33. guhyarōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

Adhikarana guhyarogavij~jAnIyAdhyAyaH - guhyarogANAM nidAnaM samprAtpistrayoviMshatividhatvaM ca (2-5) · Śloka 5

അഥാതോ ഗുഹ്യരോഗവിജ്ഞാനീയം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ)||൨|| സ്ത്രീവ്യവായനിവൃത്തസ്യ സഹസാ ഭജതോऽഥവാ| ദോഷാധ്യുഷിതസങ്കീര്ണമലിനാണുരജഃ പഥാമ്||൧|| അന്യയോനിമനിച്ഛന്തീമഗമ്യാം നവസൂതികാമ്| ദൂഷിതം സ്പൃശതസ്തോയം രതാന്തേഷ്വപി നൈവ വാ||൨|| വിവര്ധയിഷയാ തീക്ഷ്ണാന് പ്രലേപാദീന് പ്രയച്ഛതഃ| മുഷ്ടിദന്തനഖോത്പീഡാവിഷവച്ഛൂകപാതനൈഃ||൩|| വേഗനിഗ്രഹദീര്ഘാതിഖരസ്പര്ശവിഘട്ടനൈഃ| ദോഷാ ദുഷ്ടാ ഗതാ ഗുഹ്യം ത്രയോവിംശതിമാമയാന്||൪|| ജനയന്ത്യുപദംശാദീന്| |൫|

സ൦- വനിതാസമ്ഭോഗാന്നിവൃത്തസ്യ സഹസാ-അകസ്മാദേവ, സ്ത്രീവ്യവായം ഭജതഃ| കേചിത് കരാദിനൈവ വ്യവായാഭാസം കുര്വന്തി തന്നിവൃത്ത്യൈ സ്ത്രീഗ്രഹണമ്| അഥവേതി വക്ഷ്യമാണഗുണാം സ്ത്രിയം സേവമാനസ്യ| കിമ്ഭൂതാമ് ? വാതാദ്യധിഷ്ഠിതസ്തഥാ സങ്കീര്ണഃ-സങ്കടോ, മലിനോऽണുഃ-സൂക്ഷ്മോ, രജോമാര്ഗോ യസ്യാസ്താം തഥാവിധാം സ്ത്രിയമ്| തഥാऽന്യയോനി-മഹിഷ്യാദിമ്| തഥാऽനഭിലഷന്തീമ്| തഥാऽഗമ്യാം-ഭഗിന്യാദിമ്| തഥാ നവപ്രസൂതാമ്| തഥാ ദൂഷിതം സവിഷജന്ത്വാദിഭിര്ജലം സ്പൃശതോ, രതാന്തേഷ്വപി നൈവ വാ ജലം സ്പൃശതഃ| വിവര്ധയിതുമിച്ഛയാ തീക്ഷ്ണാന് പ്രലേപസേകാദീന് വാ പ്രകൃതത്വാത് ഗുഹ്യേ പ്രയച്ഛതഃ| തഥാ മുഷ്ട്യാദിപാതനൈസ്തഥാ വേഗരോധനേന തഥാ ദീര്ഘാതിഖരസ്പര്ശനേന ച യാനി വിഘട്ടനാനി, തൈരേവ ദോഷാ ദുഷ്ടാ ഗുഹ്യം പ്രാപ്താസ്ത്രയോവിംശതി വക്ഷ്യമാണാന് ഉപദംശാദീന് കുര്വന്തി|

Adhikarana 1 upadaMshasya pa~jcavidhatvam (5) · Śloka 5

ഉപദംശോऽത്ര പഞ്ചധാ| പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സരുധിരൈഃ സമസ്തൈശ്ച|൫|

സ൦- അത്ര-ഏഷു മധ്യേ, ഉപദംശഃ പഞ്ചപ്രകാരഃ| കഥമ്? ഇത്യാഹ-ദോഷൈഃ പൃഥക് ത്രയഃ, രക്തേന ചതുര്ഥഃ, സന്നിപാതേന പഞ്ചമഃ|

Adhikarana 1 vAtajasya upadaMshasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6

| അത്ര മാരുതാത്||൫|| മേഢ്രേ ശോഫോ രുജശ്ചിത്രാഃ സ്തമ്ഭസ്ത്വക്പരിപോടനമ്| |൬|

സ൦-ഏഷാം മധ്യേ വാതേനോപദംശേ മേഢ്രേ ശോഫോ ഭവതി| ദാരുണാഃ പീഡാഃ സ്തമ്ഭസ്തഥാ ത്വചഃ പരിപോടനമ്|

