2. bālāmayapratiśēdhādhyāyaḥ

Adhikarana bAlAmayapratiShedhAdhyAyaH bAlastrividhaH (2-1) · Śloka 1

அதாதோ பாலாமயப்ரதிஷேதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸூத்ரே|௨| த்ரிவிதஃ கதிதோ பாலஃ க்ஷீராந்நோபயவர்தநஃ| ஸ்வாஸ்த்யஂ தாப்யாமதுஷ்டாப்யாஂ துஷ்டாப்யாஂ ரோகஸம்பவஃ|௧|

அஸ்மாதநந்தரஂ பாலஸ்யோபசர்யமாணஸ்ய யே ரோகாஸ்தச்சிகித்ஸார்தோ பாலாமயப்ரதிஷேத உச்யதே- ஸ௦-பாலஸ்த்ரிப்ரகாரஃ கதிதோ முநிபிஃ| க்ஷீரவர்தநோऽந்நவர்தந உபயவர்தநஃ-க்ஷீராந்நாப்யாஂ யோ வர்ததே| தாப்யாஂ-அந்நக்ஷீராப்யாஂ, அதுஷ்டாப்யாஂ ஸ்வாஸ்த்யஂ பவதி| துஷ்டாப்யாஂ து க்ஷீராந்நாப்யாஂ ரோகோத்பூதிஃ| ஶுத்தஂ க்ஷீரஂ லக்ஷயதி|

Adhikarana bAlAmayapratiShedhAdhyAyaH bAlastrividhaH (2-1) · Śloka 1

ஶுத்தஂ க்ஷீரஂ லக்ஷயதி அதாதோ பாலாமயப்ரதிஷேதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸூத்ரே|௨| த்ரிவிதஃ கதிதோ பாலஃ க்ஷீராந்நோபயவர்தநஃ| ஸ்வாஸ்த்யஂ தாப்யாமதுஷ்டாப்யாஂ துஷ்டாப்யாஂ ரோகஸம்பவஃ||௧||

அஸ்மாதநந்தரஂ பாலஸ்யோபசர்யமாணஸ்ய யே ரோகாஸ்தச்சிகித்ஸார்தோ பாலாமயப்ரதிஷேத உச்யதே- ஸ௦-பாலஸ்த்ரிப்ரகாரஃ கதிதோ முநிபிஃ| க்ஷீரவர்தநோऽந்நவர்தந உபயவர்தநஃ-க்ஷீராந்நாப்யாஂ யோ வர்ததே| தாப்யாஂ-அந்நக்ஷீராப்யாஂ, அதுஷ்டாப்யாஂ ஸ்வாஸ்த்யஂ பவதி| துஷ்டாப்யாஂ து க்ஷீராந்நாப்யாஂ ரோகோத்பூதிஃ|

Adhikarana vAtaduShTastanyasya lakShaNam (2-3) · Śloka 3

| வாதாத்துஷ்டஂ து ப்லவதேऽம்பஸி||௨|| கஷாயஂ பேநிலஂ ரூக்ஷஂ வர்சோமூத்ரவிபந்தகத்| |௩|

ஸ௦-வாததுஷ்டஂ க்ஷீரஂ ஜலே ப்லவதே-தரதீவ நைகதாஂ கச்சதி| கஷாயாதிகுணயுக்தஂ ச ஸ்யாத்|

Adhikarana pittaduShTasya lakShaNam (3) · Śloka 3

| பித்தாதுஷ்ணாம்லகடுகஂ பீதராஜ்யப்ஸு தாஹகத்||௩||

ஸ௦-பித்தாத்துஷ்டஂ க்ஷீரமுஷ்ணாம்லகடுகம், ததா தோயே ப்ரக்ஷிப்தஂ பீதராஜி ஸ்யாத் தாஹகரஂ ச|

Adhikarana kaphaduShTasya lakShaNam (4) · Śloka 4

கபாத்ஸலவணஂ ஸாந்த்ரஂ ஜலே மஜ்ஜதி பிச்சிலம்| |௪|

ஸ௦-கபாத் க்ஷீரஂ துஷ்டஂ ஸலவணஂ கநஂ ச ஸ்யாத்| அப்ஸு ச மஜ்ஜதி|

Adhikarana dvidoShaduShTasya lakShaNam tridoShaduShTasya lakShaNam tattadduShTaM stanyaM yathAsvaM vyAdhijanakam (4-5) · Śloka 5

| ஸஂஸஷ்டலிங்கஂ ஸஂஸர்காத்த்ரிலிங்கஂ ஸாந்நிபாதிகம்||௪|| யதாஸ்வலிங்காஂஸ்தத்வ்யாதீந் ஜநயத்யுபயோஜிதம்| |௫|

ஸ௦-ஸஂஸர்காத் துஷ்டஂ க்ஷீரஂ ஸஂஸஷ்டலிங்கஂ ஸ்யாத்| ஸாந்நிபாதிகஂ க்ஷீரஂ த்ரிலிங்கஂ ஸ்யாத்| ஸ௦-தச்ச க்ஷீரமுபயோஜிதஂ பாலஸ்ய ச யதாஸ்வலிங்காந் வ்யாதீந் ஜநயதி|

Adhikarana rodanAt pIDAj~jAnam (5) · Śloka 5

| ஶிஶோஸ்தீக்ஷ்ணமபீக்ஷ்ணஂ ச ரோதநால்லக்ஷயேத்ருஜம்||௫||

ஸ௦-பாலஸ்ய தீக்ஷ்ணஂ-கரஂ, அபீக்ஷ்ணஂ ச ருஜஂ-பீடாஂ, ரோதநால்லக்ஷயேத்,- அதிரோதநேந கிஞ்சித்ரோதநேந ச யதாயோகஂ ருஜஂ வித்யாதித்யர்தஃ|

Adhikarana pIDAsthAnaj~jAnam (6) · Śloka 6

ஸ யஂ ஸ்பஶேத்பஶஂ தேஶஂ யத்ர ச ஸ்பர்ஶநாக்ஷமஃ| தத்ர வித்யாத்ருஜஂ|௬|

ஸ௦-யஂ தேஹதேஶஂ ஸ பஶஂ ஸ்பஶேத் யத்ர ச தேஹதேஶே ஸ்பர்ஶநாக்ஷமஃ ஸ்யாத் தத்ர தேஶே ருஜஂ வித்யாத்|

Adhikarana mUrdhAdau pIDAj~jAnam (6-8) · Śloka 8

| மூர்த்நி ருஜஂ சாக்ஷிநிமீலநாத்||௬|| ஹதி ஜிஹ்வௌஷ்டதஶநஶ்வாஸமுஷ்டிநிபீடநைஃ| கோஷ்டே விபந்தவமதுஸ்தநதஂஶாந்த்ரகூஜநைஃ||௭|| ஆத்மாநபஷ்டநமநஜடரோந்நமநைரபி| பஸ்தௌ குஹ்யே ச விண்மூத்ரஸங்கோத்த்ராஸதிகீக்ஷணைஃ||௮||

ஸ௦-ஶிரஸி பீடாமக்ஷிநிமீலநாத்வித்யாத்| விநாஶஹேதுமத ஏவ ஜிஹ்வௌஷ்டதஶநாதிபிர்ஹதி பீடாஂ வித்யாத்| விபந்தாதிபிராத்மாநாதிபிஶ்ச கோஷ்டே ருஜஂ வித்யாத்| பஸ்தௌ குஹ்யே ச பீடாஂ விட்ஸங்காதிபிர்வித்யாத்|

Adhikarana dhAtryAScikitsitam (9) · Śloka 9

அத தாத்ர்யாஃ க்ரியாஂ குர்யாத்யதாதோஷஂ யதாமயம்| |௯|

ஸ௦-அத-அநந்தரஂ, ஏவஂ ஜ்ஞாத்வா தாத்ர்யா வைத்யோ யதாதோஷஂ யதாரோகஂ க்ரியாஂ குர்யாத்|

Adhikarana vAtaduShTe stanye daSamUlAdi (9-10) · Śloka 10

| தத்ர வாதாத்மகே ஸ்தந்யே தஶமூலஂ த்ர்யஹஂ பிபேத்||௯|| அதவாऽக்நிவசாபாடாகடுகாகுஷ்டதீப்யகம்| ஸபார்கீதாருஸரலவஶ்சிகாலீகணோஷணம்||௧௦||

ஸ௦-தத்ர-தேஷு, வாதேந துஷ்டே ஸ்தந்யே த்ரீணி திநாநி தஶமூலஂ பிபேத்| அதவா சித்ரகாதீநி க்வதிதாநி த்ர்யஹஂ பிபேத்|

Adhikarana vAtaduShTe vAtavyAdhiharaM ghRutAdi (11-12) · Śloka 12

ததஃ பிபேதந்யதமஂ வாதவ்யாதிஹரஂ கதம்| அநு சாச்சஸுராமேவஂ ஸ்நிக்தாஂ மது விரேசயேத்||௧௧|| பஸ்திகர்ம ததஃ குர்யாத்ஸ்வேதாதீஂஶ்சாநிலாபஹாந்| |௧௨|

ஸ௦-அநந்தரஂ வாதவ்யாதிசிகித்ஸிதோக்தஂ கதஂ பிபேத்| பஶ்சாதச்சஸுராஂ பிபேத்| ஏவஂ ஸ்நிக்தாஂ ஸதீஂ மது விரேசயேத்-ஆரக்வதேந| அநந்தரஂ பஸ்திகர்ம குர்யாத்| ஸ்வேதாதீஂஶ்ச மாருதாபஹாந்| ஆதிஶப்தேநாப்யங்காதேர்க்ரஹஃ|

Adhikarana vAtaduShTe bAlArthaM rAsnAdighRutam (12-13) · Śloka 13

| ராஸ்நாஜமோதாஸரலதேவதாருரஜோந்விதம்||௧௨|| பாலோ லிஹ்யாத் கதஂ தைர்வா விபக்வஂ ஸஸிதோபலம்| |௧௩|

ஸ௦-ராஸ்நாதிசூர்ணாந்விதஂ ஶிஶுஃ ஸர்பிர்லிஹ்யாத்| அதவா தைஃ ஸித்தஂ ஸஶர்கரஂ கதஂ லிஹ்யாத்|

Adhikarana pittaduShTe stanye bAladhAtryoramRutAdikvAthAH ghRutAdIni ca (13-16) · Śloka 16

| பித்ததுஷ்டேऽமதாபீருபடோலீநிம்பசந்தநம்||௧௩|| தாத்ரீ குமாரஶ்ச பிபேத் க்வாதயித்வா ஸஸாரிவம்| அதவா த்ரிபலாமுஸ்தபூநிம்பகடுரோஹிணீஃ||௧௪|| ஸாரிவாதிஂ படோலாதிஂ பத்மகாதிஂ ததா கணம்| கதாந்யேபிஶ்ச ஸித்தாநி பித்தக்நஂ ச விரேசநம்||௧௫|| ஶீதாஂஶ்சாப்யங்கலேபாதீந் யுஞ்ஜ்யாத்| |௧௬|

ஸ௦-பித்ததுஷ்டே குடூச்யாதீநி க்வாதயித்வா பாலஃ பிபேத் தாத்ரீ ச| அதவா த்ரிபலாதீந் பிபேத்| அதவா ஸாரிவாதிகணஂ(கணாத்யந்யதமஂ) பிபேத் ஸஂ-அதவா ஸாரிவாதிபிர்கணைஃ பதக் பதக் ஸித்தாநி கதாநி லிஹ்யாத்| விரேசநத்ரவ்யஂ ச பித்தக்நஂ குர்யா(யுஞ்ஜ்யா)த்| அப்யங்காதீஂஶ்ச ஶீதாந் யுஞ்ஜ்யாத்|

Adhikarana SleShmaduShTe stanye yaShTyAdi ghRutam SleShmaduShTe stanayorubhayoroShThayoScalepaH (16-18) · Śloka 18

