37. kīṭālūtādiviṣapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH (1) · Śloka 1

|൧|

വിഷപ്രക്രമാത് കീടലൂതാദിചികിത്സിതം വക്തി-

Adhikarana kITalUtAdiviShapratShedhAdhyAyaH ------ kITAH sarpANAM viNmutrAdijAH kITAnAM caturvidhatvam (2-1) · Śloka 1

അഥാതഃ കീടലൂതാദിവിഷപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) സര്പാണാമേവ വിണ്മൂത്രശുക്രാണ്ഡശവകോഥജാഃ| ദോഷൈര്വ്യസ്തൈഃ സമസ്തൈശ്ച യുക്താഃ കീടാശ്ചതുര്വിധാഃ||൧||

സ൦- സര്പാണാം-പൂര്വോക്താനാം, വിണ്മൂത്രാദിജാഃ കീടാ ദോഷൈഃ പൃഥഗ്യുക്താസ്ത്രിപ്രകാരാഃ സമുദിതൈശ്ച യുക്താ ഇതി ചതുഃ പ്രകാരാഃ സ്യുഃ|

Adhikarana vAyavyakITadaShTasya lakShaNam (2) · Śloka 2

ദഷ്ടസ്യ കീടൈര്വായവ്യൈര്ദംശസ്തോദരുജോല്ബണഃ| |൨|

സ൦-തേഷു മധ്യേ വായവ്യൈഃ-വാതലൈഃ കീടൈഃ, ദഷ്ടസ്യ ദംശസ്തോദരുജാധികോ ഭവേത്|

Adhikarana AgneyakITadaShTasya lakShaNam (2-3) · Śloka 3

| ആഗ്നേയൈരല്പസംസ്രാവോ ദാഹരാഗവിസര്പവാന്||൨|| പക്വപീലുഫലപ്രഖ്യഃ ഖര്ജൂരസദൃശോऽഥവാ| |൩|

സ൦-ആഗ്നേയൈഃ കീടൈര്ദഷ്ടസ്യ ദംശോऽല്പസ്രാവാദിമാന് സ്യാത്| പക്വപീലുഫലനിഭഃ ഖര്ജൂരസദൃശോ വാ സ്യാത്|

Adhikarana kaphAdhikakITadaShTasya lakShaNam (3) · Śloka 3

| കഫാധികരിമന്ദരുജഃ പക്വോദുമ്ബരസന്നിഭഃ||൩||

സ൦-കഫാധികൈഃ കീടൈര്ദഷ്ടസ്യ ദംശോ മന്ദരുജഃ പക്വോദുമ്ബരസദൃശഃ|

Adhikarana sAnnipAtikakITadaShTasya lakShaNam (4) · Śloka 4

സ്രാവാഢ്യഃ സര്വലിങ്ഗസ്തു വിവര്ജ്യഃ സാന്നിപാതികൈഃ| |൪|

സ൦-സാന്നിപാതികൈഃ-ത്രിദോഷാധികൈഃ കീടൈഃ, ദഷ്ടസ്യ ദംശഃ സ്രുത്യധികഃ സര്വലിങ്ഗഃ| സ ച വര്ജ്യോ-നോപക്രമണീയഃ|

Adhikarana kITeShu sarpavat vegAH shophAdishca (4-5) · Śloka 5

| വേഗാശ്ച സര്പവച്ഛോഫോ വര്ധിഷ്ണുര്വിസ്രരക്തതാ||൪|| ശിരോക്ഷിഗൌരവം മൂര്ച്ഛാ ഭ്രമഃ ശ്വാസോऽതിവേദനാ| |൫|

സ൦-വേഗാശ്ച സര്പവത്കീടേഷു സ്യുഃ| തഥാ ശ്വയഥുര്വര്ധനസ്വഭാവോ വിസ്രശോണിതത്വം ച മൂര്ധനേത്രഗുരുത്വം മൂര്ച്ഛാദ്യാശ്ച സ്യുഃ|

Adhikarana sarvakITakadaShTAnAM sAmAnyalakShaNam (5) · Śloka 5

| സര്വേഷാം കര്ണികാ ശോഫോ ജ്വരഃ കണ്ഡൂരരോചകഃ||൫||

സ൦-കര്ണികാദ്യാശ്ച സര്വേഷാം ദംശാനാം സ്യുഃ|

Adhikarana vRushcikadaShTasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

വൃശ്ചികസ്യ വിഷം തീക്ഷ്ണമാദൌ ദഹതി വഹ്നിവത്| ഊര്ധ്വമാരോഹതി ക്ഷിപ്രം ദംശേ പശ്ചാത്തു തിഷ്ഠതി||൬|| ദംശഃ സദ്യോऽതിരുക് ശ്യാവസ്തുദ്യതേ സ്ഫുടതീവ ച| |൭|

സ൦- വൃശ്ചികസ്യ തീക്ഷ്ണം വിഷം ഭവതി| തച്ച പ്രഥമമഗ്നിരിവ ദഹതി| ഉപരിഷ്ടാദാശ്വേവാരോഹതി| പശ്ചാച്ച ദംശേ തിഷ്ഠതി| ദംശോ വൃശ്ചികസമ്ബന്ധീ സദ്യോऽതിരുഗാദിഃ സ്യാത്| തുദ്യതേ സ്ഫുടതീവ ച| തുദ്യത ഇതി കര്മകര്തരി തങ്|

Adhikarana vRushcikAstriprakArAH (7-8) · Śloka 8

| തേ ഗവാദിശകൃത്കോഥാദ്ദിഗ്ധദഷ്ടാദികോഥതഃ||൭|| സര്പകോഥാച്ച സമ്ഭൂതാ മന്ദമധ്യമഹാവിഷാഃ| |൮|

