Adhikarana nAsArogavij~jAnIyAdhyAyaH ||19|| pratishyAyasya nidAnaM samprAptishca (2-3) · Śloka 3
ಅಥ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಂ ನಾಸಾರೋಗವಿಜ್ಞಾನಂ ಬಿಭಣಿಷುರಾಹ ಅಥಾತೋ ನಾಸಾರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ|
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ|
(ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨||
)ಅವಶ್ಯಾಯಾನಿಲರಜೋಭಾಷ್ಯಾತಿಸ್ವಪ್ನಜಾಗರೈಃ|
ನೀಚಾತ್ಯುಚ್ಚೋಪಧಾನೇನ ಪೀತೇನಾನ್ಯೇನ ವಾರಿಣಾ||೧||
ಅತ್ಯಮ್ಬುಪಾನರಮಣಚ್ಛರ್ದಿಬಾಷ್ಪಗ್ರಹಾದಿಭಿಃ|
ಕ್ರುದ್ಧಾ ವಾತೋಲ್ಬಣಾ ದೋಷಾ ನಾಸಾಯಾಂ ಸ್ತ್ಯಾನತಾಂ ಗತಾಃ||೨||
ಜನಯನ್ತಿ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ವರ್ಧಮಾನಂ ಕ್ಷಯಪ್ರದಮ್|
|೩|
View original
अथ क्रमप्राप्तं नासारोगविज्ञानं बिभणिषुराह अथातो नासारोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
)अवश्यायानिलरजोभाष्यातिस्वप्नजागरैः|
नीचात्युच्चोपधानेन पीतेनान्येन वारिणा||१||
अत्यम्बुपानरमणच्छर्दिबाष्पग्रहादिभिः|
क्रुद्धा वातोल्बणा दोषा नासायां स्त्यानतां गताः||२||
जनयन्ति प्रतिश्यायं वर्धमानं क्षयप्रदम्|
|३|
ಸ೦-ಅವಶ್ಯಾಯಾದಿಭಿರ್ವಾತೋಲ್ಬಣಾ ದೋಷಾಃ ಕ್ರುದ್ಧಾ ನಾಸಾಯಾಂ ಸ್ತ್ಯಾನತಾಂ-ಘನತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ, ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಜನಯನ್ತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ವಿವರ್ಧಮಾನಂ ಕ್ಷಯಪ್ರದಮ್|
Adhikarana 1 vAtajasya pratishyAyasya lakShaNam (3-5) · Śloka 5
|
ತತ್ರ ವಾತಾತ್ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ಮುಖಶೋಷೋ ಭೃಶಂ ಕ್ಷವಃ||೩||
ಘ್ರಾಣೋಪರೋಧನಿಸ್ತೋದದನ್ತಶಙ್ಖಶಿರೋವ್ಯಥಾಃ|
ಕೀಟಿಕಾ ಇವ ಸರ್ಪನ್ತೀರ್ಮನ್ಯತೇ ಪರಿತೋ ಭ್ರುವೌ||೪||
ಸ್ವರಸಾದಶ್ಚಿರಾತ್ಪಾಕಃ ಶಿಶಿರಾಚ್ಛಕಫಸ್ರುತಿಃ|
|೫|
View original
|
तत्र वातात्प्रतिश्याये मुखशोषो भृशं क्षवः||३||
घ्राणोपरोधनिस्तोददन्तशङ्खशिरोव्यथाः|
कीटिका इव सर्पन्तीर्मन्यते परितो भ्रुवौ||४||
स्वरसादश्चिरात्पाकः शिशिराच्छकफस्रुतिः|
|५|