ஶ்லேஷ்மாத்மகே புநஃ| யஷ்ட்யாஹ்வஸைந்தவயுதஂ குமாரஂ பாயயேத் கதம்||௧௬|| ஸிந்தூத்தபிப்பலீமத்வா, பிஷ்டைஃ, க்ஷௌத்ரயுதைரத| ராடபுஷ்பைஃ ஸ்தநௌ லிம்பேச்சிஶோஶ்ச தஶநச்சதௌ||௧௭|| ஸுகமேவஂ வமேத்பாலஃ| |௧௮|

ஸ௦-ஶ்லேஷ்மதுஷ்டே ஸ்தந்யே மதுயஷ்டீஸைந்தவயுக்தஂ கதஂ பாலஂ பாயயேத்| ஸைந்தவபிப்பலியுக்தஂ கதஂ வா பாயயேத்| மதநகுஸுமைர்மாக்ஷிகயுக்தைஃ ஸ்தநௌ லிம்பேத்| பாலஸ்ய சோஷ்டௌ லிம்பேத்| ஏவஂ கதே ஸதி பாலஃ ஸுகஂ வமேத்|

Adhikarana SleShmaduShTe dhAtryA vamanAdi (18) · Śloka 18

தீக்ஷ்ணைர்தாத்ரீஂ து வாமயேத்| |௧௮|

ஸ௦-தாத்ரீஂ தீக்ஷ்ணைர்வமநைர்வாமயேத்|

Adhikarana tridoShaduShTe stanye kShIrAlasakarogotpattiH (18-19) · Śloka 19

| அதாசரிதஸஂஸர்கீ முஸ்தாதிஂ க்வதிதஂ பிபேத்||௧௮|| தத்வத்தகரபத்வீகாஸுரதாருகலிங்ககாந்| அதவாऽதிவிஷாமுஸ்தஷட்க்ரந்தாபஞ்சகோலகம்||௧௯||

ஸ௦-அநந்தரஂ கதே ஸஂஸர்கே ஸதி முஸ்தாதிஂ க்வதிதஂ பிபேத்| தகராதீந் வா அதிவிஷாதீந் வா பிபேத்|

Adhikarana tridoShaduShTe dhAtrIbAlayorvamanam (20-23) · Śloka 23

ஸ்தந்யே த்ரிதோஷமலிநே துர்கந்த்யாமஂ ஜலோபமம்| விபத்தமச்சஂ விச்சிந்நஂ பேநிலஂ சோபவேஶ்யதே||௨௦|| ஶகந்நாநாவ்யதாவர்ணஂ, மூத்ரஂ பீதஂ ஸிதஂ கநம்| ஜ்வராரோசகதட்சர்திஶுஷ்கோத்காரவிஜம்பிகாஃ||௨௧|| அங்கபங்கோऽங்கவிக்ஷேபஃ கூஜநஂ வேபதுர்ப்ரமஃ| க்ராணாக்ஷிமுகபாகாத்யா ஜாயந்தேऽந்யேऽபி தஂ கதம்||௨௨|| க்ஷீராலஸகமித்யாஹுரத்யயஂ சாதிதாருணம் தத்ராஶு தாத்ரீஂ பாலஂ ச வமநேநோபபாதயேத்||௨௩||

ஸ௦-த்ரிதோஷதுஷ்டே ஸ்தந்யே துர்கந்த்யாதிகுணஂ ஶகதுபவேஶ்யதே, ததா நாநாவ்யதாவர்ணம்| மூத்ரஂ ச பீதஂ ஸிதஂ கநஂ-ஸ்த்யாநஂ, ச ஸ்யாத்| ததா ஜ்வராதயஃ, அந்யேऽபி-ஏவஂப்ரகாரா ரோகாஃ, ஜாயந்தே| தஂ-ஈதஶஂ, கதஂ க்ஷீராலஸகமிதி கதயந்தி| அத்யயஂ-விநாஶஹேதும், அத ஏவாதிதாருணம் ஸ௦-தத்ர-க்ஷீராலஸகே, ஶீக்ரமேவ தாத்ரீஂ பாலஂ ச வமநேநோபக்ரமேத்|

Adhikarana tridoShaduShTe tato vacAdigaNAdyauShadham (24) · Śloka 24

விஹிதாயாஂ ச ஸஂஸர்க்யாஂ வசாதிஂ யோஜயேத்கணம்| நிஶாதிஂ வாऽதவா மாத்ரீபாடாதிக்தாகநாமயாந்||௨௪||

ஸ௦-[ விஹிதாயாஂ ] ஸஂஸர்க்யாஂ-பேயாதிகே க்ரமே கதே, வசாதிஂ நிஶாதிஂ வா கணஂ ப்ரயோஜயேத்| மாத்ர்யாதீந் வா யோஜயேத்|

Adhikarana stanyadoShaharAH pATAdayaH (25) · Śloka 25

பாடாஶுண்ட்யமதாதிக்ததிக்தாதேவாஹ்வஸாரிவாஃ| ஸமுஸ்தமூர்வேந்த்ரயவாஃ ஸ்தந்யதோஷஹராஃ பரம்||௨௫||

ஸ௦-பாடாதய உபயுக்தாஃ பரஂ ஸ்தந்யதோஷஹராஃ| திக்தஃ கிராததிக்தஃ|

Adhikarana anubandhe yathArogaM cikitsitam (26) · Śloka 26

அநுபந்தே யதாவ்யாதி ப்ரதிகுர்வீத காலவித்| |௨௬|

ஸ௦-அநுபந்தே து ஸதி யதாரோகஂ சிகித்ஸிதஂ குர்யாத்வைத்யஃ|

Adhikarana dantodbhedo sarvarogANAM hetuH (26-27) · Śloka 27

| தந்தோத்பேதஶ்ச ரோகாணாஂ ஸர்வேஷாமபி காரணம்||௨௬|| விஶேஷாஜ்ஜவரவிட்பேதகாஸச்சர்திஶிரோருஜாம்| அபிஷ்யந்தஸ்ய போதக்யா விஸர்பஸ்ய ச ஜாயதே||௨௭||

