30. granthyarbudaślīpadāpacīnāḍīpratiśēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

అధునా గ్రంథ్యాదీనాం చికిత్సితం బిభణిషురాహ-

Adhikarana granthyarbudashlIpadApacInADIpratiShedhAdhyAyaH granthiShvAmeShu shoPavat kriyA (2-1) · Śloka 1

అథాతో గ్రంథ్యర్బుదశ్లీపదాపచీనాడీప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2| ) గ్రంథిష్వామేషు కర్తవ్యా యథాస్వం శోఫవత్ క్రియా| |1|

స0- ఆమేషు-అపక్వేషు, గ్రంథిషు యథాస్వం శోఫేష్వివ క్రియాచికిత్సితం|

Adhikarana vAtaje granthau snehanaM shodhanaM ca (1-2) · Śloka 2

| బృహతీచిత్రకవ్యాఘ్రీకణాసిద్ధేన సర్పిషా||1|| స్నేహయేచ్ఛుద్ధికామం చ, తీక్ష్ణైః శుద్ధస్య లేపనం| |2|

స0- బృహత్యాదిభిః సిద్ధేన సర్పిషా శుద్ధికామం నరం స్నేహయేత్| తతః శుద్ధస్య-కృతవమనవిరేకస్య సతః, తీక్ష్ణైర్ద్రవ్యైర్లేపనం కార్యం |

Adhikarana vAtaje svedo vimardanaM ca punaH punaH (2) · Śloka 2

| సంస్వేద్య బహుశో గ్రంథిం విమృద్నీయాత్ పునః పునః||2||

స0-గ్రంథిం సమ్యక్ స్వేదయిత్వాఽంగుష్ఠాదిభిః పునః పునర్విమృద్నీయాత్|

Adhikarana pittAstraje granthau jalaukasaH, pittAsraje pralepAdikaM sarvaM hitam, kaPaje granthau vAtiko vidhiH (3) · Śloka 3

ఏష వాతే విశేషేణ క్రమః, పిత్తాస్రజే పునః| జలౌకసో హిమం సర్వం, కఫజే వాతికో విధిః||3||

స0- ఏష క్రమో విశేషేణ వాతే కార్యః| పిత్తాస్రజే గ్రంథౌ జలౌకసః| సర్వదా శీతం ప్రలేపాదికం హితం| కఫజే గ్రంథౌ వాతోద్భవగ్రంథివిహితః క్రమః|

Adhikarana evamapyapakve Cedo dAhaSca (4) · Śloka 4

తథాఽప్యక్వం ఛిత్త్వైనం స్థితే రక్తేఽగ్నినా దహేత్| సాధ్వశేషం, సశేషో హి పునరాప్యాయతే ధ్రువం||4||

స0- ఏవమప్యపక్వమేనం గ్రంథిం సాధు యథా భవత్యశేషం చ తథా ఛిత్త్వా స్థితే రక్తే సత్యగ్నినా దహేత్| శేషః కస్మాన్న క్రియతే ? ఇత్యాహ-సశేష ఇతి| యస్మాత్ సశేషో గ్రంథిర్నిశ్చయేనైవ పునరాప్యాయతే-వృద్ధిం యాతి|

Adhikarana mAMsavraNodBavayorgranthyorevameva (5) · Śloka 5

మాంసవ్రణోద్భవౌ గ్రంథీ యాపయేదేవమేవ చ| |5|

స- మాంసవ్రణోద్భవౌ గ్రంథీ ఏవమేవ యాపయేత్|

Adhikarana medoBave granthau taptaPAlAdisparshaH shastreNa pATanam agnidAhaSca (5-6) · Śloka 6

| కార్యం మేదోభవేఽప్యేతత్తప్తైః ఫాలాదిభిశ్చ తం||5|| ప్రమృద్యాత్తిలదిగ్ధేన ఛన్నం ద్విగుణవాససా| శస్త్రేణ పాటయిత్వా వా దహేన్మేదసి సూద్ధృతే||6||

స0- మేదోజేఽప్యేతత్ కార్యం| తం చ-మేదోద్భవం గ్రంథిం, తిలకల్కదిగ్ధేన ద్విగుణవాససా ఛన్నం సంతం తప్తైః ఫాలాదిభిరుపస్పృశేత్| అథవా శస్త్రేణ పాటయిత్వా మేదసి నిఃశేషముద్ధృతే సత్యగ్నినా దహేత్|

Adhikarana sirAgranthau sAhacaratailaM peyam,sirAgranthau vAtaghnairupanAhAdi (7) · Śloka 7

సిరాగ్రంథౌ నవే పేయం తైలం సాహచరం, తథా| ఉపనాహోఽనిలహరైర్బస్తికర్మ సిరావ్యధః||7||

స0- సిరాగ్రంథౌ చ నవే సాహచరం తైలం పేయం| తథా వాతఘ్నైరుపనాహో హితో బస్తికర్మ సిరావ్యధశ్చ|

Adhikarana arbude yathAsvaM granthivatkriyA, arbude ajAshakRudAdinA svedAdi (8-3) · Śloka 3

అర్బుదే గ్రంథివత్ కుర్యాత్ యథాస్వం సుతరాం హితం| |8| | అజాశకృచ్ఛిగ్రూమూలలాక్షాసురస(లవణక్షార)-కాంజికైః| వస్త్రబద్ధైరుపస్వేద్య మర్దయిత్వా ప్రలేపయేత్||1|| ఉపోదకాపత్రపిండ్యా ఛదైరాచ్ఛాదితం ఘనం| నివేశ్య పట్టం బధ్నీయాచ్ఛామ్యత్యేవం నవార్బుదం||2|| జీర్ణే చార్కచ్ఛదసుధాసాముద్రగుడకాంజికైః| ప్రచ్ఛానే పిండికా బద్ధా గ్రంథ్యర్బుదవిలాయనీ]||3||

స0- అర్బుదే గ్రంథావివ సర్వం యథాయోగం సుతరాం హితం కుర్యాత్ |

Adhikarana vAtaje shlIpade vyadhaH, vAtaje eraNDatailapAnam, vAtaje jIrNAnnaBakShaNam, vAtaje traivRutaM vA pibet, vAtaje evamashAntAvagninA dahet (8-10) · Śloka 10

| శ్లీపదేఽనిలజే విధ్యేత్ స్నిగ్ధస్విన్నోపనాహితే||8|| సిరాముపరి గుల్ఫస్య ద్వ్యంగులే, పాయయేచ్చ తం| మాసమేరండజం తైలం గోమూత్రేణ సమన్వితం||9|| జీర్ణే జీర్ణాన్నమశ్నీయాచ్ఛుంఠీశృతపయోన్వితం| త్రైవృతం వా పిబేదేవమశాంతావగ్నినా దహేత్||10||

స0- శ్లీపదే వాతోత్థే స్నిగ్ధే స్విన్న ఉపనాహితే చ గుల్ఫస్య ద్వయంగుల ఉపరి సిరాం విధ్యేత్| తం చ-శ్లీపదినం, మాసమేరండోద్భవం తైలం గోమూత్రయుతం పాయయేత్| జీర్ణే చైరండతైలే పురాణమన్నం శాల్యోదనం శుంఠీశృతేన క్షీరేణ సహాశ్నీయాత్| త్రైవృతం వా పిబేత్| ఏవమప్యశాంతౌ వహ్నినా దహేత్| తథా గుల్ఫస్యాధస్తాత్సిరాం మోక్షయేత్|

Adhikarana pittaje shlIpade gulPasyAdhaH, sirAmokShaH, pittajicca sarvam (11) · Śloka 11

గుల్ఫస్యాధః సిరామోక్షః పైత్తే సర్వం చ పిత్తజిత్| |11|

స0- పైత్తే తు శ్లీపదే సర్వం పిత్తజిచ్చికిత్సితం హితం|

Adhikarana kaPaje shlIpade~a~gguShThake sirAM vidhvA yavAnnAdi shIlayet, kaPaje sarShapAdinAM lepaH (11-12) · Śloka 12

| సిరామంగుష్ఠకే విధ్వా కఫజే శీలయేద్యవాన్||11|| సక్షౌద్రాణి కషాయాణి వర్ద్ధమానాస్తథాఽభయాః| లింపేత్సర్షపవార్తాకిమూలాభ్యాం ధన్వయాఽథవా||12||

స0- కఫజే తు సిరామంగుష్ఠకే విధ్వా యవాన్నం శీలయేత్| కషాయగుణయుక్తాని ద్రవ్యాణి మాక్షికాన్వితాని హితాని| తథా వర్ధమానా ద్విత్ర్యాదిక్రమేణ హరీతక్యో హితాః| సర్షపైర్వార్తాకీమూలేన చ లింపేత్| ధాన్య(ధన్వ)యా-యవాసకయా వా, నిశుంఠ్యా లింపేత్|

Adhikarana apacyAmUrdhvAdhaH shodhanaM dantyAdighRutam, apacyAM kaPamedoghnaM dhUmAdikam, apacyAM sirA raktaharaNam, apacyAM rasA~jjanaM gomUtreNa pibet, apacyAM kA~jcanAratvacaH pAnam (13-1) · Śloka 1

ఊర్ధ్వాధఃశోధనం పేయమపచ్యాం సాధితం ఘృతం| దంతీద్రవంతీత్రివృతాజాలినీదేవదాలిభిః||13|| శీలయేత్కఫమేదోఘ్నం ధూమగండూషనావనం| సిరయాఽపహరేద్రక్తం, పిబేన్మూత్రేణ తార్క్ష్యజం||14|| | పలమర్ద్ధపలం వాఽపి కర్షం వాఽప్యుష్ణవారిణా| కాంచనారత్వచం పీత్వా గండమాలాం వ్యపోహతి]||1||

స0- అపచ్యామూర్ధ్వాధః శోధనం దంత్యాదిభిః సాధితం ఘృతం పాతవ్యం| తథా కఫమేదోహరం ధూమాదికమభ్యసేత్| సిరయా రక్తం హరేత్| రసాంజనం గోమూత్రేణాలోడితం పిబేత్|

Adhikarana apacyAM apakvagranthiShu nAkulyAdi lepaH, apacyAM kaThiNagranthiShu svedo mardanaM ca (15) · Śloka 15

గ్రంథీనపక్వానాలింపేన్నాకులీపటునాగరైః| స్విన్నాన్ లవణపోటల్యా కఠినానను మర్దయేత్||15||

స0- ఆమాన్ గ్రంథీన్నాకుల్యాదిభిరాలింపేత్| కఠినాన్ గ్రంథీల్లవణపోటల్యా స్విన్నాన్ పశ్చాదంగుష్ఠాదినా మర్దయేత్ |

Adhikarana apacyAM shamyAdilepo granthyAdi vilAyanaH, apacyAM nimbapatrAdilepaH (16-1.5) · Śloka 1

శమీమూలకశిగ్రూణాం బీజైః సయవసర్షపైః| లేపః పిష్టోఽమ్లతక్రేణ గ్రంథిగండవిలాయనః||16|| | క్షుణ్ణాని నింబపత్రాణి క్ల్Rప్తైర్భల్లాతకైః సహ| శరావసంపుటే దగ్ధ్వా సార్ధం సిద్ధార్థకైః సమైః||1|| ఏతచ్ఛాగాంబునా పిష్టం గండమాలాప్రలేపనం]||1.5||

స0- శమ్యాదిభిరమ్లతక్రపిష్టైర్లేపో గ్రంథ్యాదివిమ్లాప(లాయ)నః|

Adhikarana apacyAM pAkonmukheShu granthiShu raktasrAvAdi, apakveShu granthiShu kShArAgniByAmupacAraH (17) · Śloka 17

పాకోన్ముఖాన్ స్రుతాస్రస్య పిత్తశ్లేష్మహరైర్జయేత్| అపక్వానేవ వోద్ధృత్య క్షారాగ్నిభ్యాముపాచరేత్||17||

స0- పాకోన్ముఖాన్ గ్రంథీన్ స్రుతరక్తస్య పిత్తశ్లేష్మఘ్నైర్ద్రవ్యైర్జయేత్| అథవాఽపక్వానేవ గ్రంథీనుద్ధృత్య క్షారాగ్నిభ్యాముపక్రమేత్ |

Adhikarana apakveShu kAkAdanyAditailena nasyAdikam (18-20) · Śloka 20

కాకాదనీలాంగలికానహితోత్తుండికీఫలైః| జీమూతబీజకర్కోటీవిశాలాకృతవేధనైః||18|| పాఠాన్వితైః పలార్ధశైర్విషకర్షయుతైః పచేత్| ప్రస్థం కరంజతైలస్య నిరుగండీస్వరసాఢకే||19|| అనేన మాలా గండానాం చిరజా పూయవాహినీ| సిధ్యత్యసాధ్యకల్పాఽపి పానాభ్యంజననావనైః||20||

సం-కాకాదన్యాదిభిః కల్కైర్ద్వికర్షోన్మితైర్విషకర్షయుతైః కరంజతైలస్య ప్రస్థం నిర్గుండీస్వరసస్యాఢకే పచేత్| తేన (అనేన) తైలేన గండమాలా చిరోత్థా పూయవాహినీ చాసాధ్యప్రాయాఽపి పానాదిభిః సిధ్యతి|

Adhikarana apakveShu lA~ggalakyAditailena nasyAdikam (21) · Śloka 21

తైలం లాంగలికీకందకల్కపాదం చతుర్గుణే| నిర్గుండీస్వరసే పక్వం నస్యాద్యైరపచీప్రణుత్||21||

స0- లాంగలికీకందకల్కపాదం నిర్గుండీస్వరసే చతుర్గుణే తైలం పక్వం నస్యాద్యైరపచీజిత్| లాంగలికీకందకల్కః పాదో యస్మిస్తైలే తదేవం |

Adhikarana apakveShu BadrAditailena pAnAdikam (22-24) · Śloka 24

భద్రశ్రీదారుమరిచద్విహరిద్రాత్రివృద్ధనైః| మనః శిలాలనలదవిశాలాకరవీరకైః||22|| గోమూత్రపిష్టైః పలికైర్విషస్యార్ధపలేన చ| బ్రాహ్మీరసార్కజక్షీరగోశకృద్రససంయుతం||23|| ప్రస్థం సర్షపతైలస్య సిద్ధమాశు వ్యపోహతి| పానాద్యైః శీలితం కుష్ఠదుష్టనాడీవ్రణాపచీః||24||

స0- భద్రశ్రీదార్వాదిభిః పలికైర్గోమూత్రపిష్టైర్విషస్య చార్ధపలేన యుక్తైర్బ్రాహ్మీరసాదిభిః సంయుతం సర్షపతైలప్రస్థం పక్వం పానాద్యైరభ్యస్తం కుష్ఠాదీన్ శీఘ్రమేవ హంతి |

Adhikarana apakveShu vacAditailapAnam (25) · Śloka 25

వచాహరీతకీలాక్షాకటురోహిణిచందనైః| తైలం ప్రసాధితం పీతం సమూలామపచీం జయేత్||25||

స0- వచాహరీతక్యాదిభిః కల్కితైస్తైలం పక్వం పీతం నిర్మూలామపచీం కుర్యాత్|

Adhikarana apakveShu sharapu~gKAdinA nasyaM lepaSca (26) · Śloka 26

శరపుంఖోద్భవం మూలం పిష్టం తందులవారిణా| నస్యాల్లేపాచ్చ దుష్టారురపచీవిషజంతుజిత్||26||

స0- శరపుంఖామూలం తందులజలేన పిష్టం నస్యేన లేపనేన చ దుష్టారుఃప్రభృతీన్ హంతి|

Adhikarana apakveShu uttamakAraNyAditailena lepaH (27-28) · Śloka 28

మూలైరుత్తమకారణ్యాః పీలుపర్ణ్యాః సహాచరాత్| సరోధ్రాభయయష్ట్యాహ్వశతాహ్వాద్వీపిదారుభిః||27|| తైలం క్షీరసమం సిద్ధం నస్యేఽభ్యంగే చ పూజితం| |28|

సం-ఉత్తమకారణ్యాదీనాం మూలైస్తైలం క్షీరతుల్యం సిద్ధం నస్యేఽభ్యంగే చ హితం| ఉత్తమైవోత్తమకేతి "అన్యతరస్యాం" ఇతి హ్రస్వః| ఉత్తమకా చాసావరణిశ్చ(ణీ చ) ఉత్తమకారణీత్యర్థః| ఉత్తమకారణీ-కరంభః(ంభా)|

Adhikarana apakveShu kRuShNasarpAdInAmi~ggudItailena lepaH (28-29) · Śloka 29

| గోవ్యజాశ్వఖురా దగ్ధాః కటుతైలేన లేపనం||28|| ఐంగుదేన తు కృష్ణాహిర్వాయసో వా స్వయం మృతః| |29|

స0- గవాదీనాం ఖురా దగ్ధాః కటుతైలేన విమిశ్రితేన లేపో హితః| కృష్ణసర్పో దగ్ధ ఇంగుదీతైలేన, కాకో వా స్వయం మృత ఇంగుదీతైలేన, లేపనం హితం |

Adhikarana apakveShu ityashAnAvagninA dAhaH (29-30) · Śloka 30

| ఇత్యశాంతౌ గదస్యాన్యపార్శ్వజంఘాసమాశ్రితం||29|| బస్తేరూర్ధ్వమధస్తాద్వా మేదో హృత్వాఽగ్నినా దహేత్| |30|

సం-ఏవమప్యశాంతౌ సత్యాం రోగస్యాపరపార్శ్వజంఘాసమాశ్రితం బస్తేరూర్ధ్వమధస్తాద్వా మేదో హృత్వా జ్వలనేన దహేత్ |

Adhikarana apakveShu granthiharaNe nimimunimatam (30-31) · Śloka 31

| స్థితస్యోర్ధ్వం పదం మిత్వా తన్మానేన చ పార్ష్ణితః||30|| తత ఊర్ధ్వం హరేద్ గ్రంథీనిత్యాహ భగవాన్నిమిః| |31|

స0- స్థితస్య పుంస ఊర్ధ్వం పదం మిత్వా తన్మానేన పార్ష్ణిప్రదేశాత్ తావన్మాత్రం మిత్వా తత ఊర్ధ్వ గ్రంథీన్ హరేత్, ఇతి నిమిమునిః ప్రాజ్యాశయో వదతీతి|

Adhikarana apakveShu granthi sushrutamatam (31) · Śloka 31

పార్ష్ణిం ప్రతి ద్వాదశ చాంగులాని ముక్త్వేంద్రబస్తిం చ గదాన్యపార్శ్వే| విదార్య మత్స్యాండనిభాని మధ్యాజ్జాలాని కర్షేదితి సుశ్రుతోక్తిః||31||

స0- పార్ష్ణిం లక్షీకృత్య ద్వాదశాంగులాని మిత్త్వా ఇంద్రబస్తిం ముక్త్వా గదస్యాపరపార్శ్వే విదార్య మధ్యాన్మత్స్యాండసదృశాని జాలాని కర్షేత్, ఏవం సుశ్రుతస్య వచనం| ఉపజాతివృత్తం|

Adhikarana apakveShu granthi aparamunimatam (32) · Śloka 32

ఆ గుల్ఫకర్ణాత్సుమితస్య జంతోస్తస్యాష్టభాగం ఖుడకాద్విభజ్య| ఘ్రాణార్జవేఽధః సురరాజబస్తేర్భిత్త్వాఽక్షమాత్రం త్వపరే వదంతి||32||

స0- గుల్ఫాంతం యావత్ కర్ణాదారభ్య ప్రాణినః సుష్ఠు మితస్య కర్ణానాం హ్రస్వలంబత్వేనానియతస్థానత్వాత్ స్థాననియమం కరోతి| ఘ్రాణార్జవ ఇతి| ఏతదుక్తం భవతి| నాసాగ్రాత్ కర్ణం ప్రతి సృష్టత్వే సతి సుమితస్య కర్ణాద్ గుల్ఫం యావన్న త్వేవమేవ, తథా తస్య నరస్య ఖుడకాద్ గుల్ఫాదష్టభాగం బిభజ్య-త్యక్త్వా, ఇంద్రబస్తేరధస్తాద్భీత్త్వాఽక్షమాత్రం కర్షేత్, ఇత్యపరే వదంతి| ఇంద్రవజ్రావృత్తం|

Adhikarana vAtanADyAM upanAhanaM pATanaM pratyakpuShpyAdilepaSca (33) · Śloka 33

ఉపనాహ్యానిలాన్నాడీం పాటితాం సాధు లేపయేత్| ప్రత్యక్పుష్పీఫలయుతైస్తిలైః పిష్టైః ససైంధవైః||33||

స0- వాతాన్నాడీముపనాహ్య పాటయిత్వా సాధు కృత్వాఽపామార్గాదిభిర్లేపయేత్|

Adhikarana pittanADyAM tilAdilepaH (34) · Śloka 34

పైత్తీం తు తిలమంజిష్ఠానాగదంతీనిశాద్వయైః| |34|

స0- పైత్తిం తు పాటితాం సతీం తిలాదిభిః ప్రదేహయేత్|

Adhikarana kaPanADyAM tilasaurAShTryAdi lepaH (34) · Śloka 34

| శ్లైష్మికీం తిలసౌరాష్ట్రీనికుంభారిష్టసైంధవైః||34||

స0- శలైష్మికీం చ పాటితాం తిలసౌరాష్ట్ర్యాదిభిః ప్రదేహయేత్|

Adhikarana shalyanADyAM CinnashodhitAyAM tilAdilepaH (35) · Śloka 35

శల్యజాం తిలమధ్వాజ్యైర్లేపయేచ్ఛిన్నశోధితాం| |35|

స0- శల్యజాం గతిం ఛిన్నాం శోధితాం చ తిలమధ్వాజ్యైర్లేపయేత్|

Adhikarana CedanAnarhAyAM BitvA kShArasUtreNa dAraNam (35-36) · Śloka 36

| అశస్త్రకృత్యామేషిణ్యా భిత్వాఽంతే సమ్యగేషితాం||35|| క్షారపీతేన సూత్రేణ బహుశో దారయేద్ గతిం| |36|

సం-శస్త్రేణ ఛేదనానర్హాం గతిం సమ్యగేషితామేషిణ్యా భిత్త్వాఽంతే క్షారయుక్తేన సూత్రేణ పునఃపునర్దారయేత్|

Adhikarana duShTAdivraNeShu yatsAdhanaM tannADIShvapi (36-37) · Śloka 37

| వ్రణేషు దుష్టసూక్ష్మాస్యగంభీరాదిషు సాధనం||36|| యా వర్త్యో యాని తైలాని తన్నాడీష్వపి శస్యతే| |37|

స0- దుష్టేషు సూక్ష్మముఖేషు గంభీరాదిషు వ్రణేషు యత్సాధనం కథితం, యా వర్తయ ఉక్తాః, యాని తైలాని, తత్-ఏతచ్చికిత్సితం, నాడీష్వపి యుజ్యతే|

Adhikarana nADIvraNaharo ca~jcuPalalepaH (37) · Śloka 37

| పిష్టం చంచుఫలం లేపాన్నాడీవ్రణహరం పరం||37||

సం-చంచోః ఫలం పిష్టం లేపేన పరం నాడీవ్రణహృత్|

Adhikarana nADIGoNTAPalatvagAdikalkaH (38) · Śloka 38

ఘోంటాఫలత్వక్ లవణం సలాక్షం బూకస్య పత్రం వనితాపయశ్చ| స్రుగర్కదుగ్ధాన్విత ఏష కల్కో వర్తీకృతో హంత్యచిరేణ నాడీం||38||

స0- ఘోంటాఫలాదికః స్త్రీక్షీరస్రుగర్కదుగ్ధయుత ఏష కల్కో వర్తీకృతో ద్రాగేవ నాడీం హంతి| ఇంద్రవజ్రావృత్తం|

Adhikarana nADIsAmudrAdiBiH kalko~aBya~ggaScUrNo vartiSca (30) · Śloka 30

సాముద్రసౌవర్చలసింధుజన్మ సుపక్వఘోంటాఫలవేశ్మధూమాః| ఆమ్రాతగాయత్రిజపల్లవాశ్చ కటంకటేర్యావథ చేతకీ చ||39|| కల్కేఽభ్యంగే చూర్ణే వర్త్యాం చైతేషు శీల్యమానేషు| అగతిరివ నశ్యతి గతిశ్చపలా చపలేషు భూతిరివ||40|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠ ఉత్తరస్థానే గ్రంథ్యర్బుదశ్లీపదాపచీనాడీప్రతిషేధో నామ త్రింశోఽధ్యాయః||30||

స0- సముద్రలవణాదికం కల్కేఽభ్యంగే చూర్ణే వర్త్యాం చామీష్వభ్యస్యమానేష్వవిద్యమానగతిరివ గతిః శీఘ్రం నశ్యతి| చపలా చపలేషు నరేషు భూతిః-విత్తం, యథేతి| ఉపజాతిరార్యా చ| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామష్టాంగహృద యటీకాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం షష్ఠ ఉత్తరస్థానే గ్రంథ్యర్బుదశ్లీపదాపచీనాడీప్రతిషేధో నామ త్రింశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 30||