18. karṇarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana karogapratiShedhAdhyAyaH||18|| vAtaje karNashUle vAtaghnasAdhitaM ghRutam vAtaje karNashUle ashvatthAdipatrarasaiH karNapUraNam (2-3) · Śloka 3

అథాతః కర్ణరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే||2|| ) కర్ణశూలే పవనజే పిబేద్రాత్రౌ రసాశితః| వాతఘ్నసాధితం సర్పిః, కర్ణం స్విన్నం చ పూరయేత్||1|| పత్రాణాం పృథగశ్వత్థబిల్వార్కైరండజన్మనాం| తైలసింధూత్థదిగ్ధానాం స్విన్నానాం పుటపాకతః||2|| రసైః కవోష్ణైస్తద్వచ్చ మూలకస్యారలోరపి| |3|

అస్మాదనంతరమేతచ్చికిత్సోచ్యత ఇత్యాహ- స0-వాతోద్భవే కర్ణశూలే మాంసరసేన భోజితో వాతఘ్నద్రవ్యసాధితం ఘృతం నిశి పిబేత్| కర్ణం చ స్విన్నం సంతం పృథగశ్వత్థాదిజానాం పత్రాణాం తైలసైంధవదిగ్ధానాం పుటపాకతః స్విన్నానాం రసైః కోష్ణైః పూరయేత్| తథైవ మూలకస్య రసేన స్యోనాకస్య చ రసేన పూరయేత్|

Adhikarana vAtaje karNashUle vAtaharAdisAdhito mahAsnehaH (3-4) · Śloka 4

| గణే వాతహరేఽమ్లేషు మూత్రేషు చ విపాచితః||3|| మహాస్నేహో ద్రుతం హంతి సుతీవ్రామపి వేదనాం| |4|

స0-వాతహరే గణేఽమ్లేషు మూత్రేషు చ-గోమూత్రాదిషు, విపాచితో మహాస్నేహో ద్రాగేవ సుదారుణామపి పీడాం జయతి|

Adhikarana vAtaje karNashUle mahatpa~jcamUlAdijaH snehaH (4-5) · Śloka 5

| మహతః పంచమూలస్య కాష్ఠాత్క్షౌమేణ వేష్టితాత్||4|| తైలసిక్తాత్ప్రదీప్తాగ్రాత్ స్నేహః సద్యో రుజాపహః| యోజ్యశ్చైవం భద్రకాష్ఠాత్కుష్ఠాత్కాష్ఠాచ్చ సారలాత్||5||

స0-మహతః పంచమూలస్య ఏకతమాత్ కాష్ఠాత్ క్షౌమేణ వేష్టితాత్ తైలసిక్తాత్ ప్రజ్వలితాత్ గ్రాహ్యః స్నేహః| స కర్ణే నిషిక్తః సద్యో రుజాహృత్| స0-ఏవం-అనేనైవ విధినా, దేవదారుకాష్ఠాత్ కుష్ఠాత్ సరలకాష్ఠాచ్చ చ్యుతః స్నేహో-రసో, యోజ్యః|

Adhikarana vAtaje karNashUle vAtavyAdhipratishyAyacikitsA vAtaje karNashUle shiraHsnAnAdivarjanam (6) · Śloka 6

వాతవ్యాధిప్రతిశ్యాయవిహితం హితమత్ర చ| వర్జయేచ్ఛిరసా స్నానం శీతాంభఃపానమహ్న్యపి||6||

స0-వాతవ్యాధౌ ప్రతిశ్యాయే చ యద్విహితం భేషజం తచ్చాత్ర హితం| స0-శిరసా సహ స్నానం వర్జయేత్| శీతజలపానం దివాఽపి న కార్యం, రాత్రౌ తు సర్వథా వర్జ్యమేవేత్యర్థః|

Adhikarana pittaje karNashUle virekaH pittaje karNashUle drAkShAdisiddhaM stanyaM karNapUraNam (7) · Śloka 7

పిత్తశూలే సితాయుక్తఘృతస్నిగ్ధం విరేచయేత్| ద్రాక్షాయష్టిశృతం స్తన్యం శస్యతే కర్ణపూరణం||7||

స0-పిత్తశూలే సితాన్వితఘృతేన స్నిగ్ధం విరేచయేత్| ద్రాక్షామధుకసిద్ధం స్త్రీక్షీరం కర్ణపూరణం హితం|

