Adhikarana sandhisitAsitAsitarogapratiShedhAdhyAyaH||11|| (2-3) · Śloka 3
asmādanantaraṁ sandhisitāsitarōgapratiṣēdha ucyatē athātaḥ sandhisitāsitarōgapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyadayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē|2| )||3||
अस्मादनन्तरं सन्धिसितासितरोगप्रतिषेध उच्यते अथातः सन्धिसितासितरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयदयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| )||३||
🔊 Audio coming soon
sa0-pratiṣidhyatē nirākriyatē cikitsyata iti pratiṣēdhaḥ,-cikitsā| śēṣaṁ pūrvavat|
Adhikarana upanAhe bhedanalekhanAdi (1-2) · Śloka 2
jalāsrāvakaphāsrāvayōrasādhyatvādupanāhacikitsāmāha upanāhaṁ bhiṣak svinnaṁ bhinnaṁ vrīhimukhēna ca| lēkhayēnmaṇḍalāgrēṇa tataśca pratisārayēt||1|| pippalīkṣaudrasindhūtthairbadhnīyātpūrvavattataḥ| paṭōlapatrāmalakakvāthēnāścyōtayēcca tam||2||
जलास्रावकफास्रावयोरसाध्यत्वादुपनाहचिकित्सामाह उपनाहं भिषक् स्विन्नं भिन्नं व्रीहिमुखेन च| लेखयेन्मण्डलाग्रेण ततश्च प्रतिसारयेत्||१|| पिप्पलीक्षौद्रसिन्धूत्थैर्बध्नीयात्पूर्ववत्ततः| पटोलपत्रामलकक्वाथेनाश्च्योतयेच्च तम्||२||
🔊 Audio coming soon
sa0-vaidyō maṇḍalāgrēṇōpanāhaṁ sandhirōgaṁ lēkhayēt| kimbhūtam ? svinnaṁ vartmarōgapratiṣēdhōktēna prakārēṇa pōṭalikayōṣṇōdakaplutayēti| tathā vrīhimukhēna bhinnam| tataḥ pippalyādibhiḥ pratisārayēt| [ tataḥ-] anantaraṁ, pūrvavat-prakṣālyōṣṇēna vāriṇā ghr̥tēna siktamabhyaktaṁ madhusarpiṣā ūrdhvādhaḥ karṇayōśca yavasaktubhiḥ piṇḍīṁ dattvā, badhnīyāditi| tathā paṭōlapatrāmalakakvāthēna cāścyōtayēt|
Adhikarana parvaNyAM chedanapratisAraNAdi (3-4) · Śloka 4
parvaṇī baḍiśēnāttā bāhyasandhitribhāgataḥ| vr̥ddhipatrēṇa vardhyā'rdhē syādaśrugatiranyathā||3|| cikitsā cārmavatkṣaudrasaindhavapratisāritā| |4|
पर्वणी बडिशेनात्ता बाह्यसन्धित्रिभागतः| वृद्धिपत्रेण वर्ध्याऽर्धे स्यादश्रुगतिरन्यथा||३|| चिकित्सा चार्मवत्क्षौद्रसैन्धवप्रतिसारिता| |४|
🔊 Audio coming soon
sa0-parvaṇī bāhyasandhitribhāgē baḍiśēna gr̥hītā satī vr̥ddhi patrēṇa vardhyā-chēdanīyā| kutra bhāgē vardhyā ? ityāha-ardhē| atō'nyathā-adhikacchēdanāt, aśrugatiḥ syāt| cikitsā cēyamarmavat| tatra caivamuktam (ślō. 20)-"samyak chinnaṁ madhuvyōṣasaindhavapratisāritam| uṣṇēna sarpiṣā siktamabhyaktaṁ madhusarpiṣā|| badhnīyātsēcayēnmuktvā tr̥tīyādidinēṣu ca| karañjabījasiddhēna kṣīrēṇa' iti|
Adhikarana pUyAlase sirAvyadhAdi (4-5) · Śloka 5
| pūyālasē sirāṁ vidhyēttatastamupanāhayēt||4|| kurvīta cākṣipākōktaṁ sarvaṁ karma yathāvidhi| |5|
| पूयालसे सिरां विध्येत्ततस्तमुपनाहयेत्||४|| कुर्वीत चाक्षिपाकोक्तं सर्वं कर्म यथाविधि| |५|
🔊 Audio coming soon
sa0-pūyālasē sirāṁ vidhyēt| anantaramupanāhayēt| akṣipākōktaṁ cāśēṣaṁ karma yathāvidhi kurvīta|
Adhikarana pUyAlase cUrNA~jjanaM rasakriyA ca (5-6) · Śloka 6
| saindhavārdrakakāsīsalōhatāmraiḥ sucūrṇitaiḥ||5|| cūrṇañjanaṁ prayuñjīta sakṣaudrairvā rasakriyām| |6|
