18. karṇarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana karogapratiShedhAdhyAyaH||18|| vAtaje karNashUle vAtaghnasAdhitaM ghRutam vAtaje karNashUle ashvatthAdipatrarasaiH karNapUraNam (2-3) · Śloka 3

അഥാതഃ കര്ണരോഗപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨|| ) കര്ണശൂലേ പവനജേ പിബേദ്രാത്രൌ രസാശിതഃ| വാതഘ്നസാധിതം സര്പിഃ, കര്ണം സ്വിന്നം ച പൂരയേത്||൧|| പത്രാണാം പൃഥഗശ്വത്ഥബില്വാര്കൈരണ്ഡജന്മനാമ്| തൈലസിന്ധൂത്ഥദിഗ്ധാനാം സ്വിന്നാനാം പുടപാകതഃ||൨|| രസൈഃ കവോഷ്ണൈസ്തദ്വച്ച മൂലകസ്യാരലോരപി| |൩|

അസ്മാദനന്തരമേതച്ചികിത്സോച്യത ഇത്യാഹ- സ൦-വാതോദ്ഭവേ കര്ണശൂലേ മാംസരസേന ഭോജിതോ വാതഘ്നദ്രവ്യസാധിതം ഘൃതം നിശി പിബേത്| കര്ണം ച സ്വിന്നം സന്തം പൃഥഗശ്വത്ഥാദിജാനാം പത്രാണാം തൈലസൈന്ധവദിഗ്ധാനാം പുടപാകതഃ സ്വിന്നാനാം രസൈഃ കോഷ്ണൈഃ പൂരയേത്| തഥൈവ മൂലകസ്യ രസേന സ്യോനാകസ്യ ച രസേന പൂരയേത്|

Adhikarana vAtaje karNashUle vAtaharAdisAdhito mahAsnehaH (3-4) · Śloka 4

| ഗണേ വാതഹരേऽമ്ലേഷു മൂത്രേഷു ച വിപാചിതഃ||൩|| മഹാസ്നേഹോ ദ്രുതം ഹന്തി സുതീവ്രാമപി വേദനാമ്| |൪|

സ൦-വാതഹരേ ഗണേऽമ്ലേഷു മൂത്രേഷു ച-ഗോമൂത്രാദിഷു, വിപാചിതോ മഹാസ്നേഹോ ദ്രാഗേവ സുദാരുണാമപി പീഡാം ജയതി|

Adhikarana vAtaje karNashUle mahatpa~jcamUlAdijaH snehaH (4-5) · Śloka 5

| മഹതഃ പഞ്ചമൂലസ്യ കാഷ്ഠാത്ക്ഷൌമേണ വേഷ്ടിതാത്||൪|| തൈലസിക്താത്പ്രദീപ്താഗ്രാത് സ്നേഹഃ സദ്യോ രുജാപഹഃ| യോജ്യശ്ചൈവം ഭദ്രകാഷ്ഠാത്കുഷ്ഠാത്കാഷ്ഠാച്ച സാരലാത്||൫||

സ൦-മഹതഃ പഞ്ചമൂലസ്യ ഏകതമാത് കാഷ്ഠാത് ക്ഷൌമേണ വേഷ്ടിതാത് തൈലസിക്താത് പ്രജ്വലിതാത് ഗ്രാഹ്യഃ സ്നേഹഃ| സ കര്ണേ നിഷിക്തഃ സദ്യോ രുജാഹൃത്| സ൦-ഏവം-അനേനൈവ വിധിനാ, ദേവദാരുകാഷ്ഠാത് കുഷ്ഠാത് സരലകാഷ്ഠാച്ച ച്യുതഃ സ്നേഹോ-രസോ, യോജ്യഃ|

Adhikarana vAtaje karNashUle vAtavyAdhipratishyAyacikitsA vAtaje karNashUle shiraHsnAnAdivarjanam (6) · Śloka 6

വാതവ്യാധിപ്രതിശ്യായവിഹിതം ഹിതമത്ര ച| വര്ജയേച്ഛിരസാ സ്നാനം ശീതാമ്ഭഃപാനമഹ്ന്യപി||൬||

സ൦-വാതവ്യാധൌ പ്രതിശ്യായേ ച യദ്വിഹിതം ഭേഷജം തച്ചാത്ര ഹിതമ്| സ൦-ശിരസാ സഹ സ്നാനം വര്ജയേത്| ശീതജലപാനം ദിവാऽപി ന കാര്യമ്, രാത്രൌ തു സര്വഥാ വര്ജ്യമേവേത്യര്ഥഃ|

Adhikarana pittaje karNashUle virekaH pittaje karNashUle drAkShAdisiddhaM stanyaM karNapUraNam (7) · Śloka 7

പിത്തശൂലേ സിതായുക്തഘൃതസ്നിഗ്ധം വിരേചയേത്| ദ്രാക്ഷായഷ്ടിശൃതം സ്തന്യം ശസ്യതേ കര്ണപൂരണമ്||൭||

സ൦-പിത്തശൂലേ സിതാന്വിതഘൃതേന സ്നിഗ്ധം വിരേചയേത്| ദ്രാക്ഷാമധുകസിദ്ധം സ്ത്രീക്ഷീരം കര്ണപൂരണം ഹിതമ്|

Adhikarana pittaje karNashUle yaShTyAditailena nasyapUraNAbhya~jjanAni pittaje karNashUle kShaudreNa nasyAdIni (8-10) · Śloka 10