സ൦-തേ-വൃശ്ചികാഃ, ഗവാദിശകൃത്കോഥാത് വിഷദിഗ്ധദഷ്ടാദി കോഥാത് സര്പകോഥാച്ച സമ്ഭൂതാ യഥാസങ്ഖ്യം മന്ദവിശാ മധ്യവിഷാ മഹാവിഷാശ്ച സ്യുഃ|

Adhikarana mandaviShavRushcikAnAM lakShaNam (8-9) · Śloka 9

| മന്ദാഃ പീതാഃ സിതാഃ ശ്യാവാഃ രൂക്ഷാഃ കര്ബുരമേചകാഃ||൮|| രോമശാ ബഹുപര്വാണോ ലോഹിതാഃ പാണ്ഡുരോദരാഃ| |൯|

സ൦- മന്ദവിഷാഃ കീടാഃ പീതാദിഗുണാഃ| രോമശാ ഇതി "ലോമാദി" ഇത്യാദിനാ ശഃ|

Adhikarana madhyaviShavRushcikAnAM lakShaNam (9-10) · Śloka 10

| ധൂമ്രോദരാസ്ത്രിപര്വാണോ മധ്യാസ്തു കപിലാരുണാഃ||൯|| പിശങ്ഗാഃ ശബലാശ്ചിത്രാഃ ശോണിതാഭാ| |൧൦|

സ൦-മധ്യവിഷാസ്തു കപിലാദിഗുണാഃ|

Adhikarana mahAviShavRushcikAnAM lakShaNam (10) · Śloka 10

മഹാവിഷാഃ| അഗ്ന്യാഭാ-ദ്വ്യേകപര്വാണോ രക്താസിതസിതോദരാഃ||൧൦||

സ൦-മഹാവിഷാ ദര്ഭദൂര്വാസദൃശാ ദ്വിപര്വാണ ഏകപര്വാണോ വാ| രക്തോദരാഃ കേചിത്കൃഷ്ണോദരാഃ കേചിത്സിതോദരാശ്ച|

Adhikarana mahAviShavRushcikadaShTasya lakShaNam (11-12) · Śloka 12

തൈര്ദഷ്ടഃ ശൂനരസനഃ സ്തബ്ധഗാത്രോ ജ്വരാര്ദിതഃ| ഖൈര്വമന് ശോണിതം കൃഷ്ണമിന്ദ്രിയാര്ഥാനസംവിദന്||൧൧|| സ്വിദ്യന് മൂര്ച്ഛന് വിശുഷ്കാസ്യോ വിഹ്വലോ വേദനാതുരഃ| വിശീര്യമാണമാംസശ്ച പ്രായശോ വിജഹാത്യസൂന്||൧൨||

സ൦- തൈഃ-മഹാവിഷൈഃ, ദഷ്ടഃ സന് ശൂനജിഹ്വാദിഃ സ്യാത്| തഥേദമിദം കുര്വന്നീദൃശഃ സന് പ്രായശോ ജീവിതം ത്യജതി|

Adhikarana uShTradhUmasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14

ഉച്ചിടിങ്ഗസ്തു വക്ത്രേണ ദശത്യഭ്യധികവ്യഥഃ| സാധ്യതോ വൃശ്ചികാത് സ്തമ്ഭം ശേഫസോ ഹൃഷ്ടരോമതാമ്||൧൩|| കരോതി സേകമങ്ഗാനാം ദംശഃ ശീതാമ്ബുനേവ ച| ഉഷ്ട്രധൂമഃ സ ഏവോക്തോ രാത്രിചാരാച്ച രാത്രികഃ||൧൪||

സ൦-ഉച്ചിടിങ്ഗാഖ്യോ വൃശ്ചികോ വക്ത്രേണ ദശതി| സാധ്യാദ്ദൃശ്ചികാദതിരിക്തവ്യഥഃ| തഥാ സ്തമ്ഭം കരോതി മേഢ്രസ്യ| തഥാ ഹൃഷ്ടരോമതാം-രോമഹര്ഷം, കരോതി| തഥാ ദംശശ്ച ശിശിരജലേനേവ സേകമങ്ഗാനാം വിധത്തേ| സ ഏവോഷ്ട്രധൂമകഃ കഥിതഃ| രാത്രിചരണാച്ച രാത്രികഃ സ ഏവോക്തഃ|

Adhikarana kITAdInAM doShAdhikatvam (15) · Śloka 15

വാതപിത്തോത്തരാഃ കീടാഃ, ശ്ലൈശ്മികാഃ കണഭോന്ദുരാഃ| പ്രായോ വാതോല്ബണവിഷാ വൃശ്ചികാഃ സോഷ്ട്രധൂമകാഃ||൧൫||

സ൦-കീടാ വാതപിത്താധികാഃ| കണഭോന്ദുരാഃ ശ്ലേഷ്മോല്ബണാഃ| പ്രായേണ വൃശ്ചികാ വാതോല്ബണവിഷാ ഉഷ്ട്രധൂമകാശ്ച|

Adhikarana yathAdoShodayaM kriyA (16) · Śloka 16

യസ്യ യസ്യൈവ ദോഷസ്യ ലിങ്ഗാധിക്യം പ്രതര്കയേത്| തസ്യ തസ്യൌഷധൈഃ കുര്യാദ്വിപരീതഗുണൈഃ ക്രിയാമ്||൧൬||

സ൦-യസ്യ യസ്യൈവ ദോഷസ്യ ലിങ്ഗാധിക്യം ജ്ഞായതേ, തസ്യ തസ്യ ദോഷസ്യ ഭേഷജൈര്വിപരീതഗുണൈഃ ക്രിയാം വിദധീത|

Adhikarana vAtikaviShasya lakShaNam (17) · Śloka 17

ഹൃത്പീഡോര്ധ്വാനിലസ്തമ്ഭഃ ശിരായാമോऽസ്ഥിപര്വരുക്| ഘൂര്ണനോദ്വേഷ്ടനം ഗാത്രശ്യാവതാ വാതികേ വിഷേ||൧൭||