Adhikarana pittaje karNashUle yaShTyAditailena nasyapUraNAbhya~jjanAni pittaje karNashUle kShaudreNa nasyAdIni (8-10) · Śloka 10

యష్ట్యనంతాహిమోశీరకాకోలీరోధ్రజీవకైః| మృణాలబిసమంజిష్ఠాసారివాభిశ్చ సాధయేత్||8|| యష్టీమధురసప్రస్థక్షీరద్విప్రస్థసంయుతం| తైలస్య కుడవం నస్యపూరణాభ్యంజనైరిదం||9|| నిహంతి శూలదాహోషాః కేవలం క్షౌద్రమేవ వా| |10|

స0-యష్ట్యాదిభిః కల్కైర్మధుకక్వాథప్రస్థేన క్షీరస్య ద్విప్రస్థేన చ సంయుతం తైలకుడవం సాధయేత్| నస్యకర్ణపూరణాభ్యంజనైరిదం శూలాదీన్ హంతి| కేవలం క్షౌద్రం వా|

Adhikarana pittaje karNashUle yaShTyAdinA lepaH (10) · Śloka 10

| యష్ట్యాదిభిశ్చ సఘృతైః కర్ణౌ దిహ్యాత్సమంతతః||10||

స0-యష్ట్యాదిభిః-పూర్వోక్తైః, ససర్పికైః కర్ణౌ చ పరితో లింపేత్|

Adhikarana kaphaje karNashUle vamanam kaphaje karNashUle kaphApahAH dhUmanasya gaNDUShasvedAH (11) · Śloka 11

వామయేత్ పిప్పలీసిద్ధసర్పిఃస్నిగ్ధం కఫోద్భవే| ధూమనావనగండూషస్వేదాన్ కుర్యాత్కఫాపహాన్||11||

స0-కఫోత్థే పిప్పలీపక్వఘృతస్నిగ్ధం వామయేత్| ధూమాదీంశ్చ కఫఘ్నాన్ విదధ్యాత్|

Adhikarana kaphaje karNashUle lashunAdisvarasena karNapUraNam (12) · Śloka 12

లశునార్ద్రకశిగ్రూణాం మురుంగ్యా మూలకస్య చ| కదల్యాః స్వరసః శ్రేష్ఠః కదుష్ణః కర్ణపూరణే||12||

స0-లశునాదీనాం పృథక్ పృథక్ స్వరసః కర్ణపూరణే కోష్ణః శ్రేష్ఠః|

Adhikarana kaphaje karNashUle arkA~gkurapuTapAkarasena karNapUraNam kaphaje karNashUle bIjapUrAdisvarasena karNapUraNam (13-14) · Śloka 14

అర్కాంకురానమ్లపిష్టాంస్తైలాక్తాంల్లవణాన్వితాన్| సన్నిధాయ స్నుహీకాండే కోరితే తచ్ఛదావృతాన్||13|| స్వేదయేత్పుటపాకేన స రసః శూలజిత్పరం| |14|

స0-అర్కాంకురానమ్లేన-కాఞికేన, పిష్టాంస్తైలేన రూక్షి(షి)తాన్ లవణాన్వితాన్ స్నుహీకాండే కోరితే సన్నిధాయ తస్యాః-స్నుహ్యాః, పత్రైరావృతాన్ పుటపాకేన స్వేదయేత్| స రసః పరం శూలజిత్|

Adhikarana kaphaje karNashUle anu samudraphenenAvacUrNanam (14-15) · Śloka 15

| రసేన బీజపూరస్య కపిత్థస్య చ పూరయేత్||14|| సుక్తేన పూరయిత్వా వా ఫేనేనాన్వవచూర్ణయేత్| |15|

స0-తథా బీజపూరస్య రసేన కపిత్థరసేన చ పూరయేత్| అథవా సుక్తేన పూరయిత్వా సముద్రఫేనచూర్ణైరవచూర్ణయేత్|

Adhikarana kaphaje karNashUle ajAdimUtrasiddhatailena karNapUraNam kaphaje karNashUle hiMgvAdisiddhasArShapatailena karNapUraNam (15-16) · Śloka 16

| అజావిమూత్రవంశత్వక్ఽఽసిద్ధం తైలం చ పూరణం||15|| సిద్ధం వా సార్షపం తైలం హింగుతుంబురునాగరైః| |16|

స0-అజావిమూత్రాభ్యాం వంశత్వచా చ సిద్ధం తైలం పూరణం హితం| సార్షపం తైలం హింగుతుంబురుశుంఠీభిః సిద్ధం పూరణం హితం|

