11. sandhisitasitarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana sandhisitAsitAsitarogapratiShedhAdhyAyaH||11|| (2-3) · Śloka 3

അസ്മാദനന്തരം സന്ധിസിതാസിതരോഗപ്രതിഷേധ ഉച്യതേ അഥാതഃ സന്ധിസിതാസിതരോഗപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| )||൩||

സ൦-പ്രതിഷിധ്യതേ നിരാക്രിയതേ ചികിത്സ്യത ഇതി പ്രതിഷേധഃ,-ചികിത്സാ| ശേഷം പൂര്വവത്|

Adhikarana upanAhe bhedanalekhanAdi (1-2) · Śloka 2

ജലാസ്രാവകഫാസ്രാവയോരസാധ്യത്വാദുപനാഹചികിത്സാമാഹ ഉപനാഹം ഭിഷക് സ്വിന്നം ഭിന്നം വ്രീഹിമുഖേന ച| ലേഖയേന്മണ്ഡലാഗ്രേണ തതശ്ച പ്രതിസാരയേത്||൧|| പിപ്പലീക്ഷൌദ്രസിന്ധൂത്ഥൈര്ബധ്നീയാത്പൂര്വവത്തതഃ| പടോലപത്രാമലകക്വാഥേനാശ്ച്യോതയേച്ച തമ്||൨||

സ൦-വൈദ്യോ മണ്ഡലാഗ്രേണോപനാഹം സന്ധിരോഗം ലേഖയേത്| കിമ്ഭൂതമ് ? സ്വിന്നം വര്ത്മരോഗപ്രതിഷേധോക്തേന പ്രകാരേണ പോടലികയോഷ്ണോദകപ്ലുതയേതി| തഥാ വ്രീഹിമുഖേന ഭിന്നമ്| തതഃ പിപ്പല്യാദിഭിഃ പ്രതിസാരയേത്| [ തതഃ-] അനന്തരം, പൂര്വവത്-പ്രക്ഷാല്യോഷ്ണേന വാരിണാ ഘൃതേന സിക്തമഭ്യക്തം മധുസര്പിഷാ ഊര്ധ്വാധഃ കര്ണയോശ്ച യവസക്തുഭിഃ പിണ്ഡീം ദത്ത്വാ, ബധ്നീയാദിതി| തഥാ പടോലപത്രാമലകക്വാഥേന ചാശ്ച്യോതയേത്|

Adhikarana parvaNyAM chedanapratisAraNAdi (3-4) · Śloka 4

പര്വണീ ബഡിശേനാത്താ ബാഹ്യസന്ധിത്രിഭാഗതഃ| വൃദ്ധിപത്രേണ വര്ധ്യാऽര്ധേ സ്യാദശ്രുഗതിരന്യഥാ||൩|| ചികിത്സാ ചാര്മവത്ക്ഷൌദ്രസൈന്ധവപ്രതിസാരിതാ| |൪|

സ൦-പര്വണീ ബാഹ്യസന്ധിത്രിഭാഗേ ബഡിശേന ഗൃഹീതാ സതീ വൃദ്ധി പത്രേണ വര്ധ്യാ-ഛേദനീയാ| കുത്ര ഭാഗേ വര്ധ്യാ ? ഇത്യാഹ-അര്ധേ| അതോऽന്യഥാ-അധികച്ഛേദനാത്, അശ്രുഗതിഃ സ്യാത്| ചികിത്സാ ചേയമര്മവത്| തത്ര ചൈവമുക്തമ് (ശ്ലോ. ൨൦)-"സമ്യക് ഛിന്നം മധുവ്യോഷസൈന്ധവപ്രതിസാരിതമ്| ഉഷ്ണേന സര്പിഷാ സിക്തമഭ്യക്തം മധുസര്പിഷാ|| ബധ്നീയാത്സേചയേന്മുക്ത്വാ തൃതീയാദിദിനേഷു ച| കരഞ്ജബീജസിദ്ധേന ക്ഷീരേണ' ഇതി|

Adhikarana pUyAlase sirAvyadhAdi (4-5) · Śloka 5

| പൂയാലസേ സിരാം വിധ്യേത്തതസ്തമുപനാഹയേത്||൪|| കുര്വീത ചാക്ഷിപാകോക്തം സര്വം കര്മ യഥാവിധി| |൫|

സ൦-പൂയാലസേ സിരാം വിധ്യേത്| അനന്തരമുപനാഹയേത്| അക്ഷിപാകോക്തം ചാശേഷം കര്മ യഥാവിധി കുര്വീത|

Adhikarana pUyAlase cUrNA~jjanaM rasakriyA ca (5-6) · Śloka 6

| സൈന്ധവാര്ദ്രകകാസീസലോഹതാമ്രൈഃ സുചൂര്ണിതൈഃ||൫|| ചൂര്ണഞ്ജനം പ്രയുഞ്ജീത സക്ഷൌദ്രൈര്വാ രസക്രിയാമ്| |൬|