Adhikarana 2 pittajasya upadaMshasya lakShaNam (6) · Śloka 6

| പക്വോദുമ്ബരസങ്കാശഃ പിത്തേന ശ്വയഥുര്ജ്വരഃ||൬||

സ൦-പിത്തേന ശ്വയഥുഃ പക്വോദുമ്ബരഫലനിഭോ ജ്വരശ്ച സ്യാത്|

Adhikarana 3 kaphajasya upadaMshasya lakShaNam (7) · Śloka 7

ശ്ലേഷ്മണാ കഠിനഃ സ്നിഗ്ധഃ കണ്ഡൂമാന് ശീതലോ ഗുരുഃ| |൭|

സ൦-ശ്ലേഷ്മണാ ശ്വയഥുഃ കഠിനാദിഗുണഃ സ്യാത്|

Adhikarana 4 raktajasya upadaMshasya lakShaNam (7) · Śloka 7

| ശോണിതേനാസിതസ്ഫോടസമ്ഭവോऽസ്രസ്രുതിര്ജ്വരഃ||൭||

സ൦-ലോഹിതേന കൃഷ്ണസ്ഫോടസമ്ഭവാദയഃ സ്യുഃ|

Adhikarana 5 sarvajasya upadaMshasya lakShaNam (8) · Śloka 8

സര്വജേ സര്വലിങ്ഗത്വം ശ്വയഥുര്മുഷ്കയോരപി| തീവ്രാ രുഗാശുപചനം ദരണം കൃമിസമ്ഭവഃ||൮||

സ൦- സര്വദോഷജേ സര്വലിങ്ഗത്വം ശ്വയഥുശ്ച മുഷ്കയോഃ സ്യാത്| തീവ്രാ രുക് ശീഘ്രപാകാദിശ്ച|

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (9) · Śloka 9

യാപ്യോ രക്തോദ്ഭവസ്തേഷാം മൃത്യവേ സന്നിപാതജഃ| |൯|

സ൦-ഏതേഷാം മധ്യേ രക്തജോ യാപ്യഃ| സന്നിപാതോത്ഥോ മൃത്യുഹേതുഃ|

Adhikarana 2 arshasAM lakShaNam (9-11) · Śloka 11

| ജായന്തേ കുപിതൈര്ദോഷൈര്ഗുഹ്യാസൃക്പിശിതാശ്രയൈഃ||൯|| അന്തര്ബഹിര്വാ മേഢ്രസ്യ കണ്ഡൂലാ മാംസകീലകാഃ| പിച്ഛിലാസ്രസ്രവാ യോനൌ തദ്വച്ച ച്ഛത്രസന്നിഭാഃ||൧൦|| തേऽര്ശാംസ്യുപേക്ഷയാ ഘ്നന്തി മേഢ്രപുംസ്ത്വം ഭഗാര്തവമ്| |൧൧|

സം-ദോഷൈര്ഗുഹ്യരക്തമാംസാശ്രയൈഃ ക്രുദ്ധൈര്മേഢ്രസ്യാന്തര്ബഹിര്വാ കണ്ഡൂലാ മാംസകീലകാഃ-ശങ്കവോ, ജായന്തേ| തഥാ പിച്ഛിലരക്തസ്രാവിണഃ| തഥൈവ യോനൌ ഛത്രസദൃശാഃ സ്യുഃ| തേ മാംസകീലാ അര്ശാംസി ഗദ്യന്തേ| ഉപേക്ഷിതാശ്ച മേഢ്രേ ജാതാഃ പുംസ്ത്വം ഘ്നന്തി| ഭഗേ ജാതാ ആര്തവം ഘ്നന്തി|

Adhikarana 3 sarShapikAnAM lakShaNam (11-12) · Śloka 12

| ഗുഹ്യസ്യ ബഹിരന്തര്വാ പിടികാഃ കഫരക്തജാഃ||൧൧|| സര്ഷപാമാനസംസ്ഥാനാ ഘനാഃ സര്ഷപികാഃ സ്മൃതാഃ| |൧൨|

സ൦-ഗുഹ്യസ്യ ബാഹ്യതോऽന്തരേ വാ കഫരക്തജാഃ പിടികാഃ സര്ഷപപ്രമണാഃ സര്ഷപാകാരാ ഘനാഃ സര്ഷപികാഃ സ്മൃതാഃ|

Adhikarana 4 avamanthasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

| പിടികാ ബഹവോ ദീര്ഘാ ദീര്യന്തേ മധ്യതശ്ച യാഃ||൧൨|| സോऽവമന്ഥഃ കഫാസൃഗ്ഭ്യാം വേദനാരോമഹര്ഷവാന്| |൧൩|

സ൦-പിടികാ ബഹവോ ദീര്ഘാ മധ്യേ ച യാ ദീര്യന്തേ, സോऽവമന്ഥോ വേദനാരോമാഞ്ചവാന് കഫരക്താഭ്യാം സ്യാത്|

Adhikarana 5 kumbhIkAyAH lakShaNam (13) · Śloka 13

| കുമ്ഭീകാ രക്തപിത്തോത്ഥാ ജാമ്ബവാസ്ഥിനിഭാऽऽശുജാ||൧൩||

സ൦-ജാമ്ബവാസ്ഥിരൂപാ കുമ്ഭീകാ രക്തപിത്തോദ്ഭവാ ശീഘ്രോത്പത്തിശ്ച|

Adhikarana 6 alajyAH lakShaNam (14) · Śloka 14

അലജീം മേഹവദ്വിദ്യാദ്| |൧൪|

സ൦-അലജീം പ്രമേഹേ യഥാ, തഥാऽസ്മിന്നപി വിദ്യാത്|

Adhikarana 7 uttamAyAH lakShaNam (14) · Śloka 14

ഉത്തമാം പിത്തരക്തജാമ്| പിടികാം മാഷമുദ്ഗാഭാം|൧൪|

സ൦-ഉത്തമാഖ്യാം പിത്തരക്തജാം മേഢ്രപിടികാം മാഷസമാം മുദ്ഗാഭാം വിദ്യാത്|

Adhikarana 8 puShkarikAyAH lakShaNam (14-15) · Śloka 15

| പിടികാ പിടികാചിതാ||൧൪|| കര്ണികാ പുഷ്കരസ്യേവ ജ്ഞേയാ പുഷ്കരികേതി സാ| |൧൫|

സ൦- പിടികാചിതാ യാ പിടികാ സ്യാത്, തഥാ പദ്മകര്ണികാകാരാ പുഷ്കരകര്കടാഭാ, താം പുഷ്കരികേതി വിദ്യാത്|

Adhikarana 9 saMvyUDhapiTikAyAH lakShaNam (15) · Śloka 15

| പാണിഭ്യാം ഭൃശസംവ്യൂഢേ സംവ്യൂഢപിടികാ ഭവേത്||൧൫||

സ൦- ഹസ്താഭ്യാമതിശയേന സംവ്യൂഢേ-ഘൃഷ്ടേ സതി, സംവ്യൂഢപിടികാഖ്യാ സ്യാത്|

Adhikarana 10 mRuditasya lakShaNam (16) · Śloka 16

മൃദിതം മൃദിതം വസ്ത്രസംരബ്ധം വാതകോപതഃ| |൧൬|

സ൦-മൃദിതം-മലിതം, വസ്ത്രസംരബ്ധം-വാസസാ ക്ഷോഭിതം, വാതകോപാന്മൃദിതം സ്യാത്|

Adhikarana 11 aShThIlikAyAH lakShaNam (16) · Śloka 16

| വിഷമാ കഠിനാ ഭുഗ്നാ വായുനാऽഷ്ഠീലികാ സ്മൃതാ||൧൬||

സ൦-യാ പിടികാ വിഷമാ സമുന്നതാ തഥാ കഠിനാ കുടിലാ ച പവനേനാഷ്ഠീലികാ ഗദിതാ|

Adhikarana 12 nivRuttasya lakShaNam (17-18) · Śloka 18

വിമര്ദനാദിദുഷ്ടേന വായുനാ ചര്മ മേഢ്രജമ്| നിവര്തതേ സരുഗ്ദാഹം ക്വചിത്പാകം ച ഗച്ഛതി||൧൭|| പിണ്ഡിതം ഗ്രന്ഥിതം ചര്മ തത്പ്രലമ്ബമധോ മണേഃ| നിവൃത്തസംജ്ഞം സകഫം കണ്ഡൂകാഠിന്യവത്തു തത്||൧൮||

സ൦-വായുനാ വിമര്ദനാദിദുഷ്ടേന മേഢ്രജം ചര്മ സരുഗ്ദാഹം നിവര്തതേ| ക്വചിത്-കദാചിത്, പാകമപി യാതി| തത്-ചര്മ, മണേരധഃ പിണ്ഡിതം ഗ്രന്ഥിതം പ്രലമ്ബം ച സ്യാത്| തത്സകഫം-കഫേന തു സഹ, കണ്ഡൂകാഠിന്യയുതം നിവൃത്തസംജ്ഞം സ്യാത്|

Adhikarana 13 avapATikAyAH lakShaNam (19) · Śloka 19

ദുരുഢം സ്ഫുടിതം ചര്മ നിര്ദിഷ്ടമവപാടികാ| |൧൯|

സ൦-കൃച്ഛ്രേണ രോഹതി യച്ച ദുഃസ്ഫുടിതം ചര്മ, തത് കഥിതമവപാടികാ|

Adhikarana 14 niruddhamaNeH lakShaNam (19-20) · Śloka 20

| വാതേന ദൂഷിതം ചര്മ മണൌ സക്തം രുണദ്ധി ചേത്||൧൯|| സ്രോതോ മൂത്രം തതോऽഭ്യേതി മന്ദധാരമവേദനമ്| മണേര്വികാശരോധശ്ച സ നിരുദ്ധമണിര്ഗദഃ||൨൦||

സ൦- വാതേന ചര്മ ദൂഷിതം മണൌ സക്തം ചേത് സ്രോതോ രുണദ്ധി| തതോ മന്ദധാരമരുജം മൂത്രമേതി| മണേശ്ച വികാശരോധഃ| സ ഏവം വിധോ രോഗോ നിരുദ്ധമണിസംജ്ഞഃ|

Adhikarana 15 grathitasya lakShaNam (21) · Śloka 21

ലിങ്ഗം ശൂകൈരിവാപൂര്ണം ഗ്രഥിതാഖ്യം കഫോദ്ഭവമ്| |൨൧|

സ൦-ലിങ്ഗം ശൂകൈരാകീര്ണമിവ സ്യാത്, തദ് ഗ്രഥിതസംജ്ഞം കഫജമ്|

Adhikarana 16 sparshahAneH lakShaNam (21) · Śloka 21

| ശൂകദൂഷിതരക്തോത്ഥാ സ്പര്ശഹാനിസ്തദാഹ്വയാ||൨൧||

സ൦-ശൂകദൂഷിതരക്തോദ്ഭവാ സ്പര്ശഹാനിഃ, സാ സ്പര്ശഹാനിസംജ്ഞാ|

Adhikarana 17 shataponakasya lakShaNam (22) · Śloka 22

ഛിദ്രൈരണുമുഖൈര്യത്തു മേഹനം സര്വതശ്ചിതമ്| വാതശോണിതകോപേന തം വിദ്യാച്ഛതപോനകമ്||൨൨||

സ൦-യത്പുനര്മേഢ്രം ഛിദ്രൈഃ സൂക്ഷ്മമുഖൈഃ സര്വതഃ-പരിതഃ, ചിതം വാതശോണിതകോപാത്, തം ശതപോനകം വിദ്യാത്|

Adhikarana 18 tvakpAkasya lakShaNam (23) · Śloka 23

പിത്താസൃഗ്ഭ്യാം ത്വചഃ പാകസ്ത്വക്പാകോ ജ്വരദാഹവാന്| |൨൩|

സ൦-പിത്തരക്താഭ്യാം ത്വചഃ പാകോ ജ്വരദാഹാന്വിതസ്ത്വക്പാകാഖ്യഃ|

Adhikarana 19 mAMsapAkasya lakShaNam (23) · Śloka 23

| മാംസ്പാകഃ സര്വജഃ സര്വവേദനോ മാംസശാതനഃ||൨൩||

സ൦-സര്വദോഷോത്ഥോ മാംസ്പാകാഖ്യഃ സര്വവേദനോ മാംസശാതനഃ|

Adhikarana 20 raktArbudasya lakShaNam (24) · Śloka 24

സരാഗൈരസിതൈഃ സ്ഫോടൈഃ പിടികാഭിശ്ച പീഡിതമ്| മേഹനം വേദനാ ചോഗ്രാ തം വിദ്യാദസൃഗര്ബുദമ്||൨൪||

സ൦-ഈഷല്ലോഹിതൈഃ കൃഷ്ണൈഃ സ്ഫോടൈഃ പിടികാഭിശ്ച പീഡിതം ലിങ്ഗം വേദനാശ്ച ദാരുണാഃ, തം-ഏവംവിധം, രക്താര്ബുദം ജാനീയാത്|

Adhikarana 21 mAMsArbudasya lakShaNam (25) · Śloka 25

മാംസാര്ബുദം പ്രാഗുദിതം| |൨൫|

സ൦-മാംസാര്ബുദം പൂര്വമുക്തം ഗ്രന്ഥ്യാദിരോഗവിജ്ഞാനീയേ(ഉ. അ.൨൯)| തച്ച ത്രിദോഷജമ്|

Adhikarana 22 vidradheH lakShaNam (25) · Śloka 25

വിദ്രധിശ്ച ത്രിദോഷജഃ| |൨൫|

സ൦-വിദ്രധിശ്ച ത്രിദോഷജഃ| സ ഉക്തോ വിദ്രധ്യാദിനിദാനേ (നി. അ. ൧൧/൯)|

Adhikarana 23 tilakAlakAnAM lakShaNam (25-26) · Śloka 26

| കൃഷ്ണാനി ഭൂത്വാ മാംസാനി വിശീര്യന്തേ സമന്തതഃ||൨൫|| പക്വാനി സന്നിപാതേന താന് വിദ്യാത്തിലകാലകാന്| |൨൬|

സ൦-ലിങ്ഗേ കൃഷ്ണാനി മാംസാനി ഭൂത്വാ പരിതോ വിശീര്യന്തേ പക്വാനി സന്നിപാതേന| താന്-ഏവംപ്രകാരാന്, തിലകാലകാന് വിദ്യാത്|

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (26-27) · Śloka 27

| മാംസോത്ഥമര്ബുദം പാകം വിദ്രധിം തിലകാലകാന്||൨൬|| ചതുരോ വര്ജയേദേഷാം ശേഷാംശ്ഛീഘ്രമുപാചരേത്| |൨൭|

സ൦- ഏഷാം മധ്യേ മാംസാര്ബുദാദീംശ്ചതുരസ്ത്യജേത്-നോപക്രമേത്| ശേഷാന്-ഷോഡശ രോഗാന്, ശീഘ്രമുപക്രമേത്|

Adhikarana yonivyApado viMshatividhatvam (27) · Śloka 27

| വിംശതിര്വ്യാപദോ യോനേര്ജായന്തേ ദുഷ്ടഭോജനാത്||൨൭||

സ൦- യോനേര്വ്യാപദോ വിംശതിര്ദുഷ്ടാഹാരാദ്ഭവന്തി|

Adhikarana 1 vAtikyAH lakShaNam (28-31) · Śloka 31

വിഷമസ്ഥാങ്ഗശയനഭൃശമൈഥുനസേവനൈഃ| ദുഷ്ടാര്തവാദപദ്രവ്യൈര്ബീജദോഷേണ ദൈവതഃ||൨൮|| യോനൌ ക്രുദ്ധോऽനിലഃ കുര്യാദ് രുക്തോദായാമസുപ്തതാഃ| പിപീലികാസൃപ്തിമിവ സ്തമ്ഭം കര്കശതാം സ്വനമ്||൨൯|| ഫേനിലാരുണകൃഷ്ണാല്പതനുരൂക്ഷാര്തവസ്ത്രുതിമ്| സ്രസം വങ്ക്ഷണപാര്ശ്വാദൌ വ്യഥാം ഗുല്മം ക്രമേണ ച||൩൦|| താംസ്താംശ്ച സ്വാന് ഗദാന് വ്യാപദ്വാതികീ നാമ സാ സ്മൃതാ| |൩൧|

സ൦- വിഷമസ്ഥാങ്ഗശയനാദിഭിര്യോനൌ പവനഃ കുപിതോ രുജാദീന് കുര്യാത്| തഥാ പിപീലികോപസര്പണമിവ സ്തമ്ഭം കര്കശതാം സ്വനം, തഥാ ഫേനിലാദിഗുണാര്തവസ്രുതിം, തഥാ വങ്ക്ഷണാദൌ ഭ്രംശം രുജാം, ക്രമേണ ച ഗുല്മം കുര്യാത്| തംസ്താംശ്ച-അനേകവിധാന്, രോഗന് കുര്യാത്| സാ-ഏവംവിധാ, വ്യാപത് വാതികീ സ്മൃതാ|

Adhikarana 2 aticaraNAyAH lakShaNam (31) · Śloka 31

| സൈവാതിചരണാ ശോഫസംയുക്താऽതിവ്യവായതഃ||൩൧||

സ൦-സൈവാതിചരണാ ശ്വയഥുയുതാऽതിവ്യവായാത് സ്യാത്|

Adhikarana 3 prAkcaraNAyAH lakShaNam (32) · Śloka 32

മൈഥുനാദതിബാലായാഃ പൃഷ്ഠജങ്ഗോരുവങ്ക്ഷണമ്| രുജന് സന്ദൂഷയേദ്യോനിം വായുഃ പ്രാക്ചരണേതി സാ||൩൨||

സ൦- മൈഥുനാദതിബാലായാഃ പവനഃ പൃഷ്ഠജങ്ഘോരുവങ്ക്ഷണം പീഡയന് യോനിം സന്ദൂഷയേത്| പ്രാക്ചരണേതി സാ സ്യാത്|

Adhikarana 4 udAvRuttAyAH lakShaNam (33-34) · Śloka 34

വേഗോദാവര്തനാദ്യോനിം പ്രപീഡയതി മാരുതഃ| സാ ഫേനിലം രജഃ കൃച്ഛ്രാദുദാവൃത്തം വിമുഞ്ചതി||൩൩|| ഇയം വ്യാപദുദാവൃത്താ| |൩൪|

സ൦-വേഗോദാവര്തനേന മാരുതോ യോനിം പ്രകര്ഷേണ പീഡയതി| തതഃ സാ-യോനിഃ, ഫേനിലം രജഃ കൃച്ഛ്രാദുദാവൃത്തം വിസൃജതി| ഏഷാ വ്യാപദുദാവൃത്താഖ്യാ|

Adhikarana 5 jAtaghnyAH lakShaNam (34) · Śloka 34

ജാതഘ്നീ തു യദാऽനിലഃ| ജാതം ജാതം സുതം ഹന്തി രൌക്ഷ്യാദ്ദുഷ്ടാര്തവോദ്ഭവമ്||൩൪||

സ൦- യദാ തു വായുഃ സുതമുത്പന്നമുത്പന്നം രൌക്ഷ്യാദ്ദുഷ്ടാര്തവജം ഹന്തി, തദാ ജാതഘ്നീ സ്യാത്|

Adhikarana 6 antarmukhyAH lakShaNam (35-36) · Śloka 36

അത്യാശിതായാ വിഷമം സ്ഥിതായാഃ സുരതേ മരുത്| അന്നേനോത്പീഡിതോ യോനേഃ സ്ഥിതഃ സ്രോതസി വക്രയേത്||൩൫|| സാസ്ഥിമാംസം മുഖം തീവ്രരുജമന്തര്മുഖീതി സാ| |൩൬|

സ൦-അതിസുഹിതായാ വിഷമം സ്ഥിതായാ നിധുവനേ പവനോऽന്നേനോത്പീഡിതോ യോനേഃ സമ്ബന്ധിനി സ്രോതസി സ്ഥിതോ മുഖം യോനേരേവ വക്രീകുര്യാത്, അസ്ഥിമാംസേന സഹ ദാരുണപീഡം, സാऽന്തര്മുഖീത്യുച്യതേ|

Adhikarana 7 sUcImukhyAH lakShaNam (36-37) · Śloka 37

| വാതലാഹാരസേവിന്യാം ജനന്യാം കുപിതോऽനിലഃ||൩൬|| സ്ത്രിയോ യോനിമണുദ്വാരാം കുര്യാത്സൂചീമുഖീതി സാ| |൩൭|

സ൦- വാതലാഹാരസേവിന്യാം മാതരി വായുഃ കുപിതഃ സ്ത്രിയോ ഗര്ഭസ്ഥായാഃ സൂക്ഷ്മദ്വാരാം യോനി കുര്യാത്| സൂചീമുഖീ സാ സ്യാത്|

Adhikarana 8 shuShkAkhyAyAH lakShaNam (37-38) · Śloka 38

| വേഗരോധാദൃതൌ വായുര്ദുഷ്ടോ വിണ്മൂത്രസങ്ഗ്രഹമ്||൩൭|| കരോതി യോനേഃ ശോഷം ച ശുഷ്കാഖ്യാ സാऽതിവേദനാ| |൩൮|

സ൦-ഋതൌ വേഗധാരണാദ്വായുര്ദുഷ്ടോ വിണ്മൂത്രസങ്ഗ്രഹം കരോതി| യോനേഃ ശോഷം ച കരോതി| സാ ശുഷ്കസംജ്ഞാऽതിരുജാ സ്യാത്|

Adhikarana 9 vAminyAH lakShaNam (38-39) · Śloka 39

| ഷഡഹാത് സപ്തരാത്രാദ്വാ ശുക്രം ഗര്ഭാശയാന്മരുത്||൩൮|| വമേത്സരുങ് നീരുജോ വാ യസ്യാഃ സാ വാമിനീ മതാ| |൩൯|

സ൦-ഷഡഹേനാഥവാ സപ്താഹേന ഗര്ഭാശയാദ്വായുഃ സരുജോ നീരുജോ വാ യസ്യാഃ ശുക്രം വമേത്, സാ വാമിനീ ഗദിതാ|

Adhikarana 10 ShaNDhAyAH lakShaNam (39-40) · Śloka 40

| യോനൌ വാതോപതപ്തായാം സ്ത്രീഗര്ഭേ ബീജദോഷതഃ||൩൯|| മൃദ്വേഷിണ്യസ്തനീ ച സ്യാത് ഷണ്ഢസംജ്ഞാऽനുപക്രമാ| |൪൦|

സ൦-വാതോപതപ്തായാം യോനൌ സ്ത്രീഗര്ഭേ ബീജദോഷാന്നരദ്വേഷിണീ സ്തനരഹിതാ ച സ്ത്രീ സ്യാത്| സ ഷണ്ഢസംജ്ഞാऽനുപക്രമാ|

Adhikarana 11 mahAyonyAH lakShaNam (40-41) · Śloka 41

| ദുഷ്ടോ വിഷ്ടഭ്യ യോന്യാസ്യം ഗര്ഭകോഷ്ഠം ച മാരുതഃ||൪൦|| കുരുതേ വിവൃതാം സ്രസ്താം വാതികീമിവ ദുഃഖിതാമ്| ഉത്സന്നമാംസാം താമാഹുര്മഹായോനിം മഹാരുജാമ്||൪൧||

സ൦-പവനോ ദുഷ്ടോ യോന്യാസ്യം വിഷ്ടഭ്യ ഗര്ഭകോഷ്ഠം ച വിവൃതമുഖീം ഭ്രഷ്ടാം വാതികീമിവ സുദുഃഖാമുത്സൃഷ്ടപിശിതാം പ്രകൃതത്വാദ്യോനിം കുരുതേ| താം മഹാരുജാം മഹായോനിം വദന്തി|

Adhikarana 12 paittikyAH lakShaNam (42-43) · Śloka 43

യഥാസ്വൈര്ദൂഷണൈര്ദുഷ്ടം പിത്തം യോനിമുപാശ്രിതമ്| കരോതി ദാഹപാകോഷാപൂതിഗന്ധിജ്വരാന്വിതാമ്||൪൨|| ഭൃശോഷ്ണഭൂരികുണപനീലപീതാസിതാര്തവാമ്| സാ വ്യാപത് പൈത്തികീ|൪൩|

സ൦-യഥായോഗം ദൂഷണൈഃ-സര്വരോഗനിദാനാദ്യുക്തൈഃ, ദുഷ്ടം പിത്തം യോനൌ സ്ഥിതം യോനിം ദാഹാദ്യന്വിതാം കരോതി, തഥാ ഭൃശോഷ്ണാദിഗുണയുതാര്തവാമ്| സാ പൈത്തികീ വ്യാപത്|

Adhikarana 13 raktayonyAH lakShaNam (43) · Śloka 43

| രക്തയോന്യാഖ്യാऽസൃഗതിസ്രുതേഃ||൪൩||

സ൦-രക്തയോന്യാഖ്യാ രക്തസ്യാതിസ്രുതേഃ സ്യാത്|

Adhikarana 14 shlaiShmikyAyAH lakShaNam (44-45) · Śloka 45

കഫോऽഭിഷ്യന്ദിഭിഃ ക്രുദ്ധഃ കുര്യാദ്യോനിമവേദനാമ്| ശീതലാം കണ്ഡുലാം പാണ്ഡുപിച്ഛിലാം തദ്വിധസ്രുതിമ്||൪൪|| സാ വ്യാപച്ഛ്ലൈഷ്മികീ| |൪൫|

സ൦- ശ്ലേഷ്മാऽഭിഷ്യന്ദകരണഹേതുഭിഃ കുപിതോ യോനിം പീഡാരഹിതാം ശീതലാദിഗുണാം തഥാ തദ്വിധാ-പാണ്ഡുപിച്ഛിലാ, സ്രുതിര്യസ്യാസ്താം തഥാവിധാം കുര്യാത്| സാ-ഏവംവിധാ, വ്യാപത് ശ്ലൈഷ്മികീ സ്യാത്|

Adhikarana 15 lohitakShayAyAH lakShaNam (45) · Śloka 45

വാതപിത്താഭ്യാം ക്ഷീയതേ രജഃ| സദാഹകാര്ശ്യവൈവര്ണ്യം യസ്യാഃ സാ ലോഹിതക്ഷയാ||൪൫||

സ൦-യസ്യാഃ വാതപിത്താഭ്യാം രജഃ ക്ഷീയതേ ദാഹകാര്ശ്യവൈവര്ണ്യയുതം, സാ ലോഹിതക്ഷയാഖ്യാ|

Adhikarana 16 pariplutAyAH lakShaNam (46-48) · Śloka 48

പിത്തലായാ നൃസംവാസേ ക്ഷവഥൂദ്ഗാരധാരണാത്| പിത്തയുക്തേന മരുതാ യോനിര്ഭവതി ദൂഷിതാ||൪൬|| ശൂനാ സ്പര്ശാസഹാ സാര്തിര്നീലപീതാസ്രവാഹിനീ| ബസ്തികുക്ഷിഗുരുത്വാതിസാരാരോചകകാരിണീ||൪൭|| ശ്രോണിവങ്ക്ഷണരുക്തോദജ്വരകൃത് സാ പരിപ്ലുതാ| |൪൮|

സ൦- പിത്തലായാഃ സ്ത്രിയാ നരസംയോഗേ ക്ഷവഥൂദ്ഗാരധാരണാത് പിത്താന്വിതേന വായുനാ യോനിര്ദൂഷിതാ ശൂനാദിഗുണാ ബസ്ത്യാദിഗുരുത്വാദിവിധായിനീ തഥാ ശ്രോണ്യാദിതോദകരീ സ്യാത്| സാ പരിപ്ലുതാഖ്യാ|

Adhikarana 17 upaplutAyAH lakShaNam (48-49) · Śloka 49

| വാതശ്ലേഷ്മാമയവ്യാപ്താ ശ്വേതപിച്ഛിലവാഹിനീ||൪൮|| ഉപപ്ലുതാ സ്മൃതാ യോനിഃ| |൪൯|

സ൦- വാതശ്ലേഷ്മരോഗേണ വ്യാപ്താ ശുക്ലപിച്ഛിലസ്രാവിണീ യോനിരുപപ്ലുതാ സ്യാത്|

Adhikarana 18 viplutAyAH lakShaNam (49) · Śloka 49

വിപ്ലുതാഖ്യാ ത്വധാവനാത്| സഞ്ജാതജന്തുഃ കണ്ഡൂലാ കണ്ഡ്വാ ചാതിരതിപ്രിയാ||൪൯||

സ൦- അക്ഷാലനാത്തു യോനിഃ സമ്ഭൂതകൃമിഃ കണ്ഡൂയുതാ, കണ്ഡ്വാ ച ഹേതുനാ സുതരാം സുരതാഭിലാഷിണീ വിപ്ലുതാഖ്യാ|

Adhikarana 19 karNinyAH lakShaNam (50-51) · Śloka 51

അകാലവാഹനാദ്വായുഃ ശ്ലേഷ്മരക്തവിമൂര്ച്ഛിതഃ| കര്ണികാം ജനയേദ്യോനൌ രജോമാര്ഗനിരോധിനീമ്||൫൦|| സാ കര്ണിനീ| |൫൧|

സ൦-മരുദകാലവാഹനാത് കഫരക്തമിശ്രിതോ യോനൌ കര്ണികാം രജോമാര്ഗനിരോധിനീം കുര്യാത്| സാ കര്ണിനീ ഗദ്യതേ|

Adhikarana 20 sAnnipAtikyAH lakShaNam (51) · Śloka 51

ത്രിഭിര്ദോഷൈര്യോനിഗര്ഭാശയാശ്രിതൈഃ| യഥാസ്വോപദ്രവകരൈര്വ്യാപത്സാ സാന്നിപാതികീ||൫൧||

സ൦-ത്രിഭിര്ദോഷൈര്യോനിഗര്ഭാശയാശ്രിതൈര്യഥായോഗമുപദ്രവകാരിഭിര്യാ വ്യാപത് സാ സാന്നിപാതികീ സ്യാത്|

Adhikarana iti yonirogAH yaiH shukraM necchati, garbhaM na gRuhNAti asRugdarAdi rogAMshca prApnoti (33) · Śloka 33

ഇതി യോനിഗദാ നാരീ യൈഃ ശുക്രം ന പ്രതീച്ഛതി| തതോ ഗര്ഭം ന ഗൃഹ്ണാതി രോഗാംശ്ചാപ്നോതി ദാരുണാന്||൫൨|| അസൃഗ്ദരാര്ശോഗുല്മാദീനാബാധാംശ്ചാനിലാദിഭിഃ| ൫൨ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ ഗുഹ്യരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ ത്രയസ്ത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൩||

സ൦- ഇതി- സമാപ്തൌ| ഏവം യോനിരോഗാഃ 'കഥിതാഃ' ഇതി ശേഷഃ| യൈരാമയൈര്യോനിഃ ശുക്രം ന പ്രതീച്ഛതി| തതോ ഗര്ഭം നാദത്തേ| രോഗാംശ്ച ദാരുണാനസൃഗ്ദരാദീനശ്രുതേ| വാതപിത്തകഫൈശ്ചാബാധാന്-പീഡാവിശേഷാന്, പ്രാപ്നോതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയ ടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ഷഷ്ഠ ഉത്തരസ്ഥാനേ ഗുഹ്യരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ ത്രയാസ്ത്രിംശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൩൩||