Adhikarana raktaje karNashUle pittajavaccikitsA raktaje karNashUle shirAmokShaNam (16) · Śloka 16

| రక్తజే పిత్తవత్కార్యం సిరాం చాశు విమోక్షయేత్||16||

స0-రక్తజే కర్ణశూలే పిత్తవత్కార్యం| శీఘ్రం చ సిరాం విమోక్షయేత్|

Adhikarana pakve pUyavahe karNe (sannipAtaje) yathAsvaM dhUmagaNDUShanAvanaM nADIvidhAnaM duShTavraNaharaM ca (17) · Śloka 17

పక్వే పూయవహే కర్ణే ధూమగండూషనావనం| యుంజ్యాన్నాడీవిధానం చ దుష్టవ్రణహరం చ యత్||17||

స0-పక్వే పూయవహే కర్ణే ధూమాదికం యోజ్యం| నాడీవిధానం చ యోజ్యం| దుష్టవ్రణఘ్నం యచ్చ తచ్చ యోజ్యం|

Adhikarana pakve pUyavahe karNe srotasi digdhe dhAvanadhUpanapUraNam pakve pUyavahe karNe srotasi surasAdyAktApicuvartiH pakve pUyavahe karNe srotasi taccUrNairavacUrNanam (18-19) · Śloka 19

స్రోతః ప్రముజ్య దిగ్ధం తు ద్వౌ కాలౌ పిచువర్తిభిః| పురేణ ధూపయిత్వా తు మాక్షికేణ ప్రపూరయేత్||18|| సురసాదిగణక్వాథఫాణితాక్తాం చ యోజయేత్| పిచువర్తిం సుసూక్ష్మైశ్చ తచ్చూర్ణైరవచూర్ణయేత్||19||

స0-పిచువర్తిభిశ్చ కర్ణస్రోతో దిగ్ధం-పూయేన, ద్వౌ కాలౌ ప్రమృజ్య గుగ్గులునా ధూపయిత్వా తతో మాక్షికేణ పూరయేత్| సురసాదిగణక్వాథకృతఫాణితాక్తాం పిచువర్తిం చ యోజయేత్| సుసూక్ష్మైస్తచ్చూర్ణైః-సురసాదిరజోభిః, అవచూర్ణయేత్ కర్ణస్రోతః|

Adhikarana pakve pUyavahe karNe eSha shUlAdinivartako vidhiH pakve pUyavahe karNe AsrAve priya~ggvAditailena pUraNam (20-21) · Śloka 21

శూలక్లేదగురుత్వానాం విధిరేష నివర్తకః| ప్రియంగుమధుకాంబష్ఠాధాతక్యుత్పలపర్ణిభిః||20|| మంజిష్ఠాలోధ్రలాక్షాభిః కపిత్థస్య రసేన చ| పచేత్తైలం తదాస్రావం నిగృహ్ణాత్యాశు పూరణాత్||21||

స0-శూలాదీనాం నివర్తకో విధిరేషః| స0-ప్రియంగ్వాదిభిః కపిత్థరసేన తైలం పచేత్| తత్పూరణాద్ద్రాగేవాస్రావం నిర్హరతి|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayorvAtashUloktamauShadham karNanAdabAdhiryayoH shleShmAnubandhe vamanAdinA prAk shleShmajayaH (22) · Śloka 22

నాదబాధిర్యయోః కుర్యాద్ వాతశూలోక్తమౌషధం| శ్లేష్మానుబంధే శ్లేష్మాణం ప్రాగ్జయేద్వమనాదిభిః||22||

స0-నాదే బధిరత్వే చ వాతశూలోక్తమౌషధం కుర్యాత్| శ్లేష్మానుబంధే ప్రాక్ శ్లేష్మాణం వమనాదిభిర్జయేత్|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH eraNDAditailena nAvanAbhya~ggapUraNAni (23-24) · Śloka 24

ఏరండశిగ్రువరుణమూలకాత్పత్రజే రసే| చతుర్గుణే పచేత్తైలం క్షీరే చాష్టగుణోన్మితే||23|| యష్ట్యాహ్వాక్షీరకాకోలీకల్కయుక్తం నిహంతి తత్| నాదబాధిర్యశూలాని నావనాభ్యంగపూరణైః||24||