ಸ೦-[ತತ್ರ-] ತೇಷು ರೋಗೇಷು ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾದ್ಯುತ್ಥೇಷು ಮಧ್ಯೇ, ವಾತಾತ್ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ಸತಿ ಮುಖಶೋಷಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ಭ್ರುವೌ ಪರಿತಃ ಕೀಟಿಕಾಃ ಸರ್ಪನ್ತೀರಿವ ಮನ್ಯತೇ| ಭೃವೌ ಪರಿತ ಇತಿ "ಅಭಿತಃ ಪರಿತಃ" ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯಾ| ಸ್ವರಸಾದಾದಯಶ್ಚ ಸ್ಯುಃ|
Adhikarana 2 pittajasya pratishyAyasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6
|
ಪಿತ್ತಾತ್ತೃಷ್ಣಾಜ್ವರಘ್ರಾಣಪಿಟಿಕಾಸಮ್ಭವಭ್ರಮಾಃ||೫||
ನಾಸಾಗ್ರಪಾಕೋ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣತಾಮ್ರಪೀತಕಫಸ್ರುತಿಃ|
|೬|
View original
|
पित्तात्तृष्णाज्वरघ्राणपिटिकासम्भवभ्रमाः||५||
नासाग्रपाको रूक्षोष्णताम्रपीतकफस्रुतिः|
|६|
ಸ೦-ಪಿತ್ತಾತ್ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ಸತಿ ತೃಷ್ಣಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ| ಘ್ರಾಣಮಧ್ಯೇ ಪಿಟಿಕಾ ಘ್ರಾಣಪಿಟಿಕಾಃ, ತಾಸಾಂ ಸಮ್ಭವಃ| ನಾಸಾಯಾ ಅಗ್ರೇ ಪಾಕೋ ನಾಸಾಗ್ರಪಾಕಃ|
Adhikarana 3 kaphajasya pratishyAyasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
|
ಕಫಾತ್ಕಾಸೋಽರುಚಿಃ ಶ್ವಾಸೋ ವಮಥುರ್ಗಾತ್ರಗೌರವಮ್||೬||
ಮಾಧುರ್ಯಂ ವದನೇ ಕಣ್ಡೂಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಶುಕ್ಲಕಫಸ್ರುತಿಃ|
|೭|
View original
|
कफात्कासोऽरुचिः श्वासो वमथुर्गात्रगौरवम्||६||
माधुर्यं वदने कण्डूः स्निग्धशुक्लकफस्रुतिः|
|७|
ಸ೦-ಕಫಾತ್ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ಸತಿ ಕಾಸಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ|
Adhikarana 4 sannipAtajasya pratishyAyasya lakShaNam (7) · Śloka 7
|
ಸರ್ವಜೋ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸರ್ವೈರಕಸ್ಮಾದ್ವೃದ್ಧಿಶಾನ್ತಿಮಾನ್||೭||
View original
|
सर्वजो लक्षणैः सर्वैरकस्माद्वृद्धिशान्तिमान्||७||
ಸ೦-ತ್ರಿದೋಷಜಃ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಃ ಸರ್ವದೋಷಲಕ್ಷಣೈರ್ಯುತಃ| ಅಕಸ್ಮಾತ್-ನಿಮಿತ್ತಂ ವಿನಾ, ವೃದ್ಧಿಮಾಂಶ್ಛಾನ್ತಿಮಾಂಶ್ಚ|
Adhikarana 5 raktajasya pratishyAyasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9
ದುಷ್ಟಂ ನಾಸಾಸಿರಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಕರೋತ್ಯಸೃಕ್|
ಉರಸಃ ಸುಪ್ತತಾ ತಾಮ್ರನೇತ್ರತ್ವಂ ಶ್ವಾಸಪೂತಿತಾ||೮||
ಕಣ್ಡೂಃ ಶ್ರೋತ್ರಾಕ್ಷಿನಾಸಾಸು ಪಿತ್ತೋಕ್ತಂ ಚಾತ್ರ ಲಕ್ಷಣಮ್|