സ൦-സൈന്ധവാദിഭിശ്ചൂര്ണാഞ്ജനം പ്രയുഞ്ജീത| സൈന്ധവാദിഭിരേവ മാക്ഷികയുതൈ രസക്രിയാം വാ|

Adhikarana krimigranthau bhedanalekhanAdi (6-7) · Śloka 7

| കൃമിഗ്രന്ഥിം കരീഷേണ സ്വിന്നം ഭിത്ത്വാ വിലിഖ്യ ച||൬|| ത്രിഫലാക്ഷൌദ്രകാസീസസൈന്ധവൈഃ പ്രതിസാരയേത്| |൭|

സ൦-കൃമിഗ്രന്ഥി ത്രിപലാദിഭിഃ പ്രതിസാരയേത്| കിമ്ഭൂതമ് ? കരീഷേണ-ഗോമയാദിനാ സ്വിന്നമ്, തഥാ വ്രീഹിമുഖാദിഭിര്ഭിത്ത്വാ വിലിഖ്യ ച|

Adhikarana shuktyAM pittAbhiShyandavat (7) · Śloka 7

| പിത്താഭിഷ്യന്ദവച്ഛുക്തിം|൭|

സ൦-ശുക്ത്യാഖ്യം രോഗം പിത്താഭിഷ്യന്ദേന തുല്യമുപാചരേത്|

Adhikarana balasagrathitapiShTakayoH kaphAbhiShyandavat vyoShAdya~jjanaM ca (7-8) · Śloka 8

| ബലാസാഹ്വയപിഷ്ടകേ||൭|| കഫാഭിഷ്യന്ദവന്മുക്ത്വാ സിരാവ്യധമുപാചരേത്| ബീജപൂരരസാക്തം ച വ്യോഷകട്ഫലമഞ്ജനമ്||൮||

സ൦-ബലാസഗ്രഥിതം പിഷ്ടകം ച സിരാവ്യധം വര്ജയിത്വാ കഫാഭിഷ്യന്ദവദുപാചരേത്| തഥാ ബീജപൂരകരസേനാക്തം വ്യോഷകട്ഫലമഞ്ജനം|

Adhikarana balasagrathitapiShTakayoH jAtImukulAdivartiH (9) · Śloka 9

ജാതീമുകുലസിന്ധൂത്ഥദേവദാരുമഹൌഷധൈഃ| പിഷ്ടൈഃ പ്രസന്നയാ വര്തിഃ ശോഫകണ്ഡൂഘ്നമഞ്ജനമ്||൯||

സ൦-ജാതീമുകുലാദിഭിഃ പ്രസന്നയാ പിഷ്ടൈര്വര്തിഃ ശോഫകണ്ഡൂഹരമഞ്ജനമ്|

Adhikarana sirotpAtasirAharShasirAjAlArjuneShu raktasyandavat (10) · Śloka 10

രക്തസ്യന്ദവദുത്പാതഹര്ഷജാലാര്ജുനുക്രിയാ| |൧൦|

സ൦-സിരോത്പാതസിരാഹര്ഷസിരാജാലാര്ജുനേ ക്രിയാ രക്തസ്യന്ദ ഇവ കാര്യാ|

Adhikarana sirotpAte ghRutamAkShikA~jjanam sirAharShe rasA~jjanam arjune AshcyotanA~jjanAdi (10-12) · Śloka 12

| സിരോത്പാതേ വിശേഷേണ ഘൃതമാക്ഷികമഞ്ജനമ്||൧൦|| സിരാഹര്ഷേ തു മധുനാ ശ്ലക്ഷ്ണഘൃഷ്ടം രസാഞ്ജനമ്| അര്ജുനേ ശര്കരാമസ്തുക്ഷൌദ്രൈരാശ്ചയോതനം ഹിതമ്||൧൧|| സ്ഫടികഃ കുങ്കുമം ശങ്ഖോ മധുകം മധുനാऽഞ്ജനമ്| മധുനാ ചാഞ്ജനം ശങ്ഖഃ ഫേനോ വാ സിതയാ സഹ||൧൨||

സ൦-സിരോത്പാതേ വിശേഷേണ ഘൃതമാക്ഷികമഞ്ജനം ഹിതമ്| സിരാഹര്ഷേ മാക്ഷികേണ ശ്ലക്ഷ്ണഘൃഷ്ടം രസാഞ്ജനമ്| അര്ജുനേ ശര്കരാമസ്തുക്ഷൌദ്രേണാശ്ച്യോതനം ഹിതമ്| സ്പാടികാദി മാക്ഷികേണാഞ്ജനമഥവാ സൌവീരാഞ്ജനം മധുനാ ഹിതമ്| ശങ്ഖോ വാ സമുദ്രഫേനോ വാ ശര്കരയാ സഹ ഹിതഃ|

