21. mukharōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana mukharogavij~jAnIyAdhyAyaH ||21|| mukharogANAM sAmAnyaM nidAnam (2-3) · Śloka 3

க்ரமப்ராப்தஂ முகரோகவிஜ்ஞாநமபிதித்ஸுராஹ அததோ முகரோகவிஜ்ஞாநீயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே||௨|| ) மாத்ஸ்யமாஹிஷவாராஹபிஶிதாமகமூலகம்| மாஷஸூபததிக்ஷீரஸுக்தேக்ஷுரஸபாணிதம்||௧|| அவாக்ஶய்யாஂ ச பஜதோ த்விஷதோ தந்ததாவநம்| தூமர்ச்சர்தநகண்டூஷாநுசிதஂ ச ஸிராவ்யதம்||௨|| கத்தாஃ ஶ்லேஷ்மோல்பணா தோஷாஃ குர்வந்த்யந்தர்முகஂ கதாந்| |௩|

ஸ௦-மாத்ஸ்யமாஹிஷவாராஹபிஶிதாதி பஜதோ தந்ததாவநஂ த்விஷதஃ-அஸேவமாநஸ்ய, தூமாதிகஂ சோசிதஂ த்விஷதஃ, ஸிராவ்யதஂ ச த்விஷதஃ, ஶ்லேஷ்மோல்பணா தோஷாஃ கத்தா முகஸ்யாந்தரே கதாந் குர்வந்தி|

Adhikarana oShThe ekAdasha rogAH| 1 khaNDauShThasya lakShaNam (3) · Śloka 3

| தத்ர கண்டௌஷ்ட இத்யுக்தோ வாதேநௌஷ்டோ த்விதா கதஃ||௩||

ஸ௦-தேஷு முகரோகேஷு மத்யே பவநாதோஷ்டோ த்விதா கதஃ கண்டௌஷ்ட இதி கதிதஃ|

Adhikarana 2 vAtajasya oShThakopasya lakShaNam (4) · Śloka 4

ஓஷ்டகோபே து பவநாத் ஸ்தப்தாவோஷ்டௌ மஹாருஜௌ| தால்யேதே பரிபாட்யேதே பருஷாஸிதகர்கஶௌ||௪||

ஸ௦-பவநாதோஷ்டகோபே த்வோஷ்டௌ ஸ்தப்தௌ மஹாருஜௌ தால்யேதே ததா பரிபாட்யேதே இவ| ததா பருஷௌ கஷ்ணௌ ரூக்ஷௌ தஶ்யேதே|

Adhikarana 3 pittajasya oShThakopasya lakShaNam (5) · Śloka 5

பித்தாத்தீக்ஷ்ணாஸஹௌ பீதௌ ஸர்ஷபாகதிபிஶ்சிதௌ| பிடிகாபிர்பஹுக்லேதாவாஶுபாகௌ|௫|

ஸ௦-பித்தேநௌஷ்டௌ தீக்ஷ்ணஂ ந ஸஹேதே| பீதௌ ச ஸ்யாதாம்| ததா ச ஸர்ஷபாகதிபிஃ பிடிகாபிஶ்சிதௌ பஹுக்லேதௌ ஶீக்ரபாகௌ ச|

Adhikarana 4 kaphajasya oShThakopasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6

| கபாத்புநஃ||௫|| ஶீதாஸஹௌ குரு ஶூநௌ ஸவர்ணபிடிகாசிதௌ| |௬|

ஸ௦-கபேந ஶீதாஸஹௌ குரு ஶூநௌ ஸவர்ணைஃ பிடகைராசிதௌ ஸ்யாதாம்|

Adhikarana 5 sannipAtajasya oShThakopasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

| ஸந்நிபாதாதநேகாபௌ துர்கந்தாஸ்ராவபிச்சிலௌ||௬|| அகஸ்மாந்ம்லாநஸஂஶூநருஜௌ விஷமபாகிநௌ| |௭|

ஸ௦-ஸந்நிபாதாதோஷ்டௌ நாநாவர்ணபிடகைராசிதௌ துர்கந்தஸ்ராவபிச்சிலௌ ஸஹஸைவ ம்லாநௌ கதாசித்ஸஂஶூநௌ விஷமபாகிநௌ வா|

Adhikarana 6 raktajasya oShThakopasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| ரக்தோபஸஷ்டௌ ருதிரஂ ஸ்ரவதஃ ஶோணிதப்ரபௌ||௭|| கர்ஜூரஸதஶஂ சாத்ர க்ஷீணே ரக்தேऽர்புதஂ பவேத்| |௮|

ஸஂ-ரக்தேந யுக்தௌ ருதிரஂ ஸ்ரவந்தௌ ரக்தப்ரபௌ ச| க்ஷீணே ரக்தே கர்ஜூராகாரமர்புதமோஷ்டௌ ஸ்யாத்|

Adhikarana 7 arbudasya oShThakopasya lakShaNam 8 mAMsajasya oShThakopasya lakShaNam (8) · Śloka 8

| மாஂஸபிண்டோபமௌ மாஂஸாத்ஸ்யாதாஂ மூர்ச்சத்கமீ க்ரமாத்||௮||

ஸ௦-மாஂஸேந மாஂஸபிண்டோபமாவோஷ்டௌ| க்ரமேண ச மூர்ச்சத்கமீ ஸ்யாதாம்| மூர்ச்சந்தி கமயோ யயோரிதி மூர்ச்சத்கமீ| தயோஃ கமயோ ஜாயந்த இத்யர்தஃ|

Adhikarana 9 medojasya oShThakopasya lakShaNam 10kShatajasya oShThakopasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10

தைலாபஶ்வயதுக்லேதௌ ஸகண்ட்வௌ மேதஸா மதூ| க்ஷதஜாவவதீர்யேதே பாட்யேதே சாஸகத்புநஃ||௯|| க்ரதிதௌ ச புநஃ ஸ்யாதாஂ கண்டூலௌ தஶநச்சதௌ| |௧௦|

ஸ௦-மேதஸா தைலாபஃ ஶோபஃ க்லேதஶ்ச யயோஸ்தாவேவம்| ததா கண்டூயுதௌ மதூ சௌஷ்டௌ ஸ்யாதாம்| ஸ௦-க்ஷதஜாவஸகதவதீர்யேதே பரிபாட்யேதே-பேத்யேதே இவ, க்ரதிதௌ ச புநரோஷ்டௌ ஸ்யாதாஂ ஸகண்டூகௌ ச|