ஸ௦-ரோகாணாஂ ச ஸர்வேஷாமபி தந்தோத்பேதோ ஹேதுர்ஜாயதே| விஶேஷேண ஜ்வராதீநாஂ து ஹேதுஃ ஸம்பத்யதே|

Adhikarana tatra yathAdoShaM cikitsitam (28-29) · Śloka 29

பஷ்டபங்கே பிடாலாநாஂ பர்ஹிணாஂ ச ஶிகோத்கமே| தந்தோத்பேதே ச பாலாநாஂ ந ஹி கிஞ்சிந்ந தூயதே||௨௮|| யதாதோஷஂ யதாரோகஂ யதோத்ரேகஂ யதாபயம்| விபஜ்ய தேஶகாலாதீஂஸ்தத்ர யோஜ்யஂ பிஷக்ஜிதம்||௨௯||

ஸ௦-மார்ஜாராணாஂ பஷ்டபங்கே ஸதி, மயூராணாஂ ச ஶிகோத்பவே ஸதி, தந்தோத்தாநே ச ஶிஶூநாஂ, நநேதி த்வௌ ப்ரதிஷேதௌ ப்ரகதமர்தஂ கமயதஃ, தேந ஸர்வஂ வபுர்பாலஸ்யோத்தப்தஂ பவேத்| ந கிஞ்சிந்ந தூயதே,- அபி து ஸர்வாண்யேவாங்காநி பீட்யந்த இத்யர்தஃ| ஸ௦-தத்ர தோஷாநுஸாரேண ததா தோஷாதிக்யாநுரோதேந ததா ரோகாநுஸாரேண ச தேஶகாலஸத்த்வஸாத்ம்யப்ரகதீர்நிரூப்யாஉஷதஂ ப்ரயோஜயேத்|

Adhikarana bAle~alpA bheShajamAtrA (30-31) · Śloka 31

த ஏவ தோஷா தூஷ்யாஶ்ச ஜ்வராத்யா வ்யாதயஶ்ச யத்| அதஸ்ததேவ பைஷஜ்யஂ மாத்ரா த்வஸ்ய கநீயஸீ||௩௦|| ஸௌகுமார்யால்பகாயத்வாத் ஸர்வாந்நாநுபஸேவநாத்| |௩௧|

ஸ௦-யத்-யஸ்மாத், த ஏவ வாதாதயோ தோஷாஃ, த ஏவ ரஸாதயோ தூஷ்யாஃ, ஜ்வராதயஶ்ச ரோகாஃ பூர்வோக்தாஸ்த ஏவ, தஸ்மாத் ததேவ பூர்வோக்தஂ பைஷஜ்யம்| அஸ்ய து-பாலஸ்ய, மாத்ரா கநீயஸீ| குதோऽஸ்ய ஹ்ரஸ்வதரா மாத்ரா ? இத்யாஹ-ஸௌகுமார்யேத்யாதி|

Adhikarana bAle mRuduvamanam (31-32) · Śloka 32

| ஸ்நிக்தா ஏவ ஸதா பாலா கதக்ஷீரநிஷேவணாத்||௩௧|| ஸத்யஸ்தாந் வமநஂ தஸ்மாத் பாயயேந்மதிமாந் மது| |௩௨|

ஸ௦-ஶிஶவஃ ஸர்வதைவ ஸ்நிக்தாஃ| குதஃ ? கதக்ஷீரநிஷேவணாத்| யதஶ்சைவஂ தஸ்மாத் தாந்-பாலாந், ஸத்யோ வமநஂ மது தீமாந் பாயயேத்|

Adhikarana bAle vamanApUrvaM stanyAdinA tRuptiH (32-33) · Śloka 33

| ஸ்தந்யஸ்ய தப்தஂ வமயேத் க்ஷீரக்ஷீராந்நஸேவிநம்||௩௨|| பீதவந்தஂ தநுஂ பேயாமந்நாதஂ கதஸஂயுதாம்| |௩௩|

ஸ௦-க்ஷீரஸேவிநஂ ததா க்ஷீராந்நஸேவிநஂ பாலஂ ஸ்தந்யஸ்ய தப்தஂ ஸந்தஂ வாமயேத்| ஸ்தந்யஸ்ய தப்தமிதி "அதிகரணவாசிநஶ்ச" இதி ஷஷ்டீ| வா(வ)மயேதிதி "க்லாஸ்நாவநுவமாஂ ச" இதி மித்த்வவிகல்பஃ ஸ௦-அந்நாதஂ பாலஂ தநுஂ-அகநாஂ, பேயாஂ ஸஸர்பிஷ்காஂ பீதவந்தஂ வாமயேத்|

Adhikarana bAle virekAdisAdhye bastyAdi (33-34) · Śloka 34

| பஸ்திஂ ஸாத்யே விரேகேண, மர்ஶேந ப்ரதிமர்ஶநம்||௩௩|| யுஞ்ஜயாத்விரேசநாதீஂஸ்து தாத்ர்யா ஏவ யதோதிதாந்| |௩௪|

ஸ௦-விரேகேண ஸாத்யே ரோகே பஸ்திஂ யுஞ்ஜயாத்| மர்ஶேந ஸாத்யே ரோகே ப்ரதிமர்ஶஂ யுஞ்ஜ்யாத்| விரேசநாதீந் புநர்யதோதிதாந் தாத்ர்யா ஏவ யுஞ்ஜ்யாத்|

Adhikarana stanyadoShaharA mUrvAdayaH (34-35) · Śloka 35

| மூர்வாவ்யோஷவராகோலஜம்பூத்வக்தாருஸர்ஷபாஃ||௩௪|| ஸபாடா மதுநா லீடாஃ ஸ்தந்யதோஷஹராஃ பரம்| |௩௫|

ஸ௦-மூர்வாதயோ மதுநா லீடாஃ ஸுஷ்டு ஸ்தந்யதோஷஹராஃ|

Adhikarana dantapAlyAH pippalyAdi pratisAraNam (35-36) · Śloka 36

| தந்தபாலீஂ ஸமதுநா சூர்ணேந ப்ரதிஸாரயேத்||௩௫|| பிப்பல்யா தாதகீபுஷ்பதாத்ரீபலகதேந வா| |௩௬|

ஸ௦-ஶிஶோர்தந்தபாலீஂ பிப்பல்யாஶ்சூர்ணேந ஸமாக்ஷிகேண ப்ரதிஸாரயேத்| அதவா தாதகீபுஷ்பாதிகதேந சூர்ணேந ப்ரதிஸாரயேத்|

Adhikarana dantodbhave lAvAdirajaH (36-37) · Śloka 37

| லாவதித்திரிவல்லூரரஜஃ புஷ்பரஸத்ருதம்||௩௬|| த்ருதஂ கரோதி பாலாநாஂ தந்தகேஸரவந்முகம்| |௩௭|

ஸ௦-லாவாதிசூர்ணஂ மாக்ஷிகத்ரவீகதமுபயுக்தஂ ஶிஶூநாஂ ஶீக்ரஂ தந்தகேஸரவந்முகஂ கரோதி| தந்தா ஏவ கேஸரஂ தத் (ராணி தாநி) வித்யதே(ந்தே) யஸ்மிந்நிதி மதுப்|

Adhikarana dantodbhave vacAdighRutam (37-38) · Śloka 38

| வசாத்விபஹதீபாடாகடுகாதிவிஷாகநைஃ||௩௭|| மதுரைஶ்ச கதஂ ஸித்தஂ ஸித்தஂ தஶநஜந்மநி| |௩௮|

ஸ௦-வசாதிபிஃ பக்வஂ கதஂ தந்தோத்தாநே ஸித்தம்,- அவ்யாஹதஶக்தித்வாத்|

Adhikarana dantodbhave bAlasarvaroge rajanyAdicUrNam (38-40) · Śloka 40

| ரஜநீதாருஸரலஶ்ரேயஸீபஹதீத்வயம்||௩௮|| பஶ்நிபர்ணீ ஶதாஹ்வா ச லீடஂ மாக்ஷிகஸர்பிஷா| க்ரஹணீதீபநஂ ஶ்ரேஷ்டஂ மாருதஸ்யாநுலோமநம்||௩௯|| அதீஸாரஜ்வரஶ்வாஸகாமலாபாண்டுகாஸநுத்| பாலஸ்ய ஸர்வரோகேஷு பூஜிதஂ பலவர்ணதஂ||௪௦||

ஸ௦-ரஜந்யாதிசூர்ணஂ மாக்ஷிகயுக்தேந ஸர்பிஷா லீடஂ க்ரஹண்யா தீபநஂ ஸுஷ்டு வாதஸ்ய சாநுலோமநம்| ததாऽதீஸாராதிஜித்| பாலஸ்ய ஸர்வாமயேஷு ஹிதஂ பலவர்ணதஂ ச|

Adhikarana dantodbhave sama~ggAdighRutam (41-43) · Śloka 43

ஸமங்காதாதகீரோத்ரகுடந்நடபலாத்வயைஃ| மஹாஸஹாக்ஷுத்ரஸஹாமுத்கபில்வஶலாடுபிஃ||௪௧|| ஸகார்பாஸீபலைஸ்தோயே ஸாதிதைஃ ஸாதிதஂ கதம்| க்ஷீரமஸ்துயுதஂ ஹந்தி ஶீக்ரஂ தந்தோத்பவோத்பவாந்||௪௨|| விவிதாநாமயாநேதத்வத்தகாஶ்யபநிர்மிதம்| |௪௩|

ஸ௦-ஸமங்காதிபிஃ ஸாமாந்யபரிபாஷயா தோயே ஸாதிதஂ கதஂ க்ஷீரமஸ்துயுதஂ பக்வஂ தந்தோத்தாந் ரோகாநநேகப்ரகாராந் ஹந்தி| ஏதச்ச வத்தகாஶ்யபேந நிர்மிதம்|

Adhikarana dantodbhave nAtiyantraNam (43-44) · Śloka 44

| தந்தோத்பவேஷு ரோகேஷு ந பாலமதியந்த்ரயேத்||௪௩|| ஸ்வயமப்யுபஶாம்யந்தி ஜாததந்தஸ்ய யத்கதாஃ| |௪௪|

ஸ௦-தந்தோத்பவேஷு ரோகேஷு பாலஂ நாதீவ யந்த்ரயேத்-பத்யபோஜநாதிநா நாதீவ நியமயேத், யதாऽந்யரோகிணம்| கிம் ? இத்யாஹ-யத்-யஸ்மாத், ஸ்வயமேவ(மபி)-சிகித்ஸாமந்தரேணாபி, ஜாததந்தஸ்ய ஸதோ பாலஸ்ய ரோகாஃ ப்ரஶாம்யந்தி|

Adhikarana SiSorarocakAdayo rogAH SuShkatvaM ca (44-46) · Śloka 46

| அத்யஹஃஸ்வப்நஶீதாம்புஶ்லைஷ்மிகஸ்தந்யஸேவிநஃ||௪௪|| ஶிஶோஃ கபேந ருத்தேஷு ஸ்ரோதஃஸு ரஸவாஹிஷு| அரோசகஃ ப்ரதிஶ்யாயோ ஜ்வரஃ காஸஶ்ச ஜாயதே||௪௫|| குமாரஃ ஶுஷ்யதி ததஃ ஸ்நிக்தஶுக்லமுகேக்ஷணஃ| |௪௬|

ஸ௦-பஶஂ திவாஸ்வப்நாதிஸேவிநோऽர்பகஸ்ய கபேந ரஸவாஹிஷு ஸ்ரோதஃஸு ருத்தேஷு ஸத்ஸு அரோசகாதயஃ ப்ராதுர்பவந்தி| ததஃ-தேஷு ஜாதேஷு, குமாரஃ ஶுஷ்யதி| ஸ்நிக்தஂ ஶுக்லஂ வதநநயநஂ யஸ்ய ஸ ஏவஂபூதஃ ஸந்|