സ൦-വാതികേ വിഷേ ഹൃത്പീഡാദയഃ സ്യുഃ|

Adhikarana paittikaviShasya lakShaNam (18) · Śloka 18

സംജ്ഞാനാശോഷ്ണനിശ്വാസൌ ഹൃദ്ദാഹഃ കടുകാസ്യതാ| മാംസാവദരണം ശോഫോ രക്തപീതശ്ച പൈത്തികേ||൧൮||

സ൦-പിത്തോല്ബണേ സംജ്ഞാനാശാദയഃ സ്യുഃ|

Adhikarana shlaiShmikaviShasya lakShaNam (19) · Śloka 19

ഛര്ദ്യരോചകഹൃല്ലാസപ്രസേകോത്ക്ലേശപീനസൈഃ| സശൈത്യമുഖമാധുര്യൈര്വിദ്യാച്ഛ്ലേഷ്മാധികം വിഷമ്||൧൯||

സ൦-കഫാധികം വിഷം ഛര്ദ്യാദിഭിര്ജാനീയാത്|

Adhikarana vAtikaviShe piNyAkalepAdi (20) · Śloka 20

പിണ്യാകേന വ്രണാലേപസ്തൈലാഭ്യങ്ഗശ്ച വാതികേ| സ്വേദോ നാഡീപുലാകാദ്യൈര്ബൃംഹണശ്ച വിധിര്ഹിതഃ||൨൦||

സ൦-വാതികേ വിഷേ പിണ്യാകേന വ്രണലേപോ യോജ്യഃ, തൈലാഭ്യങ്ഗശ്ച നാഡ്യാദിഭിശ്ച സ്വേദോ ബൃംഹണശ്ച വിധിഃ സ്മൃതഃ|

Adhikarana paittikaviShe shItalasekAdi (21) · Śloka 21

പൈത്തികം സ്തമ്ഭയേത്സേകൈഃ പ്രദേഹൈശ്ചാതിശീതലൈഃ| |൨൧|

സ൦-പിത്താധികം വിഷം സേകാദിഭിരതിശിശിരൈഃ സ്തമ്ഭയേത്|

Adhikarana shlaiShmikaviShe lekhanAdi (21) · Śloka 21

| ലേഖനച്ഛേദനസ്വേദവമനൈഃ ശ്ലൈഷ്മികം ജയേത്||൨൧||

സ൦-ശ്ലൈഷ്മികം ലേഖനാദ്യൈര്ജയേത്|

Adhikarana trividhAnAM kITAnAM yathAdoShaM cikitsA, svedAlepanasekAH prAyaH koShNAH kAryAH (22-23) · Śloka 23

കീടാനാം ത്രിപ്രകാരാണാം ത്രൈവിധ്യേന ക്രിയാ ഹിതാ| സ്വേദാലേപനസേകാംസ്തു കോഷ്ണാന് പ്രായോऽവചാരയേത്||൨൨|| അന്യത്ര മൂര്ച്ഛിതാദ്ദംശപാകതഃ കോഥതോऽഥവാ| |൨൩|

സ൦- കീടാനാം ത്രിവിധാനാം യഥാസ്വം ത്രിവിധൈവ ചികിത്സാ ഹിതാ| സ്വേദാദീംശ്ച പ്രായേണ കോഷ്ണാന് കുര്യാത്| മൂര്ച്ഛിതം നരം ദംശപാകം ച വര്ജയിത്വാ തഥാ ദംശകോഥം ച ഹിത്വാ|

Adhikarana sarvasya viShadaMshasya nRukeshAdayo dhUpanam (23-24) · Śloka 24

| നൃകേശാഃ സര്ഷപാഃ പീതാ ഗുഡോ ജീര്ണശ്ച ധൂപനമ്||൨൩|| വിഷദംശസ്യ സര്വസ്യ കാശ്യപഃ പരമബ്രവീത്| |൨൪|

സ൦-നരകചാദയോ ധൂപനം സര്വസ്യ വിഷദംശസ്യ പരം ഹിതമിതി ഭഗവാന് കാശ്യപോऽവാദീത്|

Adhikarana sarvasya sarvo viShaghno vidhiH saMshodhanAni ca (24) · Śloka 24

| വിഷഘ്നം ച വിധിം സര്വം കുര്യാത്സംശോധനാനി ച||൨൪||

സ൦- തഥാ വിഷഘ്നം വിധിം സകലം വിദധ്യാത്| സംശോധനാനി ച കുര്യാത്|

Adhikarana viShograkITavRushcikadaShTeShu sarpavat sAdhanam (25) · Śloka 25

സാധയേത്സര്പവദ്ദഷ്ടാന് വിഷോഗ്രൈഃ കീടവൃശ്ചികൈഃ| |൨൫|

സ൦- വിഷോഗ്രൈഃ കീടവൃശ്ചികൈര്ദഷ്ടാന് സര്പവത്സാധയേത്|

Adhikarana kITaviSheShu tandulIyalAdipAnam (25-26) · Śloka 26

| തന്ദുലീയകതുല്യാംശാം ത്രിവൃതാം സര്പിഷാ പിബേത്||൨൫|| യാതി കീടവിഷൈഃ കമ്പം ന കൈലാസ ഇവാനിലൈഃ| |൨൬|

സ൦-ത്രിവൃതാം തന്ദുലീയകസമാം ഘൃതേന നരഃ പിബേത്| ഏവം കീടവിഷൈശ്ച കമ്പം-ക്ഷോഭം, ന യാതി| കൈലാസ ഇവ വായുഭിഃ|

Adhikarana kITavisheShu shuddhe kShIrivRukShatvagAlepaH (26) · Śloka 26

| ക്ഷീരിവൃക്ഷത്വഗാലേപഃ ശുദ്ധേ കീടവിഷാപഹഃ||൨൬||

സ൦- ശുദ്ധേ സതി ക്ഷീരിവൃക്ഷത്വഗാലേപഃ കീടവിഷഘ്നഃ|

Adhikarana kITavisheShu muktAlepaH shophAdighnaH (27) · Śloka 27

മുക്താലേപോ വരഃ ശോഫതോദദാഹജ്വരപ്രണുത്| |൨൭|

സ൦- മൌക്തികലേപഃ ശ്രേഷ്ഠഃ ശോഫാദിഘ്നഃ|

Adhikarana kITavisheShu dashA~ggAgadapAnam (27-28) · Śloka 28

| വചാ ഹിങ്ഗു വിഡങ്ഗാനി സൈന്ധവം ഗജപിപ്പലീ||൨൭|| പാഠാ പ്രതിവിഷാ വ്യോഷം കാശ്യപേന വിനിര്മിതമ്| ദശാങ്ഗമഗദം പീത്വാ സര്വകീടവിഷം ജയേത്||൨൮||

സ൦- വചാദികദശദ്രവ്യനിര്മിതത്വാത് ദശാങ്ഗമഗദം കാശ്യപേന നിര്മിതം പീത്വാ സര്വം കീടവിഷം ഹന്തി|

Adhikarana vRushcikadaMshe cakratailAdinA secanam (29-30) · Śloka 30

സദ്യോ വൃശ്ചികജം ദംശം ചക്രതൈലേന സേചയേത്| വിദാരിഗന്ധാസിദ്ധേന കവോഷ്ണേനേതരേണ വാ||൨൯|| ലവണോത്തമയുക്തേന സര്പിഷാ വാ പുനഃ പുനഃ| സിഞ്ചേത്കോഷ്ണാരനാലേന സക്ഷീരലവണേന വാ||൩൦||

സ൦-വൃശ്ചികോത്ഥം ദംശം സദ്യ ഏവ ചക്രതൈലേന സേചയേത്| ശാലിപര്ണീസിദ്ധേന വാ ഇതരേണ-ചക്രതൈലേന, കോഷ്ണേന വാ സേചയേത്| സൈന്ധവാന്വിതേന വാऽऽജ്യേന മുഹുര്മുഹുഃ സിഞ്ചേത്| കവോഷ്ണേന കാഞ്ജികേന ദുഗ്ധസൈന്ധവാന്വിതേന വാ സിഞ്ചേത്|

Adhikarana vRushcikadaMshe ajAjIkalkenopanAhaH (31) · Śloka 31

ഉപനാഹോ ഘൃതേ ഭൃഷ്ടഃ കല്കോऽജാജ്യാഃ സസൈന്ധവഃ| |൩൧|

ജീരകകല്കഃ സൈന്ധവയുക്തോ ഘൃതേന ഭൃഷ്ട ഉപനാഹഃ സ്യാത്|

Adhikarana vRushcikadaMshe svedaH pracchAnaM rajanyAdi cUrNaiH pratisAraNaM ca (31-32) · Śloka 32

| ആദംശം സ്വേദിതം ചൂര്ണൈഃ പ്രച്ഛായ പ്രതിസാരയേത്||൩൧|| രജനീസൈന്ധവവ്യോഷശിരീഷഫലപുഷ്പജൈഃ| |൩൨|

സ൦-ആ- സമന്തതോ, ദംശം സ്വേദിതം പ്രച്ഛായ ചൂര്ണൈ രജന്യാദിജൈര്ഘര്ഷയേത്|

Adhikarana vRushcikadaMshe surasApuShpAdilepAH (32-33) · Śloka 33

| മാതുലുങ്ഗാമ്ലഗോമൂത്രപിഷ്ടം ച സുരസാഗ്രജമ്||൩൨|| ലേപഃ സുഖോഷ്ണശ്ച ഹിതഃ പിണ്യാകോ ഗോമയോऽപി വാ| |൩൩|

സ൦-ബീജപൂരാമ്ലഗോമൂത്രപിഷ്ടം സുരസാപുഷ്പം ലേപഃ സ്യാത്| തഥാ സുഖോഷ്ണഃ പിണ്യാകോ ഗോമയോ വാ ലേപോ ഹിതഃ|

Adhikarana vRushcikadaMshe ghRutAdipAnam (33) · Śloka 33

| പാനേ സര്പിര്മധുയുതം ക്ഷീരം വാ ഭൂരിശര്കരമ്||൩൩||

സ൦-പാനേ ഹൈയംഗവീനം ക്ഷൌദ്രയുക്തം, ദുഗ്ധം വാ പ്രഭൂതസിതം, ഹിതമ്|

Adhikarana vRuScikadaMshe pArApatashakRutAdyagadaH (34) · Śloka 34

പാരാപതശകൃത് പഥ്യാ തഗരം വിശ്വഭേഷജമ്| ബീജപൂരരസോന്മിശ്രഃ പരമോ വൃശ്ചികാഗദഃ||൩൪||

സ൦-പാരാപതശകൃതാദിഭിഃ ഫലപൂരരസസംയുക്തഃ ശ്രേഷ്ഠോ വൃശ്ചികാഗദഃ|

Adhikarana vRushcikadaMshe uShTradaMShTrAdi (35) · Śloka 35

സശൈവലോഷ്ട്രദംഷ്ട്രാ ച ഹന്തി വൃശ്ചികജം വിഷമ്| |൩൫|

സ൦- കരഭദംഷ്ട്രാ ശൈവാലയുതാ വൃശ്ചികവിഷഘ്നീ| ["സസൈന്ധവോഷ്ട്രദംഷ്ട്രാ ച ഹന്തി വൃശ്ചികജം വിഷമ്| മനോഹ്വാ സൈന്ധവം ഹിങ്ഗു മാലതീ പല്ലവാനി ച|| ഗോശകൃദ്രസപിഷ്ടേയം ഗുലികാ വൃശ്ചികാര്ദിതേ| ലശുനോ മരിചം ഹിങ്ഗു സുരസം വിശ്വഭേഷജമ്|| അര്കക്ഷീരേണ ഗുടികാ വൃശ്ചികാര്ദിതശങ്കരീ|" വൃദ്ധവാഗ്ഭടാത് (സം. ഉ. അ. ൪൩)| ]

Adhikarana vRushcikadaMshe hiMgvAdiguTikA (35-36) · Śloka 36

| ഹിങ്ഗുനാ ഹരിതാലേന മാതുലുങ്ഗരസേന ച||൩൫|| ലേപാഞ്ജനാഭ്യാം ഗുടികാ പരമം വൃശ്ചികാപഹാ| |൩൬|

സ൦- ഹിങ്ഗുഹരിതാലേ സബീജപൂരരസേ ലേപാഞ്ജനാഭ്യാം ഗുലികാ പരം വൃശ്ചികവിഷഹൃത്|

Adhikarana vRushcikadaMshe kara~jjAdipuShpalepaH (36-37) · Śloka 37

| കരഞ്ജാര്ജുനശേലൂനാം കടഭ്യാഃ കുടജസ്യ ച||൩൬|| ശിരീഷസ്യ ച പുഷ്പാണി മസ്തുനാ ദംശലേപനമ്| |൩൭|

സ൦- കരഞ്ജാദീനാം പുഷ്പാണി മസ്തുനാ ദംശലേപഃ|

Adhikarana vRushcikadaMshe mohAdiyukte pathyAdilepaH (37-38) · Śloka 38

| യോ മുഹ്യതി പ്രശ്വസിതി പ്രലപത്യുഗ്രവേദനഃ||൩൭|| തസ്യ പഥ്യാനിശാകൃഷ്ണാമഞ്ജിഷ്ഠാതിവിഷോഷണമ്| സാലാബുവൃന്തം വാര്താകരസപിഷ്ടം പ്രലേപനമ്||൩൮||

സ൦-യോ നരോ മുഹ്യത്യാദീന് വിധത്തേ, തഥാ ദാരുണപീഡഃ, തസ്യ പഥ്യാദികം വാര്താകരസപിഷ്ടം പ്രലേപനം കാര്യമ്|

Adhikarana vRushcikadaMshe sudAruNe dadhisarpiShpAnAdikam (39) · Śloka 39

സര്വത്ര ചോഗ്രാലിവിഷേ പായയേദ്ദധിസര്പിഷീ| വിധ്യേത്സിരാം വിദധ്യാച്ച വമനാഞ്ജനനാവനമ്| ഉഷ്ണസ്നിഗ്ധാമ്ലമധുരം ഭോജനം ചാനിലാപഹമ്||൩൯||

സ൦- സര്വസ്മിന് സുദാരുണേ വൃശ്ചികവിഷേ ദധിസര്പിഷീ പായയേത്| സിരാം ച വിധ്യേത്| വമനാദികം ച കുര്യാത്| ഉഷ്ണഗുണാദികം ച ഭോജനം വാതഘ്നം ഹിതമ്|

Adhikarana vRushcikadaMshe nAgarAdyagadaH (40) · Śloka 40

നാഗരം ഗൃഹകപോതപുരീഷം ബീജപൂരകരസോ ഹരിതാലമ്| സൈന്ധവം ച വിനിഹന്ത്യഗദോऽയം ലേപതോऽലികുലജം വിഷമാശു||൪൦||

സ൦- നാഗരാദികമയമഗദോ ലേപേന വൃശ്ചികവിഷം ശീഘ്രം പരാകരോതി| സ്വാഗതാവൃത്തമ്|

Adhikarana vRushcikadaMshe samudIrNe viShe viShalepaH (41) · Śloka 41

അന്തേ വൃശ്ചികദഷ്ടാനാം സമുദീര്ണേ ഭൃഷം വിഷേ| വിഷേണാലേപയേദ്ദംശമുച്ചിടിങ്ഗേऽപ്യയം വിധിഃ||൪൧||

സം-വൃശ്ചികദഷ്ടാനാമന്തേ ഭൃശം സമുദീര്ണേ വിഷേ വിഷേണ ദംശമാലേപയേത്| ഉച്ചിടിങ്ഗസംജ്ഞേऽപ്യേഷൈവ ചികിത്സാ|

Adhikarana vRushcikadaMshe nAgapurIShacchatrAdiguTikA (42) · Śloka 42

നാഗപുരീഷച്ഛത്രം രോഹിഷമൂലം ച ശേലുതോയേന| കുര്യാദ്ഗുടികാം ലേപാദിയമലിവിഷനാശനീ ശ്രേഷ്ഠാ||൪൨||

സ൦- ഗജപുരീഷച്ഛത്രം കത്തൃണമൂലം ച ശ്ലേഷ്മാതകജലേന ഗുടികാം വിദധീത| ഏഷാ ച ലേപേന പരം വൃശ്ചികവിഷഘ്നീ| [ആര്യാ}

Adhikarana vRushcikadaMshe shirIShabIjAdyagadaH kITAdiviShaghnaH (43) · Śloka 43

അര്കസ്യ ദുഗ്ധേന ശിരീഷബീജം ത്രിര്ഭാവിതം പിപ്പലീചൂര്ണമിശ്രമ്| ഏഷോऽഗദോ ഹന്തി വിഷാണി കീടഭുജങ്ഗലൂതോന്ദുരവൃശ്ചികാനാമ്||൪൩||

സ൦- അര്കക്ഷീരേണ ശിരീഷബീജം ത്രീന് വാരാന് ഭാവിതം പിപ്പലീരജോയുതമഗദഃ കീടാദീനാം വിഷാണി ഹന്തി|

Adhikarana vRushcikadaMshe shirIShabIjAdyagado rAtrikavRushcikaviShaghnaH (44) · Śloka 44

ശിരീഷപുഷ്പം സകരഞ്ജബീജം കാശ്മീരജം കുഷ്ഠമനഃശിലേ ച| ഏഷോऽഗദോ രാത്രികവൃശ്ചികാനാം സംക്രാന്തികാരീ കഥിതോ ജിനേന||൪൪||