| सैन्धवार्द्रककासीसलोहताम्रैः सुचूर्णितैः||५|| चूर्णञ्जनं प्रयुञ्जीत सक्षौद्रैर्वा रसक्रियाम्| |६|
🔊 Audio coming soon
sa0-saindhavādibhiścūrṇāñjanaṁ prayuñjīta| saindhavādibhirēva mākṣikayutai rasakriyāṁ vā|
Adhikarana krimigranthau bhedanalekhanAdi (6-7) · Śloka 7
| kr̥migranthiṁ karīṣēṇa svinnaṁ bhittvā vilikhya ca||6|| triphalākṣaudrakāsīsasaindhavaiḥ pratisārayēt| |7|
| कृमिग्रन्थिं करीषेण स्विन्नं भित्त्वा विलिख्य च||६|| त्रिफलाक्षौद्रकासीससैन्धवैः प्रतिसारयेत्| |७|
🔊 Audio coming soon
sa0-kr̥migranthi tripalādibhiḥ pratisārayēt| kimbhūtam ? karīṣēṇa-gōmayādinā svinnam, tathā vrīhimukhādibhirbhittvā vilikhya ca|
Adhikarana shuktyAM pittAbhiShyandavat (7) · Śloka 7
| pittābhiṣyandavacchuktiṁ|7|
| पित्ताभिष्यन्दवच्छुक्तिं|७|
🔊 Audio coming soon
sa0-śuktyākhyaṁ rōgaṁ pittābhiṣyandēna tulyamupācarēt|
Adhikarana balasagrathitapiShTakayoH kaphAbhiShyandavat vyoShAdya~jjanaM ca (7-8) · Śloka 8
| balāsāhvayapiṣṭakē||7|| kaphābhiṣyandavanmuktvā sirāvyadhamupācarēt| bījapūrarasāktaṁ ca vyōṣakaṭphalamañjanam||8||
| बलासाह्वयपिष्टके||७|| कफाभिष्यन्दवन्मुक्त्वा सिराव्यधमुपाचरेत्| बीजपूररसाक्तं च व्योषकट्फलमञ्जनम्||८||
🔊 Audio coming soon
sa0-balāsagrathitaṁ piṣṭakaṁ ca sirāvyadhaṁ varjayitvā kaphābhiṣyandavadupācarēt| tathā bījapūrakarasēnāktaṁ vyōṣakaṭphalamañjanaṁ|
Adhikarana balasagrathitapiShTakayoH jAtImukulAdivartiH (9) · Śloka 9
jātīmukulasindhūtthadēvadārumahauṣadhaiḥ| piṣṭaiḥ prasannayā vartiḥ śōphakaṇḍūghnamañjanam||9||
जातीमुकुलसिन्धूत्थदेवदारुमहौषधैः| पिष्टैः प्रसन्नया वर्तिः शोफकण्डूघ्नमञ्जनम्||९||
🔊 Audio coming soon
sa0-jātīmukulādibhiḥ prasannayā piṣṭairvartiḥ śōphakaṇḍūharamañjanam|
Adhikarana sirotpAtasirAharShasirAjAlArjuneShu raktasyandavat (10) · Śloka 10
raktasyandavadutpātaharṣajālārjunukriyā| |10|
रक्तस्यन्दवदुत्पातहर्षजालार्जुनुक्रिया| |१०|
🔊 Audio coming soon
sa0-sirōtpātasirāharṣasirājālārjunē kriyā raktasyanda iva kāryā|
Adhikarana sirotpAte ghRutamAkShikA~jjanam sirAharShe rasA~jjanam arjune AshcyotanA~jjanAdi (10-12) · Śloka 12
| sirōtpātē viśēṣēṇa ghr̥tamākṣikamañjanam||10|| sirāharṣē tu madhunā ślakṣṇaghr̥ṣṭaṁ rasāñjanam| arjunē śarkarāmastukṣaudrairāścayōtanaṁ hitam||11|| sphaṭikaḥ kuṅkumaṁ śaṅkhō madhukaṁ madhunā'ñjanam| madhunā cāñjanaṁ śaṅkhaḥ phēnō vā sitayā saha||12||
| सिरोत्पाते विशेषेण घृतमाक्षिकमञ्जनम्||१०|| सिराहर्षे तु मधुना श्लक्ष्णघृष्टं रसाञ्जनम्| अर्जुने शर्करामस्तुक्षौद्रैराश्चयोतनं हितम्||११|| स्फटिकः कुङ्कुमं शङ्खो मधुकं मधुनाऽञ्जनम्| मधुना चाञ्जनं शङ्खः फेनो वा सितया सह||१२||
🔊 Audio coming soon
sa0-sirōtpātē viśēṣēṇa ghr̥tamākṣikamañjanaṁ hitam| sirāharṣē mākṣikēṇa ślakṣṇaghr̥ṣṭaṁ rasāñjanam| arjunē śarkarāmastukṣaudrēṇāścyōtanaṁ hitam| spāṭikādi mākṣikēṇāñjanamathavā sauvīrāñjanaṁ madhunā hitam| śaṅkhō vā samudraphēnō vā śarkarayā saha hitaḥ|