Adhikarana tatra saindhavAdicUrNam (46-47) · Śloka 47

| ஸைந்தவவ்யோஷஶார்ங்கேஷ்டாபாடாகிரிகதம்பகாந்||௪௬|| ஶுஷ்யதோ மதுஸர்பிர்ப்யாமருச்யாதிஷு யோஜயேத்| ||௪௭||

ஸ௦-தஸ்யாரோசகாதிஷு ஸைந்தவாதீந் ஸமதுகதாந் யோஜயேத்|

Adhikarana tatra pa~jcakolAdicUrNam (47-48) · Śloka 48

| அஶோகரோஹிணீயுக்தஂ பஞ்சகோலஂ ச சூர்ணிதம்||௪௭|| பதரீதாதகீதாத்ரீசூர்ணஂ வா ஸர்பிஷா த்ருதம்| |௪௮|

ஸ௦-ததா பஞ்சகோலஂ ரஜீகதமஶோககடுகாப்யாஂ யுக்தஂ யோஜயேத்| அதவா பதர்யாதிசூர்ணஂ ஸர்பிஷா த்ரவீகதஂ யோஜயேத்|

Adhikarana tatra badaryAdicUrNam tatra sthirAdighRutaM srotaHSodhanam (48-50) · Śloka 50

| ஸ்திராவசாத்விபஹதீகாகோலீபிப்பலீநதைஃ||௪௮|| நிசுலோத்பலவர்ஷாபூபார்கீமுஸ்தைஶ்ச கார்ஷிகைஃ| ஸித்தஂ ப்ரஸ்தார்தமாஜ்யஸ்ய ஸ்ரோதஸாஂ ஶோதநஂ பரம்||௪௯|| ஸிம்ஹ்யஶ்வகந்தாஸுரஸாகணாகர்பஂ ச தத்குணம்| |௫௦|

ஸ௦-ஸ்திராதிபிஃ கார்ஷிகைர்கதஸ்ய ப்ரஸ்தார்தஂ ஸித்தஂ பரஂ ஸ்ரோதஸாஂ விஶோதநம்| ஸ௦-ஸிம்ஹ்யாதிபிர்கதஂ பூர்வகுணம்|

Adhikarana tatra yaShTyAdighRutaM shoShajit (50-51) · Śloka 51

| யஷ்ட்யாஹ்வபிப்பலீரோத்ரபத்மகோத்பலசந்தநைஃ||௫௦|| தாலீஸஸாரிவாப்யாஂ ச ஸாதிதஂ ஶோஷஜித்கதம்| |௫௧|

ஸ௦-மதுயஷ்டிகாதிபிஃ ஸாதிதஂ ஸர்பிஃ ஶோஷஜித்|

Adhikarana tatra SRu~ggyAdighRutaM puShTikRut (51-53) · Śloka 53

| ஶங்கீமதூலிகாபார்கீபிப்பலீதேவதாருபிஃ||௫௧|| அஶ்வகந்தாத்விகாகோலீராஸ்நர்ஷபகஜீவகைஃ| ஶூர்பபர்ணீவிடங்கைஶ்ச கல்கிதைஃ ஸாதிதஂ கதம்||௫௨|| ஶஶோத்தமாங்கநிர்யூஹே ஶுஷ்யதஃ புஷ்டிகத்பரம்| |௫௩|

ஸ௦-ஶங்க்யாதிபிஃ கல்கிதைஃ ஶஶஸ்ய ஶிரஃக்வாதேந ஸாதிதஂ கதஂ ஶுஷ்யதோ பாலஸ்யாதிபுஷ்டிகரம்|

Adhikarana tatra abhya~jjane vacAditailam (53-54) · Śloka 54

| வசாவயஃஸ்தாதகரகாயஸ்தாசோரகைஃ ஶதம்||௫௩|| பஸ்தமூத்ரஸுராப்யாஂ ச தைலமப்யஞ்ஜநே ஹிதம்| |௫௪|

ஸ௦-வசாதிபிஶ்சாகமூத்ரஸுராப்யாஂ ச ஸித்தஂ தைலமப்யங்கே ஹிதம்|

Adhikarana tatra lAkShAditailam (54-57) · Śloka 57

| லாக்ஷாரஸஸமஂ தைலப்ரஸ்தஂ மஸ்து சதுர்குணம்||௫௪|| அஶ்வகந்தாநிஶாதாருகௌந்தீகுஷ்டாப்தசந்தநைஃ| ஸமூர்வாரோஹிணீராஸ்நாஶதாஹ்வாமதுகைஃ ஸமைஃ||௫௫|| ஸித்தஂ லாக்ஷாதிகஂ நாம தைலமப்யஞ்ஜநாதிதம்| பல்யஂ ஜ்வரக்ஷயோந்மாதஶ்வாஸாபஸ்மாரவாதநுத்||௫௬|| யக்ஷராக்ஷஸபூதக்நஂ கர்பிணீநாஂ ச ஶஸ்யதே| |௫௭|

ஸ௦-லாக்ஷாரஸதுல்யஂ தைலப்ரஸ்தஂ மஸ்துசதுர்குணமஶ்வகந்தாதிபிஃ ஸாமாந்யபரிபாஷோக்தப்ரமாணைஃ ஸித்தஂ லாக்ஷாதிகஸஂஜ்ஞம்| ஏதத்தைலமப்யங்காத் பல்யஂ ஜ்வராதிஜித் யக்ஷ்மாதிக்நஂ கர்பிணீப்யஶ்ச ஹிதம்|

Adhikarana kAsajvarAdAvativiShAdilehaH (57-58) · Śloka 58

| மதுநாऽதிவிஷாஶங்கீபிப்பலீர்லேஹயேச்சிஶும்||௫௭|| ஏகாஂ வாऽதிவிஷாஂ காஸஜ்வரச்சர்திருபத்ருதம்| |௫௮|

ஸ௦-அதிவிஷாதீந் மதுநா காஸாதிபீடிதஂ ஶிஶுஂ-பாலஂ, லேஹயேத்| அதவா, அதிவிஷாமேகாஂ லேஹயேத்|

Adhikarana stanyavaminAshakA lehAH (58-60) · Śloka 60

| பீதஂ பீதஂ வமதி யஃ ஸ்தந்யஂ தஂ மதுஸர்பிஷா||௫௮|| த்விவார்தாகீபலரஸஂ பஞ்சகோலஂ ச லேஹயேத்| பிப்பலீபஞ்சலவணஂ கமிஜித்பாரிபத்ரகம்||௫௯|| தத்வல்லிஹ்யாத்ததா வ்யோஷஂ மஷீஂ வா ரோமசர்மணாம்| லாபதஃ ஶல்யகஶ்வாவித்கோதர்க்ஷஶிகிஜந்மநாம்||௬௦||

ஸ௦- யோ பாலஃ பீதஂ பீதஂ ஸ்தந்யஂ வமேத் தஂ பஹதீத்வயஸ்ய பலஸ்வரஸஂ பஞ்சகோலஂ ச கதமாக்ஷிகாப்யாஂ லேஹயேத்| அதவா பிப்பல்யாதிகஂ தத்வத்-பூர்வவத் மதுஸர்பிஷா, பாலோ லிஹ்யாத்| வ்யோஷஂ ததா-மதுஸர்பிஷா, லிஹ்யாத்| [ அதவா ] ஶல்யகாதிஜந்மநாஂ ரோம்ணாஂ சர்மணாஂ ச யதாலாபஂ மஷீஂ மதுகதாப்யாஂ லிஹ்யாத்|

Adhikarana stanyavaminAshakaM ghRutam (61) · Śloka 61

கதிரார்ஜுநதாலீஸகுஷ்டசந்தநஜே ரஸே| ஸக்ஷீரஂ ஸாதிதஂ ஸர்பிர்வமதுஂ விநியச்சதி||௬௧||

ஸ௦-கதிராதிரஸே ஸக்ஷீரஂ ஸர்பிஃ பக்வமுபயுக்தஂ வமிஂ ஶமயதி|

Adhikarana tAlukaNTakasya lakShaNam (63-65) · Śloka 65

| தாலுமாஂஸே கபஃ க்ருத்தஃ குருதே தாலுகண்டகம்||௬௩|| தேந தாலுப்ரதேஶஸ்ய நிம்நதா மூர்த்நி ஜாயதே| தாலுபாதஃ ஸ்தநத்வேஷஃ கச்ச்ராத்பாநஂ ஶகத்த்ரவம்||௬௪|| தடாஸ்யகண்ட்வக்ஷிருஜா க்ரீவாதுர்தரதா வமிஃ| |௬௫|

ஸ௦-கபோ மதுராத்யைஸ்தாலுமாஂஸே ப்ரகுபிதஸ்தாலுகண்டகஂ குர்யாத்| தேந-தாலுகண்டகேந, ஶிரஸி தாலுப்ரதேஶே நிம்நதா ஸ்யாத்| ததா தாலுநஃ பதநஂ ஸ்தநத்வேஷஃ கச்ச்ரேண ஸ்தநபாநஂ ஶகச்ச த்ரவஂ ஸ்யாத்| ததா தடாத்யாஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana tAlukaNTakasya cikitsA (65-66) · Śloka 66

| தத்ரோத்க்ஷிப்ய யவக்ஷாரக்ஷௌத்ராப்யாஂ ப்ரதிஸாரயேத்||௬௫|| தாலு தத்வத்கணாஶுண்டீகோஶகத்ரஸஸைந்தவைஃ| |௬௬|

ஸ௦-தத்ர தாலூத்க்ஷிப்ய யவக்ஷாரக்ஷௌத்ராப்யாஂ ப்ரதிஸாரயேத்| ததைவ கணாதிபிஃ ப்ரதிஸாரயேத்

Adhikarana tAlukaNTakasya SRu~ggaberAdipuTapAkarasaH (66-67) · Śloka 67

| ஶங்கவேரநிஶாபங்கஂ கல்கிதஂ வடபல்லவைஃ||௬௬|| பத்வா கோஶகதா லிப்தஂ குகூலே ஸ்வேதயேத்ததஃ| ரஸேந லிம்பேத்தால்வாஸ்யஂ நேத்ரே ச பரிஷேசயேத்||௬௭||

ஸ௦-ததா ஶுண்ட்யாதிகஂ கல்கிதஂ வடபல்லவைர்பத்வா கோஶகதா லிப்தஂ ததஃ குகூலே ஸ்வேதயேத்| அநந்தரஂ ரஸேந ச-ததஃ ஸ்ருதேந, தாலு ஆஸ்யஂ ச லிம்பேத்| ததா நேத்ரே பரிஷேசயேத்|

Adhikarana tAlukaNTakasya harItakyAdikalkaH (68) · Śloka 68

ஹரீதகீவசாகுஷ்டகல்கஂ மாக்ஷிகஸஂயுதம்| பீத்வா குமாரஃ ஸ்தந்யேந முச்யதே தாலுகண்டகாத்||௬௮||

ஸ௦-ஹரீதக்யாதிகஂ மாக்ஷிகயுக்தஂ ஸ்தந்யேந ஶிஶுஃ பீத்வா தாலுகண்டகாத்விமுச்யதே

Adhikarana ahipUtanasya lakShaNam ahipUtanasya cikitsA (69-70) · Śloka 70

மலோபலேபாத்ஸ்வேதாத்வா குதே ரக்தகபோத்பவஃ| தாம்ரோ வ்ரணோऽந்தஃ கண்டூமாந் ஜாயதே பூர்யுபத்ரவஃ||௬௯|| கேசித்தஂ மாதகாதோஷஂ வதந்த்யந்யேऽஹிபூதநம்| பஷ்டாருர்குதகுட்டஂ ச கேசிச்ச தமநாமிகம்||௭௦||

ஸ௦-குதே ரக்தகபோத்பவோ மலோபலேபாத் ஸ்வேதாத்வா தாம்ரோ வ்ரணஃ கண்டூமாநாந்தரோ பஹூபத்ரவோ ஜாயதே| தஂ-ததாவிதஂ, கேசிந்மாதகாதோஷஂ கதயந்தி| அபரே ச பூதநஸஂஜ்ஞமித்யாஹுஃ| கேசித் பஷ்டாருரிதி, கேசித் குதகுட்டமிதி, கேசிச்ச தமநாமிகஂ, ப்ருவதே|

Adhikarana ahipUtanasya dhAttryAH kShIraM Sodhyam (71) · Śloka 71

தத்ர தாத்ர்யாஃ பயஃ ஶோத்யஂ பித்தஶ்லேஷ்மஹரௌஷதைஃ| |௭௧|

ஸ௦-தத்ர-தஸ்மிந்நநேகநாம்நி ரோகே, தாத்ர்யாஃ க்ஷீரஂ ஶோதநீயம் கைஃ ? பித்தஶ்லேஷ்மஹத்பிரௌஷதைஃ|

Adhikarana ahipUtanasya antarapAnakam ahipUtanasya vraNe lepAdi (71-75) · Śloka 75

| ஶதஶீதஂ ச ஶீதாம்புயுக்தமந்தரபாநகம்||௭௧|| ஸக்ஷௌத்ரதார்க்ஷ்யஶைலேந வ்ரணஂ தேந ச லேபயேத்| த்ரிபலாபதரீப்லக்ஷத்வக்க்வாதபரிஷேசிதம்||௭௨|| காஸீஸரோசநாதுத்தமநோஹ்வாலரஸாஞ்ஜநைஃ| லேபயேதம்லபிஷ்டைர்வா சூர்ணிதைர்வாऽவசூர்ணயேத்||௭௩|| ஸுஶ்லக்ஷ்ணைரதவா யஷ்டீஶங்கஸௌவீரகாஞ்ஜநைஃ| ஸாரிவாஶங்கநாபிப்யாமஸநஸ்ய த்வசாऽதவா||௭௪|| ராககண்டூத்கடே குர்யாத்ரக்தஸ்ராவஂ ஜலௌகஸா| ஸர்வஂ ச பித்தவ்ரணஜிச்சஸ்யதே குதகுட்டகே||௭௫||

ஸ௦-ஸஹ க்ஷௌத்ரேண வர்ததே யத்தத் ஸக்ஷௌத்ரம், ஸக்ஷௌத்ரம் ச தத் தார்க்ஷ்யஶைலஂ ச, தேந யுக்தஂ ஶீதாம்பு, அந்தரஂ பாநகஂ ச ஹிதம்| கிம்பூதம் ? ஶதஶீதம்| அத்ர ச ஶீதமாத்ரஸ்ய ஶீதத்வேநைவ லப்தத்வாச்சீதாம்பிவத்யதிஶயார்தம்| ஏவஂ ஹி பித்தோபஶாந்திர்பவதி| அத ஏவ ச தத்ஸஹிதஸ்ய கபஸ்ய ஶமநாய மாக்ஷிகரஸாஞ்ஜநயோகோऽத்ர கதஃ| தேந ச ஜலேந வ்ரணஂ லேபயேத்| கிம்பூதஂ வ்ரணம் ? த்ரிபலாதிக்வாதேந பரிஷேசிதஂ ஸந்தஂ காஸீஸாதிபிரம்லபிஷ்டைர்வா லேபயேத்| அதவா, ஏதைரேவ சூர்ணிதைர்வ்ரணமவசூர்ணயேத்| அதவா மதுகாதிபிஃ ஸுபிஷ்டைரவசூர்ணயேத்| ஸாரிவாஶங்கநாபிப்யாமவசூர்ணயேத்| அதவா, அஸநத்வசா லிம்பேத்| ராககண்ட்வாதிக்யே ஜலௌகோபிரஸ்ரஸ்ராவஂ குர்யாத்| ஜலௌகஸா "ஜாதௌ" இத்யேகவசநாத் தஸ்ய ப்ரயோகோ ந தோஷாய, ததா ஸல்லக்ஷஸ்ய தஷ்தத்வாத்| ஸர்வஂ சிகித்ஸிதஂ பித்தவ்ரணதுல்யஂ குதகுட்டகே ஶஸ்யதே|

Adhikarana mRuttikodbhave roge pAThAdighRutam (76-77) · Śloka 77

பாடாவேல்லத்விரஜநீமுஸ்தபார்கீபுநர்நவைஃ| ஸபில்வத்ர்யூஷணைஃ ஸர்பிவஶ்சிகாலீயுதைஃ ஶதம்||௭௬|| லிஹாநோ மாத்ரயா ரோகைர்முச்யதே மத்திகோத்பவைஃ| |௭௭|

ஸ௦-பாடாதிபிஃ பக்வஂ கதஂ மாத்ரயா லிஹந் மத்திகோத்பவைராமயைர்முச்யதே|

Adhikarana tattadvyAdhinAshakaH stanapralepaH (2) · Śloka 2

வ்யாதேர்யத்யஸ்ய பைஷஜ்யஂ ஸ்தநஸ்தேந ப்ரலேபிதஃ| ஸ்திதோ முஹூர்தஂ தௌதோऽநு பீதஸ்தஂ தஂ ஜயேத்கதம்||௭௭|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதா யாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே பாலா- மயப்ரதிஷேதோ நாம த்விதீயோऽத்யாயஃ||௨||

ஸ௦-யஸ்ய ரோகஸ்ய யதௌஷதமுக்தஂ தேநைவௌஷதேந ஸ்தநஃ ப்ரலேபிதோ முஹூர்தமாத்ரஂ-நாடிகாத்வயஂ யாவத் விததஃ, ஸ்தநோऽநு தௌதஃ பஶ்சாத் பீதஸ்தஂ தஂ-அநியதஂ ரோகஂ, ஜயேத்| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதய- டீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே பாலா மயப்ரதிஷேதோ நாம த்விதீயோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨||