29. granthyarbudaślīpadāpacīnāḍīvijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ-

Adhikarana granthyarbushlIdApacInADIvij~jAnIyAdhyAyaH grantheH samprAptirniruktishca (2-1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋ ਗ੍ਰਥ੍ਯਰ੍ਬੁਦਸ਼੍ਲੀਪਦਾਪਚੀਨਾਡੀਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਕਫਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮੇਦੋਮਾਂਸਾਸ੍ਰਗਾ ਮਲਾਃ| ਵਤ੍ਤੋਨ੍ਨਤਂ ਯਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਸ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਗ੍ਰਥਨਾਤ੍ਸ੍ਮਤਃ||੧||

ਸਂ-ਮੇਦੋਮਾਂਸਰਕ੍ਤਸ੍ਥਿਤਾਃ ਕਫਪ੍ਰਧਾਨਾ ਦੋਸਾ ਵਤ੍ਤੋਨ੍ਨਤਂ ਯਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ, ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਸ ਗ੍ਰਥਨਾਦ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸ੍ਮਤਃ|

Adhikarana grantheH navavidhatvam (2) · Śloka 2

ਦੋਸਾਸ੍ਰਮਾਂਸਮੇਦੋਸ੍ਥਿਸਿਰਾਵ੍ਰਣਭਵਾ ਨਵ| ਤੇ|੨|

ਸਂ-ਤੇ ਚ-ਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋ, ਦੋਸਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਨਵਸਙ੍ਖ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana 1 vAtajasya grantherlakShaNam (2-3) · Śloka 3

| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਾਦਾਯਾਮਤੋਦਮ੍ਭੇਦਾਨ੍ਵਿਤੋਸਿਤਃ||੨|| ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਗਤਿਰਕਸ੍ਮਾਦ੍ਧਾਨਿਵਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਮਦੁਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰਿਵਾਨਦ੍ਧੋ ਵਿਭਿਨ੍ਨੋਚ੍ਛਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਸਕ੍||੩||

ਸਂ-ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾਤਾਦਾਯਾਮਾਦਿਗੁਣਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਚ ਵਿਭਿਨ੍ਨੋ ਲੋਹਿਤਮਚ੍ਛਂ ਸ੍ਰਵਤਿ|

Adhikarana 2 pittajasya grantherlakShaNam (4) · Śloka 4

ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਸਦਾਹਃ ਪੀਤਾਭੋ ਰਕ੍ਤੋ ਵਾ, ਪਚ੍ਯਤੇ ਦ੍ਰੁਤਮ੍| ਭਿਨ੍ਨੋਸ੍ਰਮੁਸ੍ਣਂ ਸ੍ਰਵਤਿ|੪|

ਸਂ-ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਦਾਹਯੁਤਃ ਪੀਤਚ੍ਛਵਿਰਥਵਾ ਰਕ੍ਤਃ| ਸ਼ੋਫਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਚ੍ਯਤੇ| ਭਿਨ੍ਨਃ ਸ ਉਸ੍ਣਮਸਕ੍ ਸ੍ਰਵਤਿ|

Adhikarana 3 kaPajasya grantherlakShaNam (4-5) · Śloka 5

| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਨੀਰੁਜੋ ਘਨਃ||੪|| ਸ਼ੀਤਃ ਸਵਰ੍ਣਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍, ਪਕ੍ਵਃ ਪੂਯਂ ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਘਨਮ੍| |੫|

ਸਂ-ਕਫੇਨ ਨੀਰੁਜੋ ਘਨਃ ਸ਼ੋਫਃ ਸ਼ੀਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ਰੀਰਸਮਾਨਵਰ੍ਣਃ ਕਣ੍ਡੂਯੁਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਪਕ੍ਵਃ ਪੂਯਂ ਘਨਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍|

Adhikarana 4 raktajasya grantherlakShaNam (5-6) · Śloka 6

| ਦੋਸੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟੇਸਜਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਭਵੇਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਸੁ ਜਨ੍ਤੁਸੁ||੫|| ਸਿਰਾਮਾਂਸਂ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਸ੍ਵਾਪਃ ਪਿਤ੍ਤਲਕ੍ਸਣਃ| |੬|

ਸਂ-ਦੋਸੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟੇ ਲੋਹਿਤੇ ਸਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਭਵੇਤ੍| ਜਨ੍ਤੁਸੁ-ਕਮਿਸੁ, ਵਦ੍ਧਿਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ਸੁ ਸਿਰਾਮਾਂਸਂ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ੍ਵਾਪਾਨ੍ਵਿਤਃ ਸ਼ੋਫਃ ਪਿਤ੍ਤਸਮਾਨਲਕ੍ਸਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana 5 mAMsajasya grantherlakShaNam (6-7) · Śloka 7

| ਮਾਂਸਲੈਰ੍ਦੂਸਿਤਂ ਮਾਂਸਮਾਹਾਰੈਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਾਵਹੇਤ੍||੬|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਕਠਿਨਂ ਸਿਰਾਨਦ੍ਧਂ ਕਫਾਕਤਿਮ੍| |੭|

ਸਂ-ਮਾਂਸਲੈਰਾਹਾਰੈਰ੍ਮਾਂਸਂ ਦੂਸਿਤਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਕਫਾਕਾਰਂ ਕਰੋਤਿ|

Adhikarana 6 modojasya grantherlakShaNam (7-9) · Śloka 9

| ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਮੇਦੁਰੈਰ੍ਮੇਦੋ ਨੀਤਂ ਮਾਂਸੇਥਵਾ ਤ੍ਵਚਿ||੭|| ਵਾਯੁਨਾ ਕੁਰੁਤੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿ ਭਸ਼ਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਦੁਂ ਚਲਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸਮਤੁਲ੍ਯਾਕਤਿਂ ਦੇਹਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੋਦਯਮ੍||੮|| ਸ ਵਿਭਿਨ੍ਨੋ ਘਨਂ ਮੇਦਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਸਿਤਸਿਤਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| |੯|

ਸਂ-ਮੇਦੁਰੈਰ੍ਭੋਜਨੈਰ੍ਮੇਦਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਵਾਯੁਨਾ ਮਾਂਸੇ ਨੀਤਮਥਵਾ ਤ੍ਵਚਿ ਨੀਤਂ ਮੇਦੋਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਭਸ਼ਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਮਾਨਾਕਾਰਂ ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸਯੋਦਯੌ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਤਾਦਸ਼ਂ ਕਰੋਤਿ| ਸ ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਭਿਨ੍ਨਃ ਸਨ੍ ਘਨਂ ਤਾਮ੍ਰਮਸਿਤਂ ਸਿਤਂ ਚ ਮੇਦਃ ਸ੍ਰਵਤਿ|

Adhikarana 7 asthijasya grantherlakShaNam (9-10) · Śloka 10

| ਅਸ੍ਥਿਭਾਙ੍ਗਾਭਿਘਾਤਾਭ੍ਯਾਮੁਨ੍ਨਤਾਵਨਤਂ ਤੁ ਯਤ੍||੯|| ਸੋਸ੍ਥਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ| |੧੦|

ਸਂ-ਅਸ੍ਥਿਭਾਙ੍ਗੇਨਾਭਿਘਾਤੇਨ ਵਾਸ੍ਥ੍ਨ੍ਯੁਨ੍ਨਤਮਵਨਤਂ ਵਾ ਯਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸੋਸ੍ਥਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ |

Adhikarana 8 sirAjasya grantherlakShaNam (10-11) · Śloka 11

ਪਦਾਤੇਸ੍ਤੁ ਸਹਸਾਮ੍ਭੋਵਗਾਹਨਾਤ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸਿਰਾਜਾਲਂ ਸਸ਼ੋਣਿਤਮ੍||੧੦|| ਵਾਯੁਃ ਸਮ੍ਪੀਡ੍ਯ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯ ਵਕ੍ਰੀਕਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਚ| ਨਿਃਸ੍ਫੁਰਂ ਨੀਰੁਜਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸ ਸਿਰਾਹ੍ਵਯਃ||੧੧||

ਸਂ-ਪਦਾਤੇਃ ਸਹਸੈਵ ਜਲਾਵਗਾਹਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਾਨ੍ਤਸ੍ਯਗ੍ਲਾਨਸ੍ਯ, ਪਵਨਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਰਕ੍ਤਂ ਸਿਰਾਜਾਲਂ ਸਮ੍ਪੀਡ੍ਯ ਤਥਾ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯ ਵਕ੍ਰੀਕਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਚ ਨਿਃਸ੍ਫੁਰਂ ਨੀਰੁਜਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸ ਸਿਰਾਸਂਜ੍ਞਃ| ਨਿਃਸ੍ਫੁਰਮਿਤਿ "ਸ੍ਫੁਰਤਿਸ੍ਫੁਲਤ੍ਯੋਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਤ੍ਵਮ੍|

Adhikarana 9 vraNajasya grantherlakShaNam (12-13) · Śloka 13

ਅਰੁਢੇ ਰੂਢਮਾਤ੍ਰੇ ਵਾ ਵ੍ਰਣੇ ਸਰ੍ਵਰਸਾਸ਼ਿਨਃ| ਸਾਰ੍ਦ੍ਰੇ ਵਾ ਬਨ੍ਧਰਹਿਤੇ ਗਾਤ੍ਰੇਸ਼੍ਮਾਭਿਹਤੇਥਵਾ||੧੨|| ਵਾਤੋਸ੍ਰਮਸ੍ਰੁਤਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਵ੍ਰਣਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਦਾਹਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਯਂ ਸ੍ਮਤਃ||੧੩||

ਸਂ-ਅਰੁਢੇ ਵ੍ਰਣੇ ਤਥਾ ਰੂਢਮਾਤ੍ਰੇ-ਸਦ੍ਯੋਰੂਢੇ ਵ੍ਰਣੇ, ਸਰ੍ਵਰਸਾਸ਼ਿਨੋ ਨਰਸ੍ਯਾਥਵਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਰੇ ਵ੍ਰਣੇ ਬਨ੍ਧਰਹਿਤੇ ਸ਼ਰੀਰੇਸ਼੍ਮਾਭਿਹਤੇ ਵਾ ਵਾਤੋ ਰਕ੍ਤਮਸ੍ਰੁਤਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਦਾਹਾਦਿਯੁਤ ਏਸ ਵ੍ਰਣਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸ੍ਮਤੋ ਮੁਨਿਭਿਃ|

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (14) · Śloka 14

ਸਾਧ੍ਯਾ ਦੋਸਾਸ੍ਰਮੇਦੋਜਾਃ, ਨ ਤੁ ਸ੍ਥੂਲਖਰਾਸ਼੍ਚਲਾਃ| ਮਰ੍ਮਕਣ੍ਠੋਦਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ|੧੪|

ਸਂ-ਦੋਸਾਸ੍ਰਮੇਦੋਜਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਃ ਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਨ ਪੁਨਃ ਸ੍ਥੂਲਾਃ ਖਰਾਸ਼੍ਚਲਾਸ੍ਤਥਾ ਮਰ੍ਮਸ੍ਥਾਃ ਕਣ੍ਠਸ੍ਥਾ ਉਦਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਃ ਸਾਧ੍ਯਾਃ |

Adhikarana arbudasya granthito mahatvam,arbuda ShaDUvidhatvam,arbudaM prAyo na pacyate, (14-15) · Śloka 15

| ਮਹਤ੍ਤੁ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤੋਰ੍ਬੁਦਮ੍||੧੪|| ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਮੇਦੋਨ੍ਤੈਃ ਸੋਢਾ ਦੋਸਾਦਿਭਿਸ੍ਤੁ ਤਤ੍| ਪ੍ਰਾਯੋ ਮੇਦਃ ਕਫਾਢ੍ਯਤ੍ਵਾਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਨ ਪਚ੍ਯਤੇ||੧੫||

ਸਂ-ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਰ੍ਯਨ੍ਮਹਤ੍ ਤਦਰ੍ਬੁਦਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਚਾਰ੍ਬੁਦਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਟ੍ ਪ੍ਰਕਾਰਮ੍| ਕਥਮ੍ ? ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ, ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਮੇਦੋਭਿਸ੍ਤ੍ਰੀਣੀਤਿ| ਤਚ੍ਚ-ਅਰ੍ਬੁਦਂ, ਮੇਦਃਕਫਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਚਨਂ ਨ ਯਾਤਿ|

Adhikarana 1/2/3/4/5/ vAtajapittajakaPajamAMsajamedojAnAmrbudAnAM lakShaNaM tattadranthilakShaNa tulyaMj~jeyam,6 shoNitArbudasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17

ਸਿਰਾਸ੍ਥਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦੋਸਃ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਚ| ਪਾਚਯੇਤ ਤਦਾਨਦ੍ਧਂ ਸਾਸ੍ਰਾਵਂ ਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡਿਤਮ੍||੧੬|| ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰੈਸ਼੍ਚਿਤਂ ਯਾਤਿ ਵਦ੍ਧਿ ਚਾਸ਼ੁ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ਤਤਃ| ਅਜਸ੍ਰਂ ਦੁਸ੍ਟਰੁਧਿਰਂ ਭੂਰਿ ਤਚ੍ਛੋਣਿਤਾਰ੍ਬੁਦਮ੍||੧੭||

ਸਂ-ਸਿਰਾਸ੍ਥਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਦੋਸੋ-ਵਾਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਃ, ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ, ਚ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਪਾਚਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਸਦਾਨਦ੍ਧਂ ਸਾਸ੍ਰਾਵਂ ਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡਿਤਂ ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰੈਸ਼੍ਚਿਤਂ ਵਦ੍ਧਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਵਦ੍ਧਂ ਚ ਸਦਾਸ਼ੁ ਸਤਤਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਰੁਧਿਰਂ ਪ੍ਰਭੂਤਂ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਤਤ੍-ਏਵਂਵਿਧਂ, ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਬੁਦਂ ਗਦ੍ਯਤੇ| ਮਾਂਸਾਰ੍ਬੁਦਮੇਦੋਰ੍ਬੁਦਯੋਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸਣਂ ਤਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਲਕ੍ਸਣੇਨੈਵੋਕ੍ਤਪ੍ਰਾਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana arbudAnAM sAdhyAsAdhyatvam (18) · Śloka 18

ਤੇਸ੍ਵਸਙ੍ਮਾਂਸਜੇ ਵਰ੍ਜ੍ਯੇ, ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਸਾਧਯੇਤ੍| |੧੮|

ਸਂ-ਤੇਸੁ-ਸਟ੍ਸ੍ਵਰ੍ਬੁਦੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ,ਸ਼ੋਣਿਤਮਾਂਸਜੇ ਦ੍ਵੇ ਅਰ੍ਬੁਦੇ ਨੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਅਪਰਾਣਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸਾਧਯੇਤ੍|

Adhikarana shlIpadasya samprAtpitlakShaNaM ca (18-19) · Śloka 19

| ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਾ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੋਓਰ੍ਵਾਦਿਮਧਃਕਾਯਂ ਕਫੋਲ੍ਬਣਾਃ||੧੮|| ਦੋਸਾ ਮਾਂਸਾਸ੍ਰਗਾਃ ਪਾਦੌ ਕਾਲੇਨਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਸ਼ਨੈਃਸ਼ਨੈਰ੍ਘਨਂ ਸ਼ੋਫਂ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ||੧੯||

ਸਂ-ਅਧਃਕਾਯਂ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੋਰੁਪ੍ਰਭਤਿ ਦੋਸਾ ਗਤਾਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣਾ ਮਾਂਸਲੋਹਿਤਗਾਃ ਕਾਲੇਨ ਪਾਦੌ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਿਬਿਡਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਸ਼ਨੈਃਸ਼ਨੈਰ੍ਵਿਦਧਤਿ| ਤਦੇਤਦ੍ਛ੍ਲੀਪਦਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ |

Adhikarana vAtajasya shlIpadasya lakShaNam (20) · Śloka 20

ਪਰਿਪੋਟਯੁਤਂ ਕਸ੍ਣਮਨਿਮਿਤ੍ਤਰੁਜਂ ਖਰਮ੍| ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਵਾਤਾਤ੍|੨੦|

ਸਂ-ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਵਾਤਾਤ੍ ਪਰਿਪੋਟੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਮਹੇਤੁਪੀਡਂ ਖਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana pittajasya shlIpadasya lakShaNam (20) · Śloka 20

| ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਪੀਤਂ ਦਾਹਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੨੦||

ਸਂ-ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਪੀਤਂ ਦਾਹਜ੍ਵਰਯੁਤਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kaPajasya shlIpadasya lakShaNam (21) · Śloka 21

| ਕਫਾਦ੍ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਰੁਕ੍ ਚਿਤਂ ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰੈਰ੍ਬਹਤ੍|੨੧|

ਸਂ-ਕਫੇਨ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਰੁਜਾਰਹਿਤਂ ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰੈਸ਼੍ਚਿਤਂ ਮਹਚ੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana shlIpadasya sAdhyAsAdhyatvam (21) · Śloka 21

| ਤਤ੍ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਵਤ੍ਸਰਾਤੀਤਂ ਸੁਮਹਤ੍ ਸੁਪਰਿਸ੍ਰੁਤਿ||੨੧||

ਸਂ-ਤਤ੍-ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ, ਵਰ੍ਸਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸੁਮਹਤ੍ ਸੁਪਰਿਸ੍ਰਾਵਂ ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍|

Adhikarana pANyAdiShvapi shlIpadamityeke (22) · Śloka 22

ਪਾਣਿਨਾਸੌਸ੍ਠਕਰ੍ਣੇਸੁ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯੇਕੇ ਤੁ ਪਾਦਵਤ੍| ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਜਾਯਤੇ ਤਚ੍ਚ ਦੇਸ਼ੇਨੂਪੇ ਭਸ਼ਂ ਭਸ਼ਮ੍||੨੨||

ਸਂ-ਪਾਣ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਪਾਦਵਚ੍ਛ੍ਲੀਪਦਂ ਜਾਯਤ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਤਚ੍ਚਾਨੂਪਦੇਸ਼ੇਤਿਸ਼ਯੇਨ ਰੋਗਸ੍ਵਭਾਵਾਜ੍ਜਾਯਤੇ|

Adhikarana gaNDamAlAyAH samprAtpirlakShaNaM ca (23-25) · Śloka 25

ਮੇਦਸ੍ਥਾਃ ਕਣ੍ਠਮਨ੍ਯਾਕ੍ਸਕਕ੍ਸਾਵਙ੍ਕ੍ਸਣਗਾ ਮਲਾਃ| ਸਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਕਠਿਨਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਵਾਰ੍ਤਾਕਾਮਲਕਾਕਤੀਨ੍||੨੩|| ਅਵਗਾਢਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ਗਣ੍ਡਾਂਸ਼੍ਚਿਰਪਾਕਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇਲ੍ਪਰੁਜਸ੍ਤੇਨ੍ਯੇ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇਤਿਕਣ੍ਡੁਰਾਃ||੨੪|| ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਃ| ਗਣ੍ਡਮਾਲਾਪਚੀ ਚੇਯਂ ਦੂਰ੍ਵੇਵ ਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਭਾਕ੍|੨੫|

ਸਂ-ਮੇਦਸ੍ਥਾਃ ਕਣ੍ਠਾਦਿਗਾ ਦੋਸਾਃ ਸਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਕਠਿਨਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਵਾਰ੍ਤਾਕਾਮਲਕਾਕਾਰਾਨਵਗਾਢਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ਗਣ੍ਡਾਂਸ਼੍ਚਿਰਪਾਕਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਤੇ ਚ-ਗਣ੍ਡਾਃ ਸ੍ਤੋਕਪੀਡਾਃ ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ| ਅਪਰੇ ਚਾਤਿਕਣ੍ਡੁਰਾਃ, ਕਣ੍ਡੁਂ ਰਾਨ੍ਤਿ ਦਦਤ ਇਤਿ ਕਣ੍ਡੁਰਾਃ| ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਃ| ਇਯਂ-ਈਦਸ਼ੀ, ਗਣ੍ਡਮਾਲਾ ਅਪਚੀ ਚੋਚ੍ਯਤੇ| ਦੂਰ੍ਵੇਵ ਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਭਾਕ੍|

Adhikarana gaNDA asAdhyalakShaNam (25) · Śloka 25

ਤਾਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਸਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ਕਾਸਪੀਨਸਾਮ੍| ||੨੫||

ਸਂ-ਤਾਂ-ਗਣ੍ਡਮਾਲਾਂ, ਜ੍ਵਰਾਦਿਯੁਤਾਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਅਥ ਨਾਡੀਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਹ--

Adhikarana nADyAH samprAtpirlakShaNaM ca (26-28) · Śloka 28

| ਅਭੇਦਾਤ੍ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣੇ ਚਾਪਥ੍ਯਸੇਵਿਨਃ||੨੬|| ਅਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਮਾਂਸਾਦੀਨ੍ ਦੂਰਂ ਪੂਯੋਭਿਧਾਵਤਿ| ਗਤਿਃ ਸਾ ਦੂਰਗਮਨਾਨ੍ਨਾਡੀ ਨਾਡੀਵ ਸਂਸ੍ਰੁਤੇਃ||੨੭|| ਨਾਡ੍ਯੇਕਾਨਜੁਰਨ੍ਯੇਸਾਂ ਸੈਵਾਨੇਕਗਤਿਰ੍ਗਤਿਃ| |੨੮|

ਸ਼ਾਮ੍-ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਭੇਦਨਾਦਪਥ੍ਯਸੇਵਿਨਸ਼੍ਚ ਪੁਂਸੋ ਵ੍ਰਣੇ ਪੂਯੋ ਮਾਂਸਾਦੀਨਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਦੂਰਂ ਵ੍ਰਜਤਿ| ਸਾ ਦੂਰਗਮਨਾਤ੍ ਗਤਿਰਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਨਾਡੀਵ ਸਂਸ੍ਰੁਤੇਰ੍ਨਾਡੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯੇਸਾਂ ਤੁ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤਾਂ ਮਤ ਏਕਾ ਨਾਡ੍ਯਨਜੁਃ-ਵਕ੍ਰਾ, ਨਾਡੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਸੈਵ ਨਾਡ੍ਯਨੇਕਗਤਿਰ੍ਗਤਿਰਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤ ਇਤਿ |

Adhikarana nADcA pa~jcavidhatvam (28) · Śloka 28

| ਸਾ ਦੋਸੈਃ ਪਥਗੇਕਸ੍ਥੈਃ ਸ਼ਲ੍ਯਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੀ||੨੮||

ਸਂ-ਸਾ-ਨਾਡੀ, ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਚਤੁਰ੍ਥੀ, ਪਞ੍ਚਮੀ ਸ਼ਲ੍ਯਹੇਤੁਃ |

Adhikarana 1 vAtajAyA nADyAH lakShaNam (29) · Śloka 29

ਵਾਤਾਤ੍ ਸਰੁਕ੍ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੂਖੀ ਵਿਵਰ੍ਣਾ ਫੇਨਿਲੋਦ੍ਵਮਾ| ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਭ੍ਯਧਿਕਂ ਰਾਤ੍ਰੌ|੨੯|

ਸਂ-ਵਾਤਾਤ੍ ਸਰੁਜਾਦਿਗੁਣਾ|

Adhikarana 2 pittajAyAH nADyAH lakShaNam (29-30) · Śloka 30

| ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤਡ੍ਜ੍ਵਰਦਾਹਕਤ੍||੨੯|| ਪੀਤੋਸ੍ਣਪੂਤਿਪੂਯਸ੍ਰੁਦ੍ਦਿਵਾ ਚਾਤਿ ਨਿਸਿਞ੍ਚਤਿ| |੩੦|

ਸਂ-ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤਡਾਦਿਕਤ੍| ਪੀਤੋਸ੍ਣਪੂਤਿਪੂਯਸ੍ਰਾਵੀ| ਦਿਵਸੇ ਚਾਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ੍ਰਵਤਿ |

Adhikarana 3 kaphajAyAH nADyAH lakShaNamy (30-31) · Śloka 31

| ਘਨਪਿਚ੍ਛਿਲਸਂਸ੍ਰਾਵਾ ਕਣ੍ਡੂਲਾ ਕਠਿਨਾ ਕਫਾਤ੍|੩੦| ਨਿਸ਼ਿ ਚਾਭ੍ਯਧਿਕਕ੍ਲੇਦਾ| |੩੧|

ਸਂ-ਕਫਾਤ੍ ਗ਼ਨਪਿਚ੍ਛਿਲਸ੍ਰਾਵਾ ਕਣ੍ਡੂਮਤੀ ਕਠਿਨਾ ਨਿਸ਼ਿਚਾਭ੍ਯਧਿਕ੍ਲੇਦਾ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana 3 kaphajAyAH nADyAH lakShaNamy (30-31) · Śloka 31

| ਘਨਪਿਚ੍ਛਿਲਸਂਸ੍ਰਾਵਾ ਕਣ੍ਡੂਲਾ ਕਠਿਨਾ ਕਫਾਤ੍||੩੦|| ਨਿਸ਼ਿ ਚਾਭ੍ਯਧਿਕਕ੍ਲੇਦਾ| |੩੧|

ਸਂ-ਕਫਾਤ੍ ਗ਼ਨਪਿਚ੍ਛਿਲਸ੍ਰਾਵਾ ਕਣ੍ਡੂਮਤੀ ਕਠਿਨਾ ਨਿਸ਼ਿਚਾਭ੍ਯਧਿਕ੍ਲੇਦਾ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana 5 shalyajAyAH nADyAH lakShaNam (29) · Śloka 29

ਅਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਮਨਾਹਤਂ ਤੁ ਕਰੋਤਿ ਨਾਡੀਂ ਵਹਤੇ ਚ ਸਾਸ੍ਯ| ਫੇਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧਂ ਤਨੁਮਲ੍ਪਮੁਸ੍ਣਂ ਸਾਸ੍ਰਂ ਚ ਪੂਯਂ ਸਰੁਜਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਮ੍||੩੧|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿ- ਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਰ੍ਬੁਦਸ਼੍ਲੀਪਦਾਪਚੀਨਾਡੀਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੯||

ਸਂ-ਅਨ੍ਤਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਮਨਾਕਸ੍ਟਂ ਸਨ੍ਨਾਡੀਂ ਕਰੋਤਿ| ਅਸ੍ਯ ਚ-ਸ਼ਲ੍ਯਵਤਃ ਪੁਂਸਃ, ਸਾ-ਨਾਡੀ, ਫੇਨਿਲਂ ਤਨ੍ਵਾਦਿਗੁਣਂ ਚ ਪੂਯਂ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਸਰੁਜਂ ਵਹਤ ਇਤਿ| ਉਪਜਾਤਿਵਤ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮ੍ੜਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯ- ਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯ ਰ੍ਬੁਦਸ਼੍ਲੀਪਦਾਪਚੀਨਾਡੀਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਨਾਮ ਏਕੋਨਤ੍ਰਿਂ- ਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੯||