|೯|
View original
दुष्टं नासासिराः प्राप्य प्रतिश्यायं करोत्यसृक्|
उरसः सुप्तता ताम्रनेत्रत्वं श्वासपूतिता||८||
कण्डूः श्रोत्राक्षिनासासु पित्तोक्तं चात्र लक्षणम्|
|९|
ಸ೦-ರಕ್ತಂ ದುಷ್ಟಂ ನಾಸಾಸಿರಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಕರೋತಿ| ತಸ್ಮಿನ್ನುರಸಃ ಸುಪ್ತತ್ವ ತಾಮ್ರನಯನತ್ವಾದಿಕಂ ಪಿತ್ತಾಭಿಹಿತಂ ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ಸ್ಯಾತ್|
Adhikarana 6 duShTapratishyAyasya pratishyAyasya lakShaNam duShTapratishyAyasya pakvalakShaNam (9-13) · Śloka 13
ಅಥ ದುಷ್ಟಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಲಕ್ಷಣಮಾಹ |
ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾ ದುಷ್ಟತಾಂ ಯಾನ್ತ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಾಃ||೯||
ಯಥೋಕ್ತೋಪದ್ರವಾಧಿಕ್ಯಾತ್ಸ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯತಾಪನಃ|
ಸಾಗ್ನಿಸಾದಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾಸೋರಃಪಾರ್ಶ್ವವೇದನಃ||೧೦||
ಕುಪ್ಯತ್ಯಕಸ್ಮಾದ್ಬಹುಶೋ ಮುಖದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಶೋಫಕೃತ್|
ನಾಸಿಕಾಕ್ಲೇದಸಂಶೋಷಶುದ್ಧಿರೋಧಕರೋ ಮುಹುಃ||೧೧||
ಪೂಯೋಪಮಾಸಿತಾರಕ್ತಗ್ರಥಿತಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಸ್ರುತಿಃ|
ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಕೃಮಯೋ ದೀರ್ಘಸ್ನಿಗ್ಧಸಿತಾಣವಃ||೧೨||
ಪಕ್ವಲಿಙ್ಗಾನಿ ತೇಷ್ವಙ್ಗಲಾಘವಂ ಕ್ಷವಥೋಃ ಶಮಃ|
ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸಚಿಕ್ಕಣಃ ಪೀತೋಽಜ್ಞಾನಂ ಚ ರಸಗನ್ಧಯೋಃ||೧೩||
View original
अथ दुष्टप्रतिश्यायलक्षणमाह |
सर्व एव प्रतिश्याया दुष्टतां यान्त्युपेक्षिताः||९||
यथोक्तोपद्रवाधिक्यात्स सर्वेन्द्रियतापनः|
साग्निसादज्वरश्वासकासोरःपार्श्ववेदनः||१०||
कुप्यत्यकस्माद्बहुशो मुखदौर्गन्ध्यशोफकृत्|
नासिकाक्लेदसंशोषशुद्धिरोधकरो मुहुः||११||
पूयोपमासितारक्तग्रथितश्लेष्मसंस्रुतिः|
मूर्च्छन्ति चात्र कृमयो दीर्घस्निग्धसिताणवः||१२||
पक्वलिङ्गानि तेष्वङ्गलाघवं क्षवथोः शमः|
श्लेष्मा सचिक्कणः पीतोऽज्ञानं च रसगन्धयोः||१३||
ಸ೦-ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾ ಉಪೇಕ್ಷಿತಾ ದುಷ್ಟತ್ವಂ ಯಾನ್ತಿ| ಸ ತು-ದುಷ್ಟಪೀನಸೋ, ಯಥೋಕ್ತೋಪದ್ರವಾಣಾಂ-ಮುಖಶೋಷಾದೀನಾಂ, ಆಧಿಕ್ಯಾದ್ಧೇತೋಃ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯತಾಪನೋ-ನಾಸಾಚಕ್ಷುರಾದೀನಾಂ ಖೇದಕಃ, ಅಗ್ನಿಸಾದಾದಿಯುತಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಸಹಸೈವ ಪುನಃ ಪುನಃ ಕುಪ್ಯತಿ| ಮುಖದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಾದಿಕರಃ, ತಥಾ ನಾಸಿಕಾಕ್ಲೇದಾದಿಕರೋ ಮುಹುಃ ಪೂಯಸದೃಶಕೃಷ್ಣರಕ್ತಪಿಣ್ಡಿತಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ರುತಿಃ| ಅತ್ರ ಚ ಕೃಮಯೋ ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ದೀರ್ಘಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಶ್ವೇತಾಃ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಾಶ್ಚ| ಸ೦-ತೇಷು-ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇಷು, ಪಕ್ವಲಕ್ಷಣಾನಿ| ತದ್ಯಥಾ,-ಅಙ್ಗಸ್ಯ-ಶರೀರಸ್ಯ ಲಾಘವಂ ಸ್ಯಾತ್, ಕ್ಷುತೇಶ್ಚ ಶಮಃ, ಕಫಃ ಸಚಿಕ್ಕಣಃ ಪೀತೋ, ರಸಗನ್ಧಯೋಶ್ಚಾಜ್ಞಾನಮಿತಿ| ಭೃಶಕ್ಷವಾಖ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯಿತುಮಾಹ-
Adhikarana 7 bhRushakShavasya lakShaNam (14-15) · Śloka 15
ತೀಕ್ಷ್ಣಾಘ್ರಾಣೋಪಯೋಗಾರ್ಕರಶ್ಮಿಸೂತ್ರತೃಣಾದಿಭಿಃ|
ವಾತಕೋಪಿಭಿರನ್ಯೈರ್ವಾ ನಾಸಿಕಾತರುಣಾಸ್ಥನಿ||೧೪||
ವಿಘಟ್ಟಿತೇಽನಿಲಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ರುದ್ಧಃ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ವ್ರಜೇತ್|
ನಿವೃತ್ತಃ ಕುರುತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಕ್ಷವಥುಂ ಸ ಭೃಶಕ್ಷವಃ||೧೫||
View original
तीक्ष्णाघ्राणोपयोगार्करश्मिसूत्रतृणादिभिः|
वातकोपिभिरन्यैर्वा नासिकातरुणास्थनि||१४||
विघट्टितेऽनिलः क्रुद्धो रुद्धः शृङ्गाटकं व्रजेत्|
निवृत्तः कुरुतेऽत्यर्थं क्षवथुं स भृशक्षवः||१५||
ಸ೦-ತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ಯ-ಮರೀಚಾದೇಃ, ಘ್ರಾಣಾತ್-ಸಿಂಹನಾತ್, ತಥಾ ರವಿರಶ್ಮ್ಯಾದಿಭಿರ್ವಾತಕೋಪಿಭಿರನ್ಯೈರ್ವಾ ನಾಸಾತರುಣಾಸ್ಥನಿ ವಿಘಟ್ಟಿತೇ ಸತಿ ವಾಯುಃ ಕೃದ್ಧೋ ರುದ್ಧಃ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ಗಚ್ಛೇತ್| ಸ ನಿವೃತ್ತಃ ಸನ್ ಅತ್ಯನ್ತಂ ಛಿಕ್ಕಾಂ ಕುರುತೇ| ಸ ಭೃಶಕ್ಷವ ಉಚ್ಯತೇ|
Adhikarana 8 nAsAshoShasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
ಶೋಷಯನ್ನಾಸಿಕಾಸ್ರೋತಃ ಕಫಂ ಚ ಕುರುತೇಽನಿಲಃ|
ಶೂಕಪೂರ್ಣಾಭನಾಸಾತ್ವಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದುಚ್ಛ್ವಸನಂ ತತಃ||೧೬||
ಸ್ಮೃತೋಽಸೌ ನಾಸಿಕಾಶೋಷೋ|
|೧೭|
View original
शोषयन्नासिकास्रोतः कफं च कुरुतेऽनिलः|
शूकपूर्णाभनासात्वं कृच्छ्रादुच्छ्वसनं ततः||१६||
स्मृतोऽसौ नासिकाशोषो|
|१७|
ಸ೦-ಶೋಷಯನ್ನಾಸಿಕಾಸ್ರೋತಃ ಕಫಂ ಚ ವಾಯುಃ ಶೂಕಪೂರ್ಣಾಭನಾಸಾತ್ವಂ ಕುರುತೇ| ತತಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದುಚ್ಛ್ವಸನಂ ಸ್ಯಾತ್| ಅಸೌ ನಾಸಿಕಾಶೋಷಃ ಸ್ಮೃತಃ|
Adhikarana 9 nAsAnAhasya lakShaNam (17-18) · Śloka 18
ನಾಸಾನಾಹೇ ತು ಜಾಯತೇ|
ನದ್ಧತ್ವಮಿವ ನಾಸಾಯಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮರುದ್ಧೇನ ವಾಯುನಾ||೧೭||
ನಿಃಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸಸಂರೋಧಾತ್ ಸ್ರೋತಸೀ ಸಂವೃತೇ ಇವ|
|೧೮|
View original
नासानाहे तु जायते|
नद्धत्वमिव नासायाः श्लेष्मरुद्धेन वायुना||१७||
निःश्वासोच्छ्वाससंरोधात् स्रोतसी संवृते इव|
|१८|
ಸ೦-ನಾಸಾನಾಹಾಖ್ಯೇ ರೋಗೇ ಜಾತೇ ಸತಿ ಘ್ರಾಣಸ್ಯ ನದ್ಧತ್ವಂ-ಆಪೂರಮಿವ, ಜಾಯತೇ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ರುದ್ಧೇನ ವಾತೇನ ನಿಃಶ್ವಾಸೋಚ್ಛಾಸಸಂರೋಧಾತ್ ಸ್ರೋತಸೀ ಸಂವೃತೇ ಇವ ಸ್ಯಾತಾಮ್|
Adhikarana 10 ghrANapAkasya lakShaNam (18-19) · Śloka 19
|
ಪಚೇನ್ನಾಸಾಪುಟೇ ಪಿತ್ತಂ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಂ ದಾಹಶೂಲವತ್||೧೮||
ಸ ಘ್ರಾಣಪಾಕಃ|
|೧೯|
View original
|
पचेन्नासापुटे पित्तं त्वङ्मांसं दाहशूलवत्||१८||
स घ्राणपाकः|
|१९|
ಸ೦-ಪಿತ್ತಂ ಕರ್ತೃ ನಾಸಾಪುಟೇ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಂ ಸದಾಹಶೂಲಂ ಪಚೇತ್ ಸ ಘ್ರಾಣಪಾಕಾಖ್ಯಃ|
Adhikarana 11 nAsAsrAvasya lakShaNam (19) · Śloka 19
ಸ್ರಾವಸ್ತು ತತ್ಸಂಜ್ಞಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಮ್ಭವಃ|
ಅಚ್ಛೋ ಜಲೋಪಮೋಽಜಸ್ರಂ ವಿಶೇಷಾನ್ನಿಶಿ ಜಾಯತೇ||೧೯||
View original
स्रावस्तु तत्संज्ञः श्लेष्मसम्भवः|
अच्छो जलोपमोऽजस्रं विशेषान्निशि जायते||१९||
ಸ೦-ಸ್ರಾವಸ್ತು ತತ್ಸಂಜ್ಞೋ-ಘ್ರಾಣಸ್ರಾವಾಖ್ಯಃ| ಸ ಚ ಕಫಾದೇವ ಕೇವಲಾದ್ಭವತಿ| ಅಚ್ಛೋ ಜಲಸದೃಶೋ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ರಾವೋ ಜಾಯತೇ, ವಿಶೇಷೇಣ ರಾತ್ರೌ|
Adhikarana 12 apInasasya lakShaNam (20-21) · Śloka 21
ಕಫಃ ಪ್ರವೃದ್ಧೋ ನಾಸಾಯಾಂ ರುದ್ಧ್ವಾ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಪೀನಸಮ್|
ಕುರ್ಯಾತ್ಸಘುರ್ಘುರಶ್ವಾಸಂ ಪೀನಸಾಧಿಕವೇದನಮ್||೨೦||
ಅವೇರಿವ ಸ್ರವತ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಾ ತೇನ ನಾಸಿಕಾ|
ಅಜಸ್ರಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಪೀತಂ ಪಕ್ವಂ ಸಿಙ್ಘಾಣಕಂ ಘನಮ್||೨೧||
View original
कफः प्रवृद्धो नासायां रुद्ध्वा स्रोतांस्यपीनसम्|
कुर्यात्सघुर्घुरश्वासं पीनसाधिकवेदनम्||२०||
अवेरिव स्रवत्यस्य प्रक्लिन्ना तेन नासिका|
अजस्रं पिच्छिलं पीतं पक्वं सिङ्घाणकं घनम्||२१||
ಕಫೋ ನಾಸಾಯಾಂ ಪ್ರವೃದ್ಧೋ ರುದ್ಧ್ವಾ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಪೀನಸಂ ಘುರ್ಘುರಶ್ವಾಸಯುತಂ ಪೀನಸಾಧಿಕರುಜಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತೇನ-ಅಪೀನಸೇನ, ಅಸ್ಯ ರೋಗಿಣೋ ಮೇಷಸ್ಯೇವಾನವರತಂ ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಾ ನಾಸಿಕಾ ಪಿಚ್ಛಿಲಾದಿಯುಕ್ತಂ ಕಫಂ ಸಿಙ್ಘಾಣಕಂ ಸ್ರವತಿ|
Adhikarana 13 dIpteH lakShaNam (22) · Śloka 22
ರಕ್ತೇನ ನಾಸಾ ದಗ್ಧೇವ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಸ್ಪರ್ಶನಾಸಹಾ|
ಭವೇದ್ಧೂಮೋಪಮೋಚ್ಛ್ವಾಸಾ ಸಾ ದೀಪ್ತಿರ್ದಹತೀವ ಚ||೨೨||
View original
रक्तेन नासा दग्धेव बाह्यान्तः स्पर्शनासहा|
भवेद्धूमोपमोच्छ्वासा सा दीप्तिर्दहतीव च||२२||
ಸ೦-ರಕ್ತೇನ ನಾಸಾ ದಗ್ಧೇವ ಬಾಹ್ಯತೋಽನ್ತರತಶ್ಚ ಸ್ಪರ್ಶನಂ ನ ಸಹತೇ| ತಥಾ ಧೂಮೋಪಮೋಚ್ಛ್ವಾಸಾ ದಹತೀವ ಚ| ಸಾ ದೀಪ್ತಿಸಂಜ್ಞಾ ರೋಗಜಾತಿಃ|
Adhikarana 14 pUtinAsasya lakShaNam (23) · Śloka 23
ತಾಲುಮೂಲೇ ಮಲೈರ್ದುಷ್ಟೈರ್ಮಾರುತೋ ಮುಖನಾಸಿಕಾತ್|
ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಚ ಪೂತಿರ್ನಿರ್ಗಚ್ಛೇತ್ ಪೂತಿನಾಸಂ ವದನ್ತಿ ತಮ್||೨೩||
View original
तालुमूले मलैर्दुष्टैर्मारुतो मुखनासिकात्|
श्लेष्मा च पूतिर्निर्गच्छेत् पूतिनासं वदन्ति तम्||२३||
ಸ೦-ತಾಲುಮೂಲೇ ದೋಷೈರ್ದುಷ್ಟೈರ್ಮುಖನಾಸಿಕಾದ್ ವಾಯುಃ ಕಫಶ್ಚ ಪೂತಿರ್ನಿರ್ಗಚ್ಛೇತ್, ತಂ ಪೂತಿನಾಸಂ ವದನ್ತಿ|
Adhikarana 15 pUyaraktasya lakShaNam (24) · Śloka 24
ನಿಚಯಾದಭಿಘಾತಾದ್ವಾ ಪೂಯಾಸೃಙ್ನಾಸಿಕಾ ಸ್ರವೇತ್|
ತತ್ಪೂಯರ್ ಅಕ್ತಮಾಖ್ಯಾತಂ ಶಿರೋದಾಹರುಜಾಕರಮ್||೨೪||
View original
निचयादभिघाताद्वा पूयासृङ्नासिका स्रवेत्|
तत्पूयर् अक्तमाख्यातं शिरोदाहरुजाकरम्||२४||
ಸ೦-ಸನ್ನಿಪಾತಾದಭಿಘಾತಾದ್ವಾ ನಾಸಾ ಪೂಯಾಸೃಕ್ ಸ್ರವೇತ್| ತತ್ಪೂಯರಕ್ತಸ್ ಅಂಜ್ಞಂ ಶಿರೋದಾಹರುಜಾಕರಮಾಖ್ಯಾತಮ್|
Adhikarana 16 puTakasya lakShaNam (25) · Śloka 25
ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾವರುದ್ಧೋಽನ್ತರ್ನಾಸಾಯಾಂ ಶೋಷಯೇನ್ಮರುತ್|
ಕಫಂ ಸ ಶುಷ್ಕಃ ಪುಟತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಪುಟಕಂ ತು ತತ್||೨೫||
View original
पित्तश्लेष्मावरुद्धोऽन्तर्नासायां शोषयेन्मरुत्|
कफं स शुष्कः पुटतां प्राप्नोति पुटकं तु तत्||२५||
ಸ೦-ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾವರುದ್ಧೋ ವಾಯುರನ್ತರ್ನಾಸಾಯಾಂ ಶೋಷಯೇತ್ಕಫಮ್| ಸ ಚ-ಕಫಃ, ಶುಷ್ಕ(:) ಪುಟತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಪುಟಕಂ ತದುಚ್ಯತೇ|
Adhikarana 17|18 arshorbudAnAM lakShaNam (26-27) · Śloka 27
ಅರ್ಶೋರ್ಬುದಾನಿ ವಿಭಜೇದ್ದೋಷಲಿಙ್ಗೈರ್ಯಥಾಯಥಮ್|
ಸರ್ವೇಷು ಕೃಚ್ಛ್ರೋಚ್ಛ್ವಸನಂ ಪೀನಸಃ ಪ್ರತತಂ ಕ್ಷುತಿಃ||೨೬||
ಸಾನುನಾಸಿಕವಾದಿತ್ವಂ ಪೂತಿನಾಸಃ ಶಿರೋವ್ಯಥಾ|
|೨೭|
View original
अर्शोर्बुदानि विभजेद्दोषलिङ्गैर्यथायथम्|
सर्वेषु कृच्छ्रोच्छ्वसनं पीनसः प्रततं क्षुतिः||२६||
सानुनासिकवादित्वं पूतिनासः शिरोव्यथा|
|२७|
ಸ೦-ಅರ್ಶಾಂಸ್ಯರ್ಬುದಾನಿ ಚ ದೋಷಲಿಙ್ಗೈರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಜಾನೀಯತ್| ಸ೦-ಸರ್ವೇಷು-ಅರ್ಶಃಸ್ವರ್ಬುದೇಷು ಚ, ಕೃಚ್ಛ್ರಾದುಚ್ಛ್ವಸನಮ್| ತಥಾ ಪೀನಸೋಽನವರತಂ ಕ್ಷವಃ, ತಥಾ ಸಾನುನಾಸಿಕಭಾಷಿತಂ, ತಥಾ ಪೂತಿನಾಸಃ ಶಿರೋವ್ಯಥೇತಿ ಸ್ಯುಃ|
Adhikarana eShAmaShTAdashAnAM madhye duShTapInasasya yApanatvam (19) · Śloka 19
|
ಅಷ್ಟಾದಶಾನಾಮಿತ್ಯೇಷಾಂ ಯಾಪಯೇದ್ದುಷ್ಟಪೀನಸಮ್||೨೭||
ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ನಾಸಾರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈಕೋನವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೯||
View original
|
अष्टादशानामित्येषां यापयेद्दुष्टपीनसम्||२७||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने नासारोगविज्ञानीयो नामैकोनविंशोऽध्यायः||१९||
ಸ೦-ಏಷಾಮಷ್ಟಾದಶಾನಾಂ ಪೀನಸಾದೀನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ದುಷ್ಟಪೀನಸಂ ಯಾಪಯೇದಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ನಾಸಾರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈಕೋನವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೯||