യഷ്ട്യനന്താഹിമോശീരകാകോലീരോധ്രജീവകൈഃ| മൃണാലബിസമഞ്ജിഷ്ഠാസാരിവാഭിശ്ച സാധയേത്||൮|| യഷ്ടീമധുരസപ്രസ്ഥക്ഷീരദ്വിപ്രസ്ഥസംയുതമ്| തൈലസ്യ കുഡവം നസ്യപൂരണാഭ്യഞ്ജനൈരിദമ്||൯|| നിഹന്തി ശൂലദാഹോഷാഃ കേവലം ക്ഷൌദ്രമേവ വാ| |൧൦|

സ൦-യഷ്ട്യാദിഭിഃ കല്കൈര്മധുകക്വാഥപ്രസ്ഥേന ക്ഷീരസ്യ ദ്വിപ്രസ്ഥേന ച സംയുതം തൈലകുഡവം സാധയേത്| നസ്യകര്ണപൂരണാഭ്യഞ്ജനൈരിദം ശൂലാദീന് ഹന്തി| കേവലം ക്ഷൌദ്രം വാ|

Adhikarana pittaje karNashUle yaShTyAdinA lepaH (10) · Śloka 10

| യഷ്ട്യാദിഭിശ്ച സഘൃതൈഃ കര്ണൌ ദിഹ്യാത്സമന്തതഃ||൧൦||

സ൦-യഷ്ട്യാദിഭിഃ-പൂര്വോക്തൈഃ, സസര്പികൈഃ കര്ണൌ ച പരിതോ ലിമ്പേത്|

Adhikarana kaphaje karNashUle vamanam kaphaje karNashUle kaphApahAH dhUmanasya gaNDUShasvedAH (11) · Śloka 11

വാമയേത് പിപ്പലീസിദ്ധസര്പിഃസ്നിഗ്ധം കഫോദ്ഭവേ| ധൂമനാവനഗണ്ഡൂഷസ്വേദാന് കുര്യാത്കഫാപഹാന്||൧൧||

സ൦-കഫോത്ഥേ പിപ്പലീപക്വഘൃതസ്നിഗ്ധം വാമയേത്| ധൂമാദീംശ്ച കഫഘ്നാന് വിദധ്യാത്|

Adhikarana kaphaje karNashUle lashunAdisvarasena karNapUraNam (12) · Śloka 12

ലശുനാര്ദ്രകശിഗ്രൂണാം മുരുങ്ഗ്യാ മൂലകസ്യ ച| കദല്യാഃ സ്വരസഃ ശ്രേഷ്ഠഃ കദുഷ്ണഃ കര്ണപൂരണേ||൧൨||

സ൦-ലശുനാദീനാം പൃഥക് പൃഥക് സ്വരസഃ കര്ണപൂരണേ കോഷ്ണഃ ശ്രേഷ്ഠഃ|

Adhikarana kaphaje karNashUle arkA~gkurapuTapAkarasena karNapUraNam kaphaje karNashUle bIjapUrAdisvarasena karNapUraNam (13-14) · Śloka 14

അര്കാങ്കുരാനമ്ലപിഷ്ടാംസ്തൈലാക്താംല്ലവണാന്വിതാന്| സന്നിധായ സ്നുഹീകാണ്ഡേ കോരിതേ തച്ഛദാവൃതാന്||൧൩|| സ്വേദയേത്പുടപാകേന സ രസഃ ശൂലജിത്പരമ്| |൧൪|

സ൦-അര്കാങ്കുരാനമ്ലേന-കാഞികേന, പിഷ്ടാംസ്തൈലേന രൂക്ഷി(ഷി)താന് ലവണാന്വിതാന് സ്നുഹീകാണ്ഡേ കോരിതേ സന്നിധായ തസ്യാഃ-സ്നുഹ്യാഃ, പത്രൈരാവൃതാന് പുടപാകേന സ്വേദയേത്| സ രസഃ പരം ശൂലജിത്|

Adhikarana kaphaje karNashUle anu samudraphenenAvacUrNanam (14-15) · Śloka 15

| രസേന ബീജപൂരസ്യ കപിത്ഥസ്യ ച പൂരയേത്||൧൪|| സുക്തേന പൂരയിത്വാ വാ ഫേനേനാന്വവചൂര്ണയേത്| |൧൫|

സ൦-തഥാ ബീജപൂരസ്യ രസേന കപിത്ഥരസേന ച പൂരയേത്| അഥവാ സുക്തേന പൂരയിത്വാ സമുദ്രഫേനചൂര്ണൈരവചൂര്ണയേത്|

Adhikarana kaphaje karNashUle ajAdimUtrasiddhatailena karNapUraNam kaphaje karNashUle hiMgvAdisiddhasArShapatailena karNapUraNam (15-16) · Śloka 16

| അജാവിമൂത്രവംശത്വക്ऽऽസിദ്ധം തൈലം ച പൂരണമ്||൧൫|| സിദ്ധം വാ സാര്ഷപം തൈലം ഹിങ്ഗുതുമ്ബുരുനാഗരൈഃ| |൧൬|

സ൦-അജാവിമൂത്രാഭ്യാം വംശത്വചാ ച സിദ്ധം തൈലം പൂരണം ഹിതമ്| സാര്ഷപം തൈലം ഹിങ്ഗുതുമ്ബുരുശുണ്ഠീഭിഃ സിദ്ധം പൂരണം ഹിതമ്|

Adhikarana raktaje karNashUle pittajavaccikitsA raktaje karNashUle shirAmokShaNam (16) · Śloka 16

| രക്തജേ പിത്തവത്കാര്യം സിരാം ചാശു വിമോക്ഷയേത്||൧൬||

സ൦-രക്തജേ കര്ണശൂലേ പിത്തവത്കാര്യമ്| ശീഘ്രം ച സിരാം വിമോക്ഷയേത്|

Adhikarana pakve pUyavahe karNe (sannipAtaje) yathAsvaM dhUmagaNDUShanAvanaM nADIvidhAnaM duShTavraNaharaM ca (17) · Śloka 17

പക്വേ പൂയവഹേ കര്ണേ ധൂമഗണ്ഡൂഷനാവനമ്| യുഞ്ജ്യാന്നാഡീവിധാനം ച ദുഷ്ടവ്രണഹരം ച യത്||൧൭||

സ൦-പക്വേ പൂയവഹേ കര്ണേ ധൂമാദികം യോജ്യമ്| നാഡീവിധാനം ച യോജ്യമ്| ദുഷ്ടവ്രണഘ്നം യച്ച തച്ച യോജ്യമ്|

Adhikarana pakve pUyavahe karNe srotasi digdhe dhAvanadhUpanapUraNam pakve pUyavahe karNe srotasi surasAdyAktApicuvartiH pakve pUyavahe karNe srotasi taccUrNairavacUrNanam (18-19) · Śloka 19

സ്രോതഃ പ്രമുജ്യ ദിഗ്ധം തു ദ്വൌ കാലൌ പിചുവര്തിഭിഃ| പുരേണ ധൂപയിത്വാ തു മാക്ഷികേണ പ്രപൂരയേത്||൧൮|| സുരസാദിഗണക്വാഥഫാണിതാക്താം ച യോജയേത്| പിചുവര്തിം സുസൂക്ഷ്മൈശ്ച തച്ചൂര്ണൈരവചൂര്ണയേത്||൧൯||

സ൦-പിചുവര്തിഭിശ്ച കര്ണസ്രോതോ ദിഗ്ധം-പൂയേന, ദ്വൌ കാലൌ പ്രമൃജ്യ ഗുഗ്ഗുലുനാ ധൂപയിത്വാ തതോ മാക്ഷികേണ പൂരയേത്| സുരസാദിഗണക്വാഥകൃതഫാണിതാക്താം പിചുവര്തിം ച യോജയേത്| സുസൂക്ഷ്മൈസ്തച്ചൂര്ണൈഃ-സുരസാദിരജോഭിഃ, അവചൂര്ണയേത് കര്ണസ്രോതഃ|

Adhikarana pakve pUyavahe karNe eSha shUlAdinivartako vidhiH pakve pUyavahe karNe AsrAve priya~ggvAditailena pUraNam (20-21) · Śloka 21

ശൂലക്ലേദഗുരുത്വാനാം വിധിരേഷ നിവര്തകഃ| പ്രിയങ്ഗുമധുകാമ്ബഷ്ഠാധാതക്യുത്പലപര്ണിഭിഃ||൨൦|| മഞ്ജിഷ്ഠാലോധ്രലാക്ഷാഭിഃ കപിത്ഥസ്യ രസേന ച| പചേത്തൈലം തദാസ്രാവം നിഗൃഹ്ണാത്യാശു പൂരണാത്||൨൧||

സ൦-ശൂലാദീനാം നിവര്തകോ വിധിരേഷഃ| സ൦-പ്രിയങ്ഗ്വാദിഭിഃ കപിത്ഥരസേന തൈലം പചേത്| തത്പൂരണാദ്ദ്രാഗേവാസ്രാവം നിര്ഹരതി|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayorvAtashUloktamauShadham karNanAdabAdhiryayoH shleShmAnubandhe vamanAdinA prAk shleShmajayaH (22) · Śloka 22

നാദബാധിര്യയോഃ കുര്യാദ് വാതശൂലോക്തമൌഷധമ്| ശ്ലേഷ്മാനുബന്ധേ ശ്ലേഷ്മാണം പ്രാഗ്ജയേദ്വമനാദിഭിഃ||൨൨||

സ൦-നാദേ ബധിരത്വേ ച വാതശൂലോക്തമൌഷധം കുര്യാത്| ശ്ലേഷ്മാനുബന്ധേ പ്രാക് ശ്ലേഷ്മാണം വമനാദിഭിര്ജയേത്|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH eraNDAditailena nAvanAbhya~ggapUraNAni (23-24) · Śloka 24

ഏരണ്ഡശിഗ്രുവരുണമൂലകാത്പത്രജേ രസേ| ചതുര്ഗുണേ പചേത്തൈലം ക്ഷീരേ ചാഷ്ടഗുണോന്മിതേ||൨൩|| യഷ്ട്യാഹ്വാക്ഷീരകാകോലീകല്കയുക്തം നിഹന്തി തത്| നാദബാധിര്യശൂലാനി നാവനാഭ്യങ്ഗപൂരണൈഃ||൨൪||

സ൦-ഏരണ്ഡാദിപത്രജേ രസേ ചതുര്ഗുണേ ക്ഷീരേ ചാഷ്ടഗുണേ യഷ്ടികാദികല്കയുതം തൈലം പചേത്| തച്ച നാവനാദിഭിര്നാദാദീന് ഹന്തി|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH prativiShAditailena pUraNam (25) · Śloka 25

പക്വം പ്രതിവിഷാഹിങ്ഗുമിശിത്വക്ऽऽസ്വര്ജികോഷണൈഃ| സസുക്തൈഃ പൂരണാത്തൈലം രുക്ऽऽസ്രാവാശ്രുതിനാദനുത്||൨൫||

സ൦-പ്രതിവിഷാദിഭിഃ സംയുക്തം തൈലം പക്വം പൂരണാദ്രുജാദിജിത്|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH sArShapatailena pUraNam (26) · Śloka 26

കര്ണനാദേ ഹിതം തൈലം സര്ഷപോത്ഥം ച പൂരണേ| |൨൬|

സ൦-സര്ഷപോദ്ഭവം ച തൈലം കര്ണനാദേ ഹിതമ്|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH mukhadantAmaye ca kShAratailam (26-30) · Śloka 30

| ശുഷ്കമൂലകഖണ്ഡാനാം ക്ഷാരോ ഹിങ്ഗു മഹൌഷധമ്||൨൬|| ശതപുഷ്പാവചാകുഷ്ഠദാരുശിഗ്രുരസാഞ്ജനമ്| സൌവര്ചലയവക്ഷാരസ്വര്ജികൌദ്ഭിദസൈന്ധവമ്||൨൭|| ഭൂര്ജഗ്രന്ഥിബിഡം മുസ്താ മധുസുക്തം ചതുര്ഗുണമ്| മാതുലുങ്ഗരസസ്തദ്വത് കദലീസ്വരസശ്ച തൈഃ||൨൮|| പക്വം തൈലം ജയത്യാശു സുകൃച്ഛ്രാനപി പൂരണാത്| കണ്ഡൂം ക്ലേദം ച ബാധിര്യപൂതികര്ണത്വരുക്ऽऽകൃമീന്||൨൯|| ക്ഷാരതൈലമിദം ശ്രേഷ്ഠം മുഖദന്താമയേഷു ച| |൩൦|

സ൦-ശുഷ്കമൂലകഖണ്ഡാനാം ക്ഷാരാദീനി സാമാന്യപരിഭാഷോക്തപ്രമാണാനി തഥാ തൈലാന്മധുയുതം സുക്തം ചതുര്ഗുണം തഥാ ബീജപൂരരസഃ കദലീസ്വരസശ്ച ചതുര്ഗുണഃ| തൈരേതൈസ്തൈലം പക്വം പൂരണാത് സുകൃച്ഛ്രാനപി കണ്ഡ്വാദീനാശു ജയേത്| ഇദം ക്ഷാരതൈലം മുഖദന്തരോഗേഷു ച ശ്രേഷ്ഠമ്|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH suptayoH karNayoH raktaharaNam (30) · Śloka 30

| അഥ സുപ്താവിവ സ്യാതാം കര്ണൌ രക്തം ഹരേത്തതഃ||൩൦||

സ൦-യദി കര്ണൌ സുപ്താവിവ സ്യാതാം തദാऽസ്രം ഹരേത്|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH sashophakledayorvamanam bAdhiryasya sAdhyAsAdhyatvam (31) · Śloka 31

സശോഫക്ലേദയോര്മന്ദശ്രുതേര്വമനമാചരേത്| ബാധിര്യം വര്ജയേദ്ബാലവൃദ്ധയോശ്ചിരജം ച യത്||൩൧||

സ൦-കര്ണയോഃ സശോഫക്ലേദയോര്മന്ദശ്രുതേരാതുരസ്യ വമനം പ്രയുഞ്ജ്യാത്| സ൦-ബാധിര്യം ബാലവൃദ്ധയോശ്ചിരജാതം ച യത്തദ്വര്ജയേത്|

Adhikarana pratInAhe karNashodhanam pratInAhe tailena pUraNam pratInAhe mAtulu~ggarasAdinA pUraNam pratInAhe rUkShatve ghRutamaNDena pUraNam (32-33) · Śloka 33

പ്രതീനാഹേ പരിക്ലേദ്യ സ്നേഹസ്വേദൈര്വിശോധയേത്| കര്ണശോധനകേനാനു കര്ണം തൈലസ്യ പൂരയേത്||൩൨|| സസുക്തസൈന്ധവമധോര്മാതുലുങ്ഗരസസ്യ വാ| ശോധനാദ്രൂക്ഷതോത്പത്തൌ ഘൃതമണ്ഡസ്യ പൂരണമ്||൩൩||

സ൦-പ്രതീനാഹേ സ്നേഹസ്വേദൈഃ പരിക്ലേദ്യ കര്ണം കര്ണശോധനകേന വിശോധയേത്| പശ്ചാത്തൈലസ്യ സുക്താദിനാ യുക്തസ്യ കര്ണൌ(ര്ണം) പൂരയേത്| തൈലസ്യേതി സമ്ബന്ധമാത്രേ ഷഷ്ഠീ| മാതുലുങ്ഗരസസ്യ വാ സുക്താദിയുക്തസ്യ പൂരയേത്| ശോധനേന രൂക്ഷതോത്പത്തൌ സത്യാം ഘൃതമണ്ഡസ്യ പൂരണം ഹിതമ്|

Adhikarana pratInAhe malapUrNe~api karNe~ayaM kramaH kaNDUkarNe kaphaghnaM nasyAdi shophakarNe~api tadvat kaTUShNaishca lepaH (34) · Śloka 34

ക്രമോऽയം മലപൂര്ണേऽപി കര്ണേകണ്ഡ്വാം കഫാപഹമ്| നസ്യാദി, തദ്വച്ഛോഫേऽപി കടൂഷ്ണൈശ്ചാത്ര ലേപനമ്||൩൪||

സ൦-കര്ണേ മലേന പൂര്ണേऽപ്യയം-പ്രതീനാഹോക്തഃ, ക്രമഃ കാര്യഃ| സ൦-കണ്ഡ്വാം തഥാ കഫഘ്നം നസ്യാദി| ശോഫേऽപി തഥൈവായം ക്രമഃ| കടൂഷ്ണൈശ്ച ലേപനം ഹിതമ്|

Adhikarana pUtikRumikarNayoH karNasrAvoktaM karma kRumikarNe kaTutailena pUraNam (35) · Śloka 35

കര്ണസ്രാവോദിതം കുര്യാത്പൂതികൃമിണകര്ണയോഃ| പൂരണം കടുതൈലേന വിശേഷാത് കൃമികര്ണകേ||൩൫||

സ൦-പൂതികര്ണേ കൃമി[ണ]കര്ണേ ച കര്ണസ്രാവോക്തം ചികിത്സിതം കുര്യാത്| കൃമിണകര്ണകേ വിശേഷാത്കടുതൈലേന പൂരണം ഹിതമ്|

Adhikarana karNavidradhau vamipUrvA vidradhi kriyA kShatavidradhau pittajakarNashUloktaM karma arshorbudeShu nAsAvaccikitsA karNavidArikAyAM karNavidradhivat (36-37) · Śloka 37

വമിപൂര്വാ ഹിതാ കര്ണവിദ്രധൌ വിദ്രധിക്രിയാ| പിത്തോത്ഥകര്ണശൂലോക്തം കര്തവ്യം ക്ഷതവിദ്രധൌ||൩൬|| അര്ശോര്ബുദേഷു നാസാവദ് ആമാ കര്ണവിദാരികാ| കര്ണവിദ്രധിവത്സാധ്യാ യഥാദോഷോദയേന ച||൩൭||

സ൦-കര്ണവിദ്രധൌ വമനപൂര്വാ വിദ്രധിക്രിയാ ശസ്താ| സ൦-ക്ഷതവിദ്രധൌ പിത്തോത്ഥകര്ണശൂലോക്തം സര്വം കര്തവ്യമ്| സ൦-അര്ശോര്ബുദേഷു നാസാവത് ചികിത്സാ| സ൦-കര്ണവിദാരികാऽപക്വാ കര്ണവിദ്രധിവത് ചികിത്സ്യാ, യഥാദോഷോദയേന ച|

Adhikarana pAlIshoShe vAtajakarNashUlavannasyAdi pAlIshoShe priyAlabIjAdibhiruddhartanam (38-39) · Śloka 39

പാലീശോഷേऽനിലശ്രോത്രശൂലവന്നസ്യലേപനമ്| സ്വേദം ച കുര്യാത് സ്വിന്നാം ച പാലീമുദ്വര്തയേത്തിലൈഃ||൩൮|| പ്രിയാലബീജയഷ്ട്യാഹ്വഹയഗന്ധായവാന്വിതൈഃ| |൩൯|

സ൦-പാലീശോഷേ വാതശ്രോത്രശൂല ഇവ നസ്യാദി സ്വേദം ച കുര്യാത്| പാലീം ച സ്വിന്നാം തിലൈഃ പ്രിയാലബീജാദിയുക്തൈരുദ്വര്തയേത്|

Adhikarana pAlIshoShe puShTikaraiH snehairnityamabhya~ggaH (39) · Śloka 39

| തതഃ പുഷ്ടികരൈഃ സ്നേഹൈരഭ്യങ്ഗം നിത്യമാചരേത്||൩൯||

സ൦-തതഃ സ്നേഹൈഃ പുഷ്ടികൃദ്ഭിര്നിത്യം സാऽഭ്യക്തവ്യാ|

Adhikarana pAlIshoShe pAlIpuShTikaraM shatAvaryAditailam (40) · Śloka 40

ശതാവരീവാജിഗന്ധാപയസ്യൈരണ്ഡജീവകൈഃ| തൈലം വിപക്വം സക്ഷീരം പാലീനാം പുഷ്ടികൃത്പരമ്||൪൦||

സ൦-ശതാവര്യാദിഭിസ്തൈലം സക്ഷീരം പക്വം പാലീനാം പരം പുഷ്ടികൃത്|

Adhikarana pAlIshoShe pAlIpuShTikaraM jIvanIyAditailam (41) · Śloka 41

കല്കേന ജീവനീയേന തൈലം പയസി പാചിതമ്| ആനൂപമാംസക്വാഥേ ച പാലീപോഷണവര്ധനമ്||൪൧||

സ൦-ജീവന്ത്യാദിഗണജേന കല്കേന ക്ഷീരേ ആനൂപമാംസക്വാഥേ ച തൈലം പാചിതം പാലിപോഷണം പാലീവൃദ്ധികൃച്ച|

Adhikarana pAlIshoShe atisaMkShINAyAH pAlyAshchedanaM sheShAyAH sandhAnaM poShaNaM ca (42) · Śloka 42

പാലീം ഛിത്ത്വാऽതിസങ്ക്ഷീണാം ശേഷാം സന്ധായ പോഷയേത്| |൪൨|

സ൦-പാലീമതിസങ്ക്ഷീണാം ഛിത്ത്വാ ശേഷാം സന്ധായ വര്ധയേത്|

Adhikarana tantrikAyAmapyevaM cikitsA paripoTe~apyayaM vidhiH utpAte jalaukohRutarakte shItalepaH (42-43) · Śloka 43

| യാപ്യൈവം തന്ത്രികാഖ്യാऽപി പരിപോടേऽപ്യയം വിധിഃ||൪൨|| ഉത്പാതേ ശീതലൈര്ലേപോ ജലൌകോഹൃതശോണിതേ| |൪൩|

സ൦-യാപ്യൈവം തന്ത്രികാസംജ്ഞാ| സ൦-പരിപോടേऽപ്യേഷ ഏവ വിധിര്യാപ്യാഖ്യഃ| സ൦-ഉത്പാതേ ജലൌകോഭിരപനീതരക്തേ ശീതലൈര്ലേപഃ|

Adhikarana utpAte jalaukohRutarakte jambvAditailenAbhya~jjanam utpAte jalaukohRutarakte visarpoktaghRutAni (43-44) · Śloka 44

| ജമ്ബ്വാമ്രപല്ലവബലായഷ്ടീരോധ്രതിലോത്പലൈഃ||൪൩|| സധാന്യാമ്ലൈഃ സമഞ്ജിഷ്ഠൈഃ സകദമ്ബൈഃ സസാരിവൈഃ| സിദ്ധമഭ്യഞ്ജനേ തൈലം വിസര്പോക്തഘൃതാനി ച||൪൪||

സ൦-ജമ്ബ്വാദിഭിഃ സിദ്ധം തൈലമഭ്യങ്ഗേ ഹിതമ്| വിസര്പോക്തഘൃതാനി ച ഹിതാനി|

Adhikarana unmanthe tIkShNaM nAvanam (45-46) · Śloka 46

ഉന്മന്ഥേऽഭ്യഞ്ജനം തൈലം ഗോധാകര്കവസാന്വിതമ്| താലപത്ര്യശ്വഗന്ധാര്കബാകുചീഫലസൈന്ധവൈഃ||൪൫|| സുരസാലാങ്ഗലീഭ്യാം ച സിദ്ധം, തീക്ഷ്ണം ച നാവനമ്| |൪൬|

സ൦-ഉന്മന്ഥേ തൈലം ഗോധാകര്കടവസായുക്തം താലപര്ണ്യാദിഭിഃ സിദ്ധമഭ്യഞ്ജനം ഹിതമ്| തഥാ സുരസാലാങ്ഗലീഭ്യാം ച തൈലം സിദ്ധം തീക്ഷ്ണം നാവനം ഹിതമ്|

Adhikarana duHkhavardhane~ashmantakAdikvAthena sekaH duHkhavardhane madhukAdicUrNenAvacUrNanam duHkhavardhane lAkShAditailenAbhya~jjanam (46-48) · Śloka 48

| ദുര്വിദ്ധേऽശ്മന്തജമ്ബ്വാമ്രപത്രക്വാഥേന സേചിതാമ്||൪൬|| തൈലേന പാലീം സ്വഭ്യക്താം സുശ്ലക്ഷ്ണൈരവചൂര്ണയേത്| ചൂര്ണൈര്മധുകമഞ്ജിഷ്ഠാപ്രപുണ്ഡ്രാഹ്വനിശോദ്ഭവൈഃ||൪൭|| ലാക്ഷാവിഡങ്ഗസിദ്ധം ച തൈലമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്| |൪൮|

സ൦-ദുര്വിദ്ധേऽശ്മന്തകാദിക്വാഥേന സേചിതാം പാലീം തൈലേന സ്വഭ്യക്താം മധുകാദിഭിഃ സൂക്ഷ്മരജീകൃതൈരവചൂര്ണയേത്| ലാക്ഷാവിഡങ്ഗസിദ്ധം തൈലമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്|

Adhikarana lehikAyAM gomayapiNDaiH svedaH lehikAyAM kauTajAdibhirAlepanam lehikAyAM kauTajAdisiddhakaTutailenAbhya~jjanam (48-50) · Śloka 50

| സ്വിന്നാം ഗോമയജൈഃ പിണ്ഡൈര്ബഹുശഃ പരിലേഹികാമ്||൪൮|| വിഡങ്ഗസാരൈരാലിമ്പേദുരഭ്രീമൂത്രകല്കിതൈഃ| കൌടജേങ്ഗുദകാരഞ്ജബീജശമ്യാകവല്കലൈഃ||൪൯|| അഥവാऽഭ്യഞ്ജനം തൈര്വാ കടുതൈലം വിപാചയേത്| സനിമ്ബപത്രമരിചമദനൈര്ലേഹികാവ്രണേ||൫൦||

സ൦-പരിലേഹികാം ഗോമയജൈഃ പിണ്ഡൈര്ബഹുശഃ സ്വിന്നാം വിഡങ്ഗസാരൈരുരഭ്രീമൂത്രകല്കിതൈരാലിമ്പേത്| കൌടജാദിബീജാദിഭിര്വാऽവിമൂത്രേണ കല്കിതൈരാലിമ്പേത്| അഥവാ തൈരേവ-കൌടജാദിഭിഃ, കടുതൈലം നിമ്ബാദിഭിഃ സഹ വിപാചയേത് ലേഹികാവ്രണേ|

Adhikarana chinne karNe bandhAdi (51) · Śloka 51

ഛിന്നം തു കര്ണം ശുദ്ധസ്യ ബന്ധമാലോച്യ യൌഗികമ്| ശുദ്ധാസ്രം ലാഗയേല്ലഗ്നേ സദ്യശ്ഛിന്നേ വിശോധനമ്||൫൧||

സ൦-കര്ണം തു ഛിന്നം ശുദ്ധരക്തം ശുദ്ധസ്യ യൌഗികം ബന്ധമാലോച്യ ലാഗയേത്| ലഗ്നേ കര്ണേ സദ്യശ്ഛിന്നേ വിശോധനം-വിരേകാദി|

Adhikarana karNasandhAnavidhiH (52-54) · Śloka 54

അഥ കര്ണരോഗവിധാനമാഹ അഥ ഗ്രഥിത്വാ കേശാന്തം കൃത്വാ ഛേദനലേഖനമ്| നിവേശ്യ സന്ധിം സുഷമം ന നിമ്നം ന സമുന്നതമ്||൫൨|| അഭ്യജ്യ മധുസര്പിര്ഭ്യാം പിചുപ്ലോതാവഗുണ്ഠിതമ്| സൂത്രേണാഗാഢശിഥിലം ബദ്ധ്വാ ചൂര്ണൈരവാകിരേത്||൫൩|| ശോണിതസ്ഥാപനൈര്വ്രണ്യമാചാരം ചാദിശേത്തതഃ| സപ്താഹാദാമതൈലാക്തം ശനൈരപനയേത് പിചുമ്||൫൪||

സ൦-കേശാന്തം ഗ്രഥിത്വാ ഛേദനം ലേഖനം ച കൃത്വാ സന്ധിം സുഷമം നിവേശ്യ ന നിമ്നം ന ചോന്നതമ്, സുഷമമിതി "സുഷാമാദിഷു ച" ഇതി ഷത്വമ്, അഭ്യജ്യ മധുസര്പിര്ഭ്യാം പിചുപ്ലോതാവഗുണ്ഠിതം സൂത്രേണ ന ഗാഢം ന ച ശിഥിലം ബധ്വാ ശോണിതസ്ഥാപനൈഃ-മധുകഗൈരികാദിഭിഃ, അവചൂര്ണയേത്| തതോ വ്രണഹിതമാചാരമാചരേത്| സപ്താഹാദൂര്ധ്വമാമതൈലേനാക്തം ശനൈഃ പിചുമപനയേത്| സുശ്രുതേ(?) (സങ്ഗ്രഹേ) തൂക്തമ് (സം. ഉ. അ. ൨൨)- "ന കര്ണേ ശോഫരാഗാദിയുക്തേ സന്ധാനമിഷ്യതേ| ന ഘസ്മരസ്യ നാത്യുഷ്ണേ നാവിശുദ്ധതനോരപി||" ഇതി|

Adhikarana surUDhAdeH karNasya vivardhanam (55) · Śloka 55

സുരൂഢം ജാതരോമാണം ശ്ലിഷ്ടസന്ധിം സമം സ്ഥിരമ്| സുവര്ഷ്മാണമരോഗം ച ശനൈഃ കര്ണം വിവര്ധയേത്||൫൫||

സ൦-സുരൂഢാദിഗുണം ച കര്ണം ശനൈര്വിവര്ധയേത്|

Adhikarana karNavardhanaM jalashUkAdighRutam (56-59) · Śloka 59

വര്ഷ്മരൂപമുച്യതേ(?) ജലശൂകഃ സ്വയങ്ഗുപ്താ രജന്യൌ ബൃഹതീഫലമ്| അശ്വഗന്ധാബലാഹസ്തിപിപ്പലീഗൌരസര്ഷപാഃ||൫൬|| മൂലം കോശാതകാശ്വഘ്നരൂപികാസപ്തപര്ണജമ്| ഛുച്ഛുന്ദരീ കാലമൃതാ ഗൃഹം മധുകരീകൃതമ്||൫൭|| ജതൂകാ ജലജന്മാ ച തഥാ ശബരകന്ദകമ്| ഏഭിഃ കല്കൈഃ ഖരം പക്വം സതൈലം മാഹിഷം ഘൃതമ്||൫൮|| ഹസ്ത്യശ്വമൂത്രേണ പരമഭ്യങ്ഗാത്കര്ണവര്ധനമ്| |൫൯|

സ൦-ജലശൂകാദിഭിര്ഗജാശ്വയോര്മൂത്രൈഃ പിഷ്ടൈഃ സതൈലം മാഹിഷം ഘൃതം ഖരപാകം പക്വമഭ്യങ്ഗാത് കര്ണവര്ധനമ്| ജലശൂകഃ-ശേവാലമ്| രൂപികാ-അര്കഃ| ഛുച്ഛുന്ദരീ-മൂഷികാഭേദഃ| സാ ച കാലേന മൃതാ, ന തു വ്യാപാദിതാ| ജതൂകാ-ചര്മചടികാ| ജലജന്മാ-ജലൌകാ| ശബരകന്ദകോ-ലശുനഃ|

Adhikarana nAsAsandhAnavidhiH (59-65) · Śloka 65

| അഥ കുര്യാദ്വയസ്ഥസ്യ ഛിന്നാം ശുദ്ധസ്യ നാസികാമ്||൫൯|| ഛിന്ദ്യാന്നാസാസമം പത്രം തത്തുല്യം ച കപോലതഃ| ത്വങ്മാംസം നാസികാസന്നേ രക്ഷംസ്തത്തനുതാം നയേത്||൬൦|| സീവ്യേദ് ഗണ്ഡം തതഃ സൂച്യാ സേവിന്യാ പിചുയുക്തയാ| നാസാച്ഛേദേऽഥ ലിഖിതേ പരീവര്ത്യോപരി ത്വചമ്||൬൧|| കപോലവധ്രം സന്ദധ്യാത്സീവ്യേന്നാസാം ച യത്നതഃ| നാഡീഭ്യാമുത്ക്ഷിപേദന്തഃ സുഖോച്ഛ്വാസപ്രവൃത്തയേ||൬൨|| ആമതൈലേന സിക്ത്വാν പത്തങ്ഗമധുകാഞ്ജനൈഃ| ശോണിതസ്ഥാപനൈശ്ചാന്യൈഃ സുശ്ലക്ഷ്ണൈരവചൂര്ണയേത്||൬൩|| തതോ മധുഘൃതാഭ്യക്തം ബധ്വാऽऽചാരികമാദിശേത്| ജ്ഞാത്വാऽവസ്ഥാന്തരം കുര്യാത് സദ്യോവ്രണവിധിം തതഃ||൬൪|| ഛിന്ദ്യാദ്രൂഢേऽധികം മാംസം നാസോപാന്താച്ച ചര്മ തത്| സീവ്യേത്തതശ്ച സുശ്ലക്ഷ്ണം ഹീനം സംവര്ധയേത്പുനഃ||൬൫||

സ൦-അഥേതി മങ്ഗലേ| കൃതമങ്ഗലസ്യ വയസ്ഥസ്യ-തരുണസ്യ, ശുദ്ധസ്യ നാസികാം ഛിന്നാം കുര്യാത്| കഥമ് ? ഇത്യാഹ-നാസാതുല്യം പത്രം ഛിന്ദ്യാത്| തേന-പത്രേണ, തുല്യം കപോലാച്ഛിന്ദ്യാത്| നാസികാതുല്യേ ദേശേ ത്വചം മാംസം ച രക്ഷന് തത്-പത്രം, തനുതാം നയേത്| അനന്തരം സൂച്യാ സേവിന്യാ പിചുയുക്തയാ ഗണ്ഡം സീവ്യേത്| അഥ നാസാഛേദേ ലിഖിതേ തത്ത്വചമുപരിവര്ത്യ കപോലവധ്രം സന്ദധ്യാത്| നാസാം ച യത്നേന സീവ്യേത്| അന്തഃ-മധ്യേ, നാസികാം നാഡീഭ്യാമുത്ക്ഷിപേത് സുഖോച്ഛ്വാസപ്രവര്തനായ| തത ആമതൈലേന സിക്ത്വാ പത്തങ്ഗമധുകാഞ്ജനൈരവചൂര്ണയേത്| അന്യൈരപി-സിരാവ്യധവിധ്യുക്തൈഃ ശോണിതസ്ഥാപനൈഃ (ഹൃ. സൂ. അ. ൨൭|൪൮) , സുശ്ലക്ഷ്ണൈശ്ചൂര്ണൈരവചൂര്ണയേത്| അനന്തരം മാക്ഷികഘൃതാഭ്യാമഭ്യക്തം ബധ്വാ, ആചാരികം-സ്നേഹവിധ്യുക്തം, ആദിശേത്| അവസ്ഥാന്തരം ച ജ്ഞാത്വാ സദ്യോവ്രണപ്രതിഷേധവിധിം കുര്യാത്| തതോ രൂഢേ സത്യധികം മാംസം തച്ച നാസാസമീപാദധികം ചര്മ ഛിന്ദ്യാത്| അനന്തരം സീവ്യേത്| തതഃ സുശ്ലക്ഷ്ണം ച കൃത്വാ പുനഃ സീവ്യേത്| ഹീനം ച വര്ധയേത്|

Adhikarana oShThasandhAnavidhiH (18) · Śloka 18

നിവേശിതേ യഥാന്യാസം സദ്യശ്ച്ഛിന്നേऽപ്യയം വിധിഃ| നാഡീയോഗാദ്വിനൌഷ്ഠസ്യ നാസാസന്ധാനവദ്വിധിഃ||൬൬|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ കര്ണരോഗപ്രതിഷേധോ നാമാഷ്ടാദശോऽധ്യായഃ||൧൮||

സ൦-സദ്യശ്ഛിന്നേऽപി ഘ്രാണേ യഥാന്യാസം നിവേശിതേ സത്യയമേവ വിധിഃ| സ൦-നാഡീയോഗമന്തരേണൌഷ്ഠസ്യാപി ഛിന്നസ്യ നാസാസന്ധാനതുല്യോ വിധിരിതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ കര്ണരോഗപ്രതിഷേധോ നാമാഷ്ടാദശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൧൮||