Adhikarana 11 jalArbudasya oShThakopasya lakShaNam (10) · Śloka 10

| ஜலபுத்புதவத்வாதகபாதோஷ்டே ஜலார்புதம்||௧௦||

ஸ௦-வாதகபாத் ஜலபுத்புதாகாரஂ ஜலார்புதமோஷ்டே ஸ்யாத்| இத்யேகாதஶ ஓஷ்டே|

Adhikarana gaNDe eko rogaH| 1 gaNDAlajyAH lakShaNam (11) · Śloka 11

கண்டாலஜீ ஸ்திரஃ ஶோபோ கண்டே தாஹஜ்வராந்விதஃ| |௧௧|

ஸ௦-ஸ்திரஃ ஶோபோ கண்டப்ரதேஶே தாஹஜ்வரயுதோ கண்டாலஜீத்யுச்யதே| இத்யேகோ கண்டே|

Adhikarana dante dasha rogAH| 1 shItadantasya lakShaNam (11-12) · Śloka 12

| வாதாதுஷ்ணஸஹா தந்தாஃ ஶீதஸ்பர்ஶேऽதிகவ்யதாஃ||௧௧|| தால்யந்த இவ ஶூலேந ஶீதாக்யோ தாலநஶ்ச ஸஃ| |௧௨|

ஸ௦-வாதேந தந்தா உஷ்ணஸஹாஃ ஶீதஸ்பர்ஶேऽதிகவ்யதாஃ, ஶூலேந தால்யந்த இவ ச| அஸௌ ஶீததந்தஸஂஜ்ஞோ தாலநஶ்சோக்தஃ|

Adhikarana 2 dantaharShasya lakShaNam 3 dantabhedasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

| தந்தஹர்ஷே ப்ரவாதாம்லஶீதபக்ஷாக்ஷமா த்விஜாஃ||௧௨|| பவந்த்யம்லாஶநேநேவ ஸருஜாஶ்சலிதா இவ| தந்தபேதே த்விஜாஸ்தோதபேதருக்ஸ்புடநாந்விதாஃ||௧௩||

ஸ௦-தந்தஹர்ஷே ப்ரசண்டவாதஸ்யாம்லஶீதபக்ஷஸ்யா (ஸ்ய சா)- ஸஹாஃ, த்விஜாஃ ததாऽம்லாஶநேநேவ ஸருஜாஶ்சிலிதா இவ ச ஸ்யுஃ| ஸ௦-தந்தபேதே தந்தாஸ்தோதாதியுதாஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana 4 dantacAlasya lakShaNam 5karAlasya lakShaNam (14) · Śloka 14

சாலஶ்சலத்பிர்தஶநைர்பக்ஷணாததிகவ்யதைஃ| கராலஸ்து கராலாநாஂ தஶநாநாஂ ஸமுத்கமஃ||௧௪||

ஸ௦-சாலாக்யோ ரோகோ தந்தைஶ்ச சலத்பிர்பக்ஷணாததிகவ்யதைஶ்ச ஸ்யாத்| ஸ௦-கராலாநாஂ தந்தாநாஂ ஸமுத்கமஃ கராலாக்யோ ரோகஃ|

Adhikarana 6 adhidantasya lakShaNam (15) · Śloka 15

தந்தோऽதிகோऽதிதந்தாக்யஃ ஸ சோக்தஃ கலு வர்தநஃ| ஜாயமாநேऽதிருக் தந்தே, ஜாதே தத்ர து ஶாம்யதி||௧௫||

ஸ௦-அதிகோ தந்தோऽதிதந்தஸஂஜ்ஞோ ரோகஃ| வர்தநஶ்ச ஸ ஏவோக்தஃ| ஜாயமாநே தஸ்மிந் தந்தேऽதிபீடா ஜாயதே| ஜாதே து தஸ்மிந் பீடா ஶாம்யதி|

Adhikarana 7 sharkarAyAH VlakShaNam (16) · Śloka 16

அதாவநாமலோ தந்தே கபோ வா வாதஶோஷிதஃ| பூதிகந்திஃ ஸ்திரீபூதஃ ஶர்கரா|௧௬|

ஸ௦-அதாவநாத்தந்தே மலஃ கபோ வா பவநேந ஶோஷிதஃ பூதிகந்திஃ ஸ்திரீபூதஃ| ஸ ஏவோபேக்ஷிதஃ ஶர்கரா ஸ்யாத்|

Adhikarana 8 kapAlikAyAH lakShaNam (16-17) · Śloka 17

| ஸாऽப்யுபேக்ஷிதா||௧௬|| ஶாதயத்யணுஶோ தந்தாத்கபாலாநி கபாலிகா| |௧௭|

ஸ௦-கபாலிகாக்யோ தந்தாத் கபாலாந்யணுஶஃ-ஸ்தோகஂ ஸ்தோகஂ, ஶாதயதி|

Adhikarana 9 shyAvasya lakShaNam (17) · Śloka 17

| ஶ்யாவஃ ஶ்யாவத்வமாயாதோ ரக்தபித்தாநிலைர்த்விஜஃ||௧௭||

ஸ௦-த்விஜஃ ஶ்யாவத்வமாயாதோ ரக்தபித்தாநிலைஃ ஶ்யாவாக்யஃ|

Adhikarana 10 kRumidantasya lakShaNam dantamUle trayodasha rogAH| (18-20) · Śloka 20

ஸமூலஂ தந்தமாஶ்ரித்ய தோஷைருல்பணமாருதைஃ| ஶோஷிதே மஜ்ஜ்ஞி ஸுஷிரே தந்தேऽந்நமலபூரிதே||௧௮|| பூதித்வாத்கமயஃ ஸூக்ஷ்மா ஜாயந்தே, ஜாயதே ததஃ| அஹேதுதீவ்ரார்திஶமஃ ஸஸஂரம்போऽஸிதஶ்சலஃ||௧௯|| ப்ரலூநஃ பூயரக்தஸ்ருத் ஸ சோக்தஃ கமிதந்தகஃ| |௨௦|