സ൦- ശിരീഷകുസുമാദികമേഷോऽഗദോ രാത്രികവൃശ്ചികാനാം വിഷക്രാന്തികൃദ് ഭഗവതാ ജിനേനോക്തഃ| ഉപജാതിവൃത്തേ|

Adhikarana lUtAnAM sa~gkhyAviShaye matAni tatra hetushca (45-46) · Śloka 46

കീടേഭ്യോ ദാരുണ്തരാ ലൂതാഃ ഷോഡശ താ ജഗുഃ| അഷ്ടാവിംശതിരിത്യേകേ തതോऽപ്യന്യേ തു ഭൂയസീഃ||൪൫|| സഹസ്രരശ്മ്യനുചരാ വദന്ത്യന്യേ സഹസ്രശഃ| ബഹൂപദ്രവരുപാ തു ലൂതൈകൈവ വിഷാത്മികാ||൪൬||

സ൦- കീടേഭ്യോऽപി ഘോരാ ലൂതാഃ| താശ്ച മുനയഃ ഷോഡശസംഖ്യാ അധ്യഗീഷന്| അന്യേ അഷ്ടാവിംശതിരുലൂതാ ഇത്യവോചന്| തതോऽപ്യപരേ ബഹുതരാ ആചഖ്യുഃ| അന്യേ തു രവേരനുചരാഃ സഹസ്രശോ വദന്തി| ഇതി നാനാമതമുക്ത്വാ സ്വമതം യുക്ത്യാ സര്വമതാനുഗ്രാഹി വക്തി| അനേകോപദ്രവസ്വഭാവത്വേനൈകൈവ ലൂതാ വിഷാത്മികാ|

Adhikarana lUtAnAM doShato nirupaNam (47) · Śloka 47

രൂപാണി നാമതസ്തസ്യാ ദുര്ജ്ഞേയാന്യതിസങ്കരാത്| നാസ്തി സ്ഥാനവ്യവസ്ഥാ ച ദോഷതോऽതഃ പ്രചക്ഷതേ||൪൭||

സ൦-നാമ്നാ യാനി രൂപാണി, താനി തസ്യാ അതിസങ്കരാദ്ധേതോര്ദുര്ജ്ഞാനാനി| സ്ഥാനവ്യവസ്ഥാऽപി നാസ്തി| തസ്മാദ്ദോഷവശേന ഭണിഷ്യതേ|

Adhikarana lUtAnAM sAdhyAsAdhyatvam (48) · Śloka 48

കൃച്ഛ്രസാധ്യാ പൃഥഗ്ദോഷൈരസാധ്യാ നിചയേന സാ| |൪൮|

സ൦-പൃഥഗ്ദോഷൈര്ലൂതാ കൃച്ഛ്രസാധ്യാ, സന്നിപാതേന ചാസാധ്യാ|

Adhikarana paittikasya lUtAdaMshasya lakShaNam (48-49) · Śloka 49

| തദ്ദംശഃ പൈത്തികോ ദാഹതൃട്സ്ഫോടജ്വരമോഹവാന്||൪൮|| ഭൃശോഷ്മാ രക്തപീതാഭഃ ക്ലേദീ ദ്രാക്ഷാഫലോപമഃ| |൪൯|

സ൦-തസ്യാ ദംശഃ പൈത്തികോ ദാഹാദിമാന് ഭൃശോഷ്മാ പീതരക്താഭഃ ക്ലേദവാന് ദ്രാക്ഷാഫലാകാരഃ സ്യാത്|

Adhikarana shlaiShmikasya lUtAdaMshasya lakShaNam (49-50) · Śloka 50

| ശ്ലൈഷ്മികഃ കഠിനഃ പാണ്ഡുഃ പരൂഷകഫലാകൃതിഃ||൪൯|| നിദ്രാം ശീതജ്വരം കാസം കണ്ഡൂം ച കുരുതേ ഭൃശമ്| |൫൦|

സ൦- ശ്ലൈഷ്മികോ ലൂതാദംശഃ കഠിനഃ പാണ്ഡുവര്ണഃ പരൂഷകഫലനിഭോ നിദ്രാദീനതിശയേന കരോതി|

Adhikarana vAtikasya lUtAdaMshasya lakShaNam (50) · Śloka 50

| വാതികഃ പരുഷഃ ശ്യാവഃ പര്വഭേദജ്വരപ്രദഃ||൫൦||

സ൦-വാതികോ ദംശഃ പരുഷസ്പര്ശഃ സ്യാവസ്തഥാ പര്വഭേദജ്വരകൃത്|

Adhikarana doShali~ggairyathAsvaM tadvibhAgaH (51) · Śloka 51

തദ്വിഭാഗം യഥാസ്വം ച ദോഷലിങ്ഗൈര്വിഭാവയേത്| |൫൧|

സ൦-താസാം വിഭാഗം ദോഷാണാം ലക്ഷണൈര്യഥായോഗം ലക്ഷയേത്|

Adhikarana asAdhyalUtAyAH lakShaNam (51-54) · Śloka 54

| അസാധ്യായാം തു ഹൃന്മോഹശ്വാസഹിധ്മാശിരോഗ്രഹാഃ||൫൧|| ശ്വേതപീതാസിതാരക്താഃ പിടികാഃ ശ്വയഥൂദ്ഭവഃ| വേപഥുര്വമഥുര്ദാഹസ്തൃഡാന്ധ്യം വക്രനാസതാ||൫൨|| ശ്യാവൌഷ്ഠവക്ത്രദന്തത്വം പൃഷ്ഠഗ്രീവാവഭഞ്ജനമ്| പക്വജമ്ബൂസവര്ണം ച ദംശാത്സ്രവതി ശോണിതമ്||൫൩|| സര്വാऽപി സര്വജാ പ്രായോ വ്യപദേശസ്തു ഭൂയസാ| |൫൪|