Adhikarana armaNi shukravat (13) · Śloka 13

അര്മോക്തം പഞ്ചധാ തത്ര തനു ധൂമാവിലം ച യത്| രക്തം ദധിനിഭം യച്ച ശുക്രവത്തസ്യ ഭേഷജമ്||൧൩||

സ൦-അര്മ പഞ്ചപ്രകാരമുക്തമ്| തേഷു മധ്യേ യത്തനു ധൂമവദാവിലം ച, തഥാ രക്തം-രക്തവര്ണം, ദധിസദൃശം ച യത്, തസ്യാര്മണഃ ശുക്രസദൃശമൌഷധമ്|

Adhikarana armaNi shastracikitsA vidhiH (14-19) · Śloka 19

അഥാര്മണഃ ശസ്ത്രചികിത്സാമാഹ ഉത്താനസ്യേതരത് സ്വിന്നം സസിന്ധൂത്ഥേന ചാഞ്ജിതമ്| രസേന ബീജപൂരസ്യ നിമീല്യാക്ഷി വിമര്ദയേത്||൧൪|| ഇത്ഥം സംരോഷിതാക്ഷാസ്യ പ്രചലേऽര്മാധിമാംസകേ| ധൃതസ്യ നിശ്ചലം മൂര്ധ്നി വര്ത്മനോശ്ച വിശേഷതഃ||൧൫|| അപാങ്ഗമീക്ഷമാണസ്യ വൃദ്ധ്ऽര്മണി കനീനകാത്| വലീ സ്യാദ്യത്ര തത്രാര്മ ബഡിശേനാവലമ്ബിതമ്||൧൬|| നാത്യായതം മുചുണ്ഡ്യാ വാ സൂച്യാ സൂത്രേണ വാ തതഃ| സമന്താന്മണ്ഡലാഗ്രേണ മോചയേദഥ മോക്ഷിതമ്||൧൭|| കനീനകമുപാനീയ ചതുര്ഭാഗാവശേഷിതമ്| ഛിന്ദ്യാത്കനീനകം രക്ഷേദ്വാഹിനീശ്ചാശ്രുവാഹിനീഃ||൧൮|| കനീനകവ്യധാദശ്രു നാഡീ ചാക്ഷ്ണി പ്രവര്തതേ| വൃദ്ധേऽര്മണി തഥാऽപാങ്ഗാത്പശ്യതോऽസ്യ കനീനകമ്||൧൯||

സ൦-ഉത്താനസ്യ പുംസോ വാമദക്ഷിണയോരിതരത്-ഏകമക്ഷി, സ്വിന്നംകൃതസ്വേദം ച, തഥാ ബീജപൂരരസേന സൈന്ധവാന്വിതേനാഞ്ജിതം നിമീല്യസ്ഥഗയിത്വാ, വിമര്ദയേത്-മലയേത്| അനേന പ്രകാരേണ സംരോഷിതാക്ഷസ്യസതോऽര്മാധിമാംസേ പ്രചലേ സതി മൂര്ധ്നി നിശ്ചലം ഘൃതസ്യ വര്ത്മനോശ്ച വിശേഷേണ ഘൃതസ്യ കനീനകാദര്മണി വൃദ്ധേ സത്യപാങ്ഗം പശ്യതോ യത്ര വലീ സ്യാത് തത്രാര്മ ബഡിശേനാവലമ്ബിതം നാത്യായതം-നാതിദീര്ഘം യഥാഭവതിതഥാऽവലമ്ബിതമ്| തതഃ-അനന്തരം, മുചുണ്ഡ്യാ സൂച്യാ സൂത്രേണ വാ മോചയേത്| അഥ മോക്ഷിതം ച വിച്ഛേദിതം ച സത് കനീനകമുപാനീയ ചതുര്ഭാഗാവശേഷിതം മണ്ഡലാഗ്രേന ഛിന്ദ്യാത്| വ്യവഹിതാനാമപി പദാനാമര്ഥയോഗ്യതാവശാദേവ സമ്ബന്ധോऽത്ര യോജ്യഃ| കനീനകം രക്ഷേത്| കനീനകവ്യധാദശ്രു നാഡീ ചാക്ഷ്ണി പ്രവര്തതേ| അപാങ്ഗപ്രദേശാച്ചാര്മണി വൃദ്ധേ തഥാ കനീനകം വീക്ഷമാണസ്യ ഛിന്ദ്യാത്|

Adhikarana armaNi bandhanavidhiH (20-22) · Śloka 22

സമ്യക് ഛിന്നം മധുവ്യോഷസൈന്ധവപ്രതിസാരിതമ്| ഉഷ്ണേന സര്പിഷാ സിക്തമഭ്യക്തം മധുസര്പിഷാ||൨൦|| ബധ്നീയാത്സേചയേന്മുക്ത്വാ തൃതീയാദിദിനേഷു ച| കരഞ്ജബീജസിദ്ധേന ക്ഷീരേണ ക്വഥിതൈസ്തഥാ||൨൧|| സക്ഷൌദ്രൈര്ദ്വിനിശാരോധ്രപടോലീയഷ്ടികിംശുകൈഃ| കുരണ്ടമുകുലോപേതൈര്മുഞ്ചേദേവാഹ്നി സപ്തമേ||൨൨||

സ൦-സമ്യക് ഛിന്നം മധ്വാദിഭിഃ പ്രതിസാരിതം ഘൃതേനോഷ്ണേന സിക്തം മാക്ഷികസര്പിഷാऽഭ്യക്തം ബധ്നീയാത്| തൃതീയാദിദിനേഷു ച മുക്ത്വാ ക്ഷീരേണ കരഞ്ജബീജസിദ്ധേന സേചയേത്| ദ്വിഹരിദ്രാദിഭിശ്ച ക്വഥിതൈഃ ശീതൈശ്ച മധുയുതൈഃ സേകം കുര്യാത്| സപ്തമേ ദിനേ മുഞ്ചേദേവ|

Adhikarana armaNi hInAticchedaje sekA~jjanAdi (23) · Śloka 23

സമ്യക് ഛിന്നേ ഭവേത്സ്വാസ്ഥ്യം ഹീനാതിച്ഛേദജാന് ഗദാന്| സേകാഞ്ജനപ്രഭൃതിഭിര്ജയേല്ലേഖനബൃംഹണൈഃ||൨൩||

സ൦-സമ്യക് ഛിന്നേऽര്മണി സ്വാസ്ഥ്യം ഭവേത്| ഹീനാതിച്ഛേദജാന് രോഗാന് സേകാഞ്ജനാദ്യൈര്യഥായോഗം ലേഖനൈര്ബൃംഹണൈശ്ച ജയേത്|

Adhikarana armaNi sitAdya~jjanam (24-25) · Śloka 25

സിതാമനഃശിലൈലേയലവണോത്തമനാഗരമ്| അര്ധകര്ഷോന്മിതം താര്ക്ഷ്യം പലാര്ധം ച മധുദ്രുതമ്||൨൪|| അഞ്ജനം ശ്ലേഷ്മതിമിരപില്ലശുക്രാര്മശേഷജിത്| |൨൫|

സ൦-സിതാദിഭിരര്ധകര്ഷോന്മിതൈ രസാഞ്ജനം ദ്വികര്ഷോന്മിതം മധുദ്രുതമഞ്ജനം ശ്ലേഷ്മതിമിരാദിജിത്

Adhikarana armaNi triphalAdya~jjanAni (25-27) · Śloka 27

| ത്രിഫലൈകതമദ്രവ്യത്വചം പാനീയകല്കിതാമ്||൨൫|| ശരാവപിഹിതാം ദഗ്ധ്വാ കപാലേ ചൂര്ണയേത്തതഃ| പൃഥക്ശേഷൌഷധരസൈഃ പൃഥഗേവ ച ഭാവിതാ||൨൬|| സാ മഷീ ശോഷിതാ പേഷ്യാ ഭൂയോ ദ്വിലവണാന്വിതാ| ത്രിണ്യേതാന്യഞ്ജനാന്യാഹ ലേഖനാനി പരം നിമിഃ||൨൭||

സ൦-ത്രിഫലായാ ഏകതമസ്യ ഹരീതക്യാദേര്ദ്രവ്യസ്യ ത്വചം പാനീയകല്കിതാം ശരാവപിഹിതാം കപാലേ ദഗ്ധ്വാ ചൂര്ണയേത്| തത ഏവ ത്രിഫലായാഃ പൃഥക് ശേഷൌഷധരസൈഃ പൃഥഗേവ ചൈകൈകം ഭാവിതാ സാ മഷീ ശോഷിതാ പുനഃ പേഷ്യാ ലവണദ്വയയുതാ| ത്രീണ്യേതാന്യഞ്ജനാനി പരം ലേഖനാനി തിമിരഘ്നാനി നിമിര്വക്തി|

Adhikarana sirAjAle kaThinasirAsu armavat (28) · Śloka 28

സിരാജാലേ സിരാ യാസ്തു കഠിനാ ലേഖനൌഷധൈഃ| ന സിദ്ധ്യന്ത്യര്മവത്താസാം പിടികാനാം ച സാധനമ്||൨൮||

സ൦-സിരാജാലേ യാഃ സിരാ കഠിനാ ലേഖനൌഷധൈര്ന സിധ്യന്തി താസാമര്മവത് ചികിത്സാ, പിടികാനാം ച|

Adhikarana shukreShu triphalAdi (29) · Śloka 29

ദോഷാനുരോധാച്ഛുക്രേഷു സ്നിഗ്ധരൂക്ഷാ വരാ ഘൃതമ്| തിക്തമൂര്ധ്വമസൃക്സ്രാവോ രേകസേകാദി ചേഷ്യതേ||൨൯||

സ൦-ശുക്രേഷു ദോഷവശാത് കദാചിത് രൂക്ഷാ കദാചിത് സ്നിഗ്ധാ ത്രിഫലാ ഹിതാ| തഥാ ഘൃതം തിക്തമൂര്ധ്വമസൃക്സ്രാവോ രേകസേകാദി ചേഷ്യതേ|

Adhikarana kShatashukre trivRuddhRutapAnam (30-32) · Śloka 32

ത്രിസ്ത്രിവൃദ്വാരിണാ പക്വം ക്ഷതശുക്രേ ഘൃതം പിബേത്| സിരായാν ഹരേദ്രക്തം ജലൌകോഭിശ്ച ലോചനാത്||൩൦|| സിദ്ധേനോത്പലകാകോലീദ്രാക്ഷായഷ്ടിവിദാരിഭിഃ| സസിതേനാജപയസാ സേചനം സലിലേന വാ||൩൧|| രാഗാശ്രുവേദനാശാന്തൌ പരം ലേഖനമഞ്ജനമ്| |൩൨|

സ൦-ത്രിവൃത്ക്വാഥേന ത്രീന് വാരാന് ഘൃതം പക്വം ക്ഷതശുക്രേ പിബേത്| പശ്ചാത്സിരയാ രക്തം ഹരേത്| നയനാദ്വാ ജലൌകോഭിര്ഹരേത്| തഥാऽऽജദുഗ്ധേനോത്പലാദിഭിഃ സിദ്ധേന സശര്കരേണ സേചനം ഹിതമ്| അഥവോത്പലാദിക്വഥിതേന ജലേന സേചയേത്| രാഗാശ്രുവേദനാശാന്തൌ സത്യാം ലേഖനമഞ്ജനം ഹിതമ്|

Adhikarana kShatashukre raktasrutiH (32-33) · Śloka 33

| വര്തയോ ജാതിമുകുലലാക്ഷാഗൈരികചന്ദനൈഃ||൩൨|| പ്രസാദയന്തി പിത്താസ്രം ഘ്നന്തി ച ക്ഷതശുക്രകമ്| |൩൩|

സ൦-ജാതിമുകുലാദിഭിര്വര്തയഃ പിത്താസ്രം പ്രസാദയന്തി| ക്ഷതശുക്രം ച ഘ്നന്തി|

Adhikarana utpalAdisecanaM jAtimukulAdivartiH, dantavartiH,a~jjanAdi (33-38) · Śloka 38

| ദന്തൈര്ദന്തിവരാഹോഷ്ട്രഗവാശ്വാജഖരോദ്ഭവൈഃ||൩൩|| സശങ്ഖമൌക്തികാമ്ഭോധിഫേനൈര്മരിചപാദികൈഃ| ക്ഷതശുക്രമപി വ്യാപി ദന്തവര്തിര്നിവതയേത്||൩൪|| തമാലപത്രം ഗോദന്തശങ്ഖഫേനോऽസ്ഥി ഗാര്ദഭമ്| താമ്രം ച വര്തിര്മൂത്രേണ സര്വശുക്രകനാശിനീ||൩൫|| രത്നാനി ദന്താഃ ശൃങ്ഗാണി ധാതവസ്ത്ര്യൂഷണം ത്രുടിഃ| കരഞ്ജബീജം ലശുനോ വ്രണസാദി ച ഭേഷജമ്||൩൬|| സവ്രണാവ്രണഗമ്ഭീരത്വക്സ്ഥശുക്രഘ്നമഞ്ജനമ്| നിമ്നമുന്നമയേത്സ്നേഹപാനനസ്യരസാഞ്ജനൈഃ||൩൭|| സരുജം നീരുജം തൃപ്തിപുടപാകേന ശുക്രകമ്| |൩൮|

സ൦-ഗജാദ്യുദ്ഭവൈര്ദന്തൈഃ ശങ്ഖമുക്താഫേനയുതൈശ്ചുതുര്ഥാംശകമരിചൈഃ ക്ഷതശുക്രകമപി വ്യാപി ദന്തവര്തിരിയം നിവര്തയേത്| അപിശബ്ദാച്ഛുദ്ധശുക്രകമപി| സ൦-തമാലപത്രാദിഭിര്വര്തിര്ഗോമൂത്രേണ സര്വശുക്രകഹൃത്| സ൦-രത്നനി-മൌക്തികാദീനി, ദന്താഃ-ഗജാദീനാമ്, ശൃങ്ഗാണി ഛാഗാദീനാമ്, ധാതവോ-ഗൈരികാദ്യാഃ, ത്ര്യൂഷണാദീനി, തഥാ വ്രണസാദി ഭേഷജം-സ്വര്ണക്ഷീര്യാദി, ഏതദഞ്ജനം സവ്രണാവ്രണഗമ്ഭീരത്വക്സ്ഥശുക്രഹരമ്| സ൦-നിമ്നം ശുക്രകം സ്നേഹപാനാദിഭിരുന്നമയേത്| സരുജം നീരുജം ച തര്പണപുടപാകേനോന്നമയേത്|

Adhikarana shuddhashukre nishAdisecanam (38-39) · Śloka 39

| ശുദ്ധശുക്രേ നിശായഷ്ടീസാരിവാശാബരാമ്ഭസാ||൩൮|| സേചനം രോധ്രപോടല്യാ കോഷ്ണാമ്ഭോമഗ്നയാऽഥവാ| |൩൯|

സ൦-ശുദ്ധശുക്രേ ഹരിദ്രാദിക്വാഥേന സേചനം ഹിതമ്| അഥവാ രോധ്രപോടാല്യാ കോഷ്ണാമ്ബുമഗ്നയാ|

Adhikarana shuddhashukre bRuhatyAdidhUpanam (39-41) · Śloka 41

| ബൃഹതീമൂലയഷ്ട്യാഹ്വതാമ്രസൈന്ധവനാഗരൈഃ||൩൯|| ധാത്രീഫലാമ്ബുനാ പിഷ്ടൈര്ലേപിതം താമ്രഭാജനമ്| യവാജ്യാമലകീപത്രൈര്ബഹുശോ ധൂപയേത്തതഃ||൪൦|| തത്ര കുര്വീത ഗുടികാസ്താ ജലക്ഷൌദ്രപേഷിതാഃ| മഹാനീലാ ഇതി ഖ്യാതാഃ ശുദ്ധശുക്രഹരാഃ പരമ്||൪൧||

സ൦- ബൃഹതീചൂര്ണാദിഭിരാമലകജലേന പിഷ്ടൈസ്താമ്രഭാജനം ലേപിതം യവാദിഭിര്ധൂപയേത്| അനന്തരം തത്ര ഗുടികാസ്തോയമാക്ഷികപിഷ്ടാഃ കുര്യാത്| ഏതാശ്ച മഹാനീലാ ഇതി പ്രഥിതാഃ പരം ശുദ്ധശുക്രഘ്നാഃ|

Adhikarana shuddhashukre mahAnIlA guTikA (42) · Śloka 42

സ്ഥിരേ ശുരേ ഘനേ ചാസ്യ ബഹുശോऽപഹരേദ്രസൃക്| ശിരഃകായവിരേകാംശ്ച പുടപാകാംശ്ച ഭൂരിശഃ||൪൨||

സ൦-സ്ഥിരേ ശുക്രേ ഘനേ ചാതുരസ്യാസ്യ ബഹുശോ രക്തം മോക്ഷയേത്| ശിരോവിരേകാദീന് പുടപാകാംശ്ച പുനഃപുനഃ കുര്യാത്|

Adhikarana shuddhashukre sthire ghane shukre raktasrutiH (43) · Śloka 43

കുര്യാന്മരിചവൈദേഹീശിരീഷഫലസൈന്ധവൈഃ| ഹര്ഷണം ത്രിഫലാക്വാഥപീതേന ലവണേന വാ||൪൩||

സ൦-മരിചാദിഭിര്ഹര്ഷണം കുര്യാത്| ത്രിഫലാക്വാഥപീതേന സൈന്ധവേന വാ|

Adhikarana shuddhashukre maricAdinA harShaNam (44-45) · Śloka 45

കുര്യാദഞ്ജനയോഗൌ വാ ശ്ലോകാര്ധഗദിതാവിമൌ| ശങ്ഖകോലാസ്ഥികതകദ്രാക്ഷാമധുകമാക്ഷികൈഃ||൪൪|| സുരാദന്താര്ണവമലൈഃ ശിരീഷകുസുമാന്വിതൈഃ| |൪൫|

സ൦-ഇമൌ ശ്ലോകാര്ധൌക്തൌ യോഗൌ ഘ(ഹ)ര്ഷണായ കുര്യാത്| ശങ്ഖാദിഭിര്മാക്ഷികാന്തൈരേകോ യോഗഃ, സുരാദിഭിഃ കുസുമാന്തൈരന്യഃ|

Adhikarana shuddhashukre shukraharShaNAnya~jjanAni (45-46) · Śloka 46

| ധാത്രീഫണിജ്ജകരസേ ക്ഷാരോ ലാങ്ഗലികോദ്ഭവഃ||൪൫|| ഉഷിതഃ ശോഷിതതശ്ചൂര്ണഃ ശുക്രഹര്ഷണമഞ്ജനമ്| |൪൬|

സ൦-ധാത്ര്യാദിരസേ ക്ഷാരോ ലാങ്ഗലികജ ഉഷിതഃ ശോഷിതശ്ചൂര്ണഃ ശുക്രഹര്ഷണമഞ്ജനമ്|

Adhikarana shuddhashukre hRuShTashukranAshinI vartiH (46-48) · Śloka 48

| മുദ്ഗാ വാ നിസ്തുഷാഃ പിഷ്ടാഃ ശങ്ഖക്ഷൌദ്രസമായുതാഃ||൪൬|| സാരോ മധൂകാന്മധുമാന് മജ്ജാ വാऽക്ഷാത്സമാക്ഷികാ| ഗോഖരാശ്വോഷ്ട്രദശനാഃ ശങ്ഖഃ ഫേനഃ സമുദ്രജഃ||൪൭|| വര്തിരര്ജുനതോയേന ഹൃഷ്ടശുക്രകനാശിനീ| |൪൮|

സ൦-ശങ്ഖമധുയുതാ മുദ്ഗാ നിസ്തുഷാഃ പിഷ്ടാ അഥവാऽഞ്ജനമ്| മധൂകാത്സാരോ മധുയുതോऽഞ്ജനമ്| അഥവാ ബിഭീതകാന്മജ്ജാ മാക്ഷികാന്വിതാ| സം-ഗവാദിദന്താഃ ശങ്ഖഃ സമുദ്രഫേനോ വാ പാര്ഥജലേന പിഷ്ടാവര്തിഹൃഷ്ടശുക്രഹൃത്|

Adhikarana shuddhashukre utsannAdishukre lekhanam (48) · Śloka 48

| ഉത്സന്നം വാ സശല്യം വാ ശുക്രം വാലാദിഭിര്ലിഖേത്||൪൮||

സ൦-ഉത്സന്നം വാ സശല്യം വാ ശുക്രം വാലശാകപത്രാദിഭിര്ലിഖേത്|

Adhikarana sirAshukre vraNashukravat (49) · Śloka 49

സിരാശുക്രേ ത്വദൃഷ്ടിഘ്നേ ചികിത്സാ വ്രണശുക്രവത്| |൪൯|

സ൦-സിരാശുക്രേ പുനരദൃഷ്ടിഘ്നേ ചികിത്സാ വ്രണശുക്ര ഇവ കാര്യാ|

Adhikarana sirAshukre puNDrAdivartiH (49-50) · Śloka 50

| പുണ്ഡ്രയഷ്ട്യാഹ്വകാകോലീസിംഹീലോഹനിശാഞ്ജനമ്||൪൯|| കല്കിതം ഛാഗദുഗ്ധേന സഘൃതൈര്ധൂപിതം യവൈഃ| ധാത്രീപത്രൈശ്ച പര്യായാദ്വര്തിരത്രാഞ്ജനം പരമ്||൫൦||

സ൦-പാണ്ഡ്രാദികം ഛാഗദുഗ്ധേന പിഷ്ടം സസര്പിഷ്കൈര്യവൈരാമലകപത്രൈശ്ച പര്യായേണ ധൂപിതാ വര്തിര്നേ(ര)ത്രാഞ്ജനം പരമ്|

Adhikarana ajakAyAM SastraprayogaH (51) · Śloka 51

അശാന്താവര്മവച്ഛസ്ത്രമജകാഖ്യേ ച യോജയേത്| |൫൧|

സ൦-അശാന്തൌ സത്യാമര്മവദജകാഖ്യേ ച ശസ്ത്രം പ്രയോജയേത്|

Adhikarana ajakAshukreShu asAdhyeShu snehapAnAdinA vedanopashamAdi (51-52) · Śloka 52

| അജകായാമസാധ്യായാം ശുക്രേऽന്യത്ര ച തദ്വിധേ||൫൧|| വേദനോപശമം സ്നേഹപാനാസൃക്സ്രാവണാദിഭിഃ| കുര്യാദ്ബീഭത്സതാം ജേതും ശുക്രസ്യോത്സേധസാധനമ്||൫൨||

സ൦-അസാധ്യായാമജകായാം ശുക്രേ ചാന്യത്ര രോഗേ തത്പ്രകാരേऽസാധ്യേ വേദനോപശമം സ്നേഹപാനാദിഭിര്വിദധീത| ബീഭത്സതാം-നിന്ദ്യതാം, ജേതും ശുക്രസ്യോത്സേധസാധനം കുര്യാത്|

Adhikarana ajakAshukreShu nAlikerAdya~jjanam (53-54) · Śloka 54

നാലികേരാസ്ഥിഭല്ലാതതാലവംശകരീരജമ്| ഭസ്മാദ്ഭിഃ സ്രാവയേത്താഭിര്ഭാവയേത്കരഭാസ്ഥിജമ്||൫൩|| ചൂര്ണം ശുക്രേഷ്വസാധ്യേഷു തദ്വൈവര്ണ്യഘ്നമഞ്ജനമ്| സാധ്യേഷു സാധനായാലമിദമേവ ച ശീലിതമ്||൫൪||

സ൦-നാലികേരാസ്ഥ്യാദിജം ഭസ്മ അദ്ഭിഃ സ്രാവയേത്| താഭിരദ്ഭിഃ കരഭാസ്ഥിജം ചൂര്ണം ഭാവയേത്| തച്ചൂര്ണമഞ്ജനമസാധ്യേഷു ശുക്രേഷു വൈവര്ണ്യഹരമ്| ശീലിതം ചൈതദേവ ശുക്രാണാം സാധനായാലം-ശ്രേഷ്ഠമ്|

Adhikarana shukreShu pAnAdau yathAsvaM ghRutam (11) · Śloka 11

അജകാം പാറ്ശ്വതോ വിധ്വാ സൂച്യാ വിസ്രാവ്യ ചോദകമ്| സമം പ്രപീഡ്യാങ്ഗുഷ്ഠേന വസാര്ദ്രേണാനു പൂരയേത്||൫൫|| വ്രണം ഗോമാംസചൂര്ണേന ബദ്ധം ബദ്ധം വിമുച്യ ച| സപ്തരാത്രാദ് വ്രണേ രൂഢേ കൃഷ്ണഭാഗേ സമേ സ്ഥിരേ||൫൬|| സ്നേഹാഞ്ജനം ച കര്തവ്യം നസ്യം ച ക്ഷീരസര്പിഷാ| തഥാऽപി പുനരാധ്മാനേ ഭേദച്ഛേദാദികാം ക്രിയാമ്||൫൭|| യുക്ത്യാ കുര്യാദ്യഥാ നാതിച്ഛേദേന സ്യാന്നിമജ്ജനമ്| ൫൭ ൧/൨| നിത്യം ച ശുക്രേഷു ശൃതം യഥാസ്വം പാനേ ച മര്ശേ ച ഘൃതം വിദധ്യാത്| ന ഹീയതേ ലബ്ധബലാ തഥാऽന്ത- സ്തീക്ഷ്ണാഞ്ജനൈര്ദൃക് സതതം പ്രയുക്തൈഃ| ൫൮ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിര- ചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തര- സ്ഥാനേ സന്ധിസിതാസിതരോഗപ്രതിഷേധോ നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||

സ൦-അജകാം പാര്ശ്വതഃ സൂച്യാ വിധ്വാ ജലം ച നിഃസ്രാവ്യാനന്തരമങ്ഗുഷ്ഠേന സമം വസാര്ദ്രേണ-വസയാ ദ്രവീകൃത്യ, വ്രണം ഗോമാംസചൂര്ണേന പൂരയേത്| ബദ്ധം ബദ്ധം വിമുച്യ സ സപ്തരാത്രാദ് വ്രണേ രൂഢേ സതി തഥാ കൃഷ്ണഭാഗേ സമേ സ്ഥിതേ സതി സ്നേഹാഞ്ജനം ച കര്തവ്യമ്| ക്ഷീരഘൃതേ ച നസ്യമ്| ഏവമപി കൃതേ പുനരാധ്മാനേ സതി ഭേദച്ഛേദാദികാം ക്രിയാം യുക്ത്യാ കുര്യാത്| യഥാऽതിച്ഛേദേന ദൃഷ്ടേര്നിമജ്ജനം ന സ്യാത്| സ൦-ശുക്രേഷു ച നിത്യം ഘൃതം യഥായോഗം പക്വം പാനാദൌ വിദധ്യാത്| കിമ് ? ഇത്യാഹ-തഥാ ഘൃതപാനസേചനേന ലബ്ധബലാ ദൃഗന്തഃ പ്രതതം പ്രയുക്തൈസ്തീക്ഷ്ണാഞ്ജനൈര്ന ഹീയതേ-ന ഹാനിം യായാദിതി| ഉപജാതിര്വൃത്തമ്| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീ- കായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ സന്ധിസിതാ- സിതരോഗപ്രതിഷേധോ നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൧൧||