Adhikarana armaNi shukravat (13) · Śloka 13
armōktaṁ pañcadhā tatra tanu dhūmāvilaṁ ca yat| raktaṁ dadhinibhaṁ yacca śukravattasya bhēṣajam||13||
अर्मोक्तं पञ्चधा तत्र तनु धूमाविलं च यत्| रक्तं दधिनिभं यच्च शुक्रवत्तस्य भेषजम्||१३||
🔊 Audio coming soon
sa0-arma pañcaprakāramuktam| tēṣu madhyē yattanu dhūmavadāvilaṁ ca, tathā raktaṁ-raktavarṇaṁ, dadhisadr̥śaṁ ca yat, tasyārmaṇaḥ śukrasadr̥śamauṣadham|
Adhikarana armaNi shastracikitsA vidhiH (14-19) · Śloka 19
athārmaṇaḥ śastracikitsāmāha uttānasyētarat svinnaṁ sasindhūtthēna cāñjitam| rasēna bījapūrasya nimīlyākṣi vimardayēt||14|| itthaṁ saṁrōṣitākṣāsya pracalē'rmādhimāṁsakē| dhr̥tasya niścalaṁ mūrdhni vartmanōśca viśēṣataḥ||15|| apāṅgamīkṣamāṇasya vr̥ddh'rmaṇi kanīnakāt| valī syādyatra tatrārma baḍiśēnāvalambitam||16|| nātyāyataṁ mucuṇḍyā vā sūcyā sūtrēṇa vā tataḥ| samantānmaṇḍalāgrēṇa mōcayēdatha mōkṣitam||17|| kanīnakamupānīya caturbhāgāvaśēṣitam| chindyātkanīnakaṁ rakṣēdvāhinīścāśruvāhinīḥ||18|| kanīnakavyadhādaśru nāḍī cākṣṇi pravartatē| vr̥ddhē'rmaṇi tathā'pāṅgātpaśyatō'sya kanīnakam||19||
अथार्मणः शस्त्रचिकित्सामाह उत्तानस्येतरत् स्विन्नं ससिन्धूत्थेन चाञ्जितम्| रसेन बीजपूरस्य निमील्याक्षि विमर्दयेत्||१४|| इत्थं संरोषिताक्षास्य प्रचलेऽर्माधिमांसके| धृतस्य निश्चलं मूर्ध्नि वर्त्मनोश्च विशेषतः||१५|| अपाङ्गमीक्षमाणस्य वृद्ध्ऽर्मणि कनीनकात्| वली स्याद्यत्र तत्रार्म बडिशेनावलम्बितम्||१६|| नात्यायतं मुचुण्ड्या वा सूच्या सूत्रेण वा ततः| समन्तान्मण्डलाग्रेण मोचयेदथ मोक्षितम्||१७|| कनीनकमुपानीय चतुर्भागावशेषितम्| छिन्द्यात्कनीनकं रक्षेद्वाहिनीश्चाश्रुवाहिनीः||१८|| कनीनकव्यधादश्रु नाडी चाक्ष्णि प्रवर्तते| वृद्धेऽर्मणि तथाऽपाङ्गात्पश्यतोऽस्य कनीनकम्||१९||
🔊 Audio coming soon
sa0-uttānasya puṁsō vāmadakṣiṇayōritarat-ēkamakṣi, svinnaṁkr̥tasvēdaṁ ca, tathā bījapūrarasēna saindhavānvitēnāñjitaṁ nimīlyasthagayitvā, vimardayēt-malayēt| anēna prakārēṇa saṁrōṣitākṣasyasatō'rmādhimāṁsē pracalē sati mūrdhni niścalaṁ ghr̥tasya vartmanōśca viśēṣēṇa ghr̥tasya kanīnakādarmaṇi vr̥ddhē satyapāṅgaṁ paśyatō yatra valī syāt tatrārma baḍiśēnāvalambitaṁ nātyāyataṁ-nātidīrghaṁ yathābhavatitathā'valambitam| tataḥ-anantaraṁ, mucuṇḍyā sūcyā sūtrēṇa vā mōcayēt| atha mōkṣitaṁ ca vicchēditaṁ ca sat kanīnakamupānīya caturbhāgāvaśēṣitaṁ maṇḍalāgrēna chindyāt| vyavahitānāmapi padānāmarthayōgyatāvaśādēva sambandhō'tra yōjyaḥ| kanīnakaṁ rakṣēt| kanīnakavyadhādaśru nāḍī cākṣṇi pravartatē| apāṅgapradēśāccārmaṇi vr̥ddhē tathā kanīnakaṁ vīkṣamāṇasya chindyāt|
Adhikarana armaNi bandhanavidhiH (20-22) · Śloka 22
samyak chinnaṁ madhuvyōṣasaindhavapratisāritam| uṣṇēna sarpiṣā siktamabhyaktaṁ madhusarpiṣā||20|| badhnīyātsēcayēnmuktvā tr̥tīyādidinēṣu ca| karañjabījasiddhēna kṣīrēṇa kvathitaistathā||21|| sakṣaudrairdviniśārōdhrapaṭōlīyaṣṭikiṁśukaiḥ| kuraṇṭamukulōpētairmuñcēdēvāhni saptamē||22||
सम्यक् छिन्नं मधुव्योषसैन्धवप्रतिसारितम्| उष्णेन सर्पिषा सिक्तमभ्यक्तं मधुसर्पिषा||२०|| बध्नीयात्सेचयेन्मुक्त्वा तृतीयादिदिनेषु च| करञ्जबीजसिद्धेन क्षीरेण क्वथितैस्तथा||२१|| सक्षौद्रैर्द्विनिशारोध्रपटोलीयष्टिकिंशुकैः| कुरण्टमुकुलोपेतैर्मुञ्चेदेवाह्नि सप्तमे||२२||
🔊 Audio coming soon
sa0-samyak chinnaṁ madhvādibhiḥ pratisāritaṁ ghr̥tēnōṣṇēna siktaṁ mākṣikasarpiṣā'bhyaktaṁ badhnīyāt| tr̥tīyādidinēṣu ca muktvā kṣīrēṇa karañjabījasiddhēna sēcayēt| dviharidrādibhiśca kvathitaiḥ śītaiśca madhuyutaiḥ sēkaṁ kuryāt| saptamē dinē muñcēdēva|
Adhikarana armaNi hInAticchedaje sekA~jjanAdi (23) · Śloka 23
samyak chinnē bhavētsvāsthyaṁ hīnāticchēdajān gadān| sēkāñjanaprabhr̥tibhirjayēllēkhanabr̥ṁhaṇaiḥ||23||
सम्यक् छिन्ने भवेत्स्वास्थ्यं हीनातिच्छेदजान् गदान्| सेकाञ्जनप्रभृतिभिर्जयेल्लेखनबृंहणैः||२३||
🔊 Audio coming soon
sa0-samyak chinnē'rmaṇi svāsthyaṁ bhavēt| hīnāticchēdajān rōgān sēkāñjanādyairyathāyōgaṁ lēkhanairbr̥ṁhaṇaiśca jayēt|
Adhikarana armaNi sitAdya~jjanam (24-25) · Śloka 25
sitāmanaḥśilailēyalavaṇōttamanāgaram| ardhakarṣōnmitaṁ tārkṣyaṁ palārdhaṁ ca madhudrutam||24|| añjanaṁ ślēṣmatimirapillaśukrārmaśēṣajit| |25|
सितामनःशिलैलेयलवणोत्तमनागरम्| अर्धकर्षोन्मितं तार्क्ष्यं पलार्धं च मधुद्रुतम्||२४|| अञ्जनं श्लेष्मतिमिरपिल्लशुक्रार्मशेषजित्| |२५|
🔊 Audio coming soon
sa0-sitādibhirardhakarṣōnmitai rasāñjanaṁ dvikarṣōnmitaṁ madhudrutamañjanaṁ ślēṣmatimirādijit
Adhikarana armaNi triphalAdya~jjanAni (25-27) · Śloka 27
| triphalaikatamadravyatvacaṁ pānīyakalkitām||25|| śarāvapihitāṁ dagdhvā kapālē cūrṇayēttataḥ| pr̥thakśēṣauṣadharasaiḥ pr̥thagēva ca bhāvitā||26|| sā maṣī śōṣitā pēṣyā bhūyō dvilavaṇānvitā| triṇyētānyañjanānyāha lēkhanāni paraṁ nimiḥ||27||
| त्रिफलैकतमद्रव्यत्वचं पानीयकल्किताम्||२५|| शरावपिहितां दग्ध्वा कपाले चूर्णयेत्ततः| पृथक्शेषौषधरसैः पृथगेव च भाविता||२६|| सा मषी शोषिता पेष्या भूयो द्विलवणान्विता| त्रिण्येतान्यञ्जनान्याह लेखनानि परं निमिः||२७||
🔊 Audio coming soon
sa0-triphalāyā ēkatamasya harītakyādērdravyasya tvacaṁ pānīyakalkitāṁ śarāvapihitāṁ kapālē dagdhvā cūrṇayēt| tata ēva triphalāyāḥ pr̥thak śēṣauṣadharasaiḥ pr̥thagēva caikaikaṁ bhāvitā sā maṣī śōṣitā punaḥ pēṣyā lavaṇadvayayutā| trīṇyētānyañjanāni paraṁ lēkhanāni timiraghnāni nimirvakti|
Adhikarana sirAjAle kaThinasirAsu armavat (28) · Śloka 28
sirājālē sirā yāstu kaṭhinā lēkhanauṣadhaiḥ| na siddhyantyarmavattāsāṁ piṭikānāṁ ca sādhanam||28||
सिराजाले सिरा यास्तु कठिना लेखनौषधैः| न सिद्ध्यन्त्यर्मवत्तासां पिटिकानां च साधनम्||२८||
🔊 Audio coming soon
sa0-sirājālē yāḥ sirā kaṭhinā lēkhanauṣadhairna sidhyanti tāsāmarmavat cikitsā, piṭikānāṁ ca|
Adhikarana shukreShu triphalAdi (29) · Śloka 29
dōṣānurōdhācchukrēṣu snigdharūkṣā varā ghr̥tam| tiktamūrdhvamasr̥ksrāvō rēkasēkādi cēṣyatē||29||
दोषानुरोधाच्छुक्रेषु स्निग्धरूक्षा वरा घृतम्| तिक्तमूर्ध्वमसृक्स्रावो रेकसेकादि चेष्यते||२९||
🔊 Audio coming soon
sa0-śukrēṣu dōṣavaśāt kadācit rūkṣā kadācit snigdhā triphalā hitā| tathā ghr̥taṁ tiktamūrdhvamasr̥ksrāvō rēkasēkādi cēṣyatē|
Adhikarana kShatashukre trivRuddhRutapAnam (30-32) · Śloka 32
tristrivr̥dvāriṇā pakvaṁ kṣataśukrē ghr̥taṁ pibēt| sirāyāν harēdraktaṁ jalaukōbhiśca lōcanāt||30|| siddhēnōtpalakākōlīdrākṣāyaṣṭividāribhiḥ| sasitēnājapayasā sēcanaṁ salilēna vā||31|| rāgāśruvēdanāśāntau paraṁ lēkhanamañjanam| |32|
त्रिस्त्रिवृद्वारिणा पक्वं क्षतशुक्रे घृतं पिबेत्| सिरायाν हरेद्रक्तं जलौकोभिश्च लोचनात्||३०|| सिद्धेनोत्पलकाकोलीद्राक्षायष्टिविदारिभिः| ससितेनाजपयसा सेचनं सलिलेन वा||३१|| रागाश्रुवेदनाशान्तौ परं लेखनमञ्जनम्| |३२|
🔊 Audio coming soon
sa0-trivr̥tkvāthēna trīn vārān ghr̥taṁ pakvaṁ kṣataśukrē pibēt| paścātsirayā raktaṁ harēt| nayanādvā jalaukōbhirharēt| tathā''jadugdhēnōtpalādibhiḥ siddhēna saśarkarēṇa sēcanaṁ hitam| athavōtpalādikvathitēna jalēna sēcayēt| rāgāśruvēdanāśāntau satyāṁ lēkhanamañjanaṁ hitam|
Adhikarana kShatashukre raktasrutiH (32-33) · Śloka 33
| vartayō jātimukulalākṣāgairikacandanaiḥ||32|| prasādayanti pittāsraṁ ghnanti ca kṣataśukrakam| |33|
| वर्तयो जातिमुकुललाक्षागैरिकचन्दनैः||३२|| प्रसादयन्ति पित्तास्रं घ्नन्ति च क्षतशुक्रकम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
sa0-jātimukulādibhirvartayaḥ pittāsraṁ prasādayanti| kṣataśukraṁ ca ghnanti|
Adhikarana utpalAdisecanaM jAtimukulAdivartiH, dantavartiH,a~jjanAdi (33-38) · Śloka 38
| dantairdantivarāhōṣṭragavāśvājakharōdbhavaiḥ||33|| saśaṅkhamauktikāmbhōdhiphēnairmaricapādikaiḥ| kṣataśukramapi vyāpi dantavartirnivatayēt||34|| tamālapatraṁ gōdantaśaṅkhaphēnō'sthi gārdabham| tāmraṁ ca vartirmūtrēṇa sarvaśukrakanāśinī||35|| ratnāni dantāḥ śr̥ṅgāṇi dhātavastryūṣaṇaṁ truṭiḥ| karañjabījaṁ laśunō vraṇasādi ca bhēṣajam||36|| savraṇāvraṇagambhīratvaksthaśukraghnamañjanam| nimnamunnamayētsnēhapānanasyarasāñjanaiḥ||37|| sarujaṁ nīrujaṁ tr̥ptipuṭapākēna śukrakam| |38|
| दन्तैर्दन्तिवराहोष्ट्रगवाश्वाजखरोद्भवैः||३३|| सशङ्खमौक्तिकाम्भोधिफेनैर्मरिचपादिकैः| क्षतशुक्रमपि व्यापि दन्तवर्तिर्निवतयेत्||३४|| तमालपत्रं गोदन्तशङ्खफेनोऽस्थि गार्दभम्| ताम्रं च वर्तिर्मूत्रेण सर्वशुक्रकनाशिनी||३५|| रत्नानि दन्ताः शृङ्गाणि धातवस्त्र्यूषणं त्रुटिः| करञ्जबीजं लशुनो व्रणसादि च भेषजम्||३६|| सव्रणाव्रणगम्भीरत्वक्स्थशुक्रघ्नमञ्जनम्| निम्नमुन्नमयेत्स्नेहपाननस्यरसाञ्जनैः||३७|| सरुजं नीरुजं तृप्तिपुटपाकेन शुक्रकम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
sa0-gajādyudbhavairdantaiḥ śaṅkhamuktāphēnayutaiścuturthāṁśakamaricaiḥ kṣataśukrakamapi vyāpi dantavartiriyaṁ nivartayēt| apiśabdācchuddhaśukrakamapi| sa0-tamālapatrādibhirvartirgōmūtrēṇa sarvaśukrakahr̥t| sa0-ratnani-mauktikādīni, dantāḥ-gajādīnām, śr̥ṅgāṇi chāgādīnām, dhātavō-gairikādyāḥ, tryūṣaṇādīni, tathā vraṇasādi bhēṣajaṁ-svarṇakṣīryādi, ētadañjanaṁ savraṇāvraṇagambhīratvaksthaśukraharam| sa0-nimnaṁ śukrakaṁ snēhapānādibhirunnamayēt| sarujaṁ nīrujaṁ ca tarpaṇapuṭapākēnōnnamayēt|
Adhikarana shuddhashukre nishAdisecanam (38-39) · Śloka 39
| śuddhaśukrē niśāyaṣṭīsārivāśābarāmbhasā||38|| sēcanaṁ rōdhrapōṭalyā kōṣṇāmbhōmagnayā'thavā| |39|
| शुद्धशुक्रे निशायष्टीसारिवाशाबराम्भसा||३८|| सेचनं रोध्रपोटल्या कोष्णाम्भोमग्नयाऽथवा| |३९|
🔊 Audio coming soon
sa0-śuddhaśukrē haridrādikvāthēna sēcanaṁ hitam| athavā rōdhrapōṭālyā kōṣṇāmbumagnayā|
Adhikarana shuddhashukre bRuhatyAdidhUpanam (39-41) · Śloka 41
| br̥hatīmūlayaṣṭyāhvatāmrasaindhavanāgaraiḥ||39|| dhātrīphalāmbunā piṣṭairlēpitaṁ tāmrabhājanam| yavājyāmalakīpatrairbahuśō dhūpayēttataḥ||40|| tatra kurvīta guṭikāstā jalakṣaudrapēṣitāḥ| mahānīlā iti khyātāḥ śuddhaśukraharāḥ param||41||
| बृहतीमूलयष्ट्याह्वताम्रसैन्धवनागरैः||३९|| धात्रीफलाम्बुना पिष्टैर्लेपितं ताम्रभाजनम्| यवाज्यामलकीपत्रैर्बहुशो धूपयेत्ततः||४०|| तत्र कुर्वीत गुटिकास्ता जलक्षौद्रपेषिताः| महानीला इति ख्याताः शुद्धशुक्रहराः परम्||४१||
🔊 Audio coming soon
sa0- br̥hatīcūrṇādibhirāmalakajalēna piṣṭaistāmrabhājanaṁ lēpitaṁ yavādibhirdhūpayēt| anantaraṁ tatra guṭikāstōyamākṣikapiṣṭāḥ kuryāt| ētāśca mahānīlā iti prathitāḥ paraṁ śuddhaśukraghnāḥ|
Adhikarana shuddhashukre mahAnIlA guTikA (42) · Śloka 42
sthirē śurē ghanē cāsya bahuśō'paharēdrasr̥k| śiraḥkāyavirēkāṁśca puṭapākāṁśca bhūriśaḥ||42||
स्थिरे शुरे घने चास्य बहुशोऽपहरेद्रसृक्| शिरःकायविरेकांश्च पुटपाकांश्च भूरिशः||४२||
🔊 Audio coming soon
sa0-sthirē śukrē ghanē cāturasyāsya bahuśō raktaṁ mōkṣayēt| śirōvirēkādīn puṭapākāṁśca punaḥpunaḥ kuryāt|
Adhikarana shuddhashukre sthire ghane shukre raktasrutiH (43) · Śloka 43
kuryānmaricavaidēhīśirīṣaphalasaindhavaiḥ| harṣaṇaṁ triphalākvāthapītēna lavaṇēna vā||43||
कुर्यान्मरिचवैदेहीशिरीषफलसैन्धवैः| हर्षणं त्रिफलाक्वाथपीतेन लवणेन वा||४३||
🔊 Audio coming soon
sa0-maricādibhirharṣaṇaṁ kuryāt| triphalākvāthapītēna saindhavēna vā|
Adhikarana shuddhashukre maricAdinA harShaNam (44-45) · Śloka 45
kuryādañjanayōgau vā ślōkārdhagaditāvimau| śaṅkhakōlāsthikatakadrākṣāmadhukamākṣikaiḥ||44|| surādantārṇavamalaiḥ śirīṣakusumānvitaiḥ| |45|
कुर्यादञ्जनयोगौ वा श्लोकार्धगदिताविमौ| शङ्खकोलास्थिकतकद्राक्षामधुकमाक्षिकैः||४४|| सुरादन्तार्णवमलैः शिरीषकुसुमान्वितैः| |४५|
🔊 Audio coming soon
sa0-imau ślōkārdhauktau yōgau gha(ha)rṣaṇāya kuryāt| śaṅkhādibhirmākṣikāntairēkō yōgaḥ, surādibhiḥ kusumāntairanyaḥ|
Adhikarana shuddhashukre shukraharShaNAnya~jjanAni (45-46) · Śloka 46
| dhātrīphaṇijjakarasē kṣārō lāṅgalikōdbhavaḥ||45|| uṣitaḥ śōṣitataścūrṇaḥ śukraharṣaṇamañjanam| |46|
| धात्रीफणिज्जकरसे क्षारो लाङ्गलिकोद्भवः||४५|| उषितः शोषिततश्चूर्णः शुक्रहर्षणमञ्जनम्| |४६|
🔊 Audio coming soon
sa0-dhātryādirasē kṣārō lāṅgalikaja uṣitaḥ śōṣitaścūrṇaḥ śukraharṣaṇamañjanam|
Adhikarana shuddhashukre hRuShTashukranAshinI vartiH (46-48) · Śloka 48
| mudgā vā nistuṣāḥ piṣṭāḥ śaṅkhakṣaudrasamāyutāḥ||46|| sārō madhūkānmadhumān majjā vā'kṣātsamākṣikā| gōkharāśvōṣṭradaśanāḥ śaṅkhaḥ phēnaḥ samudrajaḥ||47|| vartirarjunatōyēna hr̥ṣṭaśukrakanāśinī| |48|
| मुद्गा वा निस्तुषाः पिष्टाः शङ्खक्षौद्रसमायुताः||४६|| सारो मधूकान्मधुमान् मज्जा वाऽक्षात्समाक्षिका| गोखराश्वोष्ट्रदशनाः शङ्खः फेनः समुद्रजः||४७|| वर्तिरर्जुनतोयेन हृष्टशुक्रकनाशिनी| |४८|
🔊 Audio coming soon
sa0-śaṅkhamadhuyutā mudgā nistuṣāḥ piṣṭā athavā'ñjanam| madhūkātsārō madhuyutō'ñjanam| athavā bibhītakānmajjā mākṣikānvitā| saṁ-gavādidantāḥ śaṅkhaḥ samudraphēnō vā pārthajalēna piṣṭāvartihr̥ṣṭaśukrahr̥t|
Adhikarana shuddhashukre utsannAdishukre lekhanam (48) · Śloka 48
| utsannaṁ vā saśalyaṁ vā śukraṁ vālādibhirlikhēt||48||
| उत्सन्नं वा सशल्यं वा शुक्रं वालादिभिर्लिखेत्||४८||
🔊 Audio coming soon
sa0-utsannaṁ vā saśalyaṁ vā śukraṁ vālaśākapatrādibhirlikhēt|
Adhikarana sirAshukre vraNashukravat (49) · Śloka 49
sirāśukrē tvadr̥ṣṭighnē cikitsā vraṇaśukravat| |49|
सिराशुक्रे त्वदृष्टिघ्ने चिकित्सा व्रणशुक्रवत्| |४९|
🔊 Audio coming soon
sa0-sirāśukrē punaradr̥ṣṭighnē cikitsā vraṇaśukra iva kāryā|
Adhikarana sirAshukre puNDrAdivartiH (49-50) · Śloka 50
| puṇḍrayaṣṭyāhvakākōlīsiṁhīlōhaniśāñjanam||49|| kalkitaṁ chāgadugdhēna saghr̥tairdhūpitaṁ yavaiḥ| dhātrīpatraiśca paryāyādvartiratrāñjanaṁ param||50||
| पुण्ड्रयष्ट्याह्वकाकोलीसिंहीलोहनिशाञ्जनम्||४९|| कल्कितं छागदुग्धेन सग़ृतैर्धूपितं यवैः| धात्रीपत्रैश्च पर्यायाद्वर्तिरत्राञ्जनं परम्||५०||
🔊 Audio coming soon
sa0-pāṇḍrādikaṁ chāgadugdhēna piṣṭaṁ sasarpiṣkairyavairāmalakapatraiśca paryāyēṇa dhūpitā vartirnē(ra)trāñjanaṁ param|
Adhikarana ajakAyAM SastraprayogaH (51) · Śloka 51
aśāntāvarmavacchastramajakākhyē ca yōjayēt| |51|
अशान्तावर्मवच्छस्त्रमजकाख्ये च योजयेत्| |५१|
🔊 Audio coming soon
sa0-aśāntau satyāmarmavadajakākhyē ca śastraṁ prayōjayēt|
Adhikarana ajakAshukreShu asAdhyeShu snehapAnAdinA vedanopashamAdi (51-52) · Śloka 52
| ajakāyāmasādhyāyāṁ śukrē'nyatra ca tadvidhē||51|| vēdanōpaśamaṁ snēhapānāsr̥ksrāvaṇādibhiḥ| kuryādbībhatsatāṁ jētuṁ śukrasyōtsēdhasādhanam||52||
| अजकायामसाध्यायां शुक्रेऽन्यत्र च तद्विधे||५१|| वेदनोपशमं स्नेहपानासृक्स्रावणादिभिः| कुर्याद्बीभत्सतां जेतुं शुक्रस्योत्सेधसाधनम्||५२||
🔊 Audio coming soon
sa0-asādhyāyāmajakāyāṁ śukrē cānyatra rōgē tatprakārē'sādhyē vēdanōpaśamaṁ snēhapānādibhirvidadhīta| bībhatsatāṁ-nindyatāṁ, jētuṁ śukrasyōtsēdhasādhanaṁ kuryāt|
Adhikarana ajakAshukreShu nAlikerAdya~jjanam (53-54) · Śloka 54
nālikērāsthibhallātatālavaṁśakarīrajam| bhasmādbhiḥ srāvayēttābhirbhāvayētkarabhāsthijam||53|| cūrṇaṁ śukrēṣvasādhyēṣu tadvaivarṇyaghnamañjanam| sādhyēṣu sādhanāyālamidamēva ca śīlitam||54||
नालिकेरास्थिभल्लाततालवंशकरीरजम्| भस्माद्भिः स्रावयेत्ताभिर्भावयेत्करभास्थिजम्||५३|| चूर्णं शुक्रेष्वसाध्येषु तद्वैवर्ण्यघ्नमञ्जनम्| साध्येषु साधनायालमिदमेव च शीलितम्||५४||
🔊 Audio coming soon
sa0-nālikērāsthyādijaṁ bhasma adbhiḥ srāvayēt| tābhiradbhiḥ karabhāsthijaṁ cūrṇaṁ bhāvayēt| taccūrṇamañjanamasādhyēṣu śukrēṣu vaivarṇyaharam| śīlitaṁ caitadēva śukrāṇāṁ sādhanāyālaṁ-śrēṣṭham|
Adhikarana shukreShu pAnAdau yathAsvaM ghRutam (11) · Śloka 11
ajakāṁ pāRśvatō vidhvā sūcyā visrāvya cōdakam| samaṁ prapīḍyāṅguṣṭhēna vasārdrēṇānu pūrayēt||55|| vraṇaṁ gōmāṁsacūrṇēna baddhaṁ baddhaṁ vimucya ca| saptarātrād vraṇē rūḍhē kr̥ṣṇabhāgē samē sthirē||56|| snēhāñjanaṁ ca kartavyaṁ nasyaṁ ca kṣīrasarpiṣā| tathā'pi punarādhmānē bhēdacchēdādikāṁ kriyām||57|| yuktyā kuryādyathā nāticchēdēna syānnimajjanam| 57 1/2| nityaṁ ca śukrēṣu śr̥taṁ yathāsvaṁ pānē ca marśē ca ghr̥taṁ vidadhyāt| na hīyatē labdhabalā tathā'nta- stīkṣṇāñjanairdr̥k satataṁ prayuktaiḥ| 58 1/2| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭavira- citāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ ṣaṣṭhē uttara- sthānē sandhisitāsitarōgapratiṣēdhō nāmaikādaśō'dhyāyaḥ||11||
अजकां पाऱ्श्वतो विध्वा सूच्या विस्राव्य चोदकम्| समं प्रपीड्याङ्गुष्ठेन वसार्द्रेणानु पूरयेत्||५५|| व्रणं गोमांसचूर्णेन बद्धं बद्धं विमुच्य च| सप्तरात्राद् व्रणे रूढे कृष्णभागे समे स्थिरे||५६|| स्नेहाञ्जनं च कर्तव्यं नस्यं च क्षीरसर्पिषा| तथाऽपि पुनराध्माने भेदच्छेदादिकां क्रियाम्||५७|| युक्त्या कुर्याद्यथा नातिच्छेदेन स्यान्निमज्जनम्| ५७ १/२| नित्यं च शुक्रेषु शृतं यथास्वं पाने च मर्शे च घृतं विदध्यात्| न हीयते लब्धबला तथाऽन्त- स्तीक्ष्णाञ्जनैर्दृक् सततं प्रयुक्तैः| ५८ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने सन्धिसितासितरोगप्रतिषेधो नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon
sa0-ajakāṁ pārśvataḥ sūcyā vidhvā jalaṁ ca niḥsrāvyānantaramaṅguṣṭhēna samaṁ vasārdrēṇa-vasayā dravīkr̥tya, vraṇaṁ gōmāṁsacūrṇēna pūrayēt| baddhaṁ baddhaṁ vimucya sa saptarātrād vraṇē rūḍhē sati tathā kr̥ṣṇabhāgē samē sthitē sati snēhāñjanaṁ ca kartavyam| kṣīraghr̥tē ca nasyam| ēvamapi kr̥tē punarādhmānē sati bhēdacchēdādikāṁ kriyāṁ yuktyā kuryāt| yathā'ticchēdēna dr̥ṣṭērnimajjanaṁ na syāt| sa0-śukrēṣu ca nityaṁ ghr̥taṁ yathāyōgaṁ pakvaṁ pānādau vidadhyāt| kim ? ityāha-tathā ghr̥tapānasēcanēna labdhabalā dr̥gantaḥ pratataṁ prayuktaistīkṣṇāñjanairna hīyatē-na hāniṁ yāyāditi| upajātirvr̥ttam| iti śrīmr̥gāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayaṭī- kāyāṁ sarvāṅgasundarākhyāyāṁ ṣaṣṭhē uttarasthānē sandhisitā- sitarōgapratiṣēdhō nāmaikādaśō'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 11||