സ൦-ആസാധ്യായാം ലൂതായാം ഹൃന്മോഹാദ്യാഃ സ്യുഃ| ശ്വേതാദിഗുണാഃ പിടികാസ്തഥാ ശ്വയഥ്വാദ്യാശ്ച| ദംശാദ് രക്തം പക്വജമ്ബൂനിഭം സ്രവതി| സം-സര്വാ ച ലൂതാ ത്രിദോഷജൈവ| ബാഹുല്യേന തു വ്യപദേശഃ|

Adhikarana lUtAyAstriprakAratvam (54-55) · Śloka 55

| തീക്ഷ്ണമധ്യാവരത്വേന സാ ത്രിധാ ഹന്ത്യുപേക്ഷിതാ||൫൪|| സപ്താഹേന ദശാഹേന പക്ഷേണ ച പരം ക്രമാത്| |൫൫|

സ൦-സാ ച ലൂതാ തീക്ഷ്ണാദിഭേദേന ത്രിപ്രകാരാ| ഉപേക്ഷിതാ ച സതീ യഥാസങ്ഖ്യം ദശാഹേന പക്ഷേണ ച ഹന്തി|

Adhikarana sarvasya lUtAdaMshasya lakShaNam (55-58) · Śloka 58

| ലൂതാദംശശ്ച സര്വോऽപി ദദ്രുമണ്ഡലസന്നിഭഃ||൫൫|| സിതോऽസിതോऽരുണഃ പീതഃ ശ്യാവോ വാ മൃദുരുന്നതഃ| മധ്യേ കൃഷ്ണോऽഥവാ ശ്യാവഃ പര്യന്തേ ജാലകാവൃതഃ||൫൬|| വിസര്പവാംസ്ഛോഫയുതസ്തപ്യതേ ബഹുവേദനഃ| ജ്വരാശുപാകവിക്ലേദകോഥാവദരണാന്വിതഃ||൫൭|| ക്ലേദേന യത്സ്പൃശത്യങ്ഗം തത്രാപി കുരുതേ വ്രണമ്| |൫൮|

സ൦- സര്വശ്ച ലൂതാദംശോ ദദ്രുമണ്ഡലാകാരഃ സിതാദിവര്ണോ മൃദുരുന്നതോ മധ്യേ കൃഷ്ണവര്ണഃ ശ്യാവവര്ണോ വാ പരിതോ ജാലകവൃതോ വിസര്പാദിമാന് സ്യാത്| തഥാ തപ്യതേऽനേകരുജഃ| തഥാ ജ്വരാദിയുതഃ| തഥാ ച ദംശഃ ക്ലേദേന യദ്യദങ്ഗം സ്പൃശേത് തത്ര തത്ര ച വ്രണം വിദധാതി|

Adhikarana lUtAyAH shvAsAdibhirviShodvamanam (58-59) · Śloka 59

| ശ്വാസദംഷ്ട്രാശകൃന്മൂത്രശുക്രലാലാനഖാര്തവൈഃ||൫൮|| അഷ്ടാഭിരുദ്വമത്യേഷാ വിഷം വക്ത്രാദ്വിശേഷതഃ| |൫൯|

സ൦-ശ്വാസാദിഭിരഷ്ടാഭിരേഷാ ലൂതാ വിഷമുദ്വമതി| വക്ത്രേണ വിശേഷേണ|

Adhikarana lUtAyAH kITAnAM ca daMsha sthAnam (59-60) · Śloka 60

| ലൂതാ നാഭേര്ദശത്യൂര്ധ്വമൂര്ധ്വം ചാധശ്ച കീടകാഃ||൫൯|| തദ്ദൂഷിതം ച വസ്ത്രാദി ദേഹേ പൃക്തം വികാരകൃത്| |൬൦|

സ൦- നാഭേരൂര്ധ്വം ലൂതാ ദശതി| ഊര്ധ്വമധസ്താച്ച കീടാ ദശന്തി| ദശതീതി "ദംശസഞ്ജസ്വഞ്ജാം ശപി" ഇതി നലോപഃ| തയാ-ലൂതയാ ദൂഷിതം, വസ്ത്രാസനാദി ശരീരേ ലഗ്നം വികാരകൃത്|

Adhikarana prathame~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (60-61) · Śloka 61

| ദിനാര്ധം ലക്ഷ്യതേ നൈവ ദംശോ ലൂതാവിഷോദ്ഭവഃ||൬൦|| സൂചീവ്യധവദാഭാതി തതോऽസൌ പ്രഥമേऽഹനി| അവ്യക്തവര്ണഃ പ്രചലഃ കിഞ്ചിത്കണ്ഡൂരുജാന്വിതഃ||൬൧||

സ൦-ലൂതാവിഷജോ ദംശോ ദിനാര്ധം ന ലക്ഷ്യത ഏവ| തതഃ-അനന്തരം, അസൌ-ദംശഃ, പ്രഥമേ ദിനേ സൂചീവ്യധതുല്യ ആഭാതി| അവ്യക്തവര്ണഃ പ്രകര്ഷേണ ചലോ മനാക്കണ്ഡൂരുഗ്യുതശ്ച|

Adhikarana dvitIye~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (62) · Śloka 62

ദ്വിതീയേऽഭ്യുന്നതോऽന്തേഷു പിടികൈരിവ വാऽऽചിതഃ| വ്യക്തവര്ണോ നതോ മധ്യേ കണ്ഡൂമാന് ഗ്രന്ഥിസന്നിഭഃ||൬൨||

ദ്വീതീയേऽഹന്യഭ്യുന്നതോऽന്തേഷു പിടികൈരിവ വാऽऽചിതോ വ്യക്തവര്ണോ മധ്യേ നതഃ സകണ്ഡൂര്ഗ്രന്ഥിനിഭഃ|

Adhikarana tRutIye~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (63) · Śloka 63

തൃതീയേ സജ്വരോ രോമഹര്ഷകൃദ്രക്തമണ്ഡലഃ| ശരാവരൂപസ്തോദാഢ്യോ രോമകൂപേഷു സാസ്രവഃ||൬൩||

സ൦- തൃതീയേऽഹനി ജ്വരാന്വിതോ രോമാഞ്ചകൃദ്രക്തമണ്ഡലഃ ശരാവാകാരോऽധികവ്യഥോ രോമകൂപേഷു സ്രാവവാന്|

Adhikarana caturthe~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (64) · Śloka 64

മഹാംശ്ചതുര്ഥേ ശ്വയഥുസ്താപശ്വാസഭ്രമപ്രദഃ| |൬൪|

സ൦-ചതുര്ഥേ വാസരേ മഹാംശ്ഛോഫസ്താപാദികൃത്|

Adhikarana pa~jcame~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (64) · Śloka 64

| വികാരാന് കുരുതേ താംസ്താന് പഞ്ചമേ വിഷകോപജാന്||൬൪||

സ൦-പഞ്ചമേ ദിനേ താംസ്താന്-പൂര്വോക്താന്, വിഷകോപജാന് വികാരാന് വിധത്തേ|

Adhikarana ShaShThe~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (65) · Śloka 65

ഷഷ്ഠേ വ്യാപ്നോതി മര്മാണി| |൬൫|

സ൦-ഷഷ്ഠേ ദിനേ മര്മാണ്യശ്നുതേ|

Adhikarana saptame~ahani lUtAdaMshasya lakShaNam (65) · Śloka 65

സപ്തമേ ഹന്തി ജീവിതമ്| |൬൫|

സ൦-സപ്തമേ ദിവസേ ജീവിതം ഹന്തി|

Adhikarana iti tIkShNaviShasvarUpam madhyaM hInaM cAto viBajet (65) · Śloka 65

| ഇതി തീക്ഷ്ണം വിഷം, മധ്യം ഹീനം ച വിഭജേദതഃ||൬൫||

സ൦- ഇതി-ഏവംരൂപം, തീക്ഷ്ണം വിഷമ്| മധ്യം ഹീനം വാऽതോ നിരൂപ്യ ലക്ഷയേത്|

Adhikarana ekaviMshatirAtreNa sarvathA viShashamaH (66) · Śloka 66

ഏകവിംശതിരാത്രേണ വിഷം ശാമ്യതി സര്വഥാ| |൬൬|

സം-സര്വഥാ ഏകവിംശതിരാത്രേണ വിഷം ശമം യാതി|

Adhikarana lUtAdaMshasyoddharaNaM dAhaSca (66-67) · Śloka 67

| അഥാശു ലൂതാദഷ്ടസ്യ ശസ്ത്രേണാദംശമുദ്ധരേത്||൬൬|| ദഹേച്ച ജാമ്ബവൌഷ്ഠാദ്യൈര്ന തു പിത്തോത്തരം ദഹേത്| |൬൭|

സം-അഥേതി മങ്ഗലേ| കൃതമങ്ഗലസ്യ ലൂതാദഷ്ടസ്യ, ആ-സമന്താത്, ദംശം ക്ഷിപ്രം ശസ്ത്രേണോദ്ധരേത്| ജാമ്ബ്വൌഷ്ഠാദിഭിശ്ച ദഹേത്, പിത്താധികം വര്ജയിത്വാ|

Adhikarana karkashAdidaMshasya chedadAha niShedhaH (67-68) · Śloka 68

| കര്കശം ഭിന്നരോമാണം മര്മസന്ധ്യാദിസംശ്രിതമ്||൬൭|| പ്രസൃതം സര്വതോ ദംശം ന ഛിന്ദീത ദഹേന്ന ച| |൬൮|

സം-കര്കശാദിഗുണം ദംശം ദംശം ന ഛിന്ദ്യാത് ന ച ദഹേത്|

Adhikarana dagdhadaMshasyAgadairlepaH kShIrivRukShakaShAyaiH sekashca (68-69) · Śloka 69

| ലേപയേദ്ദഗ്ധമഗദൈര്മധുസൈന്ധവസംയുതൈഃ||൬൮|| സുശീതൈഃ സേചയേച്ചാനു കഷായൈഃ ക്ഷീരിവൃക്ഷജൈഃ| |൬൯|

സ൦-ദഗ്ധം ദംശമഗദൈര്മാക്ഷികസൈന്ധവാന്വിതൈര്ലേപയേത്| പശ്ചാത് ക്ഷീരിവൃക്ഷജൈഃ കഷായൈരതിശിശിരൈഃ സേചയേച്ച|

Adhikarana lUtAdaMshasya sarvato raktApaharaNaM, tataH shItAH sekalepAH (69-70) · Śloka 70

| സര്വതോऽപഹരേദ്രക്തം ശൃങ്ഗാദ്യൈഃ സിരയാऽപി വാ||൬൯|| സേകലേപാസ്തതഃ ശീതാ ബോധിശ്ലേഷ്മാതകാക്ഷകൈഃ| |൭൦|

സ൦- സര്വതോ രക്തം വിസ്രാവയേച്ഛൃങ്ഗാദിഭിഃ| അനന്തരം സേകാലേപാശ്ച ശിശിരാ ഹിതാഃ പിപ്പലാദിഭിഃ|

Adhikarana sarvalUtAkITeShu padmako~agadaH (70-71) · Śloka 71

| ഫലിനീദ്വിനിശാക്ഷൌദ്രസര്പിര്ഭിഃ പദ്മകാഹ്വയഃ||൭൦|| അശേഷലൂതാകീടാനാമഗദഃ സാര്വകാര്മികഃ| |൭൧|

സ൦-ഫലിന്യാദികോऽയം പദ്മകസംജ്ഞോऽഗദഃ സാര്വകാര്മികഃ| അശേഷക്രിയാസു(?) ലൂതാകീടാനാം ഹിതഃ|