपनं च हितं सर्वभूतेषु विषमज्वरे||५७||
🔊 Audio coming soon
sa0-gōśr̥ṅgādi sarpanirmōkādi ca mr̥nmayē bhāṇḍē chāgamūtrēṇa bhāvitaṁ sūkṣmarajīkr̥taṁ sarvabhūtēṣu viṣamajvarē ca dhūpanārthaṁ hitam|
Adhikarana sarvagrahamokShaNaH vakShyamANaM bhUtavidyoktaM ghRutAdi (58) · Śloka 58
ghr̥tāni bhūtavidyāyāṁ vakṣyantē yāni tāni ca| yuñjyāttathā baliṁ hōmaṁ snapanaṁ mantratantravit||58||
घृतानि भूतविद्यायां वक्ष्यन्ते यानि तानि च| युञ्ज्यात्तथा बलिं होमं स्नपनं मन्त्रतन्त्रवित्||५८||
🔊 Audio coming soon
sa0-yāni ca sarpīṣi bhūtavidyāyāṁ vakṣyantē tāni ca yuñjyāt| tathā mantrāḥ-saṅgrahōktāḥ, tantrāṇi ca, ētāni vēttīti mantratantravit,-vaidyō, baliṁ hōmaṁ snapanaṁ ca yuñjyāt|
Adhikarana pUtIkara~jjAdisnapanam (59-60) · Śloka 60
pūtīkarañja(ñjāt)tvakpatraṁ kṣīribhyō barbarādapi| tumbīviśālāralukaśamībilvakapitthataḥ||59|| utkvāthya tōyaṁ tadrātrau bālānāṁ snapanaṁ śivam| |60|
पूतीकरञ्ज(ञ्जात्)त्वक्पत्रं क्षीरिभ्यो बर्बरादपि| तुम्बीविशालारलुकशमीबिल्वकपित्थतः||५९|| उत्क्वाथ्य तोयं तद्रात्रौ बालानां स्नपनं शिवम्| |६०|
🔊 Audio coming soon
sa0-pūtīkarañjatvak tathā patraṁ kṣīrivr̥kṣādbarbarādibhyaśca tōyamutkvāthya tadrātrau bālānāṁ snapanaṁ śivaṁ syāt|
Adhikarana upadravacikitsitam (60-3) · Śloka 3
| anubandhān yathākr̥cchraṁ grahāpāyē'pyupadravān||60|| bālāmayaniṣēdhōktabhēṣajaiḥ samupācarēt| 60 1/2| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭavira citāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ ṣaṣṭhē uttara- sthānē bālagrahapratiṣēdhō nāma tr̥tīyō'dhyāyaḥ||3||
| अनुबन्धान् यथाकृच्छ्रं ग्रहापायेऽप्युपद्रवान्||६०|| बालामयनिषेधोक्तभेषजैः समुपाचरेत्| ६० १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने बालग्रहप्रतिषेधो नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon
sa0-anubandhān yathākr̥cchraṁ tathā grahāṇāmapāyē-mōkṣē, ca yē upadravāstāṁśca bālāmayapratiṣēdhādhyāyōktairauṣadhaiḥ samupakramēt| iti śrīmr̥gāṅkadattaputra śrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥daya- ṭīkāyāṁ sarvāṅgasundarākhyāyāṁ ṣaṣṭhē uttarasthānē bālagra- hapratiṣēdhō nāma tr̥tīyō'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 3|| ityaṣṭāṅgahr̥dayē dvitīyaṁ kaumāratantraṁ samāptam|