ஸ௦-ஸமூலஂ தந்தமாஶ்ரித்ய தோஷைரதிகமாருதைஃ ஶோஷிதே மஜ்ஜ்ஞி ஸுஷிரே தந்தேऽந்நமலபூரிதே பூதித்வாத் கமயஃ ஸூக்ஷ்மா ஜாயந்தே| ததோऽஹேது-நிமித்தமந்தரேண, தீவ்ரார்திஶாந்திர்ஜாயதே| ததா ஸஂரம்பாந்விதஃ கஷ்ணஶ்சலஃ ப்ரலூநாக்யஃ பூயரக்தஸ்ராவீ| ஸ ச கமிதந்தக உக்தஃ| இதி தந்தே தஶைதே|

Adhikarana 1 shItAdasya lakShaNam (20-21) · Śloka 21

| ஶ்லேஷ்மரக்தேந பூதீநி வஹந்த்யஸ்ரமஹேதுகம்||௨௦|| ஶீர்யந்தே தந்தமாஂஸாநி மதுக்லிந்நாஸிதாநி ச| ஶீதாதோऽஸௌ|௨௧|

ஸ௦-ஶ்லேஷ்மரக்தேந தந்தமாஂஸாநி பூதீநி ரக்தஂ நிர்நிமித்தஂ வஹந்தி ஶீர்யந்தே| கிம்பூதாநி ? மதுக்லிந்நாநி அஸிதாநி ச| அஸௌ ஶீதாதஃ கத்யதே|

Adhikarana 2 upakushasya lakShaNam (21-23) · Śloka 23

| உபகுஶஃ பாகஃ பித்தாஸகுத்பவஃ||௨௧|| தந்தமாம்ஸாநி தஹ்யந்தே ரக்தாந்யுத்ஸேதவந்த்யதஃ| கண்டூமந்தி ஸ்ரவந்த்யஸ்ரமாத்மாயந்தேऽஸஜி ஸ்திதே||௨௨|| சலா மந்தருஜோ தந்தா பூதி வக்த்ரஂ ச ஜாயதே| |௨௩|

ஸ௦-பித்தரக்தோத்தோ யோ தந்தமாஂஸே பாகஃ ஸ உபகுஶஸஂஜ்ஞஃ| தேந தந்தமாஂஸாநி தஹ்யந்தே ரக்தவர்ணாநி ஸோத்ஸேதாநி ச| ததஃ கண்டூயுதாநி ரக்தஂ ஸ்ரவந்தி| ரக்தே ஸ்திதே ஸத்யாத்மாயந்தே| சலா தந்தா மந்தருஜஃ ஸ்யுஃ| பூதி வக்த்ரஂ ச ஜாயதே|

Adhikarana 3 dantapuppuTasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24

| தந்தயோஸ்த்ரிஷு வா ஶோபோ பதராஸ்திநிபோ கநஃ||௨௩|| கபாஸ்ராத்தீவ்ரருக் ஶீக்ரஂ பச்யதே தந்தபுப்புடஃ| |௨௪|

ஸ௦-த்வயோர்தந்தயோஸ்த்ரிஷு வ தந்தேஷு ஶோபோ பதராஸ்திஸதஶோ கநஃ கபரக்தாத் தீவ்ரருக் ஶீக்ரஂ பச்யதே| ஸ தந்தபுப்புடஸஂஜ்ஞஃ|

Adhikarana 4 dantavidradheH lakShaNam (24-25) · Śloka 25

| தந்தமாஂஸே மலைஃ ஸாஸ்ரைர்பாஹ்யாந்தஃ ஶ்வயதுர்குருஃ||௨௪|| ஸருக்தாஹஃ ஸ்ரவேத்பிந்நஃ பூயாஸ்ரஂ தந்தவித்ரதிஃ| |௨௫|

ஸ௦-தந்தமாஂஸே பாஹ்யேऽப்யந்தரே ச தோஷைஃ ஸரக்தைர்குருஃ ஶ்வயதுஃ ஸருக்தாஹஃ| ஸ ச பிந்நஃ ஸந் பூயாஸ்ரஂ ஸ்ரவேத்| ஸ தந்தாவித்ரதிஃ|

Adhikarana 5 suShirasya lakShaNam (25-26) · Śloka 26

| ஶ்வயதுர்தந்தமூலேஷு ருஜாவாந் பித்தரக்தஜஃ||௨௫|| லாலாஸ்ராவீ ஸ ஸுஷிரோ தந்தமாஂஸப்ரஶாதநஃ| |௨௬|

ஸஂ-தந்தமூலேஷு ஶ்வயதுஃ பீடாவாந் பித்தரக்தோத்தோ லாலாஸ்ராவீ| ஸுஷிரஸஂஜ்ஞோ தந்தமாஂஸப்ரஶாதநஃ

Adhikarana 6 mahAsuShirasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27

| ஸ ஸந்நிபாதாஜ்ஜ்வரவாந் ஸபூயருதிரஸ்ருதிஃ||௨௬|| மஹாஸுஷிர இத்யுக்தோ விஶீர்ணத்விஜபந்தநஃ| |௨௭|

ஸ௦-ஸந்நிபாதஜ்வரயுதஃ பூயருதிரஸ்ராவேநாந்விதஃ மஹாஸுஷிராக்ய உக்தஃ| ஸ ச விஶீர்ணத்விஜபந்தநஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana 7 adhimAMsasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28

| தந்தாந்தே கீலவச்சோபோ ஹநுகர்ணருஜாகரஃ||௨௭|| ப்ரதிஹந்த்யப்யவஹதிஂ ஶ்லேஷ்மணா ஸோऽதிமாஂஸகஃ| |௨௮|

ஸ௦-தந்தாந்தே கீலஸதஶஃ ஶோபோ ஹநௌ கர்ணே ச ருஜாஂ கரோதி| அப்யவஹதிஂ ப்ரதிஹந்தி| ஸோऽதிமாஂஸகஃ ஶ்லேஷ்மணா ஸ்யாத்|

Adhikarana 8 vidarbhasya lakShaNam (28-29) · Śloka 29

| கஷ்டேஷு தந்தமாஂஸேஷு ஸஂரம்போ ஜாயதே மஹாந்||௨௮|| யஸ்மிஂஶ்சலந்தி தந்தாஶ்ச ஸ விதர்போऽபிகாதஜஃ| |௨௯|

ஸ௦-தந்தமாஂஸேஷு தந்தகாஷ்டாதிநா கஷ்டேஷு மஹாந் ஸஂரம்போ ஜாயதே| யஸ்மிந்ஸதி தந்தாஶ்ச சலந்தி| ஸோऽபிகாதஜோ விதர்பாக்யஃ|