స0-ఏరండాదిపత్రజే రసే చతుర్గుణే క్షీరే చాష్టగుణే యష్టికాదికల్కయుతం తైలం పచేత్| తచ్చ నావనాదిభిర్నాదాదీన్ హంతి|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH prativiShAditailena pUraNam (25) · Śloka 25

పక్వం ప్రతివిషాహింగుమిశిత్వక్ఽఽస్వర్జికోషణైః| ససుక్తైః పూరణాత్తైలం రుక్ఽఽస్రావాశ్రుతినాదనుత్||25||

స0-ప్రతివిషాదిభిః సంయుక్తం తైలం పక్వం పూరణాద్రుజాదిజిత్|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH sArShapatailena pUraNam (26) · Śloka 26

కర్ణనాదే హితం తైలం సర్షపోత్థం చ పూరణే| |26|

స0-సర్షపోద్భవం చ తైలం కర్ణనాదే హితం|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH mukhadantAmaye ca kShAratailam (26-30) · Śloka 30

| శుష్కమూలకఖండానాం క్షారో హింగు మహౌషధం||26|| శతపుష్పావచాకుష్ఠదారుశిగ్రురసాంజనం| సౌవర్చలయవక్షారస్వర్జికౌద్భిదసైంధవం||27|| భూర్జగ్రంథిబిడం ముస్తా మధుసుక్తం చతుర్గుణం| మాతులుంగరసస్తద్వత్ కదలీస్వరసశ్చ తైః||28|| పక్వం తైలం జయత్యాశు సుకృచ్ఛ్రానపి పూరణాత్| కండూం క్లేదం చ బాధిర్యపూతికర్ణత్వరుక్ఽఽకృమీన్||29|| క్షారతైలమిదం శ్రేష్ఠం ముఖదంతామయేషు చ| |30|

స0-శుష్కమూలకఖండానాం క్షారాదీని సామాన్యపరిభాషోక్తప్రమాణాని తథా తైలాన్మధుయుతం సుక్తం చతుర్గుణం తథా బీజపూరరసః కదలీస్వరసశ్చ చతుర్గుణః| తైరేతైస్తైలం పక్వం పూరణాత్ సుకృచ్ఛ్రానపి కండ్వాదీనాశు జయేత్| ఇదం క్షారతైలం ముఖదంతరోగేషు చ శ్రేష్ఠం|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH suptayoH karNayoH raktaharaNam (30) · Śloka 30

| అథ సుప్తావివ స్యాతాం కర్ణౌ రక్తం హరేత్తతః||30||

స0-యది కర్ణౌ సుప్తావివ స్యాతాం తదాఽస్రం హరేత్|

Adhikarana karNanAdabAdhiryayoH sashophakledayorvamanam bAdhiryasya sAdhyAsAdhyatvam (31) · Śloka 31

సశోఫక్లేదయోర్మందశ్రుతేర్వమనమాచరేత్| బాధిర్యం వర్జయేద్బాలవృద్ధయోశ్చిరజం చ యత్||31||

స0-కర్ణయోః సశోఫక్లేదయోర్మందశ్రుతేరాతురస్య వమనం ప్రయుంజ్యాత్| స0-బాధిర్యం బాలవృద్ధయోశ్చిరజాతం చ యత్తద్వర్జయేత్|

Adhikarana pratInAhe karNashodhanam pratInAhe tailena pUraNam pratInAhe mAtulu~ggarasAdinA pUraNam pratInAhe rUkShatve ghRutamaNDena pUraNam (32-33) · Śloka 33

ప్రతీనాహే పరిక్లేద్య స్నేహస్వేదైర్విశోధయేత్| కర్ణశోధనకేనాను కర్ణం తైలస్య పూరయేత్||32|| ససుక్తసైంధవమధోర్మాతులుంగరసస్య వా| శోధనాద్రూక్షతోత్పత్తౌ ఘృతమండస్య పూరణం||33||

స0-ప్రతీనాహే స్నేహస్వేదైః పరిక్లేద్య కర్ణం కర్ణశోధనకేన విశోధయేత్| పశ్చాత్తైలస్య సుక్తాదినా యుక్తస్య కర్ణౌ(ర్ణం) పూరయేత్| తైలస్యేతి సంబంధమాత్రే షష్ఠీ| మాతులుంగరసస్య వా సుక్తాదియుక్తస్య పూరయేత్| శోధనేన రూక్షతోత్పత్తౌ సత్యాం ఘృతమండస్య పూరణం హితం|

Adhikarana pratInAhe malapUrNe~api karNe~ayaM kramaH kaNDUkarNe kaphaghnaM nasyAdi shophakarNe~api tadvat kaTUShNaishca lepaH (34) · Śloka 34

క్రమోఽయం మలపూర్ణేఽపి కర్ణేకండ్వాం కఫాపహం| నస్యాది, తద్వచ్ఛోఫేఽపి కటూష్ణైశ్చాత్ర లేపనం||34||

స0-కర్ణే మలేన పూర్ణేఽప్యయం-ప్రతీనాహోక్తః, క్రమః కార్యః| స0-కండ్వాం తథా కఫఘ్నం నస్యాది| శోఫేఽపి తథైవాయం క్రమః| కటూష్ణైశ్చ లేపనం హితం|

Adhikarana pUtikRumikarNayoH karNasrAvoktaM karma kRumikarNe kaTutailena pUraNam (35) · Śloka 35

కర్ణస్రావోదితం కుర్యాత్పూతికృమిణకర్ణయోః| పూరణం కటుతైలేన విశేషాత్ కృమికర్ణకే||35||

స0-పూతికర్ణే కృమి[ణ]కర్ణే చ కర్ణస్రావోక్తం చికిత్సితం కుర్యాత్| కృమిణకర్ణకే విశేషాత్కటుతైలేన పూరణం హితం|

Adhikarana karNavidradhau vamipUrvA vidradhi kriyA kShatavidradhau pittajakarNashUloktaM karma arshorbudeShu nAsAvaccikitsA karNavidArikAyAM karNavidradhivat (36-37) · Śloka 37

వమిపూర్వా హితా కర్ణవిద్రధౌ విద్రధిక్రియా| పిత్తోత్థకర్ణశూలోక్తం కర్తవ్యం క్షతవిద్రధౌ||36|| అర్శోర్బుదేషు నాసావద్ ఆమా కర్ణవిదారికా| కర్ణవిద్రధివత్సాధ్యా యథాదోషోదయేన చ||37||

స0-కర్ణవిద్రధౌ వమనపూర్వా విద్రధిక్రియా శస్తా| స0-క్షతవిద్రధౌ పిత్తోత్థకర్ణశూలోక్తం సర్వం కర్తవ్యం| స0-అర్శోర్బుదేషు నాసావత్ చికిత్సా| స0-కర్ణవిదారికాఽపక్వా కర్ణవిద్రధివత్ చికిత్స్యా, యథాదోషోదయేన చ|

Adhikarana pAlIshoShe vAtajakarNashUlavannasyAdi pAlIshoShe priyAlabIjAdibhiruddhartanam (38-39) · Śloka 39

పాలీశోషేఽనిలశ్రోత్రశూలవన్నస్యలేపనం| స్వేదం చ కుర్యాత్ స్విన్నాం చ పాలీముద్వర్తయేత్తిలైః||38|| ప్రియాలబీజయష్ట్యాహ్వహయగంధాయవాన్వితైః| |39|

స0-పాలీశోషే వాతశ్రోత్రశూల ఇవ నస్యాది స్వేదం చ కుర్యాత్| పాలీం చ స్విన్నాం తిలైః ప్రియాలబీజాదియుక్తైరుద్వర్తయేత్|

Adhikarana pAlIshoShe puShTikaraiH snehairnityamabhya~ggaH (39) · Śloka 39

| తతః పుష్టికరైః స్నేహైరభ్యంగం నిత్యమాచరేత్||39||

స0-తతః స్నేహైః పుష్టికృద్భిర్నిత్యం సాఽభ్యక్తవ్యా|

Adhikarana pAlIshoShe pAlIpuShTikaraM shatAvaryAditailam (40) · Śloka 40

శతావరీవాజిగంధాపయస్యైరండజీవకైః| తైలం విపక్వం సక్షీరం పాలీనాం పుష్టికృత్పరం||40||

స0-శతావర్యాదిభిస్తైలం సక్షీరం పక్వం పాలీనాం పరం పుష్టికృత్|

Adhikarana pAlIshoShe pAlIpuShTikaraM jIvanIyAditailam (41) · Śloka 41

కల్కేన జీవనీయేన తైలం పయసి పాచితం| ఆనూపమాంసక్వాథే చ పాలీపోషణవర్ధనం||41||

స0-జీవంత్యాదిగణజేన కల్కేన క్షీరే ఆనూపమాంసక్వాథే చ తైలం పాచితం పాలిపోషణం పాలీవృద్ధికృచ్చ|

Adhikarana pAlIshoShe atisaMkShINAyAH pAlyAshchedanaM sheShAyAH sandhAnaM poShaNaM ca (42) · Śloka 42

పాలీం ఛిత్త్వాఽతిసంక్షీణాం శేషాం సంధాయ పోషయేత్| |42|

స0-పాలీమతిసంక్షీణాం ఛిత్త్వా శేషాం సంధాయ వర్ధయేత్|

Adhikarana tantrikAyAmapyevaM cikitsA paripoTe~apyayaM vidhiH utpAte jalaukohRutarakte shItalepaH (42-43) · Śloka 43

| యాప్యైవం తంత్రికాఖ్యాఽపి పరిపోటేఽప్యయం విధిః||42|| ఉత్పాతే శీతలైర్లేపో జలౌకోహృతశోణితే| |43|

స0-యాప్యైవం తంత్రికాసంజ్ఞా| స0-పరిపోటేఽప్యేష ఏవ విధిర్యాప్యాఖ్యః| స0-ఉత్పాతే జలౌకోభిరపనీతరక్తే శీతలైర్లేపః|

Adhikarana utpAte jalaukohRutarakte jambvAditailenAbhya~jjanam utpAte jalaukohRutarakte visarpoktaghRutAni (43-44) · Śloka 44

| జంబ్వామ్రపల్లవబలాయష్టీరోధ్రతిలోత్పలైః||43|| సధాన్యామ్లైః సమంజిష్ఠైః సకదంబైః ససారివైః| సిద్ధమభ్యంజనే తైలం విసర్పోక్తఘృతాని చ||44||

స0-జంబ్వాదిభిః సిద్ధం తైలమభ్యంగే హితం| విసర్పోక్తఘృతాని చ హితాని|

Adhikarana unmanthe tIkShNaM nAvanam (45-46) · Śloka 46

ఉన్మంథేఽభ్యంజనం తైలం గోధాకర్కవసాన్వితం| తాలపత్ర్యశ్వగంధార్కబాకుచీఫలసైంధవైః||45|| సురసాలాంగలీభ్యాం చ సిద్ధం, తీక్ష్ణం చ నావనం| |46|

స0-ఉన్మంథే తైలం గోధాకర్కటవసాయుక్తం తాలపర్ణ్యాదిభిః సిద్ధమభ్యంజనం హితం| తథా సురసాలాంగలీభ్యాం చ తైలం సిద్ధం తీక్ష్ణం నావనం హితం|

Adhikarana duHkhavardhane~ashmantakAdikvAthena sekaH duHkhavardhane madhukAdicUrNenAvacUrNanam duHkhavardhane lAkShAditailenAbhya~jjanam (46-48) · Śloka 48

| దుర్విద్ధేఽశ్మంతజంబ్వామ్రపత్రక్వాథేన సేచితాం||46|| తైలేన పాలీం స్వభ్యక్తాం సుశ్లక్ష్ణైరవచూర్ణయేత్| చూర్ణైర్మధుకమంజిష్ఠాప్రపుండ్రాహ్వనిశోద్భవైః||47|| లాక్షావిడంగసిద్ధం చ తైలమభ్యంజనే హితం| |48|

స0-దుర్విద్ధేఽశ్మంతకాదిక్వాథేన సేచితాం పాలీం తైలేన స్వభ్యక్తాం మధుకాదిభిః సూక్ష్మరజీకృతైరవచూర్ణయేత్| లాక్షావిడంగసిద్ధం తైలమభ్యంజనే హితం|

Adhikarana lehikAyAM gomayapiNDaiH svedaH lehikAyAM kauTajAdibhirAlepanam lehikAyAM kauTajAdisiddhakaTutailenAbhya~jjanam (48-50) · Śloka 50

| స్విన్నాం గోమయజైః పిండైర్బహుశః పరిలేహికాం||48|| విడంగసారైరాలింపేదురభ్రీమూత్రకల్కితైః| కౌటజేంగుదకారంజబీజశమ్యాకవల్కలైః||49|| అథవాఽభ్యంజనం తైర్వా కటుతైలం విపాచయేత్| సనింబపత్రమరిచమదనైర్లేహికావ్రణే||50||

