33. guhyarōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

Adhikarana guhyarogavij~jAnIyAdhyAyaH - guhyarogANAM nidAnaM samprAtpistrayoviMshatividhatvaM ca (2-5) · Śloka 5

అథాతో గుహ్యరోగవిజ్ఞానీయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే)||2|| స్త్రీవ్యవాయనివృత్తస్య సహసా భజతోఽథవా| దోషాధ్యుషితసంకీర్ణమలినాణురజః పథాం||1|| అన్యయోనిమనిచ్ఛంతీమగమ్యాం నవసూతికాం| దూషితం స్పృశతస్తోయం రతాంతేష్వపి నైవ వా||2|| వివర్ధయిషయా తీక్ష్ణాన్ ప్రలేపాదీన్ ప్రయచ్ఛతః| ముష్టిదంతనఖోత్పీడావిషవచ్ఛూకపాతనైః||3|| వేగనిగ్రహదీర్ఘాతిఖరస్పర్శవిఘట్టనైః| దోషా దుష్టా గతా గుహ్యం త్రయోవింశతిమామయాన్||4|| జనయంత్యుపదంశాదీన్| |5|

స0- వనితాసంభోగాన్నివృత్తస్య సహసా-అకస్మాదేవ, స్త్రీవ్యవాయం భజతః| కేచిత్ కరాదినైవ వ్యవాయాభాసం కుర్వంతి తన్నివృత్త్యై స్త్రీగ్రహణం| అథవేతి వక్ష్యమాణగుణాం స్త్రియం సేవమానస్య| కింభూతాం ? వాతాద్యధిష్ఠితస్తథా సంకీర్ణః-సంకటో, మలినోఽణుః-సూక్ష్మో, రజోమార్గో యస్యాస్తాం తథావిధాం స్త్రియం| తథాఽన్యయోని-మహిష్యాదిం| తథాఽనభిలషంతీం| తథాఽగమ్యాం-భగిన్యాదిం| తథా నవప్రసూతాం| తథా దూషితం సవిషజంత్వాదిభిర్జలం స్పృశతో, రతాంతేష్వపి నైవ వా జలం స్పృశతః| వివర్ధయితుమిచ్ఛయా తీక్ష్ణాన్ ప్రలేపసేకాదీన్ వా ప్రకృతత్వాత్ గుహ్యే ప్రయచ్ఛతః| తథా ముష్ట్యాదిపాతనైస్తథా వేగరోధనేన తథా దీర్ఘాతిఖరస్పర్శనేన చ యాని విఘట్టనాని, తైరేవ దోషా దుష్టా గుహ్యం ప్రాప్తాస్త్రయోవింశతి వక్ష్యమాణాన్ ఉపదంశాదీన్ కుర్వంతి|

Adhikarana 1 upadaMshasya pa~jcavidhatvam (5) · Śloka 5

ఉపదంశోఽత్ర పంచధా| పృథగ్దోషైః సరుధిరైః సమస్తైశ్చ|5|

స0- అత్ర-ఏషు మధ్యే, ఉపదంశః పంచప్రకారః| కథం? ఇత్యాహ-దోషైః పృథక్ త్రయః, రక్తేన చతుర్థః, సన్నిపాతేన పంచమః|

Adhikarana 1 vAtajasya upadaMshasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6

| అత్ర మారుతాత్||5|| మేఢ్రే శోఫో రుజశ్చిత్రాః స్తంభస్త్వక్పరిపోటనం| |6|

స0-ఏషాం మధ్యే వాతేనోపదంశే మేఢ్రే శోఫో భవతి| దారుణాః పీడాః స్తంభస్తథా త్వచః పరిపోటనం|

Adhikarana 2 pittajasya upadaMshasya lakShaNam (6) · Śloka 6

| పక్వోదుంబరసంకాశః పిత్తేన శ్వయథుర్జ్వరః||6||

స0-పిత్తేన శ్వయథుః పక్వోదుంబరఫలనిభో జ్వరశ్చ స్యాత్|

Adhikarana 3 kaphajasya upadaMshasya lakShaNam (7) · Śloka 7

శ్లేష్మణా కఠినః స్నిగ్ధః కండూమాన్ శీతలో గురుః| |7|

స0-శ్లేష్మణా శ్వయథుః కఠినాదిగుణః స్యాత్|

Adhikarana 4 raktajasya upadaMshasya lakShaNam (7) · Śloka 7

| శోణితేనాసితస్ఫోటసంభవోఽస్రస్రుతిర్జ్వరః||7||

స0-లోహితేన కృష్ణస్ఫోటసంభవాదయః స్యుః|

Adhikarana 5 sarvajasya upadaMshasya lakShaNam (8) · Śloka 8

సర్వజే సర్వలింగత్వం శ్వయథుర్ముష్కయోరపి| తీవ్రా రుగాశుపచనం దరణం కృమిసంభవః||8||

స0- సర్వదోషజే సర్వలింగత్వం శ్వయథుశ్చ ముష్కయోః స్యాత్| తీవ్రా రుక్ శీఘ్రపాకాదిశ్చ|

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (9) · Śloka 9

యాప్యో రక్తోద్భవస్తేషాం మృత్యవే సన్నిపాతజః| |9|

స0-ఏతేషాం మధ్యే రక్తజో యాప్యః| సన్నిపాతోత్థో మృత్యుహేతుః|

Adhikarana 2 arshasAM lakShaNam (9-11) · Śloka 11

| జాయంతే కుపితైర్దోషైర్గుహ్యాసృక్పిశితాశ్రయైః||9|| అంతర్బహిర్వా మేఢ్రస్య కండూలా మాంసకీలకాః| పిచ్ఛిలాస్రస్రవా యోనౌ తద్వచ్చ చ్ఛత్రసన్నిభాః||10|| తేఽర్శాంస్యుపేక్షయా ఘ్నంతి మేఢ్రపుంస్త్వం భగార్తవం| |11|

సం-దోషైర్గుహ్యరక్తమాంసాశ్రయైః క్రుద్ధైర్మేఢ్రస్యాంతర్బహిర్వా కండూలా మాంసకీలకాః-శంకవో, జాయంతే| తథా పిచ్ఛిలరక్తస్రావిణః| తథైవ యోనౌ ఛత్రసదృశాః స్యుః| తే మాంసకీలా అర్శాంసి గద్యంతే| ఉపేక్షితాశ్చ మేఢ్రే జాతాః పుంస్త్వం ఘ్నంతి| భగే జాతా ఆర్తవం ఘ్నంతి|

Adhikarana 3 sarShapikAnAM lakShaNam (11-12) · Śloka 12

| గుహ్యస్య బహిరంతర్వా పిటికాః కఫరక్తజాః||11|| సర్షపామానసంస్థానా ఘనాః సర్షపికాః స్మృతాః| |12|

స0-గుహ్యస్య బాహ్యతోఽంతరే వా కఫరక్తజాః పిటికాః సర్షపప్రమణాః సర్షపాకారా ఘనాః సర్షపికాః స్మృతాః|

Adhikarana 4 avamanthasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

| పిటికా బహవో దీర్ఘా దీర్యంతే మధ్యతశ్చ యాః||12|| సోఽవమంథః కఫాసృగ్భ్యాం వేదనారోమహర్షవాన్| |13|

స0-పిటికా బహవో దీర్ఘా మధ్యే చ యా దీర్యంతే, సోఽవమంథో వేదనారోమాంచవాన్ కఫరక్తాభ్యాం స్యాత్|

Adhikarana 5 kumbhIkAyAH lakShaNam (13) · Śloka 13

| కుంభీకా రక్తపిత్తోత్థా జాంబవాస్థినిభాఽఽశుజా||13||

స0-జాంబవాస్థిరూపా కుంభీకా రక్తపిత్తోద్భవా శీఘ్రోత్పత్తిశ్చ|

Adhikarana 6 alajyAH lakShaNam (14) · Śloka 14

అలజీం మేహవద్విద్యాద్| |14|

స0-అలజీం ప్రమేహే యథా, తథాఽస్మిన్నపి విద్యాత్|

Adhikarana 7 uttamAyAH lakShaNam (14) · Śloka 14

ఉత్తమాం పిత్తరక్తజాం| పిటికాం మాషముద్గాభాం|14|

స0-ఉత్తమాఖ్యాం పిత్తరక్తజాం మేఢ్రపిటికాం మాషసమాం ముద్గాభాం విద్యాత్|

Adhikarana 8 puShkarikAyAH lakShaNam (14-15) · Śloka 15

| పిటికా పిటికాచితా||14|| కర్ణికా పుష్కరస్యేవ జ్ఞేయా పుష్కరికేతి సా| |15|

స0- పిటికాచితా యా పిటికా స్యాత్, తథా పద్మకర్ణికాకారా పుష్కరకర్కటాభా, తాం పుష్కరికేతి విద్యాత్|

Adhikarana 9 saMvyUDhapiTikAyAH lakShaNam (15) · Śloka 15

| పాణిభ్యాం భృశసంవ్యూఢే సంవ్యూఢపిటికా భవేత్||15||

స0- హస్తాభ్యామతిశయేన సంవ్యూఢే-ఘృష్టే సతి, సంవ్యూఢపిటికాఖ్యా స్యాత్|

Adhikarana 10 mRuditasya lakShaNam (16) · Śloka 16

మృదితం మృదితం వస్త్రసంరబ్ధం వాతకోపతః| |16|

స0-మృదితం-మలితం, వస్త్రసంరబ్ధం-వాససా క్షోభితం, వాతకోపాన్మృదితం స్యాత్|

Adhikarana 11 aShThIlikAyAH lakShaNam (16) · Śloka 16

| విషమా కఠినా భుగ్నా వాయునాఽష్ఠీలికా స్మృతా||16||

స0-యా పిటికా విషమా సమున్నతా తథా కఠినా కుటిలా చ పవనేనాష్ఠీలికా గదితా|

Adhikarana 12 nivRuttasya lakShaNam (17-18) · Śloka 18

విమర్దనాదిదుష్టేన వాయునా చర్మ మేఢ్రజం| నివర్తతే సరుగ్దాహం క్వచిత్పాకం చ గచ్ఛతి||17|| పిండితం గ్రంథితం చర్మ తత్ప్రలంబమధో మణేః| నివృత్తసంజ్ఞం సకఫం కండూకాఠిన్యవత్తు తత్||18||

స0-వాయునా విమర్దనాదిదుష్టేన మేఢ్రజం చర్మ సరుగ్దాహం నివర్తతే| క్వచిత్-కదాచిత్, పాకమపి యాతి| తత్-చర్మ, మణేరధః పిండితం గ్రంథితం ప్రలంబం చ స్యాత్| తత్సకఫం-కఫేన తు సహ, కండూకాఠిన్యయుతం నివృత్తసంజ్ఞం స్యాత్|

Adhikarana 13 avapATikAyAH lakShaNam (19) · Śloka 19

దురుఢం స్ఫుటితం చర్మ నిర్దిష్టమవపాటికా| |19|

స0-కృచ్ఛ్రేణ రోహతి యచ్చ దుఃస్ఫుటితం చర్మ, తత్ కథితమవపాటికా|

Adhikarana 14 niruddhamaNeH lakShaNam (19-20) · Śloka 20

| వాతేన దూషితం చర్మ మణౌ సక్తం రుణద్ధి చేత్||19|| స్రోతో మూత్రం తతోఽభ్యేతి మందధారమవేదనం| మణేర్వికాశరోధశ్చ స నిరుద్ధమణిర్గదః||20||

స0- వాతేన చర్మ దూషితం మణౌ సక్తం చేత్ స్రోతో రుణద్ధి| తతో మందధారమరుజం మూత్రమేతి| మణేశ్చ వికాశరోధః| స ఏవం విధో రోగో నిరుద్ధమణిసంజ్ఞః|

Adhikarana 15 grathitasya lakShaNam (21) · Śloka 21

లింగం శూకైరివాపూర్ణం గ్రథితాఖ్యం కఫోద్భవం| |21|

స0-లింగం శూకైరాకీర్ణమివ స్యాత్, తద్ గ్రథితసంజ్ఞం కఫజం|

Adhikarana 16 sparshahAneH lakShaNam (21) · Śloka 21

| శూకదూషితరక్తోత్థా స్పర్శహానిస్తదాహ్వయా||21||

స0-శూకదూషితరక్తోద్భవా స్పర్శహానిః, సా స్పర్శహానిసంజ్ఞా|

Adhikarana 17 shataponakasya lakShaNam (22) · Śloka 22

ఛిద్రైరణుముఖైర్యత్తు మేహనం సర్వతశ్చితం| వాతశోణితకోపేన తం విద్యాచ్ఛతపోనకం||22||

స0-యత్పునర్మేఢ్రం ఛిద్రైః సూక్ష్మముఖైః సర్వతః-పరితః, చితం వాతశోణితకోపాత్, తం శతపోనకం విద్యాత్|

Adhikarana 18 tvakpAkasya lakShaNam (23) · Śloka 23

పిత్తాసృగ్భ్యాం త్వచః పాకస్త్వక్పాకో జ్వరదాహవాన్| |23|

స0-పిత్తరక్తాభ్యాం త్వచః పాకో జ్వరదాహాన్వితస్త్వక్పాకాఖ్యః|

Adhikarana 19 mAMsapAkasya lakShaNam (23) · Śloka 23

| మాంస్పాకః సర్వజః సర్వవేదనో మాంసశాతనః||23||

స0-సర్వదోషోత్థో మాంస్పాకాఖ్యః సర్వవేదనో మాంసశాతనః|

Adhikarana 20 raktArbudasya lakShaNam (24) · Śloka 24

సరాగైరసితైః స్ఫోటైః పిటికాభిశ్చ పీడితం| మేహనం వేదనా చోగ్రా తం విద్యాదసృగర్బుదం||24||

స0-ఈషల్లోహితైః కృష్ణైః స్ఫోటైః పిటికాభిశ్చ పీడితం లింగం వేదనాశ్చ దారుణాః, తం-ఏవంవిధం, రక్తార్బుదం జానీయాత్|

Adhikarana 21 mAMsArbudasya lakShaNam (25) · Śloka 25

మాంసార్బుదం ప్రాగుదితం| |25|

స0-మాంసార్బుదం పూర్వముక్తం గ్రంథ్యాదిరోగవిజ్ఞానీయే(ఉ. అ.29)| తచ్చ త్రిదోషజం|

Adhikarana 22 vidradheH lakShaNam (25) · Śloka 25

విద్రధిశ్చ త్రిదోషజః| |25|

స0-విద్రధిశ్చ త్రిదోషజః| స ఉక్తో విద్రధ్యాదినిదానే (ని. అ. 11/9)|

Adhikarana 23 tilakAlakAnAM lakShaNam (25-26) · Śloka 26

| కృష్ణాని భూత్వా మాంసాని విశీర్యంతే సమంతతః||25|| పక్వాని సన్నిపాతేన తాన్ విద్యాత్తిలకాలకాన్| |26|

స0-లింగే కృష్ణాని మాంసాని భూత్వా పరితో విశీర్యంతే పక్వాని సన్నిపాతేన| తాన్-ఏవంప్రకారాన్, తిలకాలకాన్ విద్యాత్|

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (26-27) · Śloka 27

| మాంసోత్థమర్బుదం పాకం విద్రధిం తిలకాలకాన్||26|| చతురో వర్జయేదేషాం శేషాంశ్ఛీఘ్రముపాచరేత్| |27|

స0- ఏషాం మధ్యే మాంసార్బుదాదీంశ్చతురస్త్యజేత్-నోపక్రమేత్| శేషాన్-షోడశ రోగాన్, శీఘ్రముపక్రమేత్|

Adhikarana yonivyApado viMshatividhatvam (27) · Śloka 27

| వింశతిర్వ్యాపదో యోనేర్జాయంతే దుష్టభోజనాత్||27||

స0- యోనేర్వ్యాపదో వింశతిర్దుష్టాహారాద్భవంతి|

Adhikarana 1 vAtikyAH lakShaNam (28-31) · Śloka 31

విషమస్థాంగశయనభృశమైథునసేవనైః| దుష్టార్తవాదపద్రవ్యైర్బీజదోషేణ దైవతః||28|| యోనౌ క్రుద్ధోఽనిలః కుర్యాద్ రుక్తోదాయామసుప్తతాః| పిపీలికాసృప్తిమివ స్తంభం కర్కశతాం స్వనం||29|| ఫేనిలారుణకృష్ణాల్పతనురూక్షార్తవస్త్రుతిం| స్రసం వంక్షణపార్శ్వాదౌ వ్యథాం గుల్మం క్రమేణ చ||30|| తాంస్తాంశ్చ స్వాన్ గదాన్ వ్యాపద్వాతికీ నామ సా స్మృతా| |31|

స0- విషమస్థాంగశయనాదిభిర్యోనౌ పవనః కుపితో రుజాదీన్ కుర్యాత్| తథా పిపీలికోపసర్పణమివ స్తంభం కర్కశతాం స్వనం, తథా ఫేనిలాదిగుణార్తవస్రుతిం, తథా వంక్షణాదౌ భ్రంశం రుజాం, క్రమేణ చ గుల్మం కుర్యాత్| తంస్తాంశ్చ-అనేకవిధాన్, రోగన్ కుర్యాత్| సా-ఏవంవిధా, వ్యాపత్ వాతికీ స్మృతా|

Adhikarana 2 aticaraNAyAH lakShaNam (31) · Śloka 31

| సైవాతిచరణా శోఫసంయుక్తాఽతివ్యవాయతః||31||

స0-సైవాతిచరణా శ్వయథుయుతాఽతివ్యవాయాత్ స్యాత్|

Adhikarana 3 prAkcaraNAyAH lakShaNam (32) · Śloka 32

మైథునాదతిబాలాయాః పృష్ఠజంగోరువంక్షణం| రుజన్ సందూషయేద్యోనిం వాయుః ప్రాక్చరణేతి సా||32||

స0- మైథునాదతిబాలాయాః పవనః పృష్ఠజంఘోరువంక్షణం పీడయన్ యోనిం సందూషయేత్| ప్రాక్చరణేతి సా స్యాత్|

Adhikarana 4 udAvRuttAyAH lakShaNam (33-34) · Śloka 34

వేగోదావర్తనాద్యోనిం ప్రపీడయతి మారుతః| సా ఫేనిలం రజః కృచ్ఛ్రాదుదావృత్తం విముంచతి||33|| ఇయం వ్యాపదుదావృత్తా| |34|

స0-వేగోదావర్తనేన మారుతో యోనిం ప్రకర్షేణ పీడయతి| తతః సా-యోనిః, ఫేనిలం రజః కృచ్ఛ్రాదుదావృత్తం విసృజతి| ఏషా వ్యాపదుదావృత్తాఖ్యా|

Adhikarana 5 jAtaghnyAH lakShaNam (34) · Śloka 34

జాతఘ్నీ తు యదాఽనిలః| జాతం జాతం సుతం హంతి రౌక్ష్యాద్దుష్టార్తవోద్భవం||34||

స0- యదా తు వాయుః సుతముత్పన్నముత్పన్నం రౌక్ష్యాద్దుష్టార్తవజం హంతి, తదా జాతఘ్నీ స్యాత్|

Adhikarana 6 antarmukhyAH lakShaNam (35-36) · Śloka 36

అత్యాశితాయా విషమం స్థితాయాః సురతే మరుత్| అన్నేనోత్పీడితో యోనేః స్థితః స్రోతసి వక్రయేత్||35|| సాస్థిమాంసం ముఖం తీవ్రరుజమంతర్ముఖీతి సా| |36|

స0-అతిసుహితాయా విషమం స్థితాయా నిధువనే పవనోఽన్నేనోత్పీడితో యోనేః సంబంధిని స్రోతసి స్థితో ముఖం యోనేరేవ వక్రీకుర్యాత్, అస్థిమాంసేన సహ దారుణపీడం, సాఽంతర్ముఖీత్యుచ్యతే|

Adhikarana 7 sUcImukhyAH lakShaNam (36-37) · Śloka 37

| వాతలాహారసేవిన్యాం జనన్యాం కుపితోఽనిలః||36|| స్త్రియో యోనిమణుద్వారాం కుర్యాత్సూచీముఖీతి సా| |37|

స0- వాతలాహారసేవిన్యాం మాతరి వాయుః కుపితః స్త్రియో గర్భస్థాయాః సూక్ష్మద్వారాం యోని కుర్యాత్| సూచీముఖీ సా స్యాత్|

Adhikarana 8 shuShkAkhyAyAH lakShaNam (37-38) · Śloka 38

| వేగరోధాదృతౌ వాయుర్దుష్టో విణ్మూత్రసంగ్రహం||37|| కరోతి యోనేః శోషం చ శుష్కాఖ్యా సాఽతివేదనా| |38|

స0-ఋతౌ వేగధారణాద్వాయుర్దుష్టో విణ్మూత్రసంగ్రహం కరోతి| యోనేః శోషం చ కరోతి| సా శుష్కసంజ్ఞాఽతిరుజా స్యాత్|

Adhikarana 9 vAminyAH lakShaNam (38-39) · Śloka 39

| షడహాత్ సప్తరాత్రాద్వా శుక్రం గర్భాశయాన్మరుత్||38|| వమేత్సరుఙ్ నీరుజో వా యస్యాః సా వామినీ మతా| |39|

స0-షడహేనాథవా సప్తాహేన గర్భాశయాద్వాయుః సరుజో నీరుజో వా యస్యాః శుక్రం వమేత్, సా వామినీ గదితా|

Adhikarana 10 ShaNDhAyAH lakShaNam (39-40) · Śloka 40

| యోనౌ వాతోపతప్తాయాం స్త్రీగర్భే బీజదోషతః||39|| మృద్వేషిణ్యస్తనీ చ స్యాత్ షంఢసంజ్ఞాఽనుపక్రమా| |40|

స0-వాతోపతప్తాయాం యోనౌ స్త్రీగర్భే బీజదోషాన్నరద్వేషిణీ స్తనరహితా చ స్త్రీ స్యాత్| స షంఢసంజ్ఞాఽనుపక్రమా|

Adhikarana 11 mahAyonyAH lakShaNam (40-41) · Śloka 41

| దుష్టో విష్టభ్య యోన్యాస్యం గర్భకోష్ఠం చ మారుతః||40|| కురుతే వివృతాం స్రస్తాం వాతికీమివ దుఃఖితాం| ఉత్సన్నమాంసాం తామాహుర్మహాయోనిం మహారుజాం||41||

స0-పవనో దుష్టో యోన్యాస్యం విష్టభ్య గర్భకోష్ఠం చ వివృతముఖీం భ్రష్టాం వాతికీమివ సుదుఃఖాముత్సృష్టపిశితాం ప్రకృతత్వాద్యోనిం కురుతే| తాం మహారుజాం మహాయోనిం వదంతి|

Adhikarana 12 paittikyAH lakShaNam (42-43) · Śloka 43

యథాస్వైర్దూషణైర్దుష్టం పిత్తం యోనిముపాశ్రితం| కరోతి దాహపాకోషాపూతిగంధిజ్వరాన్వితాం||42|| భృశోష్ణభూరికుణపనీలపీతాసితార్తవాం| సా వ్యాపత్ పైత్తికీ|43|

స0-యథాయోగం దూషణైః-సర్వరోగనిదానాద్యుక్తైః, దుష్టం పిత్తం యోనౌ స్థితం యోనిం దాహాద్యన్వితాం కరోతి, తథా భృశోష్ణాదిగుణయుతార్తవాం| సా పైత్తికీ వ్యాపత్|

Adhikarana 13 raktayonyAH lakShaNam (43) · Śloka 43

| రక్తయోన్యాఖ్యాఽసృగతిస్రుతేః||43||

స0-రక్తయోన్యాఖ్యా రక్తస్యాతిస్రుతేః స్యాత్|

Adhikarana 14 shlaiShmikyAyAH lakShaNam (44-45) · Śloka 45

కఫోఽభిష్యందిభిః క్రుద్ధః కుర్యాద్యోనిమవేదనాం| శీతలాం కండులాం పాండుపిచ్ఛిలాం తద్విధస్రుతిం||44|| సా వ్యాపచ్ఛ్లైష్మికీ| |45|

స0- శ్లేష్మాఽభిష్యందకరణహేతుభిః కుపితో యోనిం పీడారహితాం శీతలాదిగుణాం తథా తద్విధా-పాండుపిచ్ఛిలా, స్రుతిర్యస్యాస్తాం తథావిధాం కుర్యాత్| సా-ఏవంవిధా, వ్యాపత్ శ్లైష్మికీ స్యాత్|

Adhikarana 15 lohitakShayAyAH lakShaNam (45) · Śloka 45

వాతపిత్తాభ్యాం క్షీయతే రజః| సదాహకార్శ్యవైవర్ణ్యం యస్యాః సా లోహితక్షయా||45||

స0-యస్యాః వాతపిత్తాభ్యాం రజః క్షీయతే దాహకార్శ్యవైవర్ణ్యయుతం, సా లోహితక్షయాఖ్యా|

Adhikarana 16 pariplutAyAH lakShaNam (46-48) · Śloka 48

పిత్తలాయా నృసంవాసే క్షవథూద్గారధారణాత్| పిత్తయుక్తేన మరుతా యోనిర్భవతి దూషితా||46|| శూనా స్పర్శాసహా సార్తిర్నీలపీతాస్రవాహినీ| బస్తికుక్షిగురుత్వాతిసారారోచకకారిణీ||47|| శ్రోణివంక్షణరుక్తోదజ్వరకృత్ సా పరిప్లుతా| |48|

స0- పిత్తలాయాః స్త్రియా నరసంయోగే క్షవథూద్గారధారణాత్ పిత్తాన్వితేన వాయునా యోనిర్దూషితా శూనాదిగుణా బస్త్యాదిగురుత్వాదివిధాయినీ తథా శ్రోణ్యాదితోదకరీ స్యాత్| సా పరిప్లుతాఖ్యా|

Adhikarana 17 upaplutAyAH lakShaNam (48-49) · Śloka 49

| వాతశ్లేష్మామయవ్యాప్తా శ్వేతపిచ్ఛిలవాహినీ||48|| ఉపప్లుతా స్మృతా యోనిః| |49|

స0- వాతశ్లేష్మరోగేణ వ్యాప్తా శుక్లపిచ్ఛిలస్రావిణీ యోనిరుపప్లుతా స్యాత్|

Adhikarana 18 viplutAyAH lakShaNam (49) · Śloka 49

విప్లుతాఖ్యా త్వధావనాత్| సంజాతజంతుః కండూలా కండ్వా చాతిరతిప్రియా||49||

స0- అక్షాలనాత్తు యోనిః సంభూతకృమిః కండూయుతా, కండ్వా చ హేతునా సుతరాం సురతాభిలాషిణీ విప్లుతాఖ్యా|

Adhikarana 19 karNinyAH lakShaNam (50-51) · Śloka 51

అకాలవాహనాద్వాయుః శ్లేష్మరక్తవిమూర్చ్ఛితః| కర్ణికాం జనయేద్యోనౌ రజోమార్గనిరోధినీం||50|| సా కర్ణినీ| |51|

స0-మరుదకాలవాహనాత్ కఫరక్తమిశ్రితో యోనౌ కర్ణికాం రజోమార్గనిరోధినీం కుర్యాత్| సా కర్ణినీ గద్యతే|

Adhikarana 20 sAnnipAtikyAH lakShaNam (51) · Śloka 51

త్రిభిర్దోషైర్యోనిగర్భాశయాశ్రితైః| యథాస్వోపద్రవకరైర్వ్యాపత్సా సాన్నిపాతికీ||51||

స0-త్రిభిర్దోషైర్యోనిగర్భాశయాశ్రితైర్యథాయోగముపద్రవకారిభిర్యా వ్యాపత్ సా సాన్నిపాతికీ స్యాత్|

Adhikarana iti yonirogAH yaiH shukraM necchati, garbhaM na gRuhNAti asRugdarAdi rogAMshca prApnoti (33) · Śloka 33

ఇతి యోనిగదా నారీ యైః శుక్రం న ప్రతీచ్ఛతి| తతో గర్భం న గృహ్ణాతి రోగాంశ్చాప్నోతి దారుణాన్||52|| అసృగ్దరార్శోగుల్మాదీనాబాధాంశ్చానిలాదిభిః| 52 1/2| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే గుహ్యరోగవిజ్ఞానీయో నామ త్రయస్త్రింశోఽధ్యాయః||33||

స0- ఇతి- సమాప్తౌ| ఏవం యోనిరోగాః 'కథితాః' ఇతి శేషః| యైరామయైర్యోనిః శుక్రం న ప్రతీచ్ఛతి| తతో గర్భం నాదత్తే| రోగాంశ్చ దారుణానసృగ్దరాదీనశ్రుతే| వాతపిత్తకఫైశ్చాబాధాన్-పీడావిశేషాన్, ప్రాప్నోతి| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామష్టాంగహృదయ టీకాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం షష్ఠ ఉత్తరస్థానే గుహ్యరోగవిజ్ఞానీయో నామ త్రయాస్త్రింశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 33||