33. guhyarōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana guhyarogavij~jAnIyAdhyAyaH - guhyarogANAM nidAnaM samprAtpistrayoviMshatividhatvaM ca (2-5) · Śloka 5

అథాతో గుహ్యరోగవిజ్ఞానీయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే)||2|| స్త్రీవ్యవాయనివృత్తస్య సహసా భజతోఽథవా| దోషాధ్యుషితసంకీర్ణమలినాణురజః పథాం||1|| అన్యయోనిమనిచ్ఛంతీమగమ్యాం నవసూతికాం| దూషితం స్పృశతస్తోయం రతాంతేష్వపి నైవ వా||2|| వివర్ధయిషయా తీక్ష్ణాన్ ప్రలేపాదీన్ ప్రయచ్ఛతః| ముష్టిదంతనఖోత్పీడావిషవచ్ఛూకపాతనైః||3|| వేగనిగ్రహదీర్ఘాతిఖరస్పర్శవిఘట్టనైః| దోషా దుష్టా గతా గుహ్యం త్రయోవింశతిమామయాన్||4|| జనయంత్యుపదంశాదీన్| |5|

Adhikarana 1 upadaMshasya pa~jcavidhatvam (5) · Śloka 5

ఉపదంశోఽత్ర పంచధా| పృథగ్దోషైః సరుధిరైః సమస్తైశ్చ|5|

Adhikarana 1 vAtajasya upadaMshasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6

| అత్ర మారుతాత్||5|| మేఢ్రే శోఫో రుజశ్చిత్రాః స్తంభస్త్వక్పరిపోటనం| |6|

Adhikarana 2 pittajasya upadaMshasya lakShaNam (6) · Śloka 6

| పక్వోదుంబరసంకాశః పిత్తేన శ్వయథుర్జ్వరః||6||

Adhikarana 3 kaphajasya upadaMshasya lakShaNam (7) · Śloka 7

శ్లేష్మణా కఠినః స్నిగ్ధః కండూమాన్ శీతలో గురుః| |7|

Adhikarana 4 raktajasya upadaMshasya lakShaNam (7) · Śloka 7

| శోణితేనాసితస్ఫోటసంభవోఽస్రస్రుతిర్జ్వరః||7||

Adhikarana 5 sarvajasya upadaMshasya lakShaNam (8) · Śloka 8

సర్వజే సర్వలింగత్వం శ్వయథుర్ముష్కయోరపి| తీవ్రా రుగాశుపచనం దరణం కృమిసంభవః||8||

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (9) · Śloka 9

యాప్యో రక్తోద్భవస్తేషాం మృత్యవే సన్నిపాతజః| |9|

Adhikarana 2 arshasAM lakShaNam (9-11) · Śloka 11

| జాయంతే కుపితైర్దోషైర్గుహ్యాసృక్పిశితాశ్రయైః||9|| అంతర్బహిర్వా మేఢ్రస్య కండూలా మాంసకీలకాః| పిచ్ఛిలాస్రస్రవా యోనౌ తద్వచ్చ చ్ఛత్రసన్నిభాః||10|| తేఽర్శాంస్యుపేక్షయా ఘ్నంతి మేఢ్రపుంస్త్వం భగార్తవం| |11|

Adhikarana 3 sarShapikAnAM lakShaNam (11-12) · Śloka 12

| గుహ్యస్య బహిరంతర్వా పిటికాః కఫరక్తజాః||11|| సర్షపామానసంస్థానా ఘనాః సర్షపికాః స్మృతాః| |12|

Adhikarana 4 avamanthasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

| పిటికా బహవో దీర్ఘా దీర్యంతే మధ్యతశ్చ యాః||12|| సోఽవమంథః కఫాసృగ్భ్యాం వేదనారోమహర్షవాన్| |13|

Adhikarana 5 kumbhIkAyAH lakShaNam (13) · Śloka 13

| కుంభీకా రక్తపిత్తోత్థా జాంబవాస్థినిభాఽఽశుజా||13||

Adhikarana 6 alajyAH lakShaNam (14) · Śloka 14

అలజీం మేహవద్విద్యాద్| |14|

Adhikarana 7 uttamAyAH lakShaNam (14) · Śloka 14

ఉత్తమాం పిత్తరక్తజాం| పిటికాం మాషముద్గాభాం|14|

Adhikarana 8 puShkarikAyAH lakShaNam (14-15) · Śloka 15

| పిటికా పిటికాచితా||14|| కర్ణికా పుష్కరస్యేవ జ్ఞేయా పుష్కరికేతి సా| |15|

Adhikarana 9 saMvyUDhapiTikAyAH lakShaNam (15) · Śloka 15

| పాణిభ్యాం భృశసంవ్యూఢే సంవ్యూఢపిటికా భవేత్||15||

Adhikarana 10 mRuditasya lakShaNam (16) · Śloka 16

మృదితం మృదితం వస్త్రసంరబ్ధం వాతకోపతః| |16|

Adhikarana 11 aShThIlikAyAH lakShaNam (16) · Śloka 16

| విషమా కఠినా భుగ్నా వాయునాఽష్ఠీలికా స్మృతా||16||

Adhikarana 12 nivRuttasya lakShaNam (17-18) · Śloka 18

విమర్దనాదిదుష్టేన వాయునా చర్మ మేఢ్రజం| నివర్తతే సరుగ్దాహం క్వచిత్పాకం చ గచ్ఛతి||17|| పిండితం గ్రంథితం చర్మ తత్ప్రలంబమధో మణేః| నివృత్తసంజ్ఞం సకఫం కండూకాఠిన్యవత్తు తత్||18||

Adhikarana 13 avapATikAyAH lakShaNam (19) · Śloka 19

దురుఢం స్ఫుటితం చర్మ నిర్దిష్టమవపాటికా| |19|

Adhikarana 14 niruddhamaNeH lakShaNam (19-20) · Śloka 20

| వాతేన దూషితం చర్మ మణౌ సక్తం రుణద్ధి చేత్||19|| స్రోతో మూత్రం తతోఽభ్యేతి మందధారమవేదనం| మణేర్వికాశరోధశ్చ స నిరుద్ధమణిర్గదః||20||

Adhikarana 15 grathitasya lakShaNam (21) · Śloka 21

లింగం శూకైరివాపూర్ణం గ్రథితాఖ్యం కఫోద్భవం| |21|

Adhikarana 16 sparshahAneH lakShaNam (21) · Śloka 21

| శూకదూషితరక్తోత్థా స్పర్శహానిస్తదాహ్వయా||21||

Adhikarana 17 shataponakasya lakShaNam (22) · Śloka 22

ఛిద్రైరణుముఖైర్యత్తు మేహనం సర్వతశ్చితం| వాతశోణితకోపేన తం విద్యాచ్ఛతపోనకం||22||

Adhikarana 18 tvakpAkasya lakShaNam (23) · Śloka 23

పిత్తాసృగ్భ్యాం త్వచః పాకస్త్వక్పాకో జ్వరదాహవాన్| |23|

Adhikarana 19 mAMsapAkasya lakShaNam (23) · Śloka 23

| మాంస్పాకః సర్వజః సర్వవేదనో మాంసశాతనః||23||

Adhikarana 20 raktArbudasya lakShaNam (24) · Śloka 24

సరాగైరసితైః స్ఫోటైః పిటికాభిశ్చ పీడితం| మేహనం వేదనా చోగ్రా తం విద్యాదసృగర్బుదం||24||

Adhikarana 21 mAMsArbudasya lakShaNam (25) · Śloka 25

మాంసార్బుదం ప్రాగుదితం| |25|

Adhikarana 22 vidradheH lakShaNam (25) · Śloka 25

విద్రధిశ్చ త్రిదోషజః| |25|

Adhikarana 23 tilakAlakAnAM lakShaNam (25-26) · Śloka 26

| కృష్ణాని భూత్వా మాంసాని విశీర్యంతే సమంతతః||25|| పక్వాని సన్నిపాతేన తాన్ విద్యాత్తిలకాలకాన్| |26|

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (26-27) · Śloka 27

| మాంసోత్థమర్బుదం పాకం విద్రధిం తిలకాలకాన్||26|| చతురో వర్జయేదేషాం శేషాంశ్ఛీఘ్రముపాచరేత్| |27|

Adhikarana yonivyApado viMshatividhatvam (27) · Śloka 27

| వింశతిర్వ్యాపదో యోనేర్జాయంతే దుష్టభోజనాత్||27||

Adhikarana 1 vAtikyAH lakShaNam (28-31) · Śloka 31

విషమస్థాంగశయనభృశమైథునసేవనైః| దుష్టార్తవాదపద్రవ్యైర్బీజదోషేణ దైవతః||28|| యోనౌ క్రుద్ధోఽనిలః కుర్యాద్ రుక్తోదాయామసుప్తతాః| పిపీలికాసృప్తిమివ స్తంభం కర్కశతాం స్వనం||29|| ఫేనిలారుణకృష్ణాల్పతనురూక్షార్తవస్త్రుతిం| స్రసం వంక్షణపార్శ్వాదౌ వ్యథాం గుల్మం క్రమేణ చ||30|| తాంస్తాంశ్చ స్వాన్ గదాన్ వ్యాపద్వాతికీ నామ సా స్మృతా| |31|

Adhikarana 2 aticaraNAyAH lakShaNam (31) · Śloka 31

| సైవాతిచరణా శోఫసంయుక్తాఽతివ్యవాయతః||31||

Adhikarana 3 prAkcaraNAyAH lakShaNam (32) · Śloka 32

మైథునాదతిబాలాయాః పృష్ఠజంగోరువంక్షణం| రుజన్ సందూషయేద్యోనిం వాయుః ప్రాక్చరణేతి సా||32||

Adhikarana 4 udAvRuttAyAH lakShaNam (33-34) · Śloka 34

వేగోదావర్తనాద్యోనిం ప్రపీడయతి మారుతః| సా ఫేనిలం రజః కృచ్ఛ్రాదుదావృత్తం విముంచతి||33|| ఇయం వ్యాపదుదావృత్తా| |34|

Adhikarana 5 jAtaghnyAH lakShaNam (34) · Śloka 34

జాతఘ్నీ తు యదాఽనిలః| జాతం జాతం సుతం హంతి రౌక్ష్యాద్దుష్టార్తవోద్భవం||34||

Adhikarana 6 antarmukhyAH lakShaNam (35-36) · Śloka 36

అత్యాశితాయా విషమం స్థితాయాః సురతే మరుత్| అన్నేనోత్పీడితో యోనేః స్థితః స్రోతసి వక్రయేత్||35|| సాస్థిమాంసం ముఖం తీవ్రరుజమంతర్ముఖీతి సా| |36|

Adhikarana 7 sUcImukhyAH lakShaNam (36-37) · Śloka 37

| వాతలాహారసేవిన్యాం జనన్యాం కుపితోఽనిలః||36|| స్త్రియో యోనిమణుద్వారాం కుర్యాత్సూచీముఖీతి సా| |37|

Adhikarana 8 shuShkAkhyAyAH lakShaNam (37-38) · Śloka 38

| వేగరోధాదృతౌ వాయుర్దుష్టో విణ్మూత్రసంగ్రహం||37|| కరోతి యోనేః శోషం చ శుష్కాఖ్యా సాఽతివేదనా| |38|

Adhikarana 9 vAminyAH lakShaNam (38-39) · Śloka 39

| షడహాత్ సప్తరాత్రాద్వా శుక్రం గర్భాశయాన్మరుత్||38|| వమేత్సరుఙ్ నీరుజో వా యస్యాః సా వామినీ మతా| |39|

Adhikarana 10 ShaNDhAyAH lakShaNam (39-40) · Śloka 40

| యోనౌ వాతోపతప్తాయాం స్త్రీగర్భే బీజదోషతః||39|| మృద్వేషిణ్యస్తనీ చ స్యాత్ షంఢసంజ్ఞాఽనుపక్రమా| |40|

Adhikarana 11 mahAyonyAH lakShaNam (40-41) · Śloka 41

| దుష్టో విష్టభ్య యోన్యాస్యం గర్భకోష్ఠం చ మారుతః||40|| కురుతే వివృతాం స్రస్తాం వాతికీమివ దుఃఖితాం| ఉత్సన్నమాంసాం తామాహుర్మహాయోనిం మహారుజాం||41||

Adhikarana 12 paittikyAH lakShaNam (42-43) · Śloka 43

యథాస్వైర్దూషణైర్దుష్టం పిత్తం యోనిముపాశ్రితం| కరోతి దాహపాకోషాపూతిగంధిజ్వరాన్వితాం||42|| భృశోష్ణభూరికుణపనీలపీతాసితార్తవాం| సా వ్యాపత్ పైత్తికీ|43|

Adhikarana 13 raktayonyAH lakShaNam (43) · Śloka 43

| రక్తయోన్యాఖ్యాఽసృగతిస్రుతేః||43||

Adhikarana 14 shlaiShmikyAyAH lakShaNam (44-45) · Śloka 45

కఫోఽభిష్యందిభిః క్రుద్ధః కుర్యాద్యోనిమవేదనాం| శీతలాం కండులాం పాండుపిచ్ఛిలాం తద్విధస్రుతిం||44|| సా వ్యాపచ్ఛ్లైష్మికీ| |45|

Adhikarana 15 lohitakShayAyAH lakShaNam (45) · Śloka 45

వాతపిత్తాభ్యాం క్షీయతే రజః| సదాహకార్శ్యవైవర్ణ్యం యస్యాః సా లోహితక్షయా||45||

Adhikarana 16 pariplutAyAH lakShaNam (46-48) · Śloka 48

పిత్తలాయా నృసంవాసే క్షవథూద్గారధారణాత్| పిత్తయుక్తేన మరుతా యోనిర్భవతి దూషితా||46|| శూనా స్పర్శాసహా సార్తిర్నీలపీతాస్రవాహినీ| బస్తికుక్షిగురుత్వాతిసారారోచకకారిణీ||47|| శ్రోణివంక్షణరుక్తోదజ్వరకృత్ సా పరిప్లుతా| |48|

Adhikarana 17 upaplutAyAH lakShaNam (48-49) · Śloka 49

| వాతశ్లేష్మామయవ్యాప్తా శ్వేతపిచ్ఛిలవాహినీ||48|| ఉపప్లుతా స్మృతా యోనిః| |49|

Adhikarana 18 viplutAyAH lakShaNam (49) · Śloka 49

విప్లుతాఖ్యా త్వధావనాత్| సంజాతజంతుః కండూలా కండ్వా చాతిరతిప్రియా||49||

Adhikarana 19 karNinyAH lakShaNam (50-51) · Śloka 51

అకాలవాహనాద్వాయుః శ్లేష్మరక్తవిమూర్చ్ఛితః| కర్ణికాం జనయేద్యోనౌ రజోమార్గనిరోధినీం||50|| సా కర్ణినీ| |51|

Adhikarana 20 sAnnipAtikyAH lakShaNam (51) · Śloka 51

త్రిభిర్దోషైర్యోనిగర్భాశయాశ్రితైః| యథాస్వోపద్రవకరైర్వ్యాపత్సా సాన్నిపాతికీ||51||

Adhikarana iti yonirogAH yaiH shukraM necchati, garbhaM na gRuhNAti asRugdarAdi rogAMshca prApnoti (33) · Śloka 33

ఇతి యోనిగదా నారీ యైః శుక్రం న ప్రతీచ్ఛతి| తతో గర్భం న గృహ్ణాతి రోగాంశ్చాప్నోతి దారుణాన్||52|| అసృగ్దరార్శోగుల్మాదీనాబాధాంశ్చానిలాదిభిః| 52 1/2| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే గుహ్యరోగవిజ్ఞానీయో నామ త్రయస్త్రింశోఽధ్యాయః||33||