స0-పరిలేహికాం గోమయజైః పిండైర్బహుశః స్విన్నాం విడంగసారైరురభ్రీమూత్రకల్కితైరాలింపేత్| కౌటజాదిబీజాదిభిర్వాఽవిమూత్రేణ కల్కితైరాలింపేత్| అథవా తైరేవ-కౌటజాదిభిః, కటుతైలం నింబాదిభిః సహ విపాచయేత్ లేహికావ్రణే|

Adhikarana chinne karNe bandhAdi (51) · Śloka 51

ఛిన్నం తు కర్ణం శుద్ధస్య బంధమాలోచ్య యౌగికం| శుద్ధాస్రం లాగయేల్లగ్నే సద్యశ్ఛిన్నే విశోధనం||51||

స0-కర్ణం తు ఛిన్నం శుద్ధరక్తం శుద్ధస్య యౌగికం బంధమాలోచ్య లాగయేత్| లగ్నే కర్ణే సద్యశ్ఛిన్నే విశోధనం-విరేకాది|

Adhikarana karNasandhAnavidhiH (52-54) · Śloka 54

అథ కర్ణరోగవిధానమాహ అథ గ్రథిత్వా కేశాంతం కృత్వా ఛేదనలేఖనం| నివేశ్య సంధిం సుషమం న నిమ్నం న సమున్నతం||52|| అభ్యజ్య మధుసర్పిర్భ్యాం పిచుప్లోతావగుంఠితం| సూత్రేణాగాఢశిథిలం బద్ధ్వా చూర్ణైరవాకిరేత్||53|| శోణితస్థాపనైర్వ్రణ్యమాచారం చాదిశేత్తతః| సప్తాహాదామతైలాక్తం శనైరపనయేత్ పిచుం||54||

స0-కేశాంతం గ్రథిత్వా ఛేదనం లేఖనం చ కృత్వా సంధిం సుషమం నివేశ్య న నిమ్నం న చోన్నతం, సుషమమితి "సుషామాదిషు చ" ఇతి షత్వం, అభ్యజ్య మధుసర్పిర్భ్యాం పిచుప్లోతావగుంఠితం సూత్రేణ న గాఢం న చ శిథిలం బధ్వా శోణితస్థాపనైః-మధుకగైరికాదిభిః, అవచూర్ణయేత్| తతో వ్రణహితమాచారమాచరేత్| సప్తాహాదూర్ధ్వమామతైలేనాక్తం శనైః పిచుమపనయేత్| సుశ్రుతే(?) (సంగ్రహే) తూక్తం (సం. ఉ. అ. 22)- "న కర్ణే శోఫరాగాదియుక్తే సంధానమిష్యతే| న ఘస్మరస్య నాత్యుష్ణే నావిశుద్ధతనోరపి||" ఇతి|

Adhikarana surUDhAdeH karNasya vivardhanam (55) · Śloka 55

సురూఢం జాతరోమాణం శ్లిష్టసంధిం సమం స్థిరం| సువర్ష్మాణమరోగం చ శనైః కర్ణం వివర్ధయేత్||55||

స0-సురూఢాదిగుణం చ కర్ణం శనైర్వివర్ధయేత్|

Adhikarana karNavardhanaM jalashUkAdighRutam (56-59) · Śloka 59

వర్ష్మరూపముచ్యతే(?) జలశూకః స్వయంగుప్తా రజన్యౌ బృహతీఫలం| అశ్వగంధాబలాహస్తిపిప్పలీగౌరసర్షపాః||56|| మూలం కోశాతకాశ్వఘ్నరూపికాసప్తపర్ణజం| ఛుచ్ఛుందరీ కాలమృతా గృహం మధుకరీకృతం||57|| జతూకా జలజన్మా చ తథా శబరకందకం| ఏభిః కల్కైః ఖరం పక్వం సతైలం మాహిషం ఘృతం||58|| హస్త్యశ్వమూత్రేణ పరమభ్యంగాత్కర్ణవర్ధనం| |59|

స0-జలశూకాదిభిర్గజాశ్వయోర్మూత్రైః పిష్టైః సతైలం మాహిషం ఘృతం ఖరపాకం పక్వమభ్యంగాత్ కర్ణవర్ధనం| జలశూకః-శేవాలం| రూపికా-అర్కః| ఛుచ్ఛుందరీ-మూషికాభేదః| సా చ కాలేన మృతా, న తు వ్యాపాదితా| జతూకా-చర్మచటికా| జలజన్మా-జలౌకా| శబరకందకో-లశునః|

