Adhikarana dRuShTirogavij~jAnIyAdhyAyaH timiraroge prathamapaTalAshritasya doShasya lakShaNam (2-1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਦਸ੍ਟਿਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ|
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ|
(ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|
) ਸਿਰਾਨੁਸਾਰਿਣਿ ਮਲੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਟਲਂ ਸ਼੍ਰਿਤੇ|
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਮੀਕ੍ਸਤੇ ਰੂਪਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਪ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਤਃ||੧||
View original
अथातो दृष्टिरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे|२|
) सिरानुसारिणि मले प्रथमं पटलं श्रिते|
अव्यक्तमीक्षते रूपं व्यक्तमप्यनिमित्ततः||१||
ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਦਸ੍ਟਿਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਹ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਿਮਿਰਂ ਲਿਲਕ੍ਸਯਿਸੁਰਾਹ- ਸ੦-[ ਮਲੇ- ] ਦੋਸੇ ਵਾਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੇ, ਸਿਰਾਨੁਸਾਰਿਣਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਥਮਂ-ਬਾਹ੍ਯਂ, ਪਟਲਂ ਸ਼੍ਰਿਤੇ ਸਤ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਪਿ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰੇਣ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਏਸ ਤਿਮਿਰਾਖ੍ਯੋ ਰੋਗ ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|
Adhikarana timiraroge dvitIyapaTalASritasya doShasya lakShaNam (2-5) · Śloka 5
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਟਲਮਭੂਤਮਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ|
ਭੂਤਂ ਤੁ ਯਤ੍ਨਾਦਾਸਨ੍ਨਂ ਦੂਰੇ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਚ ਨੇਕ੍ਸਤੇ||੨||
ਦੂਰਾਨ੍ਤਿਕਸ੍ਥਂ ਰੂਪਂ ਚ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸੇਨ ਮਨ੍ਯਤੇ|
ਦੋਸੇ ਮਣ੍ਡਲਸਂਸ੍ਥਾਨੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨੀਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ||੩||
ਦ੍ਵਿਧੈਕਂ ਦਸ੍ਟਿਮਧ੍ਯਸ੍ਥੇ ਬਹੁਧਾ ਬਹੁਧਾਸ੍ਥਿਤੇ|
ਦਸ੍ਟੇਰਭ੍ਯਨ੍ਤਰਗਤੇ ਹ੍ਨਸ੍ਵਵਦ੍ਧਵਿਪਰ੍ਯਯਮ੍||੪||
ਮਾਨ੍ਤਿਕਸ੍ਥਮਧਃਸਂਸ੍ਥੇ ਦੂਰਗਂ ਨੋਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤੇ|
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥੇ ਤਿਮਿਰਾਖ੍ਯੋਯਮਾਮਯਃ||੫||
View original
प्राप्ते द्वितीयं पटलमभूतमपि पश्यति|
भूतं तु यत्नादासन्नं दूरे सूक्ष्मं च नेक्षते||२||
दूरान्तिकस्थं रूपं च विपर्यासेन मन्यते|
दोषे मण्डलसंस्थाने मण्डलानीव पश्यति||३||
द्विधैकं दृष्टिमध्यस्थे बहुधा बहुधास्थिते|
दृष्टेरभ्यन्तरगते ह्नस्ववृद्धविपर्ययम्||४||
मान्तिकस्थमधःसंस्थे दूरगं नोपरि स्थिते|
पार्श्वे पश्येन्नपार्श्वस्थे तिमिराख्योऽयमामयः||५||
ਸ੦-ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਟਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਭੂਤਮਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਭੂਤਮ੍| ਭੂਤਂ ਤੁ ਯਤ੍ਨੇਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਤਚ੍ਚਾਸਨ੍ਨਮੇਵ| ਦੂਰੇ ਨ ਚ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਦੂਰਾਨ੍ਤਿਕਸ੍ਥਂ ਚ ਰੂਪਂ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਮਨ੍ਯਤੇ,-ਦੂਰਸ੍ਥਂ ਨਿਕਟਸ੍ਥਂ, ਨਿਕਟਸ੍ਥਂ ਦੂਰਸ੍ਥਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੋਸੇ ਮਣ੍ਡਲਸਂਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਪਟਲਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਏਵ ਮਣ੍ਡਲਾਨੀਵਾਲੋਕਤੇ| ਦਸ੍ਟਿਮਧ੍ਯਸ੍ਥੇ ਦੋਸ ਏਕਮੇਵ ਵਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਬਹੁਧਾਸ੍ਥਿਤੇ ਦੋਸ ਏਕਮੇਵ ਵਸ੍ਤੁ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਦਸ੍ਟੇਰਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਦੋਸੇ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਚ ਵਦ੍ਧਂ ਚ ਤਯੋਰ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ| ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਚ ਮਹਾਨ੍ਤਂ, ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਚ ਹ੍ਰਸ੍ਵਮਿਤਿ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਅਧਃਸ੍ਥਿਤੇ ਦੋਸੇ ਸਮੀਪਸ੍ਥਂ ਪਦਾਰ੍ਥਂ ਨੇਕ੍ਸਤੇ| ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇ ਦੋਸੇ ਦੂਰਗਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥੇ ਦੋਸੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਰੂਪਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍| ਅਯਂ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤਿਮਿਰਸਂਜ੍ਞੋ ਰੋਗਃ|
Adhikarana timiraroge tRutIyApaTalASritasya doShasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਾਚਤਾਂ ਦੋਸੇ ਤਤੀਯਪਟਲਾਸ਼੍ਰਿਤੇ|
ਤੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਮੀਕ੍ਸਤੇ ਨਾਧਸ੍ਤਨੁਚੈਲਾਵਤੋਪਮਮ੍||੬||
ਯਥਾ ਵਰ੍ਣਂ ਚ ਰਜ੍ਯੇਤ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਹੀਯੇਤ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍|
|੭|
View original
प्राप्नोति काचतां दोषे तृतीयपटलाश्रिते|
तेनोर्ध्वमीक्षते नाधस्तनुचैलावृतोपमम्||६||
यथा वर्णं च रज्येत दृष्टिर्हीयेत च क्रमात्|
|७|
ਸ੦-ਤਤੀਯਂ ਪਟਲਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦੋਸੇ ਕਾਚਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤੇਨ ਕਾਚੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਮੀਕ੍ਸਤੇ ਨ ਤ੍ਵਧਃ| ਤਚ੍ਚ ਤਨੁਵਸ੍ਤ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਸਦਸ਼ਮ੍| ਦਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਦੋਸਾਨੁਸਾਰੇਣ ਰਜ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ ਵਾਤੇਨ ਸ਼੍ਯਾਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਦਸ੍ਤਿਰ੍ਹੀਯਤੇ|
Adhikarana timiraroge caturthapaTalASritasya doShasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
|
ਤਥਾਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਮਾਣਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਟਲਂ ਗਤਃ||੭||
ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਂ ਮਲਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਛਾਦਯੇਦ੍ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਮ੍|
|੮|
View original
|
तथाऽप्युपेक्षमाणस्य चतुर्थं पटलं गतः||७||
लिङ्गनाशं मलः कुर्वन् छादयेद्दृष्टिमण्डलम्|
|८|
ਸ੦-ਏਵਮਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਮਾਣਸ੍ਯਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਤਤੀਯਂ ਪਟਲਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਥਪਟਲਂ ਗਤੋ ਮਲੋ-ਦੋਸਃ, ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਂ-ਦਸ੍ਟਿਨਾਸ਼ਂ ਚ, ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਂ ਛਾਦਯੇਤ੍|
Adhikarana 1vAtajasya timirasya lakShaNam 2vAtajasya kAcasya lakShaNam 3 vAtajasya li~gganASasya lakShaNam (8-12) · Śloka 12
ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤ੍ਵ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ |
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੇਨ ਤਿਮਿਰੇ ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਮਿਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ||੮||
ਚਲਾਵਿਲਾਰੁਣਾਭਾਸਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਚੇਕ੍ਸਤੇ ਮੁਹੁਃ|
ਜਲਾਨਿ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਮਸ਼ਕਾਨ੍ ਰਸ਼੍ਮੀਂਸ਼੍ਚੋਪੇਕ੍ਸਿਤੇਤ੍ਰ ਚ||੯||
ਕਾਚੀਭੂਤੇ ਦਗਰੁਣਾ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਾਸ੍ਯਮਨਾਸਿਕਮ੍|
ਚਨ੍ਦ੍ਰਦੀਪਾਦ੍ਯਨੇਕਤ੍ਵਂ ਵਕ੍ਰਮਜ੍ਵਪਿ ਮਨ੍ਯਤੇ||੧੦||
ਵਦ੍ਧਃ ਕਾਚੋ ਦਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰਜੋਧੂਮਾਵਤਾਮਿਵ|
ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰੁਣਾਭਾਂ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਂ ਵਾ ਹਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍||੧੧||
ਸ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੋ|
|੧੨|
View original
इति सामान्यलक्षणमुक्त्व विशेषमाह |
तत्र वातेन तिमिरे व्याविद्धमिव पश्यति||८||
चलाविलारुणाभासं प्रसन्नं चेक्षते मुहुः|
जलानि केशान् मशकान् रश्मींश्चोपेक्षितेऽत्र च||९||
काचीभूते दृगरुणा पश्यत्यास्यमनासिकम्|
चन्द्रदीपाद्यनेकत्वं वक्रमृज्वपि मन्यते||१०||
वृद्धः काचो दृशं कुर्याद्रजोधूमावृतामिव|
स्पष्टारुणाभां विस्तीर्णां सूक्ष्मां वा हतदर्शनाम्||११||
स लिङ्गनाशो|
|१२|
ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤਿਮਿਰੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਪਵਨੇਨ ਤਿਮਿਰੇ ਸਤਿ ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਮਿਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਥਾ ਚਲਂ ਧੂਮਾਵਿਲਮਰੁਣਾਭਾਸਂ ਮੁਹੁਃ-ਪੁਨਃ-ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਚਾਲੋਕਤੇ-ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਨਯਨੇਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਪਵਨਸ੍ਯ ਚਲਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਜਾਲਾਦੀਨਿ ਮੁਹੁਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਆਸ੍ਯਂ-ਮੁਖਂ, ਅਨਾਸਿਕਂ-ਨਾਸਿਕਾਰਹਿਤਂ, ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਥਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਦੀਪਾਦੀਨਾਮਨੇਕਤ੍ਵਂ ਵਕ੍ਰਮਵਕ੍ਰਮਿਵ ਚ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਵਦ੍ਧਃ ਕਾਚੋ ਰਜੋਧੂਮਾਵਤਾਮਿਵ ਚ ਦਸ੍ਟਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰੁਣਾਭਾ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਾਮ੍| ਤਥਾ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਂ ਵਾ| ਤਥਾ ਹਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍| ਸ ਏਵਂਭੂਤੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਃ| ਇਤਿ ਵਾਤਜਾਸ੍ਤਿਮਿਰਕਾਚਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾ ਉਕ੍ਤਾਃ|
Adhikarana 4 gambhIrAyA dRushaH lakShaNam (12) · Śloka 12
ਅਧੁਨਾ ਵਾਯੁਸਾਮਾਨ੍ਯਾਂ ਗਮ੍ਭੀਰਾਂ ਦਸ੍ਟਿਂ ਵ੍ਯਾਚਸ੍ਟੇ ਵਾਤੇ ਤੁ ਸਙ੍ਕੋਚਯਤਿ ਦਕ੍ਸਿਰਾਃ|
ਦਗ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਦਗਸੋਉ ਸ੍ਮਤਾ||੧੨||
View original
अधुना वायुसामान्यां गम्भीरां दृष्टिं व्याचष्टे वाते तु सङ्कोचयति दृक्सिराः|
दृग्मण्डलं विशत्यन्तर्गम्भीरा दृगसोउ स्मृता||१२||
ਸ੦-ਵਾਤੇ ਤੁ ਦਕ੍ਸਿਰਾਃ ਸਙ੍ਕੋਚਯਤਿ ਸਤਿ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਮਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ| ਸਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਦਸ੍ਟਿਃ ਸ੍ਮਤਾ| 'ਮੁਨਿਭਿਃ' ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|
Adhikarana 5pittajasya timirasya lakShaNam 6pittajasya kAcasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਤਿਮਿਰੇ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਖਦ੍ਯੋਤਦ੍ਯੋਤਦੀਪਿਤਮ੍|
ਸ਼ਿਖਿਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪਤ੍ਰਾਭਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਨੀਲਂ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ||੧੩||
ਕਾਚੇ ਦਕ੍ ਕਾਚਨੀਲਾਭਾ ਤਾਦਗੇਵ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ|
ਅਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਪਤਿਵੇਸਾਗ੍ਨਿਮਰਿਚੀਨ੍ਦ੍ਰਧਨੂਂਸਿ ਚ||੧੪||
View original
पित्तजे तिमिरे विद्युत्खद्योतद्योतदीपितम्|
शिखितित्तिरिपत्राभं प्रायो नीलं च पश्यति||१३||
काचे दृक् काचनीलाभा तादृगेव च पश्यति|
अर्केन्दुपतिवेषाग्निमरिचीन्द्रधनूंषि च||१४||
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵੇ ਤਿਮਿਰੇ ਵਿਦ੍ਯੁਦਾਦਿਦੀਪਿਤਂ ਤਥਾ ਮਯੂਰਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪਤ੍ਰਾਭਂ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਨੀਲਂ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਕਾਚੇ ਕਾਚਨੀਲਸਦਸ਼ੀ ਦਸ੍ਟਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਾਦਗੇਵ-ਕਾਚਨੀਲਾਭਾਸਂ, ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਕਾਚੇ ਕਾਚਨੀਲ ਸਦਸ਼ੀ ਦਸ੍ਟਿਃ ਸ਼੍ਯਾਤ੍| ਤਾਦਗੇਵ ਕਾਚਨੀਲਾਭਸਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਥਾਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁ ਪਰਿਵੇਸਾਦੀਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ|
Adhikarana 7 pittajasya li~gganAshasya lakShaNam 8hrasvAkhyAyA dRushaH lakShaNam (15) · Śloka 15
ਭਙ੍ਗਨੀਲਾ ਨਿਰਾਲੋਕਾ ਦਕ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਤਃ|
ਦਸ੍ਟਿਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਖ੍ਯਾ ਸਾ ਹਸ੍ਵ ਹ੍ਰਸ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ||੧੫||
View original
भृङ्गनीला निरालोका दृक् स्निग्धा लिङ्गनाशतः|
दृष्टिः पित्तेन ह्रस्वाख्या सा हृस्व ह्रस्वदर्शिनी||१५||
ਸ੦-ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਦ੍ ਦਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਮਰਨੀਲਾ ਨਿਰਾਲੋਕਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਹ੍ਰਸ੍ਵਸਂਜ੍ਞਾ ਦਸ੍ਟਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਾ ਚ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ-ਹ੍ਰਸ੍ਵਸਂਸ੍ਥਾਨਾ, ਤਥਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ-ਅਲ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ|
Adhikarana 9 pittavidagdhAyAH lakShaNam (16) · Śloka 16
ਭਵੇਤ੍ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਾਖ੍ਯਾ ਪੀਤਾ ਪੀਤਾਭਦਰ੍ਸ਼ਨਾ|
|੧੬|
View original
भवेत्पित्तविदग्धाख्या पीता पीताभदर्शना|
|१६|
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਬਿਦਗ੍ਧਸਂਜ੍ਞਾ ਦਸ੍ਟਿਃ ਪੀਤਵਰ੍ਣਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਪੀਤਾਭਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਪੀਤਾਬਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ਚ|
Adhikarana 10 kaphajasya timirasya lakShaNam 11kaphajasya kAcasya lakShaNam 12kaphajasya li~gganAshasya lakShaNam (16-20) · Śloka 20
|
ਕਫੇਨ ਤਿਮਿਰੇ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ||੧੬||
ਸ਼ਙ੍ਖੇਦੁਕੁਨ੍ਦਕੁਸੁਮੈਃ ਕੁਮੁਦੈਰਿਵ ਚਾਚਿਤਮ੍|
ਕਾਚੇ ਤੁ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭੇਨ੍ਦ੍ਵਰ੍ਕਪ੍ਰਦੀਪਾਦ੍ਯੈਰਿਵਾਚਿਤਮ੍||੧੭||
ਸਿਤਾਭਾ ਸਾ ਚ ਦਸ੍ਟਿਃ ਸ੍ਯਾਲ੍ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇ ਤੁ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|
ਮੂਰ੍ਤਃ ਕਫੋ ਦਸ੍ਟਿਗਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਨਾਸ਼ਨਃ||੧੮||
ਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਜਲਸ੍ਯੇਵ ਚਲਃ ਪਦ੍ਮਿਨੀਪੁਟਸਂਸ੍ਥਿਤਃ|
ਉਸ੍ਣੇ ਸਙ੍ਕੋਚਮਾਯਾਤਿ ਛਾਯਾਯਾਂ ਪਰਿਸਰ੍ਪਤਿ||੧੯||
ਸ਼ਙ੍ਖਕੁਨ੍ਦੇਨ੍ਦੁਕੁਮੁਦਸ੍ਫਟਿਕੋਪਮਸ਼ੁਕ੍ਲਿਮਾ|
|੨੦|
View original
|
कफेन तिमिरे प्रायः स्निग्धं श्वेतं च पश्यति||१६||
शङ्खेदुकुन्दकुसुमैः कुमुदैरिव चाचितम्|
काचे तु निष्प्रभेन्द्वर्कप्रदीपाद्यैरिवाचितम्||१७||
सिताभा सा च दृष्टिः स्याल्लिङ्गनाशे तु लक्ष्यते|
मूर्तः कफो दृष्टिगतः स्निग्धो दर्शननाशनः||१८||
बिन्दुर्जलस्येव चलः पद्मिनीपुटसंस्थितः|
उष्णे सङ्कोचमायाति छायायां परिसर्पति||१९||
शङ्खकुन्देन्दुकुमुदस्फटिकोपमशुक्लिमा|
|२०|
ਸ੦-ਕਫੇਨ ਤਿਮਿਰੇ ਸਤਿ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਚਾਲੋਕਤੇ| ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਖਾਦਿਭਿਰਿਵਾਚਿਤਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਕਾਚੇ ਤੁ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭੇਨ੍ਦ੍ਵਰ੍ਕਾਦਿਭਿਰਿਵਾਚਿਤਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਦਕ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਭਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇ ਤੁ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਮੂਰ੍ਤਃ ਕਫੋ ਦਸ੍ਟਿਗਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਤਥਾ ਦਸ੍ਟਿਵਿਨਾਸ਼ਨਸ਼੍ਚ| ਜਲਸ੍ਯੇਵ ਬਿਨ੍ਦੁਸ਼੍ਚਲਃ ਪਦ੍ਮਿਨੀਪੁਟਸਂਸ੍ਥਿਤਃ| ਆਤਪੇ ਚਾਸੋਉ ਬਿਨ੍ਦੁਃ ਸਙ੍ਕੁਚਤਿ| ਛਾਯਾਯਾਂ ਪ੍ਰਸਰਤਿ| ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਖਾਦਿਸ਼ੁਕ੍ਲਿਮਾ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana 13 raktajasya timirasya lakShaNam 14 raktajasya kAcasya lakShaNam 15raktajasya li~gganAshasya lakShaNam (20-21) · Śloka 21
|
ਰਕ੍ਤੇਨ ਤਿਮਿਰੇ ਰਕ੍ਤਂ ਤਮੋਭੂਤਂ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ||੨੦||
ਕਾਚੇਨ ਰਕ੍ਤਾ ਕਸ੍ਣਾ ਵਾ ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਤਦਕ੍ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ|
ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇਪਿ ਤਾਦਗ੍ ਦਙ੍ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭਾ ਹਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾ||੨੧||
View original
|
रक्तेन तिमिरे रक्तं तमोभूतं च पश्यति||२०||
काचेन रक्ता कृष्णा वा दृष्टिस्तदृक् च पश्यति|
लिङ्गनाशेऽपि तादृग् दृङ् निष्प्रभा हतदर्शना||२१||
ਸ੦-ਰਕ੍ਤੇਨ ਤਿਮਿਰੇ ਸਤਿ ਰਕ੍ਤਾਭਂ ਤਥਾ ਤਮ ਇਵ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਕਾਚੇਨ ਰਕ੍ਤਾ ਕਸ੍ਣਾ ਵਾ ਦਸ੍ਟਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਾਦਗੇਵ-ਰਕ੍ਤ ਕਸ੍ਣਂ ਵਾ, ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੇ ਚ ਤਾਦਸ਼੍ਯੇਵ-ਕਾਚਵਤ੍, ਦਸ੍ਟਿਸ੍ਤਥਾ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭਾ ਹਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana 16 saMsargajasya timirasya lakShaNam 17saMsargajasya kAcasya lakShaNam 18saMsargajasya li~gganAshasya lakShaNam 19sannipAtajasya timirasya lakShaNam 20sannipAtajasya kAcasya lakShaNam 21sannipAtajasya li~gganAshasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23
ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਸੁ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਾਨ੍|
ਤਿਮਿਰਾਦੀਨਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਤੈਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਕੁਲੇਕ੍ਸਣਃ||੨੨||
ਤਿਮਿਰੇ, ਸ਼ੇਸਯੋਰ੍ਦਸ੍ਟੌ ਚਿਤ੍ਰੋ ਰਾਗਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ|
|੨੩|
View original
संसर्गसन्निपातेषु विद्यात्सङ्कीर्णलक्षणान्|
तिमिरादीनकस्माच्च तैः स्याद्व्यक्ताकुलेक्षणः||२२||
तिमिरे, शेषयोर्दृष्टौ चित्रो रागः प्रजायते|
|२३|
ਸ੦-ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਸੁ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਾਨ੍-ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਲਕ੍ਸਣਾਨ੍, ਤਿਮਿਰਕਾਚਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾਕਸ੍ਮਾਤ੍-ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰੇਣ, ਤੈਃ-ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤੈਃ, ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ-ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ, ਕਦਾਚਿਦਾਕੁਲਮੀਕ੍ਸਣਂਦਰ੍ਸ਼ਨਂ, ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਂਭੂਤੋ ਨਰਸ੍ਤਿਮਿਰੇ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ੇਸਯੋਃ-ਕਾਚਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਯੋਃ ਦਸ੍ਟੌ ਚਿਤ੍ਰੋ ਰਾਗਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana 22 nakulAndhasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24
|
ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ ਨਕੁਲਸ੍ਯੇਵ ਯਸ੍ਯ ਦਙ੍ ਨਿਚਿਤਾ ਮਲੈਃ||੨੩||
ਨਕੁਲਾਨ੍ਧਃ ਸ ਤਤ੍ਰਾਹ੍ਨਿ ਚਿਤ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨੋ ਨਿਸ਼ਿ|
|੨੪|
View original
|
द्योत्यते नकुलस्येव यस्य दृङ् निचिता मलैः||२३||
नकुलान्धः स तत्राह्नि चित्रं पश्यति नो निशि|
|२४|
ਸ੦-ਯਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਨਕੁਲਸ੍ਯੇਵ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਨਿਚਿਤਾ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ-ਦੇਦੀਪ੍ਯਤੇ, ਸ ਨਕੁਲਾਨ੍ਧਃ| ਤਤ੍ਰ-ਨਕੁਲਾਨ੍ਧੇ, ਦਿਵਾ ਚਿਤ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਨ ਤੁ ਨਿਸ਼ਿ-ਰਜਾਨ੍ਯਾਮ੍|
Adhikarana 23 doShAndhasya atra divAdarshane yuktiH (24-26) · Śloka 26
|
ਅਰ੍ਕੇਸ੍ਤਮਸ੍ਤਕਨ੍ਯਸ੍ਤਗਭਸ੍ਤੌ ਸ੍ਤਮ੍ਭਮਾਗਤਾਃ||੨੪||
ਸ੍ਥਗਯਨ੍ਤਿ ਦਸ਼ਂ ਦੋਸਾ ਦੋਸਾਨ੍ਧਃ ਸ ਗਦੋਪਰਃ|
ਦਿਵਾਕਰਕਰਸ੍ਪਸ੍ਟਾ ਭ੍ਰਸ੍ਟਾ ਦਸ੍ਟਿਪਥਾਨ੍ਮਲਾਃ||੨੫||
ਵਿਲੀਨਲੀਨਾ ਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਤ੍ਰਾਹ੍ਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍|
|੨੬|
View original
|
अर्केऽस्तमस्तकन्यस्तगभस्तौ स्तम्भमागताः||२४||
स्थगयन्ति दृशं दोषा दोषान्धः स गदोऽपरः|
दिवाकरकरस्पृष्टा भ्रष्टा दृष्टिपथान्मलाः||२५||
विलीनलीना यच्छन्ति व्यक्तमत्राह्नि दर्शनम्|
|२६|
ਸ੦-ਅਰ੍ਕੇਸ੍ਤਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯ ਮਸ੍ਤਕੇ ਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਗਭਸ੍ਤਯੋ ਯੇਨ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਦੋਸਾ ਦਸ਼ਂ ਛਾਦਯਨ੍ਤਿ| ਸ ਏਵਂਭੂਤੋ ਦੋਸਾਨ੍ਧੋ ਨਾਮ ਰੋਗਃ| ਦਿਵਾ ਕਥਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ? ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯੁਕ੍ਤਿਮਾਹ- ਸਂ-ਮਲਾ ਅਹ੍ਨਿ ਦਿਵਾਕਰਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਸ੍ਤਥਾ ਦਸ੍ਟਿਪਥਾਦ੍ਭ੍ਰਸ੍ਟਾ ਵਿਲੀਨਾਃ ਸਨ੍ਤਃ, ਅਤ੍ਰ-ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਧੇ, ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦਦਤਿ| ਦਿਵਾਕਰਕਰਸ੍ਪਸ੍ਟਾ ਇਤਿ ਹੇਤੌ ਪ੍ਰਥਮਾ|
Adhikarana 24 uShNavidagdhAyAH lakShaNam (26-28) · Śloka 28
|
ਉਸ੍ਣਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਨਿਮਜ੍ਜਨਾਤ੍||੨੬||
ਤ੍ਰਿਦੋਸਰਕ੍ਤਸਂਪਕ੍ਤੋ ਯਾਤ੍ਯੂਸ੍ਮੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਤੋਕ੍ਸਿਣਿ|
ਦਾਹੋਸੇ ਮਲਿਨਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਹਨ੍ਯਾਵਿਲਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੨੭||
ਰਾਤ੍ਰਾਵਾਨ੍ਧ੍ਯਂ ਚ ਜਾਯੇਤ ਵਿਦਗ੍ਧੋਸ੍ਣੇਨ ਸਾ ਸ੍ਮਤਾ|
|੨੮|
View original
|
उष्णतप्तस्य सहसा शीतवारिनिमज्जनात्||२६||
त्रिदोषरक्तसंपृक्तो यात्यूष्मोर्ध्वं ततोऽक्षिणि|
दाहोषे मलिनं शुक्लमहन्याविलदर्शनम्||२७||
रात्रावान्ध्यं च जायेत विदग्धोष्णेन सा स्मृता|
|२८|
ਸ੦-ਉਸ੍ਣੇਨ ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾ-ਝਟਿਤ੍ਯੇਵ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਜਲਨਿਮਜ੍ਜਨਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਦੋਸਰਕ੍ਤਸਂਪਕ੍ਤ ਊਸ੍ਮੋਰ੍ਧ੍ਵਮਕ੍ਸ੍ਣਿ ਯਾਤਿ| ਤਤਃ-ਊਸ੍ਮਣ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਮਨਾਤ੍, ਅਕ੍ਸ੍ਣਿ ਦਾਹੋਸੇ ਭਵਤਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਲਭਾਗਸ਼੍ਚ ਮਲਿਨੋ ਭਵਤਿ| ਅਹਨਿ-ਦਿਨੇ, ਆਵਿਲਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਜਾਯਤੇ, ਰਾਤ੍ਰੌ ਚਾਨ੍ਧ੍ਯਮ੍| ਸਾ ਦਸ੍ਟਿਰੁਸ੍ਣਵਿਦਗ੍ਧਾਖ੍ਯਾ|
Adhikarana 25 amlavidagdhAyAH lakShaNam (28-29) · Śloka 29
|
ਭਸ਼ਮਮ੍ਲਾਸ਼ਨਾਦ੍ਦੋਸੈਃ ਸਾਸ੍ਰੈਰ੍ਯਾ ਦਸ੍ਟਿਰਾਚਿਤਾ||੨੮||
ਸਕ੍ਲੇਦਕਣ੍ਡੂਕਲੁਸਾ ਵਿਦਗ੍ਧਾਮ੍ਲੇਨ ਸਾ ਸ੍ਮਤਾ|
|੨੯|
View original
|
भृशमम्लाशनाद्दोषैः सास्रैर्या दृष्टिराचिता||२८||
सक्लेदकण्डूकलुषा विदग्धाऽम्लेन सा स्मृता|
|२९|
ਸ੦-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮਮ੍ਲਾਸ਼ਨਾਤ੍-ਅਮ੍ਲਭਕ੍ਸਣਾਤ੍, ਦੋਸੈਃ ਸਰਕ੍ਤੈਰ੍ਯਾ ਦਸ੍ਟਿਰਾਚਿਤਾ ਕ੍ਲੇਦਕਣ੍ਡੂਕਲੁਸਾਨ੍ਵਿਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਾ ਵਿਦਗ੍ਧਾਮ੍ਲੇਤਿ ਦਸ੍ਟਿਃ ਸ੍ਮਤਾ|
Adhikarana 26 dhUmarasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30
|
ਸ਼ੋਕਜ੍ਵਰਸ਼ਿਰੋਰੋਗਸਨ੍ਤਪ੍ਤਸ੍ਯਾਨਿਲਾਦਯਃ||੨੯||
ਧੂਮਾਵਿਲਾਂ ਧੂਮਦਸ਼ਂ ਦਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਸ ਧੂਮਰਃ|
|੩੦|
View original
|
शोकज्वरशिरोरोगसन्तप्तस्यानिलादयः||२९||
धूमाविलां धूमदृशं दृशं कुर्युः स धूमरः|
|३०|
ਸ੦-ਸ਼ੋਕਾਦਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦਯੋ ਧੂਮੇਨੇਵਾਵਿਲਾਂ ਧੂਮਦਰ੍ਸ਼ਨਾਂ ਦਸ੍ਟਿਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ| ਸ ਧੂਮਰੋ ਨਾਮ ਰੋਗਃ|
Adhikarana 27 aupasargikali~gganAshasya lakShaNam (30-32) · Śloka 32
|
ਸਹਸੈਵਾਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਰੂਪਮਦ੍ਭੁਤਮ੍||੩੦||
ਭਾਸ੍ਵਰਂ ਭਾਸ਼੍ਕਰਾਦਿਂ ਵਾ ਵਾਤਾਦ੍ਯਾ ਨਯਨਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ|
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇਜਃ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਿਂ ਮੁਸਿਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍||੩੧||
ਵੈਦੂਰ੍ਯਵਰ੍ਣਾਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤਾਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਾਮਿਵਾਵ੍ਯਥਾਮ੍|
ਓਉਪਸਰ੍ਗਿਕ ਇਤ੍ਯੇਸ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੋ|੩੨|
View original
|
सहसैवाल्पसत्त्वस्य पश्यतो रूपमद्भुतम्||३०||
भास्वरं भाश्करादिं वा वाताद्या नयनाश्रिताः|
कुर्वन्ति तेजः संशोष्य दृष्टिं मुषितदर्शनाम्||३१||
वैदूर्यवर्णां स्तिमितां प्रकृतिस्थामिवाव्यथाम्|
ओउपसर्गिक इत्येष लिङ्गनाशो|३२|
ਸ੦-ਸਹਸੈਵ-ਅਤਰ੍ਕਿਤਸ੍ਯ, ਪੁਂਸੋਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਰੂਪਮਦ੍ਭੁਤਂ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਭਾਸ੍ਵਰਂ ਭਾਸ੍ਕਰਪ੍ਰਕਾਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਵਾ ਵਾਤਾਦਯੋ ਲੋਚਨਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਦਸ੍ਟਿਂ ਮੁਸਿਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਂ ਵੈਡੂਰ੍ਯਵਰ੍ਣਾਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤਾਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਾਮਿਵ ਪੀਡਾਰਹਿਤਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਤੇਜਃ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ| ਇਤ੍ਯੇਸ ਔਪਸਰ੍ਗਿਕੋ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਃ|
Adhikarana saptaviMshatirogANAmeteShAM sAdhyAsAdhyatvam (12) · Śloka 12
|
ਤ੍ਰ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੩੨||
ਵਿਨਾ ਕਫਾਲ੍ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਨ੍ ਗਮ੍ਭੀਰਾਂ ਹ੍ੜਸ੍ਵਜਾਮਪਿ|
ਸਟ੍ ਕਾਚਾ ਨਕੁਲਾਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਯਾਪ੍ਯਾਃ, ਸ਼ੇਸਾਂਸ੍ਤੁ ਸਾਧਯੇਤ੍||੩੩||
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇਤਿ ਗਦਾ ਦਸ੍ਟੋਉ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਃ|
੩੩ ੧/੨|
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰ- ਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰ- ਸ੍ਥਾਨੇ ਦਸ੍ਟਿਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੨||
View original
|
ऽत्र वर्जयेत्||३२||
विना कफाल्लिङ्गनाशान् गम्भीरां ह्ऱस्वजामपि|
षट् काचा नकुलान्धश्च याप्याः, शेषांस्तु साधयेत्||३३||
द्वादशेति गदा दृष्टोउ निर्दिष्टाः सप्तविंशतिः|
३३ १/२|
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने दृष्टिरोगविज्ञानीयो नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
ਸ੦-ਅਤ੍ਰ-ਏਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਕਫਾਦ੍ਵਿਨਾ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਨ੍-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਰਕ੍ਤਜੋਉਪਸਰ੍ਗਿਕਾਨ੍ ਸਟ੍, ਤਥਾ ਗਭੀਰਾਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਾਮਪਿਦਸ੍ਟਿਮਿਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਸਟ੍ ਕਾਚਾਃ-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਰਕ੍ਤਜਾਃ, ਨਕੁਲਾਨ੍ਧਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਪ੍ਤ ਯਾਪ੍ਯਾਃ| ਸ਼ੇਸਾਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸਾਧਯੇਤ੍, ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਰਕ੍ਤਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤੈਃ ਪਥਕ੍ ਤਿਮਿਰਾਣੀਤਿ ਸਟ੍, ਸਪ੍ਤਮਃ ਕਫੇਨ ਚ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਃ, ਅਸ੍ਟਮਃ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦਗ੍ਧਾ ਦਸ੍ਟਿਃ, ਨਵਮੋ ਦੋਸਾਨ੍ਧਃ, ਦਸ਼ਮ ਉਸ੍ਣਵਿਦਗ੍ਧਾ, ਏਕਾਦਸ਼ੋ ਵਿਦਗ੍ਧਾਮ੍ਲਾ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋ ਧੂਮਰਃ, ਇਤਿ| ਏਵਂ ਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲੇ ਰੋਗਾਃ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਃ ਕਥਿਤਾਃ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯ- ਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦਸ੍ਟਿਰੋਗ- ਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧੨||