33. guhyarōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

Adhikarana guhyarogavij~jAnIyAdhyAyaH - guhyarogANAM nidAnaM samprAtpistrayoviMshatividhatvaM ca (2-5) · Śloka 5

athātō guhyarōgavijñānīyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē)||2|| strīvyavāyanivr̥ttasya sahasā bhajatō'thavā| dōṣādhyuṣitasaṅkīrṇamalināṇurajaḥ pathām||1|| anyayōnimanicchantīmagamyāṁ navasūtikām| dūṣitaṁ spr̥śatastōyaṁ ratāntēṣvapi naiva vā||2|| vivardhayiṣayā tīkṣṇān pralēpādīn prayacchataḥ| muṣṭidantanakhōtpīḍāviṣavacchūkapātanaiḥ||3|| vēganigrahadīrghātikharasparśavighaṭṭanaiḥ| dōṣā duṣṭā gatā guhyaṁ trayōviṁśatimāmayān||4|| janayantyupadaṁśādīn| |5|

sa0- vanitāsambhōgānnivr̥ttasya sahasā-akasmādēva, strīvyavāyaṁ bhajataḥ| kēcit karādinaiva vyavāyābhāsaṁ kurvanti tannivr̥ttyai strīgrahaṇam| athavēti vakṣyamāṇaguṇāṁ striyaṁ sēvamānasya| kimbhūtām ? vātādyadhiṣṭhitastathā saṅkīrṇaḥ-saṅkaṭō, malinō'ṇuḥ-sūkṣmō, rajōmārgō yasyāstāṁ tathāvidhāṁ striyam| tathā'nyayōni-mahiṣyādim| tathā'nabhilaṣantīm| tathā'gamyāṁ-bhaginyādim| tathā navaprasūtām| tathā dūṣitaṁ saviṣajantvādibhirjalaṁ spr̥śatō, ratāntēṣvapi naiva vā jalaṁ spr̥śataḥ| vivardhayitumicchayā tīkṣṇān pralēpasēkādīn vā prakr̥tatvāt guhyē prayacchataḥ| tathā muṣṭyādipātanaistathā vēgarōdhanēna tathā dīrghātikharasparśanēna ca yāni vighaṭṭanāni, tairēva dōṣā duṣṭā guhyaṁ prāptāstrayōviṁśati vakṣyamāṇān upadaṁśādīn kurvanti|

Adhikarana 1 upadaMshasya pa~jcavidhatvam (5) · Śloka 5

upadaṁśō'tra pañcadhā| pr̥thagdōṣaiḥ sarudhiraiḥ samastaiśca|5|

sa0- atra-ēṣu madhyē, upadaṁśaḥ pañcaprakāraḥ| katham? ityāha-dōṣaiḥ pr̥thak trayaḥ, raktēna caturthaḥ, sannipātēna pañcamaḥ|

Adhikarana 1 vAtajasya upadaMshasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6

| atra mārutāt||5|| mēḍhrē śōphō rujaścitrāḥ stambhastvakparipōṭanam| |6|

sa0-ēṣāṁ madhyē vātēnōpadaṁśē mēḍhrē śōphō bhavati| dāruṇāḥ pīḍāḥ stambhastathā tvacaḥ paripōṭanam|

Adhikarana 2 pittajasya upadaMshasya lakShaNam (6) · Śloka 6

| pakvōdumbarasaṅkāśaḥ pittēna śvayathurjvaraḥ||6||

sa0-pittēna śvayathuḥ pakvōdumbaraphalanibhō jvaraśca syāt|

Adhikarana 3 kaphajasya upadaMshasya lakShaNam (7) · Śloka 7

ślēṣmaṇā kaṭhinaḥ snigdhaḥ kaṇḍūmān śītalō guruḥ| |7|

sa0-ślēṣmaṇā śvayathuḥ kaṭhinādiguṇaḥ syāt|

Adhikarana 4 raktajasya upadaMshasya lakShaNam (7) · Śloka 7

| śōṇitēnāsitasphōṭasambhavō'srasrutirjvaraḥ||7||

sa0-lōhitēna kr̥ṣṇasphōṭasambhavādayaḥ syuḥ|

Adhikarana 5 sarvajasya upadaMshasya lakShaNam (8) · Śloka 8

sarvajē sarvaliṅgatvaṁ śvayathurmuṣkayōrapi| tīvrā rugāśupacanaṁ daraṇaṁ kr̥misambhavaḥ||8||

sa0- sarvadōṣajē sarvaliṅgatvaṁ śvayathuśca muṣkayōḥ syāt| tīvrā ruk śīghrapākādiśca|

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (9) · Śloka 9

yāpyō raktōdbhavastēṣāṁ mr̥tyavē sannipātajaḥ| |9|

sa0-ētēṣāṁ madhyē raktajō yāpyaḥ| sannipātōtthō mr̥tyuhētuḥ|

Adhikarana 2 arshasAM lakShaNam (9-11) · Śloka 11

| jāyantē kupitairdōṣairguhyāsr̥kpiśitāśrayaiḥ||9|| antarbahirvā mēḍhrasya kaṇḍūlā māṁsakīlakāḥ| picchilāsrasravā yōnau tadvacca cchatrasannibhāḥ||10|| tē'rśāṁsyupēkṣayā ghnanti mēḍhrapuṁstvaṁ bhagārtavam| |11|

saṁ-dōṣairguhyaraktamāṁsāśrayaiḥ kruddhairmēḍhrasyāntarbahirvā kaṇḍūlā māṁsakīlakāḥ-śaṅkavō, jāyantē| tathā picchilaraktasrāviṇaḥ| tathaiva yōnau chatrasadr̥śāḥ syuḥ| tē māṁsakīlā arśāṁsi gadyantē| upēkṣitāśca mēḍhrē jātāḥ puṁstvaṁ ghnanti| bhagē jātā ārtavaṁ ghnanti|

Adhikarana 3 sarShapikAnAM lakShaNam (11-12) · Śloka 12

| guhyasya bahirantarvā piṭikāḥ kapharaktajāḥ||11|| sarṣapāmānasaṁsthānā ghanāḥ sarṣapikāḥ smr̥tāḥ| |12|

sa0-guhyasya bāhyatō'ntarē vā kapharaktajāḥ piṭikāḥ sarṣapapramaṇāḥ sarṣapākārā ghanāḥ sarṣapikāḥ smr̥tāḥ|

Adhikarana 4 avamanthasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

| piṭikā bahavō dīrghā dīryantē madhyataśca yāḥ||12|| sō'vamanthaḥ kaphāsr̥gbhyāṁ vēdanārōmaharṣavān| |13|

sa0-piṭikā bahavō dīrghā madhyē ca yā dīryantē, sō'vamanthō vēdanārōmāñcavān kapharaktābhyāṁ syāt|

Adhikarana 5 kumbhIkAyAH lakShaNam (13) · Śloka 13

| kumbhīkā raktapittōtthā jāmbavāsthinibhā''śujā||13||

sa0-jāmbavāsthirūpā kumbhīkā raktapittōdbhavā śīghrōtpattiśca|

Adhikarana 6 alajyAH lakShaNam (14) · Śloka 14

alajīṁ mēhavadvidyād| |14|

sa0-alajīṁ pramēhē yathā, tathā'sminnapi vidyāt|

Adhikarana 7 uttamAyAH lakShaNam (14) · Śloka 14

uttamāṁ pittaraktajām| piṭikāṁ māṣamudgābhāṁ|14|

sa0-uttamākhyāṁ pittaraktajāṁ mēḍhrapiṭikāṁ māṣasamāṁ mudgābhāṁ vidyāt|

Adhikarana 8 puShkarikAyAH lakShaNam (14-15) · Śloka 15

| piṭikā piṭikācitā||14|| karṇikā puṣkarasyēva jñēyā puṣkarikēti sā| |15|

sa0- piṭikācitā yā piṭikā syāt, tathā padmakarṇikākārā puṣkarakarkaṭābhā, tāṁ puṣkarikēti vidyāt|

Adhikarana 9 saMvyUDhapiTikAyAH lakShaNam (15) · Śloka 15

| pāṇibhyāṁ bhr̥śasaṁvyūḍhē saṁvyūḍhapiṭikā bhavēt||15||

sa0- hastābhyāmatiśayēna saṁvyūḍhē-ghr̥ṣṭē sati, saṁvyūḍhapiṭikākhyā syāt|

Adhikarana 10 mRuditasya lakShaNam (16) · Śloka 16

mr̥ditaṁ mr̥ditaṁ vastrasaṁrabdhaṁ vātakōpataḥ| |16|

sa0-mr̥ditaṁ-malitaṁ, vastrasaṁrabdhaṁ-vāsasā kṣōbhitaṁ, vātakōpānmr̥ditaṁ syāt|

Adhikarana 11 aShThIlikAyAH lakShaNam (16) · Śloka 16

| viṣamā kaṭhinā bhugnā vāyunā'ṣṭhīlikā smr̥tā||16||

sa0-yā piṭikā viṣamā samunnatā tathā kaṭhinā kuṭilā ca pavanēnāṣṭhīlikā gaditā|

Adhikarana 12 nivRuttasya lakShaNam (17-18) · Śloka 18

vimardanādiduṣṭēna vāyunā carma mēḍhrajam| nivartatē sarugdāhaṁ kvacitpākaṁ ca gacchati||17|| piṇḍitaṁ granthitaṁ carma tatpralambamadhō maṇēḥ| nivr̥ttasaṁjñaṁ sakaphaṁ kaṇḍūkāṭhinyavattu tat||18||

sa0-vāyunā vimardanādiduṣṭēna mēḍhrajaṁ carma sarugdāhaṁ nivartatē| kvacit-kadācit, pākamapi yāti| tat-carma, maṇēradhaḥ piṇḍitaṁ granthitaṁ pralambaṁ ca syāt| tatsakaphaṁ-kaphēna tu saha, kaṇḍūkāṭhinyayutaṁ nivr̥ttasaṁjñaṁ syāt|

Adhikarana 13 avapATikAyAH lakShaNam (19) · Śloka 19

duruḍhaṁ sphuṭitaṁ carma nirdiṣṭamavapāṭikā| |19|

sa0-kr̥cchrēṇa rōhati yacca duḥsphuṭitaṁ carma, tat kathitamavapāṭikā|

Adhikarana 14 niruddhamaNeH lakShaNam (19-20) · Śloka 20

| vātēna dūṣitaṁ carma maṇau saktaṁ ruṇaddhi cēt||19|| srōtō mūtraṁ tatō'bhyēti mandadhāramavēdanam| maṇērvikāśarōdhaśca sa niruddhamaṇirgadaḥ||20||

sa0- vātēna carma dūṣitaṁ maṇau saktaṁ cēt srōtō ruṇaddhi| tatō mandadhāramarujaṁ mūtramēti| maṇēśca vikāśarōdhaḥ| sa ēvaṁ vidhō rōgō niruddhamaṇisaṁjñaḥ|

Adhikarana 15 grathitasya lakShaNam (21) · Śloka 21

liṅgaṁ śūkairivāpūrṇaṁ grathitākhyaṁ kaphōdbhavam| |21|

sa0-liṅgaṁ śūkairākīrṇamiva syāt, tad grathitasaṁjñaṁ kaphajam|

Adhikarana 16 sparshahAneH lakShaNam (21) · Śloka 21

| śūkadūṣitaraktōtthā sparśahānistadāhvayā||21||

sa0-śūkadūṣitaraktōdbhavā sparśahāniḥ, sā sparśahānisaṁjñā|

Adhikarana 17 shataponakasya lakShaNam (22) · Śloka 22

chidrairaṇumukhairyattu mēhanaṁ sarvataścitam| vātaśōṇitakōpēna taṁ vidyācchatapōnakam||22||

sa0-yatpunarmēḍhraṁ chidraiḥ sūkṣmamukhaiḥ sarvataḥ-paritaḥ, citaṁ vātaśōṇitakōpāt, taṁ śatapōnakaṁ vidyāt|

Adhikarana 18 tvakpAkasya lakShaNam (23) · Śloka 23

pittāsr̥gbhyāṁ tvacaḥ pākastvakpākō jvaradāhavān| |23|

sa0-pittaraktābhyāṁ tvacaḥ pākō jvaradāhānvitastvakpākākhyaḥ|

Adhikarana 19 mAMsapAkasya lakShaNam (23) · Śloka 23

| māṁspākaḥ sarvajaḥ sarvavēdanō māṁsaśātanaḥ||23||

sa0-sarvadōṣōtthō māṁspākākhyaḥ sarvavēdanō māṁsaśātanaḥ|

Adhikarana 20 raktArbudasya lakShaNam (24) · Śloka 24

sarāgairasitaiḥ sphōṭaiḥ piṭikābhiśca pīḍitam| mēhanaṁ vēdanā cōgrā taṁ vidyādasr̥garbudam||24||

sa0-īṣallōhitaiḥ kr̥ṣṇaiḥ sphōṭaiḥ piṭikābhiśca pīḍitaṁ liṅgaṁ vēdanāśca dāruṇāḥ, taṁ-ēvaṁvidhaṁ, raktārbudaṁ jānīyāt|

Adhikarana 21 mAMsArbudasya lakShaNam (25) · Śloka 25

māṁsārbudaṁ prāguditaṁ| |25|

sa0-māṁsārbudaṁ pūrvamuktaṁ granthyādirōgavijñānīyē(u. a.29)| tacca tridōṣajam|

Adhikarana 22 vidradheH lakShaNam (25) · Śloka 25

vidradhiśca tridōṣajaḥ| |25|

sa0-vidradhiśca tridōṣajaḥ| sa uktō vidradhyādinidānē (ni. a. 11/9)|

Adhikarana 23 tilakAlakAnAM lakShaNam (25-26) · Śloka 26

| kr̥ṣṇāni bhūtvā māṁsāni viśīryantē samantataḥ||25|| pakvāni sannipātēna tān vidyāttilakālakān| |26|

sa0-liṅgē kr̥ṣṇāni māṁsāni bhūtvā paritō viśīryantē pakvāni sannipātēna| tān-ēvaṁprakārān, tilakālakān vidyāt|

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (26-27) · Śloka 27

| māṁsōtthamarbudaṁ pākaṁ vidradhiṁ tilakālakān||26|| caturō varjayēdēṣāṁ śēṣāṁśchīghramupācarēt| |27|

sa0- ēṣāṁ madhyē māṁsārbudādīṁścaturastyajēt-nōpakramēt| śēṣān-ṣōḍaśa rōgān, śīghramupakramēt|

Adhikarana yonivyApado viMshatividhatvam (27) · Śloka 27

| viṁśatirvyāpadō yōnērjāyantē duṣṭabhōjanāt||27||

sa0- yōnērvyāpadō viṁśatirduṣṭāhārādbhavanti|

Adhikarana 1 vAtikyAH lakShaNam (28-31) · Śloka 31

viṣamasthāṅgaśayanabhr̥śamaithunasēvanaiḥ| duṣṭārtavādapadravyairbījadōṣēṇa daivataḥ||28|| yōnau kruddhō'nilaḥ kuryād ruktōdāyāmasuptatāḥ| pipīlikāsr̥ptimiva stambhaṁ karkaśatāṁ svanam||29|| phēnilāruṇakr̥ṣṇālpatanurūkṣārtavastrutim| srasaṁ vaṅkṣaṇapārśvādau vyathāṁ gulmaṁ kramēṇa ca||30|| tāṁstāṁśca svān gadān vyāpadvātikī nāma sā smr̥tā| |31|

sa0- viṣamasthāṅgaśayanādibhiryōnau pavanaḥ kupitō rujādīn kuryāt| tathā pipīlikōpasarpaṇamiva stambhaṁ karkaśatāṁ svanaṁ, tathā phēnilādiguṇārtavasrutiṁ, tathā vaṅkṣaṇādau bhraṁśaṁ rujāṁ, kramēṇa ca gulmaṁ kuryāt| taṁstāṁśca-anēkavidhān, rōgan kuryāt| sā-ēvaṁvidhā, vyāpat vātikī smr̥tā|

Adhikarana 2 aticaraNAyAH lakShaNam (31) · Śloka 31

| saivāticaraṇā śōphasaṁyuktā'tivyavāyataḥ||31||

sa0-saivāticaraṇā śvayathuyutā'tivyavāyāt syāt|

Adhikarana 3 prAkcaraNAyAH lakShaNam (32) · Śloka 32

maithunādatibālāyāḥ pr̥ṣṭhajaṅgōruvaṅkṣaṇam| rujan sandūṣayēdyōniṁ vāyuḥ prākcaraṇēti sā||32||

sa0- maithunādatibālāyāḥ pavanaḥ pr̥ṣṭhajaṅghōruvaṅkṣaṇaṁ pīḍayan yōniṁ sandūṣayēt| prākcaraṇēti sā syāt|

Adhikarana 4 udAvRuttAyAH lakShaNam (33-34) · Śloka 34

vēgōdāvartanādyōniṁ prapīḍayati mārutaḥ| sā phēnilaṁ rajaḥ kr̥cchrādudāvr̥ttaṁ vimuñcati||33|| iyaṁ vyāpadudāvr̥ttā| |34|

sa0-vēgōdāvartanēna mārutō yōniṁ prakarṣēṇa pīḍayati| tataḥ sā-yōniḥ, phēnilaṁ rajaḥ kr̥cchrādudāvr̥ttaṁ visr̥jati| ēṣā vyāpadudāvr̥ttākhyā|

Adhikarana 5 jAtaghnyAH lakShaNam (34) · Śloka 34

jātaghnī tu yadā'nilaḥ| jātaṁ jātaṁ sutaṁ hanti raukṣyādduṣṭārtavōdbhavam||34||

sa0- yadā tu vāyuḥ sutamutpannamutpannaṁ raukṣyādduṣṭārtavajaṁ hanti, tadā jātaghnī syāt|

Adhikarana 6 antarmukhyAH lakShaNam (35-36) · Śloka 36

atyāśitāyā viṣamaṁ sthitāyāḥ suratē marut| annēnōtpīḍitō yōnēḥ sthitaḥ srōtasi vakrayēt||35|| sāsthimāṁsaṁ mukhaṁ tīvrarujamantarmukhīti sā| |36|

sa0-atisuhitāyā viṣamaṁ sthitāyā nidhuvanē pavanō'nnēnōtpīḍitō yōnēḥ sambandhini srōtasi sthitō mukhaṁ yōnērēva vakrīkuryāt, asthimāṁsēna saha dāruṇapīḍaṁ, sā'ntarmukhītyucyatē|

Adhikarana 7 sUcImukhyAH lakShaNam (36-37) · Śloka 37

| vātalāhārasēvinyāṁ jananyāṁ kupitō'nilaḥ||36|| striyō yōnimaṇudvārāṁ kuryātsūcīmukhīti sā| |37|

sa0- vātalāhārasēvinyāṁ mātari vāyuḥ kupitaḥ striyō garbhasthāyāḥ sūkṣmadvārāṁ yōni kuryāt| sūcīmukhī sā syāt|

Adhikarana 8 shuShkAkhyAyAH lakShaNam (37-38) · Śloka 38

| vēgarōdhādr̥tau vāyurduṣṭō viṇmūtrasaṅgraham||37|| karōti yōnēḥ śōṣaṁ ca śuṣkākhyā sā'tivēdanā| |38|

sa0-r̥tau vēgadhāraṇādvāyurduṣṭō viṇmūtrasaṅgrahaṁ karōti| yōnēḥ śōṣaṁ ca karōti| sā śuṣkasaṁjñā'tirujā syāt|

Adhikarana 9 vAminyAH lakShaNam (38-39) · Śloka 39

| ṣaḍahāt saptarātrādvā śukraṁ garbhāśayānmarut||38|| vamētsaruṅ nīrujō vā yasyāḥ sā vāminī matā| |39|

sa0-ṣaḍahēnāthavā saptāhēna garbhāśayādvāyuḥ sarujō nīrujō vā yasyāḥ śukraṁ vamēt, sā vāminī gaditā|

Adhikarana 10 ShaNDhAyAH lakShaNam (39-40) · Śloka 40

| yōnau vātōpataptāyāṁ strīgarbhē bījadōṣataḥ||39|| mr̥dvēṣiṇyastanī ca syāt ṣaṇḍhasaṁjñā'nupakramā| |40|

sa0-vātōpataptāyāṁ yōnau strīgarbhē bījadōṣānnaradvēṣiṇī stanarahitā ca strī syāt| sa ṣaṇḍhasaṁjñā'nupakramā|

Adhikarana 11 mahAyonyAH lakShaNam (40-41) · Śloka 41

| duṣṭō viṣṭabhya yōnyāsyaṁ garbhakōṣṭhaṁ ca mārutaḥ||40|| kurutē vivr̥tāṁ srastāṁ vātikīmiva duḥkhitām| utsannamāṁsāṁ tāmāhurmahāyōniṁ mahārujām||41||

sa0-pavanō duṣṭō yōnyāsyaṁ viṣṭabhya garbhakōṣṭhaṁ ca vivr̥tamukhīṁ bhraṣṭāṁ vātikīmiva suduḥkhāmutsr̥ṣṭapiśitāṁ prakr̥tatvādyōniṁ kurutē| tāṁ mahārujāṁ mahāyōniṁ vadanti|

Adhikarana 12 paittikyAH lakShaNam (42-43) · Śloka 43

yathāsvairdūṣaṇairduṣṭaṁ pittaṁ yōnimupāśritam| karōti dāhapākōṣāpūtigandhijvarānvitām||42|| bhr̥śōṣṇabhūrikuṇapanīlapītāsitārtavām| sā vyāpat paittikī|43|

sa0-yathāyōgaṁ dūṣaṇaiḥ-sarvarōganidānādyuktaiḥ, duṣṭaṁ pittaṁ yōnau sthitaṁ yōniṁ dāhādyanvitāṁ karōti, tathā bhr̥śōṣṇādiguṇayutārtavām| sā paittikī vyāpat|

Adhikarana 13 raktayonyAH lakShaNam (43) · Śloka 43

| raktayōnyākhyā'sr̥gatisrutēḥ||43||

sa0-raktayōnyākhyā raktasyātisrutēḥ syāt|

Adhikarana 14 shlaiShmikyAyAH lakShaNam (44-45) · Śloka 45

kaphō'bhiṣyandibhiḥ kruddhaḥ kuryādyōnimavēdanām| śītalāṁ kaṇḍulāṁ pāṇḍupicchilāṁ tadvidhasrutim||44|| sā vyāpacchlaiṣmikī| |45|

sa0- ślēṣmā'bhiṣyandakaraṇahētubhiḥ kupitō yōniṁ pīḍārahitāṁ śītalādiguṇāṁ tathā tadvidhā-pāṇḍupicchilā, srutiryasyāstāṁ tathāvidhāṁ kuryāt| sā-ēvaṁvidhā, vyāpat ślaiṣmikī syāt|

Adhikarana 15 lohitakShayAyAH lakShaNam (45) · Śloka 45

vātapittābhyāṁ kṣīyatē rajaḥ| sadāhakārśyavaivarṇyaṁ yasyāḥ sā lōhitakṣayā||45||

sa0-yasyāḥ vātapittābhyāṁ rajaḥ kṣīyatē dāhakārśyavaivarṇyayutaṁ, sā lōhitakṣayākhyā|

Adhikarana 16 pariplutAyAH lakShaNam (46-48) · Śloka 48

pittalāyā nr̥saṁvāsē kṣavathūdgāradhāraṇāt| pittayuktēna marutā yōnirbhavati dūṣitā||46|| śūnā sparśāsahā sārtirnīlapītāsravāhinī| bastikukṣigurutvātisārārōcakakāriṇī||47|| śrōṇivaṅkṣaṇaruktōdajvarakr̥t sā pariplutā| |48|

sa0- pittalāyāḥ striyā narasaṁyōgē kṣavathūdgāradhāraṇāt pittānvitēna vāyunā yōnirdūṣitā śūnādiguṇā bastyādigurutvādividhāyinī tathā śrōṇyāditōdakarī syāt| sā pariplutākhyā|

Adhikarana 17 upaplutAyAH lakShaNam (48-49) · Śloka 49

| vātaślēṣmāmayavyāptā śvētapicchilavāhinī||48|| upaplutā smr̥tā yōniḥ| |49|

sa0- vātaślēṣmarōgēṇa vyāptā śuklapicchilasrāviṇī yōnirupaplutā syāt|

Adhikarana 18 viplutAyAH lakShaNam (49) · Śloka 49

viplutākhyā tvadhāvanāt| sañjātajantuḥ kaṇḍūlā kaṇḍvā cātiratipriyā||49||

sa0- akṣālanāttu yōniḥ sambhūtakr̥miḥ kaṇḍūyutā, kaṇḍvā ca hētunā sutarāṁ suratābhilāṣiṇī viplutākhyā|

Adhikarana 19 karNinyAH lakShaNam (50-51) · Śloka 51

akālavāhanādvāyuḥ ślēṣmaraktavimūrcchitaḥ| karṇikāṁ janayēdyōnau rajōmārganirōdhinīm||50|| sā karṇinī| |51|

sa0-marudakālavāhanāt kapharaktamiśritō yōnau karṇikāṁ rajōmārganirōdhinīṁ kuryāt| sā karṇinī gadyatē|

Adhikarana 20 sAnnipAtikyAH lakShaNam (51) · Śloka 51

tribhirdōṣairyōnigarbhāśayāśritaiḥ| yathāsvōpadravakarairvyāpatsā sānnipātikī||51||

sa0-tribhirdōṣairyōnigarbhāśayāśritairyathāyōgamupadravakāribhiryā vyāpat sā sānnipātikī syāt|

Adhikarana iti yonirogAH yaiH shukraM necchati, garbhaM na gRuhNAti asRugdarAdi rogAMshca prApnoti (33) · Śloka 33

iti yōnigadā nārī yaiḥ śukraṁ na pratīcchati| tatō garbhaṁ na gr̥hṇāti rōgāṁścāpnōti dāruṇān||52|| asr̥gdarārśōgulmādīnābādhāṁścānilādibhiḥ| 52 1/2| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ ṣaṣṭhē uttarasthānē guhyarōgavijñānīyō nāma trayastriṁśō'dhyāyaḥ||33||

sa0- iti- samāptau| ēvaṁ yōnirōgāḥ 'kathitāḥ' iti śēṣaḥ| yairāmayairyōniḥ śukraṁ na pratīcchati| tatō garbhaṁ nādattē| rōgāṁśca dāruṇānasr̥gdarādīnaśrutē| vātapittakaphaiścābādhān-pīḍāviśēṣān, prāpnōti| iti śrīmr̥gāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥daya ṭīkāyāṁ sarvāṅgasundarākhyāyāṁ ṣaṣṭha uttarasthānē guhyarōgavijñānīyō nāma trayāstriṁśō'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 33||