Adhikarana nAsAsandhAnavidhiH (59-65) · Śloka 65

| అథ కుర్యాద్వయస్థస్య ఛిన్నాం శుద్ధస్య నాసికాం||59|| ఛింద్యాన్నాసాసమం పత్రం తత్తుల్యం చ కపోలతః| త్వఙ్మాంసం నాసికాసన్నే రక్షంస్తత్తనుతాం నయేత్||60|| సీవ్యేద్ గండం తతః సూచ్యా సేవిన్యా పిచుయుక్తయా| నాసాచ్ఛేదేఽథ లిఖితే పరీవర్త్యోపరి త్వచం||61|| కపోలవధ్రం సందధ్యాత్సీవ్యేన్నాసాం చ యత్నతః| నాడీభ్యాముత్క్షిపేదంతః సుఖోచ్ఛ్వాసప్రవృత్తయే||62|| ఆమతైలేన సిక్త్వాν పత్తంగమధుకాంజనైః| శోణితస్థాపనైశ్చాన్యైః సుశ్లక్ష్ణైరవచూర్ణయేత్||63|| తతో మధుఘృతాభ్యక్తం బధ్వాఽఽచారికమాదిశేత్| జ్ఞాత్వాఽవస్థాంతరం కుర్యాత్ సద్యోవ్రణవిధిం తతః||64|| ఛింద్యాద్రూఢేఽధికం మాంసం నాసోపాంతాచ్చ చర్మ తత్| సీవ్యేత్తతశ్చ సుశ్లక్ష్ణం హీనం సంవర్ధయేత్పునః||65||

స0-అథేతి మంగలే| కృతమంగలస్య వయస్థస్య-తరుణస్య, శుద్ధస్య నాసికాం ఛిన్నాం కుర్యాత్| కథం ? ఇత్యాహ-నాసాతుల్యం పత్రం ఛింద్యాత్| తేన-పత్రేణ, తుల్యం కపోలాచ్ఛింద్యాత్| నాసికాతుల్యే దేశే త్వచం మాంసం చ రక్షన్ తత్-పత్రం, తనుతాం నయేత్| అనంతరం సూచ్యా సేవిన్యా పిచుయుక్తయా గండం సీవ్యేత్| అథ నాసాఛేదే లిఖితే తత్త్వచముపరివర్త్య కపోలవధ్రం సందధ్యాత్| నాసాం చ యత్నేన సీవ్యేత్| అంతః-మధ్యే, నాసికాం నాడీభ్యాముత్క్షిపేత్ సుఖోచ్ఛ్వాసప్రవర్తనాయ| తత ఆమతైలేన సిక్త్వా పత్తంగమధుకాంజనైరవచూర్ణయేత్| అన్యైరపి-సిరావ్యధవిధ్యుక్తైః శోణితస్థాపనైః (హృ. సూ. అ. 27|48) , సుశ్లక్ష్ణైశ్చూర్ణైరవచూర్ణయేత్| అనంతరం మాక్షికఘృతాభ్యామభ్యక్తం బధ్వా, ఆచారికం-స్నేహవిధ్యుక్తం, ఆదిశేత్| అవస్థాంతరం చ జ్ఞాత్వా సద్యోవ్రణప్రతిషేధవిధిం కుర్యాత్| తతో రూఢే సత్యధికం మాంసం తచ్చ నాసాసమీపాదధికం చర్మ ఛింద్యాత్| అనంతరం సీవ్యేత్| తతః సుశ్లక్ష్ణం చ కృత్వా పునః సీవ్యేత్| హీనం చ వర్ధయేత్|

Adhikarana oShThasandhAnavidhiH (18) · Śloka 18

నివేశితే యథాన్యాసం సద్యశ్చ్ఛిన్నేఽప్యయం విధిః| నాడీయోగాద్వినౌష్ఠస్య నాసాసంధానవద్విధిః||66|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే కర్ణరోగప్రతిషేధో నామాష్టాదశోఽధ్యాయః||18||

స0-సద్యశ్ఛిన్నేఽపి ఘ్రాణే యథాన్యాసం నివేశితే సత్యయమేవ విధిః| స0-నాడీయోగమంతరేణౌష్ఠస్యాపి ఛిన్నస్య నాసాసంధానతుల్యో విధిరితి| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామష్టాంగహృదయటీకాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే కర్ణరోగప్రతిషేధో నామాష్టాదశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 18||