Adhikarana 9,10,11,12,13 pa~jcAnAM dantanADInAM lakShaNam (29-31) · Śloka 31

| தந்தமாஂஸாஶ்ரிதாந் ரோகாந் யஃ ஸாத்யாநப்யுபேக்ஷதே||௨௯|| அந்தஸ்தஸ்யாஸ்ரவந் தோஷஃ ஸூக்ஷ்மாஂ ஸஞ்ஜநயேத்கதிம்| பூயஂ முஹுஃ ஸா ஸ்ரவதி த்வங்மாஂஸாஸ்திப்ரபேதிநீ||௩௦|| தாஃ புநஃ பஞ்ச விஜ்ஞேயா லக்ஷணைஃ ஸ்வைர்யதோதிதைஃ| |௩௧|

ஸ௦-தந்தமாஂஸாஶ்ரிதாந் ரோகாந் ஸாத்யாநபி ய உபேக்ஷதே, தஸ்யாந்தரேஷு தோஷோऽஸ்ரவந் ஸூக்ஷ்மாஂ கதிஂ ஸஞ்ஜநயேத்| ஸா ச கதிஃ புநஃ புநஃ பூயஂ ஸ்ரவதி| த்வங்மாஂஸாஸ்தீநி ப்ரபிநத்தி| தாஶ்ச கதயஃ பஞ்ச விஜ்ஞேயாஃ ஸ்வைஃ ஸ்வைர்வாதாதிஜைர்லக்ஷணைஃ| இதி தந்தமூலே த்ரயோதஶ|

Adhikarana jihvAyAM ShaDrogAH| 1 vAtadUShitAyAH lakShaNam 2 pittadUShitAyAH lakShaNam (31-32) · Śloka 32

| ஶாகபத்ரகரா ஸுப்தா ஸ்புடிதா வாததூஷிதா||௩௧|| ஜிஹ்வா பித்தாத் ஸதாஹோஷா ரக்தைர்மாஸாங்குரைஶ்சிதா| |௩௨|

ஸ௦-வாததூஷிதா ஜிஹ்வா ஶாகபத்ரவத் கரா ஸுப்தா ஸ்புடிதா ச ஸ்யாத்| ஸ௦-பித்தாத் ஸதாஹோஷா ததா ரக்தைர்மாஂஸாங்குரைஶ்ச சிதா ஜிஹ்வா ஸ்யாத்|

Adhikarana 3 kaphadUShitAyAH lakShaNam (32) · Śloka 32

| ஶால்மலீகண்டகாபைஸ்து கபேந பஹலா குருஃ||௩௨||

ஸ௦-கபேந ஶால்மலீகண்டகாபைஃ கண்டகைஶ்சிதா பஹலா குருஶ்ச ஜிஹ்வா ஸ்யாத்|

Adhikarana 4 alasasya lakShaNam (33) · Śloka 33

கபபித்தாததஃ ஶோபோ ஜிஹ்வாஸ்தம்பகதுந்நதஃ| மத்ஸ்யகந்திர்பவேத்பக்வஃ ஸோऽலஸோ மாஂஸஶாதநஃ||௩௩||

ஸ௦-கபபித்தாத் ஜிஹ்வாயா அதஃ ஶோபோ ஜிஹ்வாஸ்தம்பகர உந்நதஃ பக்வோ மத்ஸ்யகந்திர்பவேத்| ஸோऽலஸாக்யோமாஂஸஶாதநஃ|

Adhikarana 5 adhijihvasya lakShaNam 6upajihvasya lakShaNam (34-35) · Śloka 35

ப்ரபந்தநேऽதோ ஜிஹ்வாயாஃ ஶோபோ ஜிஹ்வாக்ரஸந்நிபஃ| ஸாங்குரஃ கபபித்தாஸ்ரைர்லாலோஷாஸ்தம்பவாந் கரஃ||௩௪|| அதிஜிஹ்வஃ ஸருக்கண்டூர்வாக்யாஹாரவிகாதகத்| தாதகேவோபஜிஹ்வஸ்து ஜிஹ்வாயா உபரி ஸ்திதஃ||௩௫||

ஸ௦-ஜிஹ்வாயாஃ ப்ரபந்தநேऽதஸ்தாஜ்ஜிஹ்வாக்ரதுல்யஃ ஶோபஃ ஸஹாங்குரஃ கபபித்தரக்தைர்லாலோஷாஸ்தம்பயுதஃ கரஸ்பர்ஶயுதோऽதிஜிஹ்வோருக்கண்டூப்யாஂ யுதோ வாக்யாஹாரவிகாதஂ கரோதி| ஸ௦-தாதகேவ-அதிஜிஹ்வாஸதஶ உபஜிஹ்வஃ, ஜிஹ்வாயா உபரி ஸ்திதஃ| இதி ஜிஹ்வாயாஃ ஷடேதே|

Adhikarana tAlurogA aShTau| 1 tAlupiTikAyA lakShaNam (36) · Śloka 36

தாலுமாஂஸேऽநிலாத்துஷ்டே பிடிகாஃ ஸருஜஃ கராஃ| பஹ்யோ கநாஃ ஸ்ராவயுதாஸ்தாஸ்தாலுபிடிகாஃ ஸ்மதாஃ||௩௬||

ஸ௦-வாதாத்தாலுமாஂஸே துஷ்டே பிடிகாஃ ஸருஜஃ கரா பஹ்யோ கநாஃ ஸ்ராவாந்விதாஶ்ச| தாஸ்தாலுபிடிகாஃ ஸ்மதாஃ|

Adhikarana 2 galaSuNDikAyAH lakShaNam (37-38) · Śloka 38

தாலுமூலே கபாத்ஸாஸ்ராத் மத்ஸ்யபஸ்திநிபோ மதுஃ| ப்ரலம்பஃ பிச்சிலஃ ஶோபோ நாஸயாऽऽஹாரமீரயந்||௩௭|| கண்டோபரோததட்காஸவமிகத் கலஶுண்டிகா| |௩௮|

ஸஂ-தாலுமூலே கபாத்ரக்தாந்விதாத் மத்ஸ்யபஸ்திஸதஶோ மதுஃ ப்ரலம்பஃ பிச்சிலஃ ஶோபோ நாஸயாऽऽஹாரஂ ப்ரேரயந் கண்டோபரோதாதிகத்| குலஶுண்டிகாக்யஃ|

Adhikarana 3 tAlusaMhateH lakShaNam 4 arbudasya lakShaNam (38-39) · Śloka 39

| தாலுமத்யே நிருங்மாஂஸஂ ஸஂஹதஂ தாலுஸஂஹதிஃ||௩௮|| பத்மாகதிஸ்தாலுமத்யே ரக்தாச்ச்வயதுரர்புதம்| |௩௯|

ஸ௦-தாலுமத்யே நிருங்மாஂஸஂ ஸஂஹதஂ ஸா தாலுஸஂஹதிரித்யுச்யதே| ஸ௦- தாலுமத்யே பத்மாகாரோ ரக்தாத்துஷ்டாச்ச்வயதுரர்புதம்|

Adhikarana 5 kacCapasya lakShaNam 6puppaTasya lakShaNam (39-40) · Śloka 40

| கச்சபஃ கச்சபாகாரஶ்சிரவத்திஃ கபாதருக்||௩௯|| கோலாபஃ ஶ்லேஷ்மமேதோப்யாஂ புப்புடோ நீருஜஃ ஸ்திரஃ| |௪௦|

பதார்தசந்த்ரிகா-கபாத்துஷ்டாத் தாலுதேஶே யஃ ஶ்வயதுஃ கச்சபாகாரஶ்சிரவத்திரருக் ச, ஸ கச்சப இத்யுச்யதே| ப௦ ச௦-ஶ்லேஷ்மமேதோப்யாஂ துஷ்டாப்யாஂ கோலாபஃ-கோலஸதஶோ, நீருஜஃ ஸ்திரஶ்ச யஃ ஶோபஃ ஸ்யாத், ஸ புப்புட இத்யுச்யதே|

Adhikarana 7 tAlupAkasya lakShaNam (40) · Śloka 40

| பித்தேந பாகஃ பாகாக்யஃ பூயாஸ்ராவீ மஹாருஜஃ||௪௦||

ப௦ ச௦-பித்தேந துஷ்டேந யஸ்தாலுநஃ பாகஃ பூயாஸ்ராவீ மஹாருஜஃ, ஸ பாகாக்யஃ-பாகஸஂஜ்ஞஃ|

Adhikarana 8 tAlushoShasya lakShaNam (41) · Śloka 41

வாதபித்தஜ்வராயாஸைஸ்தாலுஶோஷஸ்ததாஹ்வயஃ| |௪௧|

ப௦ ச௦-வாதபித்தஜ்வராயாஸைஃ ப்ரதிபத்தோ யஃ ஶோஷஸ்தாலுஶோஷஃ, ஸ ததாஹ்வயஃ-தாலுஶோஷ இத்யுச்யதே| இத்யஷ்டௌ தாலுரோகாஃ|

Adhikarana gale aShTAdasha rogAH| rohiNyAH sAmAnyaM lakShaNam (41-42) · Śloka 42

| ஜிஹ்வாப்ரபந்தஜாஃ கண்டே தாருணா மார்கரோதிநஃ||௪௧|| மாஂஸாங்குராஃ ஶீக்ரசயா ரோஹிணீ ஶீக்ரகாரிணீ| |௪௨|

ப௦ ச௦-கண்டே-கண்டப்ரதேஶே, யே மாஂஸாங்குரா ஜிஹ்வாப்ரபந்தஜாஃ-ஜிஹ்வாமூலோத்தாஃ, தாருணாஃ-துஃஸஹாஃ, கண்டமார்காநுரோதிநஃ ஶீக்ரசயாஃ-ஸத்வரோத்பூதாஃ, பவந்தி| ஸா ஶீக்ரகாரிணீ-ஆஶுவ்யாபாதநஶீலா, ரோஹிணீத்யுச்யதே|

Adhikarana 1 vAtajAyA rohiNyA lakShaNam (42) · Śloka 42

| கண்டாஸ்யஶோஷகத்வாதாத் ஸா ஹநுஶ்ரோத்ரருக்கரீ||௪௨||

ப௦ ச௦-ஸா-ரோஹிணீ, வாதாத்ஸமுத்பந்நா கண்டாஸ்யஶோஷஂ கரோதி| ஹந்வோஃ ஶ்ரோத்ரயோஶ்ச ருஜஂ கரோதி|

Adhikarana 2 pittajAyAH rohiNyA lakShaNam 3 kaphajAyAH rohiNyA lakShaNam (43-44) · Śloka 44

பித்தாஜ்ஜ்வரோஷாதண்மோஹகண்டதூமாயநாந்விதா| க்ஷிப்ரஜா க்ஷிப்ரபாகாऽதிராகிணீ ஸ்பர்ஶநாஸஹா||௪௩|| கபேந பிச்சிலா பாண்டுஃ| |௪௪|

ப௦ ச௦-பித்தாத் ரோஹிணீ ஜ்வராதிபிரந்விதா ஸ்யாத்| க்ஷிப்ரஜா-ஶீக்ரோத்தாநா| ஶீக்ரபாகா அதிராகிணீ-பஶலோஹிதா| ஸ்பர்ஶநாஸஹா-ஸ்பர்ஶஂ ந ஸஹதே| பஂ சஂ-கபேந துஷ்டேந ரோஹிணீ பிச்சிலா பாண்டுரா ச பவேத்|

Adhikarana 4 raktajAH rohiNyA lakShaNam (44) · Śloka 44

அஸஜா ஸ்போடகாசிதா| தப்தாங்காரநிபா கர்ணருக்கரீ பித்தஜாகதிஃ||௪௪||

ப௦ ச௦-அஸஜா-ரக்தேந துஷ்டேந, ரோஹிணீ ஸ்போடகைராசிதா ஸமந்தாத் வ்யாப்தா ஸ்யாத்| தப்தாங்காரநிபா-வர்ணதஃ ஸ்பர்ஶதோ வா, கர்ணயோ ருஜாஂ கரோதி| பித்தஜாகதிஃ-பித்தோத்தரோஹிணீலக்ஷணஸமந்விதா பவேத்|

Adhikarana 5 sannipAtajAyAH rohiNyA lakShaNam 6 shAlUkasya lakShaNam (45-46) · Śloka 46

கம்பீரபாகா நிசயாத் ஸர்வலிங்கஸமந்விதா| தோஷைஃ கபோல்பணைஃ ஶோபஃ கோலவத் க்ரதிதோந்நதஃ||௪௫|| ஶூககண்டகவத்கண்டே ஶாலூகோ மார்கரோதநஃ| |௪௬|

ப௦ ச௦-நிசயாத்-ஸந்நிபாதாத், ரோஹிணீ கம்பீரபாகாகூடபாகா, ஸ்யாத்| ஸர்வலிங்கைஃ-வாதாதீநாஂ ஸம்பந்திபிஃ, ஸமந்விதா-யுக்தா, ஸ்யாத்| ப௦ ச௦-தோஷைஃ-வாதாதிபிஃ, கபோல்பணைஃ-கபப்ரதாநைஃ, கண்டே கோலவத் க்ரதிதோந்நதஃ ஶூககண்டகவத் மார்கரோதநோ யஃ ஶோபஃ ஸ்யாத், ஸ கண்டஶாலூக இத்யுச்யதே|

Adhikarana 7 vRundasya lakShaNam 8tuNDikerikAyAH lakShaNam (46-47) · Śloka 47

| வந்தோ வத்தோந்நதோ தாஹஜ்வரகத் கலபார்ஶ்வகஃ||௪௬|| ஹநுஸந்த்யாஶ்ரிதஃ கண்டே கார்பாஸீபலஸந்நிபஃ| பிச்சிலோ மந்தருக் ஶோபஃ கடிநாஸ்துண்டிகேரிகா||௪௭||

ப௦ ச௦-கண்டே வத்தோந்நதோ கலபார்ஶ்வகோ யஃ ஶோபோ பவதி, தாஹஜ்வரஂ கரோதி, ஸ நாம்நா வந்த இத்யுச்யதே| ப௦ ச௦-கண்டப்ரதேஶே ஶோபஃ கார்பாஸ்யாஃ பலஸந்நிபஃ-ததாகாரஃ, பிச்சிலோ மந்தருக் ஶோபஃ கடிநஶ்ச| ஸ நாம்நா துண்டிகேரிகேத்யுச்யதே|

Adhikarana 9 galaughasya lakShaNam 10valayasya lakShaNam (48-49) · Śloka 49

பாஹ்யாந்தஃ ஶ்வயதுர்கோரோ கலமார்கார்கலோபமஃ| கலௌகோ மூர்த்தகுருதாதந்த்ராலாலாஜ்வரப்ரதஃ||௪௮|| வலயஂ நாதிருக் ஶோபஸ்தத்வதேவாயதோந்நதஃ| |௪௯|

ப௦ ச௦-கண்டே ஶ்வயதுர்பாஹ்யாந்தர்கோரோ-துஸ்தரோ, கலமார்கார்கலோபமஃ-ஸ இவ, ஜாயதே| மூர்த்தகுருதாதீஂஶ்ச ப்ரததாதி| ஸ கலௌக இத்யுச்யதே| ப௦ ச௦-கலே யஃ ஶோபோ நாதிருக் ஆயதோந்நதஃ ஸ்யாத், ஸ வ்யாதிர்வலயமித்யுச்யதே| தத்வதேவ-வலயாகதித்வாத்|

Adhikarana 11 gilAyukasya lakShaNam 12shataghnyAH lakShaNam (49-51) · Śloka 51

| மாஂஸகீலோ கலே தோஷைரேகோऽநேகோऽதவாऽல்பருக்||௪௯|| கச்ச்ரோச்ச்வாஸாப்யவஹதிஃ பதுமூலோ கிலாயுகஃ| பூரிமாஂஸங்குரவதா தீவ்ரதட்ஜ்வரமூர்த்தருக்||௫௦|| ஶதக்நீ நிசிதா வர்திஃ ஶதக்நீவாதிருக்வரீ| |௫௧|

ப௦ ச௦-தோஷைஃ வாதாதிபிர்துஷ்டைஃ, கலே மாஂஸகீல ஏகோऽநேகோ வாऽல்பருக் ஜாதோ மூலே பதுஃ-விஸ்தீர்ணஃ, கச்ச்ராத்-துஃகேந, உச்ச்வாஸாப்யவஹதிர்ய(தீ ய)ஸ்ய ஸஃ| ததாவிதோ வ்யாதிர்கிலாயுக இத்யுச்யதே| ப௦ ச௦-பூரிபிஃ-ப்ரபூதைஃ, மாஂஸாங்குரைராவதா-பரிவதா, தீவ்ரதட்ஜ்வரமூர்த்தருக்யுதா வத்தா யா வர்திஃ ஸா ஶதக்நீ| நிசயாத்ஸஞ்சயஂ ப்ராப்தா ஶதக்நீவச்சாதிருக்கரீ| ஸ வ்யாதிர்நாம்நா ஶதக்நீத்யுச்யதே| ஶதக்நீ-ஶஸ்த்ரவிஶேஷஃ|

Adhikarana 13 galavidradheH lakShaNam 14 galArbudasya lakShaNam (51-53) · Śloka 53

| வ்யாப்தஸர்வகலஃ ஶீக்ரஜந்மபாகோ மஹாருஜஃ||௫௧|| பூதிபூயநிபஸ்ராவீ ஶ்வயதுர்கலவித்ரதிஃ| ஜிஹ்வாவஸாநே கண்டாதாவபாகஂ ஶ்வயதுஂ மலாஃ||௫௨|| ஜநயந்தி ஸ்திரஂ ரக்தஂ நீருஜஂ தத்கலார்புதம்| |௫௩|

ப௦ ச௦-வ்யாப்தஃ ஸர்வகலஃ-கண்டோ, யேநேதி| ஏவஂவிதோ யஃ ஶ்வயதுஃ ஶீக்ரஜந்மபாகோ மஹாருஜஃ பூதி-துர்கந்தி, பூயஸதஶஂ ஸ்ரவதி மலஂ,ஸ கலவித்ரதிரித்யுச்யதே| ப௦ ச௦-ஜிஹ்வாவஸாநே-பர்யந்தே, கண்டாதௌ ஶ்வயதுமபாகஂ ஸ்திரஂ ரக்தஂ நீருஜஂ மலாஃ-தோஷாஃ, ஜநயந்தி| தத்கலார்புதஂ ஸ்மதம்|

Adhikarana galAgaNDAsya nidAnAdi 15vAtajasya galagaNDasya lakShaNam (53-54) · Śloka 54

பவநஶ்லேஷ்மமேதோபிர்கலகண்டோ பவேத்பஹிஃ| வர்தமாநஃ ஸ காலேந முஷ்கவல்லம்பதேऽதிருக்||௫௩|| கஷ்ணோऽருணோ வா தோதாட்யஃ ஸ வாதாத்கஷ்ணராஜிமாந்| வத்தஸ்தாலுகலே ஶோஷஂ குர்யாச்ச விரஸாஸ்யதாம்||௫௪||

ப௦ ச௦-துஷ்டைஃ பவநஶ்லேஷ்மமேதோபிர்கலஸ்ய பஹிர்கலகண்டோ நாம வ்யாதிர்பவேத்| ஸ ச காலேந விவர்தமாநோ

Adhikarana 16 kaphajasya galagaNDasya lakShaNam (55) · Śloka 55

ஸ்திரஃ ஸவர்ணஃ கண்டூமாந் ஶீதஸ்பர்ஶோ குருஃ கபாத்| வத்தஸ்தாலுகலே லேபஂ குர்யாச்ச மதுராஸ்யதாம்||௫௫||

ப௦ ச௦-கபாத்ப்ரகுபிதாத் கலே கலகண்டோ ஜாதஃ ஸ்திரஃ ஸமாநவர்ணஃ கண்டுமாந் ஶீதஸ்பர்ஶோ குருஶ்ச பவேத்| வத்தஃ ஸந் தாலுகலே லேபஂ குர்யாத்| ததா மதுராஸ்யதாஂ-மதுரவக்த்ரத்வஂ ச, குர்யாத்|

Adhikarana 17 medojasya galagaNDasya lakShaNam (56) · Śloka 56

மேதஸஃ ஶ்லேஷ்மவத்தாநிவத்த்யோஃ ஸோऽநுவிதீயதே| தேஹஂ வத்தஶ்ச குருதே கலே ஶப்தஂ ஸ்வரேऽல்பதாம்||௫௬||

ப௦ ச௦-மேதஸஃ ப்ரவத்தாதுத்பந்நோ கலகண்டஃ கபவல்லக்ஷணைர்பவேத்| ஸ ச தேஹஂ-ஶரீரஂ, ஹாநிவத்த்யோரநுவிதீயதே-அநுகரோதி| தேந தேஹஸ்ய வத்தௌ ஸோऽபி வத்தோ பவேத், தேஹஸ்ய க்ஷயாத் க்ஷீணஃ ஸ்யாத்| வத்தஃ ஸ கலே ஶப்தஂ குருதே ஸ்வரே சால்பதாம்|

Adhikarana 18 svaraghnasya lakShaNam (57) · Śloka 57

ஶ்லேஷ்மருத்தாऽநிலகதிஃ ஶுஷ்ககண்டோ ஹதஸ்வரஃ| தாம்யந் ப்ரஸக்தஂ ஶ்வஸிதி யேந ஸ ஸ்வரஹாऽநிலாத்||௫௭||

ப௦ ச௦-ஶ்லேஷ்மணா துஷ்டேந யதாऽநிலஸ்ய-வாயோஃ, கதிஃ ருத்தா பவேத்| ததா ஸ ச யேந வ்யாதிநா புருஷஃ ஶுஷ்ககண்டோ ஹதஸ்வரஶ்ச ஸ்யாத்| தே(யே)ந ச தாம்யந்-தமோகச்சந் தமஃப்ரவிஶந், ப்ரகர்ஷேண ஸக்தஂ ஶ்வாஸஂ முஞ்சதி| ஸ வ்யாதிரநிலாத்-வாதாத், ஸ்வரஹாஸ்வரக்நநாம்நா, பவேத்| இதி கலரோகா அஷ்டாதஶ|

Adhikarana sarvavakragA aShTau rogAH| 1 vAtajasya mukhapAkasya lakShaNam (58-59) · Śloka 59

கரோதி வதநஸ்யாந்தர்வ்ரணாந் ஸர்வஸரோऽநிலஃ| ஸஞ்சாரிணோऽருணாந் ரூக்ஷாநோஷ்டௌ தாம்ரௌ சலத்வசௌ||௫௮|| ஜிஹ்வா ஶீதாஸஹா குர்வீ ஸ்புடிதா கண்டாகாசிதா| விவணோதி ச கச்ச்ரேண முகஂ பாகோ முகஸ்ய ஸஃ||௫௯||

ப௦ ச௦-அநிலோ-வாயுஃ, ஸர்வஸரஃ-ஸர்வதஃ ப்ரஸரந் ஸந், ஸர்வதோ வதநஸ்யாந்தர்வ்ரணாந் ஸஞ்சாரிணோऽருணாந் ரூக்ஷாஂஶ்ச கரோதி| ததௌஷ்டௌ தாம்ரௌ-தாம்ரவர்ணௌ, சலத்வசௌ| ஜிஹ்வா ச ஶீதாஸஹா ஶீதஸ்பர்ஶாக்ஷமா, குர்வீ ஸ்புடிதா கண்டகைராசிதா ஸ்யாத்| ஸ ச முகஂ-வக்த்ரஂ, கச்ச்ரேண விவணோதி| ஸ முகஸ்ய பாக இத்யுச்யதே|

Adhikarana 2 Urdhvagudasya mukhapAkasya lakShaNam (60) · Śloka 60

அதஃ ப்ரதிஹதோ வாயுரர்ஶோகுல்மகபாதிபிஃ| யாத்யூர்த்வஂ வக்த்ரதௌர்கந்த்யஂ குர்வந்நூர்த்வகுதஸ்து ஸஃ||௬௦||

ப௦ ச௦-அர்ஶோகுல்மகபாதிபிர்வாயுரதஃ ப்ரதிஹதோ வக்த்ரதௌர்கந்த்யஂ குர்வந்நூர்த்வஂ யாதி| ஸ ஊர்த்வகுத இதி ஸஂஜ்ஞிதஃ|

Adhikarana 3 pittajasya mukhapAkasya lakShaNam 4raktajasya mukhapAkasya lakShaNam (61) · Śloka 61

முகஸ்ய பித்தஜே பாகே தாஹோஷே திக்தவக்த்ரதா| க்ஷாரோக்ஷிதக்ஷதஸமா வ்ரணாஃ தத்வச்ச ரக்தஜே||௬௧||

ப௦ ச௦-பித்தஜே-பித்தோத்பவே, முகஸ்ய பாகே தாஹோஷே பவதஃ| ததா திக்தவக்த்ரதா-திக்தாஸ்யத்வஂ, பவேத்| வ்ரணாஶ்ச க்ஷாரேணோக்ஷிதஂ யத் க்ஷதஂ-வ்ரணஃ, தேந ஸமாநாஃ-தத்ஸமருஜாஃ, பவந்தி| பஂ சஂ-ரக்தஜே பாகே முகஸ்யாந்தஃ பித்தஜபாகவல்லக்ஷணாநி பவந்தி|

Adhikarana 5 kaphajasya mukhapAkasya lakShaNam 6arbudasya mukhapAkasya lakShaNam (62-63) · Śloka 63

கபஜே மதுராஸ்யத்வஂ கண்டூமத்பிச்சிலா வ்ரணாஃ| அந்தஃகபோலமாஶ்ரித்ய ஶ்யாவபாண்டு கபோऽர்புதம்||௬௨|| குர்யாத்தத் கட்டிதஂ சிந்நஂ மதிதஂ ச விவர்ததே| |௬௩|

ப௦ ச௦-கபஜே பாகே மதுராஸ்யத்வஂ-மதுரமுகத்வஂ, ஸ்யாத்| ததா கண்டூமத்பிச்சிலாஶ்ச வ்ரணா பவந்தி| ப௦ ச௦-கபோ வத்தோऽந்தஃகபோலமாஶ்ரித்யார்புதஂ ஶ்யாவஂ பாண்டு ச குர்யாத்| தச்சார்புதஂ கட்டிதஂ சிந்நஂ மதிதஂ ச புநர்விவர்ததே|

Adhikarana 7 sannipAtajasya mukhapAkasya lakShaNam 8pUtyAsyatAyAH mukhapAkasya lakShaNam (63-64) · Śloka 64

| முகபாகோ பவேத்ஸாஸ்ரைஃ ஸர்வைஃ ஸர்வாகதிர்மலைஃ||௬௩|| பூத்யாஸ்யதா ச தைரேவ தந்தகாஷ்டாதிவித்விஷஃ| |௬௪|

ப௦ ச௦-மலைஃ-வாதாதிபிஃ, ஸர்வைஃ-த்ரிபிஃ, ஸாஸ்ரைஃ-ஸரக்தைஃ, முகஸ்ய பாகோ பவேத்| ஸ ச ஸர்வாகதிஃ-ஸர்வலக்ஷணஃ, ஸ்யாத்| ப௦ ச௦-தந்தகாஷ்டவித்விஷஃ புஂஸஸ்தைரேவ தோஷைஃ பூத்யாஸ்யதாபூதிவக்த்ரத்வஂ, ஸ்யாத்| [இதி ஸர்வவக்த்ரகா அஷ்டௌ|]

Adhikarana oShThAdisthAneShu ekAdashAdikrameNa pa~jcasaptatirmukharogAH (64-66) · Śloka 66

| ஓஷ்டே கண்டே த்விஜே மூலே ஜிஹ்வாயாஂ தாலுகே கலே||௬௪|| வக்த்ரே ஸர்வத்ர சேத்யுக்தாஃ பஞ்சஸப்ததிராமயாஃ| ஏகாதஶைகோ தஶ ச த்ரயோதஶ ததா ச ஷட்||௬௫|| அஷ்டாவஷ்டாதஶாஷ்டௌ ச க்ரமாத்| |௬௬|

ப௦ ச௦-ஓஷ்டாமயா ஏகாதஶோக்தாஃ| கண்டே ஏகஃ| த்விஜேதந்தே, தஶ| தந்தமூலே த்ரயோதஶ| ஜிஹ்வாயாஂ ஷட்| தாலுந்யஷ்டௌ| கலேऽஷ்டதஶ| வக்த்ரேऽஷ்டவாமயாஃ| ஏவஂ ஸர்வத்ர பஞ்சஸப்ததிராமயா ஆக்யாதாஃ-உக்தாஃ|

Adhikarana teShAM sAdhyAsAdhyatvam (21) · Śloka 21

தேஷ்வநுபக்ரமாஃ| கராலோ மாஂஸரக்தௌஷ்டாவர்புதாநி ஜலாத்விநா||௬௬|| கச்சபஸ்தாலுபிடிகா கலௌகஃ ஸுஷிரோ மஹாந்| ஸ்வரக்நோர்த்வகுதஶ்யாவஶதக்நீவலயாலஸாஃ||௬௭|| நாட்யோஷ்டகோபௌ நிசயாத், ரக்தாத்ஸர்வைஶ்ச ரோஹிணீ| தஶநே ஸ்புடிதே தந்தபேதஃ, பக்வோபஜிஹ்விகா||௬௮|| கலகண்டஃ ஸ்வரப்ரஂஶீ கச்ச்ரோச்ச்வாஸோऽதிவத்ஸரஃ| யாப்யஸ்து ஹர்ஷோ பேதஶ்ச ஶேஷாந் ஶஸ்த்ரௌஷதைர்ஜயேத்||௬௯|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிர- சிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஷஷ்டே உத்தர- ஸ்தாநே முகரோகவிஜ்ஞாநீயோ நாமை- கவிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௧||

ப௦ ச௦-ஓஷ்டாத்யாமயேஷு மத்யேऽநுபக்ரமாஃ-அஸாத்யாஃ| கராலோ நாம தந்தரோகஃ| மஹாஸுஷிரோ தந்தரோகஃ| ஸ்வரக்நோ கலரோகஃ| ஊர்த்வகுதோ வக்த்ரரோகஃ| ஶதக்நீவலயௌ கண்டரோகௌ| அலஸோऽதிஜிஹ்வாரோகஃ| நிசயாத்-ஸந்நிபாதாத், நாடீ தந்தமூலஜா| ஓஷ்டகோபஃ ஸந்நிபாதஜோऽஸாத்யஃ| ரக்தாத்ஸந்நிபாதாத் [ச] ஜாதா ரோஹிணீ| தந்தபேதோ தஶநே-தந்தே, ஸ்புடிதேऽஸாத்யஃ| பக்வோபஜிஹ்விகாऽஸாத்யா| கலகண்டஃ ஸ்வரப்ரஂஶஃ(ஶீ)கச்ச்ரோச்ச்வாஸோऽதிவத்ஸரோऽஸாத்யஃ| ப௦ ச௦-தந்தஹர்ஷோ தந்தபேதஶ்ச த்வாவேதௌ யாப்யௌ| ப௦ ச௦-ஶேஷாந் ரோகாந் ஶஸ்த்ரௌஷதைர்ஜயேத்| யதாயோகைர்வக்ஷ்யமாணைரிதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதய- டீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே முகரோக- விஜ்ஞாநீயோ நாமைகவிஂஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨௧||